Theses supervised by Prof. Dr. Özlem Er
11 theses · İstanbul Technical University
Küresel değer zincirlerinde yükselme stratejileri ve tasarım yönetimi kabiliyetleri arasındaki ilişkilerin Türk elektrik-elektronik sektöründe faaliyet gösteren firmalar üzerinden incelenmesi
Son yirmi yıldır, firmalar ve ülkeler arasındaki rekabet artmakta ve sürdürülebilir büyümeyi sağlayacak nitelikli ve katma değer yaratan ürünler üretmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede fiyat dışı rekabet faktörlerinin başında gelen tasarım, gelişmiş ülkeler kadar yeni gelişmekte olan ülkelerin ya da geriden gelen ülkelerin firmaları için de katma değeri yüksek ürünler-servisler-arayüzler yaratmanın, kullanıcıların ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılamanın en önemli araçlarından biri olarak öne çıkıyor. Tasarımın stratejik bir iş aracı olarak öneminin artması ve organizasyon süreçlerine entegre edilmesi; iş pratiklerinde olduğu kadar akademik çalışmalarda da vurgulanmaktadır. Tasarımın verimli bir şekilde kullanılması firmadaki diğer fonksiyonlara entegrasyonu ve etkin şekilde yönetilmesiyle ilişkilendirilmektedir. Tasarımı etkili bir şekilde yönetebilen firmalar; toplumsal hayat, kültür ve teknolojideki değişimleri derinden anlayarak rekabetçi ürün, hizmet ve servisler yaratmakta ve tasarım yönetimini, firma stratejisine, stratejik seviyede entegre etmektedir. Öte yandan pratikte, firmalar tasarım yönetimini iş süreçlerine farklı seviyelerde entegre ediyor ve kullanıyor. Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen literatür taramasında, firmaların tasarım kabiliyetlerinin ve tasarım yönetiminin seviyelerinin değerlendirilmesi için geliştirilmiş denetim araçları-modeller-kavramsal çerçeveler detaylı şekilde incelendi. Mevcut çalışmaların büyük çoğunluğunun gelişmiş ülkelerdeki standartlar göz önüne alınarak yapıldığı belirlendi. Diğer taraftan, Türkiye'deki gibi gelişen ekonomilerde yer alan firmaların üretim, Ar-Ge ve satış-pazarlama kabiliyetlerini geliştirmeleri ve bu kapsamda tasarım yönetimi yetkinliklerinin seviyesi, işletmelerin küresel ekonomiye ne şekilde entegre olduklarıyla ilişkilidir. Geçtiğimiz yirmi yılda, küresel ekonomi küresel değer zincirleri (KDZ) etrafında yapılandı ve hükümetler anahtar sektörleri geliştirmek için KDZ-odaklı endüstrileşme politikaları izlemeye başladı. Nitekim Türkiye'de de, 1980 yılından sonra izlenen liberal ekonomi politikaları sonucunda firmalar ihracata yöneldi; 1996'da Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'ne girilmesinden sonra iç-dış pazar ayrımı kalmadı ve Türk firmaları değişen çevreye uygun stratejiler izlemeye başladı. Bu dönemde, Uzak Doğu firmalarının stratejilerine benzer şekilde, Türk firmaları da yabancı uluslararası firmaların üreticileri olarak KDZ'ye katılarak küresel ekonomiye entegre oldu. Sınırlı kaynaklara sahip olan, yeni gelişmekte olan ekonomilerde yer alan bu geriden gelen firmalar (GGF); teknolojik gelişim sürecini aşama aşama yaşamak yerine, küresel rekabete geç katılmalarının avantajını kullanmakta ve hızlı yükselme stratejisi izleyerek KDZ'ye katılmaktadır. Görünen o ki, GGF dış kaynaklı bilgi birikimine erişebilmek, firma kabiliyetlerini geliştirmek ve gelişmiş ülkelerin firmalarına yetişebilmek için KDZ'nin en alt basamağında bulunan orjinaj parça üreticisi olma, yani original equipment manufacturer (OEM) stratejisini kullanmaktadır. OEM stratejisinde; alıcılar tarafından talep edilen tasarımları gerçekleştirmek üzere üretim kabiliyetini geliştirmek ve yeni teknolojileri edinmek odak noktası iken, KDZ'de yükselme ise, GGF için öğrenilmesi gereken bir dizi dinamik kabiliyeti ve katma değer yaratan faaliyetlere geçmeyi gerektirmektedir. Bazı kaynaklarda Asyalı inovasyon olarak da tanımlanan KDZ'de yükselme, OEM'den orijinal tasarım üreticisine original design manufacturer (ODM) ve ODM'den ise zincirde gelinebilecek en yüksek seviye olan marka sahibi üreticiye original brand manufacturer (OBM) yükselme olarak tanımlanmaktadır. Firmaların KDZ'deki yükselme yolu boyunca geçtikleri organizasyonel öğrenme süreçleri, GGF'lerin dinamik kabiliyetlerini geliştirmeleri, içsel ve dışsal yetkinliklerini entegre ederek, yeniden yapılandırmaları ve hızla değişen çevreye hitap etmelerine olanak sağlamaktadır. Ürün geliştirme, tasarım yönetimi veya stratejik karar verme gibi özel ve tanımlanabilir süreçler; dinamik kabiliyetler olarak tanımlanıyor. Tasarım yönetimi kabiliyeti geliştirme, özellikle KDZ'de OEM'den ODM'ye ve OBM'ye yükselmeyi hedefleyen GGF için gereklidir. Öte yandan, GGF'lerin KDZ'de kendilerini konumlandırmak için izledikleri OEM-ODM-OBM stratejileri farklı tasarım yönetimi kabiliyetleri gerektirmektedir. Ancak, ağırlıklı olarak gelişmiş ülkelerde yapılan çalışmaların oluşturduğu tasarım yönetimi literatüründe, GGF'lerin KDZ-odaklı endüstrileşmesi ve özellikle fonksiyonel yükselmesinin ihmal edildiği saptandı. Benzer şekilde, küresel ekonomide GGF'lerin izlediği farklı endüstrileşme yollarının; tasarım kabiliyetinin ve tasarım yönetiminin seviyesini değerlendirmek üzere geliştirilen kavramsal çerçeveler tarafından dikkate alınmadığı belirlendi. Bu tez çalışmasında, mevcut tasarım yönetimi değerlendirme çerçevelerinin incelenmesine dayanarak, GGF'lerin izlediği özel gelişim yollarına uyan, KDZ ve tasarım yönetimi teorileri arasında bağlantı kuran yeni bir çerçeve oluşturuldu. Bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, araştırmanın ampirik fazında kullanılacak kavramsal çerçevenin oluşturulması amacıyla KDZ ve tasarım yönetimi literatürlerinin kapsamlı bir incelemesi yapıldı ve KDZ'de Tasarım Yönetimi Çerçevesi olarak tanımlanan teorik model oluşturuldu. Teorik modelde KDZ'deki OEM-ODM-OBM stratejiler ile GGF'lerin tasarım yönetimi kabiliyetlerinin üç seviyeli kategorizasyonundaki operasyonel-fonksiyonel-stratejik seviyeler ilişkilendirildi. Buna göre, OEM olarak üretim yapan bir firma için operasyonel tasarım yönetimi kabiliyeti yeterli olurken, OEM'den ODM stratejisine geçmek için fonksiyonel tasarım yönetimi kabiliyeti gerekmekte ve ODM'den OBM stratejisine dönüşümde ise stratejik tasarım yönetimi kabiliyeti son derece önemli olmaktadır. Bu teorik çerçeve mevcut modellerden farklı olarak, geriden gelen ülkelerin sosyal ve ekonomik yükselmesinde ve GGF'lerin KDZ'deki dinamik hareketlerinde tasarım yönetimi kabiliyetinin hangi seviyede kullanıldığını ve tasarım yönetimi kabiliyeti geliştirmenin önemini göstermektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise KDZ'de Tasarım Yönetimi Çerçevesi; dinamik kabiliyetlerini ve tasarım yönetimi kabiliyetlerini OEM-ODM-OBM stratejiler izleyerek KDZ'de geliştiren, Türkiye'de elektrik-elektronik ve beyaz eşya sektörlerinde faaliyet gösteren üç büyük ölçekli üretici üzerinde gerçekleştirilen vaka çalışmaları üzerinden test edildi. Vaka çalışmaları, firmaların tasarım yönetimi kabiliyetlerini nasıl geliştirdiğine; tasarımın üretim, Ar-Ge ve pazarlama gibi diğer dinamik kabiliyetler ile ilişkisine; firmaların KDZ'de izlediği strateji ya da stratejiler ile tasarım yönetimi kabiliyetleri arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğuna; OEM-ODM-OBM stratejilerdeki tasarım yönetimi kabiliyetlerinin detaylı şekilde tanımlanmasına ve KDZ'de yükselmekte karşılaşılan zorluklara ve engellere odaklandı. Çalışmanın bulguları göstermektedir ki, tasarım yönetimi kabiliyetine odaklanan çalışmalarda, firmaların KDZ'de izledikleri strateji ya da stratejiler mutlaka dikkate alınmalıdır. Çünkü, KDZ'de izlenen strateji, tasarım yönetiminin ne seviyede kullanılacağında belirleyici olmaktadır. Bunlara ek olarak, KDZ'de firmalar aynı anda birkaç stratejiyi birden izlemekte, stratejiler arasında geçiş yapmakta ve doğrusal bir yükselme yolu takip etmeyebilmektedir. Hatta bulgular, ODM stratejisinin atlanarak, OEM'den doğrudan OBM stratejisine geçildiğini gösteriyor. Zira, uzun yıllar ODM stratejisi izlemek, organizasyonda dönüşümü zorlaştırdığı için firmaların küresel markaya dönüşümünde engel olan bir faktör olarak görüldü. Çalışmanın bulgularına göre, KDZ'ye eklemlenme, yani ihracat faaliyetleri ile firmalarda operasyonel tasarım kabiliyetinin gelişimi, arasında bir korelasyon var. İncelenen üç firma da, operasyonel tasarım yönetimi kabiliyetini ilk defa OEM stratejiler, izlerken oluşturmuş. OEM ve ODM stratejilerde tasarım yönetimi kabiliyetlerinin gelişiminde dışsal faktörler etkiliyken, OBM stratejideki, stratejik tasarım yönetimi kabiliyetinin gelişiminde ağırlıklı olarak içsel faktörlerin etkili olduğu belirlendi. Stratejik düzeydeki tasarım yönetimi kabiliyetinin geliştirilmesi ve tasarım fonksiyonunun organizasyona yüksek seviyede entegre edilmesi; firmanın küresel pazarları hedefleyen marka stratejisine geçmesi, odak pazarı değiştirmesi ve marka mimarisi ve ürün yönetimi stratejisinin yeniden yapılandırılmasıyla ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda, ürün tasarımı ve kurumsal iletişimin de dahil olduğu marka stratejisi entegre şekilde yönetilmektedir; dolayısıyla firmada tasarım kültürü yaygınlaşmaktadır. OEM-ODM-OBM stratejilerde geliştirilen tasarım yönetimi kabiliyetleri arasındaki en belirgin farklılıklar; firmanın tasarım farkındalığının seviyesinde, kullanıcı araştırmasında, tasarımın organizasyonda konumlandırılmasında ve tasarımın firma stratejisine entegrasyonunda görüldü. Bulgular, OEM-ODM stratejilerde tasarım fonksiyonun organizasyonda Ar-Ge ve üretim fonksiyonlarına, OBM stratejide ise marka ve pazarlama fonksiyonlarına daha yakın konumlandırıldığını göstermekte. Buna ek olarak, OEM-ODM stratejilerde kullanılan tasarım yönetimi kabiliyetlerinde firmanın müşterileri başka firmalar olduğu için kullanıcı araştırmalarının gelişmediği, OBM stratejide ise farklı pazarlardaki son kullanıcılara yönelik içgörü edinmek için kapsamlı kullanıcı araştırması yöntemleri geliştirildiği ortaya çıktı. Bulgulara göre, KDZ'de OBM stratejiye ulaşmak ve değer zincirini yönetmek için, firmanın bulunduğu sektördeki kritik hammaddenin tedarik zincirinde söz sahibi olması gerekmektedir. Zira elektronik sektöründe, yarı-mamülde dışarıya bağımlı olmanın, OBM olmakta, dolayısıyla stratejik tasarım yönetimini geliştirmekte engel olduğu belirlendi. Ayrıca, incelenen üç firmanın da grup şirkete dahil olması, KDZ'ye katılmakta ve uluslararası faaliyetlerde bulunmakta, grup şirkete dahil olmanın önemli bir unsur olduğunu göstermiştir. Bunlara ek olarak, devlet politikalarının firmaların KDZ'ye katılmasındaki ve izledikleri stratejilerdeki önemli rolü bir kez daha ortaya konuldu. Sonuç olarak, bu tez çalışmasında gelişmekte olan ülkelerdeki uluslararası firmaların KDZ'de izledikleri stratejiler ve tasarım yönetimi kabiliyetleri arasındaki ilişkiler teorik bir çerçeve ile ortaya konuldu. Oluşturulan teorik çerçeve, tasarım yönetimi literatüründeki mevcut model ve çerçevelere GGF ve KDZ perspektifini getirmektedir. Buna ek olarak, tasarım yönetimi; firmaların üretim, Ar-Ge ve satış-pazarlama kabiliyetleri ile ilişkilendirilmektedir ve firma stratejilerine nasıl entegre edildiği gösterilerek sonraki araştırmalar için bütüncül bir bakış açısı sunmaktadır. KDZ'de Tasarım Yönetimi Çerçevesi olarak adlandırılan bu teorik çerçeve Türkiye'nin ihracatında önemli payı olan Arçelik, Vestel ve Termikel olmak üzere üç büyük firma üzerine yapılan vaka çalışmaları ile test edildi. Vaka çalışmaları sonucunda, tez kapsamında geliştirilen teorik çerçevenin geçerli olduğu anlaşıldı ve söz konusu çerçeve geliştirilerek detaylandırıldı. Tez çalışması kapsamında oluşturulan teorik çerçeve ve yapılan vaka çalışmaları, firmaların KDZ'de yükselmek istedikleri durumlarda ve küreselleşme süreçlerinde tasarım yönetimi kabiliyetlerini ne şekilde geliştireceklerine ve firma stratejisine ne kapsamda entegre edeceklerine ışık tutmaktadır. Tez çalışması, aynı zamanda devletin küresel marka yaratmaya yönelik desteğinin ne yönde yapılandırılması gerektiğine de katkı sağlamaktadır.
Türkiye'de endüstriyel tasarım eğitiminde model yapımına yönelik derslerin ve yaklaşımların sürdürülebilirlik açısından incelenmesi
Yaşamakta olduğumuz çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlarla başedebilme ve çözümler bulabilme anlamında bir yol haritası sunan sürdürülebilirlik yaklaşımı, mevcut üretim-tüketim süreçleri ile yakından ilişkili bir disiplin olan endüstriyel tasarıma yeni bir misyon yüklemiştir. Endüstriyel tasarımcı, ürün ve hizmetlerin üretimi ve tüketimi sırasında ortaya çıkan negatif etkilerini azaltan çözümler geliştirme yetisiyle ciddi bir potansiyele sahiptir ve bu potansiyel, tasarımcının eğitimini önemli hale getirmektedir. Birçok üniversitedeki endüstriyel tasarım programında, sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir tasarım konusunda bilgi içeren özelleşmiş bir ders olduğu görülmüştür. Ancak sürdürülebilirliğin bütüncül bir yaklaşım olarak, sadece sürdürülebilirlik ile ilgili derslerle sınırlı kalmayıp, tüm müfredatı içine alması yaklaşımın içselleştirilmesini sağlayabilmektedir. Bu sebeple, endüstriyel tasarım eğitiminde yer alan diğer derslerin sürdürülebilir bir yaklaşımla aktarılması, konunun doğru şekilde yorumlanabilmesinde önem kazanmaktadır. Buradan yola çıkarak, endüstriyel tasarım bölümlerindeki model yapımına yönelik derslerin, kendi içinde üretim ve tüketim süreçlerine sahip olması yönüyle, sürdürülebilirliğe yaklaşımı belirlenmek istenmiştir. Çalışmanın literatür araştırması kısmında, öncelikle sürdürülebilirliğin gelişimi ve eğitim alanlarına etkisi, sürdürülebilir tasarım yaklaşımları ve sürdürülebilir tasarım eğitimi ile ilgili araştırma yapılarak, Türkiye'deki endüstriyel tasarım programlarının sürdürülebilirlik yaklaşımlarına yer verilmiştir. Ardından, model yapım dersleri konusunda yapılan literatür araştırmasında, bu derslerde yer alan yöntemler, malzemeler, araçlar belirlenerek sürdürülebilirlik bağlamında incelenmiştir. Araştırma kapsamında ise, Türkiye'deki endüstriyel tasarım okullarında verilen model yapımına yönelik dersler belirlenmiştir. Örneklem olarak, Türkiye'deki WDO (eski adıyla ICSID) üyesi endüstriyel tasarım bölümleri ile birlikte, model yapımı anlamında özel yatırımları olan ve Türkiye'deki ilk endüstriyel tasarım bölümünü içeren okullar seçilmiştir. Bu şekilde seçilen altı okuldaki model dersi yürütücüleri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler aracılığıyla, model yapımına yönelik derslerin içeriklerindeki sürdürülebilirlik yaklaşımları ile birlikte, dersi vermekte olan yürütücülerin yaklaşımları ile ilgili bilgi sahibi olunması amaçlanmıştır. Görüşmelerde edinilen verilerin analizi sonucunda, model yapım derslerinde çevre ve insan sağlığı açısından zararlı birtakım malzemelerin tercih edilebildiği, geri dönüşüm ve yeniden kullanım yaklaşımları ile ilgili problemler yaşandığı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında, model yapımına yönelik derslerin daha sürdürülebilir yaklaşımlar içermesi için önerilerde bulunulmuştur.
Design Turkey endüstriyel tasarım ödülleri kazananlarının uluslararası ödül sistemlerindeki performanslarının karşılaştırmalı analizi
Markalaşmanın önemi bütün Dünya ve Türkiye'de her geçen gün artmakta ve buna paralel olarak pazarda yer sahibi olma gerekliliği de ortaya çıkmaktadır. Rekabet ortamı ve rekabetçi piyasa şartları da bu durumun sonucu olarak kendini göstermektedir. Üreticiler ve kullanıcılar açısından rekabetçi başarının en önemli belirleyicilerinden biri de endüstriyel tasarım ödülleridir. Dünya çapında bilinirliliği olan ve sektörlere yön veren bu ödül sistemlerinde kazanılan ödüller kurumsal performans ölçüsünü ortaya koyan önemli belgelerdir. Türk markasını tanıtmak, tüketiciyi Türk markasına yönlendirmek ve ihracat kapasitesini artırmak amacıyla kurgulanan ve uluslararası olarak bilinen tasarım ödül sistemlerinin Türkiye'deki karşılığı olan ilk ulusal tasarım ödül sistemi 2008 yılında hayata geçirilen Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri'dir. Bu araştırma Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülü kazanmış ürünlerin uluslararası ödül sistemlerindeki performanslarını ölçmeyi amaçlamıştır. Araştırmada endüstriyel tasarım ödül sistemlerinin, Türkiye ve Dünyada ortaya çıkışı, uluslararası tasarım ödül sistemlerinin nitelikleri ve Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödül sisteminin niteliği belirtilmiştir. Çalışma kapsamında uluslararası bilinirliği yüksek tasarım ödül sistemlerinden Türk üreticiler tarafından en yoğun tercih edilenler tespit edilmiş, Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri'nin kazananlarının belirlenen bu tasarım ödül sistemlerindeki performansı sorgulanmıştır. Çalışmanın kapsamında Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülü kazan ürünler ve firmalar ile bilinirliği yüksek ödül sistemlerinden Türk kazandığı ödüller tespit edilmiş, yıllara, firmalara ve kategorilere göre belirlenmiştir. Çalışma sonunda, Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülü kazanan ürünlerin uluslararası ödül sistemlerindeki performansı sektörlere ve firmalara göre tespit edilmiştir. Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri'ne katılımın nasıl arttırılacağına dair bir dizi önerilerde bulunulmuş ve bu çalışmanın başka ne tür araştırmalar için bir girdi olabileceği belirtilmiştir.
The role of service design as a driver of innovation in the manufacturing industry
This study aims to explore in detail product-related service design practices and the influence of established product design practices on the new service development processes of manufacturing firms that are moving towards service provision. In order to address the challenges associated with market saturation, diverse customer demands, product commoditization and decreasing profit margins, many manufacturing organizations have begun to offer services alongside their products - often referred to as servitization. Research on the implications of the move towards service provision on design practices, specifically within the context of manufacturing firms is scant. This issue requires attention because manufacturing firms have structures and processes that reflect their traditions of product design and development. Hence, service growth and servitization in the manufacturing industry is increasingly relevant to design theory and practice in today's technology-driven and complex, competitive business environment. This research was qualitative in nature and consisted of two main phases. The first phase served as a scoping study, entailing a comprehensive review of literature and nine expert interviews. The scoping study aimed to gain an initial understanding of the subject area being explored and to build an accurate basis for the case-based research. In the second phase, multiple case study method was employed. Using theoretical sampling, six servitizing manufacturing firms were chosen from different industries. The different industry structures conveyed distinct network configurations that support the service business and thereby, distinct types of servitization. Thus, it was expected that the firms might show variation in the ways they use design in their service development efforts, which would then allow a comparative analysis. The selected companies were all leading players in their market, renowned for their high-quality products. Moreover, each provided a range of services alongside their products and allocated considerable amount of resources for new service development. The unit of analysis in each case study was determined as the development process of product-related services that best represented the particular manufacturer's approach to design and service provision. This study made an initial contribution to understand how established product design practices would assist manufacturers in their journey toward service provision. Accumulation of product design expertise and know-how often made manufacturing firms best placed to offer product-related services at an affordable level. Through high-quality products, customer loyalty and trust increased, enabling the creation and provision of long-term service contracts. The findings also suggested that problems that occurred in products could be used as tools for facilitating collaborative idea generation processes for service offerings. Moreover, the analysis of the case study companies revealed twelve recurring design practices in relation to service transition. These were: 1. Redefining the design problem; 2. Collecting and analysing data from customers; 3. Training and recruiting service-aware staff; 4. Redefining roles and responsibilities of the frontline personnel; 5. Documenting design outputs and outcomes; 6. Developing a well-articulated service design strategy; 7. Aligning customer focus across the business; 8. Visually manifesting the parameters and limits of the service offering; 9. Providing alternatives for customers to choose from; 10. Designing tools to facilitate knowledge/idea exchange; 11. Designing means to keep customers informed of service status; and 12. Guiding customers on product and service use. Consequently, the findings of this study provide practical insights for manufacturers that are aiming to pursue growth opportunities through service and system development. Advanced technologies like the IoT are significant tools for manufacturing firms to design new and improved service offerings. By shifting from products to continuous delivery services, manufacturers are able to build longer-term customer relationships in contrast to short-term transactional relationships and gain competitive advantage in their market by locking out competitors. In order to take full advantage of these opportunities, companies need to place emphasis on learning from and adjusting to the service in operation; they should improve their responsiveness to customers; clarify role descriptions; facilitate knowledge-enriched relationships with their partners and customers; and also put mechanisms for internal integration into effect. These factors appear to be critical for successful service design and implementation.
Design driven strategic renewal: Development of strategic design and design management capabilities in the Turkish ceramic sanitary ware industry
In the face of major dynamics such as globalization, increasing pace of technology, increased product and service offerings, and heightened customer knowledge and expectations, organizations are continuously looking for ways to generate differentiated and innovative offerings that are of greater value and that can catch up with evolving user contexts, needs and desires. Inside these complex and ever more demanding conditions that characterize today's competitive landscape, companies are turning their attention towards design as an important capability that can help them generate innovation and improve business outcomes. When these dynamics are combined with mounting evidence regarding the role of design in increasing innovation, competitiveness and business performance, we are witnessing an increasing integration of design into business strategies and new product development processes of businesses from various scales and industries. However, a very critical point that must be underlined is that solely investing in design or engaging in design activities is not sufficient to ensure that design contributes to organizational goals and generates the desired business outcomes. In order to attain the contributions that design can offer to a business, organizations need to carry out effective design management practices. Theoretical and empirical studies reveal design management to be the mediating factor that determines the effectiveness of design projects and how design plays a role in improving business performance. Additionally, scholars underline that effective design management must begin with connecting design to corporate objectives, business strategy and the overall business context. A review of design management literature portrays that these strategic level responsibilities under design management are increasingly taking the lead, as necessary steps that must be successfully carried out, before the identification and administration of design resources, projects or processes. Based on these major premises, this thesis examines design management capabilities with a special attention on strategic level capabilities in managing design. It focuses on the management of design inside organizational contexts; examines systems, processes and resources used for managing design; and places a particular attention on understanding how design is linked to corporate goals and strategy through existing design management capabilities. The research was carried out in two main phases. The first phase involved an extensive theoretical review of existing literature in design, design management and strategic management, in order to develop the conceptual frameworks to be employed in the empirical part of the study. On account of this theoretical phase, a new design management audit tool named Design Management Audit Framework was developed as a systematic instrument to enable a detailed examination and assessment of an organization's design management capabilities. The tool allows not only the analysis of more traditional capabilities and responsibilities under design management, but also the appraisal of strategic level design management capabilities that are necessary for aligning a company's design efforts with its business strategy and organizational objectives. Design Management Audit Framework provides major improvements to present design and design management audit tools, by incorporating critical capabilities, which have been omitted in existing tools and frameworks and by updating them in the light of recent perspectives that emerged in design management literature. In the second, empirical phase of the research, design management capabilities were explored in three large scale manufacturers from the Turkish ceramic sanitary ware industry, based on case study research methodology that utilized the new Design Management Audit Framework to form the main analytical structure. In addition to assessing design management capabilities residing inside these organizations, the case studies specifically focused on understanding how these organizations developed design management capabilities relating to the strategic level, how they connected their design efforts to business strategies through existing systems and routines and major enablers and barriers influencing the development of strategic level capabilities in managing design. The empirical context was based on firms from the ceramic sanitary ware industry for several decisive reasons. Ceramic sanitary ware is one of the first sectors in Turkey to start utilizing design and design management capabilities. It is one of the oldest and most powerful sectors of the Turkish economy, having a major place in national industrial development strategies. More importantly, after the mid 2000s, several firms from this industry were noted to initiate important strategic renewal activities that involved the inclusion of design in corporate and brand strategies, improvement of design management skills and increase in the amount of design investments. Additionally, reports detailing the nature of the sector and the prevailing competitive conditions of the world ceramic sanitary ware industry reveal design and design-driven innovation as extremely critical capabilities to boost competitiveness. Altogether, these factors render this sector a significant ground to explore design management capabilities. The findings of the case studies revealed that although the reasons for the initial acquisition and development of design management capabilities can be varied, the development of strategic level capabilities in managing design and an increased integration of design into business strategies have taken place as a result of major strategic renewal and organizational transformation efforts. These organizations focused on developing their strategic level design management capabilities to support major changes in business strategies, such as changes in market focus, transfer to a brand development strategy targeting global markets, and restructuring of brand architecture and product management strategy. The study identified that the assignment of management responsibility for design at the senior level, inclusion of design managers in strategy formulation and business planning processes and establishment of an independent design department serve as major means for ensuring the alignment between design efforts and business strategies. Major enablers in this process appear as design's identification as a vital tool to achieve a long-term strategic objective, continuous support and commitment coming from top management, as well as programs focusing on the development of an organization wide awareness and culture for design. In terms of barriers, the study identifies that finding the right place for design function in the organizational structure, formal assignment of strategic level design management capabilities, underdeveloped marketing capabilities, as well as organizational culture present major barriers for these organizations, in the process of advancing their strategic design management capabilities.
Türkiye'de endüstriyel tasarımcıların 3 boyutlu yazıcıları kullanımları hakkında bir inceleme
Bu araştırmanın amacı, üç boyutlu yazıcıların hitap ettiği öncelikli kitle arasındaki endüstriyel tasarımcıların, üç boyutlu yazıcı kullanımı hakkındaki görüşlerini ortaya koymaktır. 1970'li yıllarda geliştirilen üç boyutlu yazıcılar günümüze gelene kadar bir çok farklı alanda kullanılmaya başlanmış ve çeşitli tipleri üretilmiştir. Geliştirilen modeller arasında plastik, metal, seramik ham maddelerinin yanı sıra kompozit malzemeleri de kullanabilenler vardır. Kullanım alanlarına bakıldığında ise oldukça geniş bir perspektifi görmek mümkündür. Üç boyutlu yazıcıların hitap ettiği bir kitle de endüstriyel tasarımcılardır. Aldıkları eğitim ve profesyonel uygulama alanları dahilinde endüstriyel tasarımcıların, bilgisayar üzerinde tasarladıkları üç boyutlu modellerin, fiziksel olarak üretilebilmesinde üç boyutlu yazıcılar büyük avantaj sağlarlar. Ancak üç boyutlu yazıcı teknolojilerinin hızla büyüyüp yaygınlaşmasına rağmen, ülkemizdeki endüstriyel tasarımcıların bu teknolojilere yeterince ilgi göstermediği gözlemlenmiştir.Bu doğrultuda, üç boyutlu yazıcı kullanmış endüstriyel tasarımcılar ile ön görüşmeler düzenlemiştir. Ardından, Türkiye'de ki en büyük üç boyutlu yazıcı üreticileri, distrübütörleri ve hizmet sağlayıcılarıyla görüşmeler yapılmıştır. Son olarak ise üniversiteler ve kuluçka merkezleriyle görüşmeler düzenlenerek, bu durumun nedenleri araştırılmıştır. Elde edilen verilere göre ise birden fazla üç boyutlu yazıcı teknolojisinin olduğu ancak bunun çoğunlukla bilinmediği; FDM tipi masaüstü yazıcıların kullanıldığı ancak istenilen perfomansın elde edilemediği; üç boyutlu yazıcıları kullanmak için belirli seviyede bir bilgi birikimi olması gerektiği ve üç boyutlu modelleme programlarında belirli tasarım kıstaslarına dikkat edilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.
Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerin fikri haklar konusundaki performanslarının Design Turkey Ödül Sistemi kazananları üzerinden analizi
Günümüzde ülke sınırlarının ortadan kalktığı küresel pazarda güçlü bir küresel rekabet yaşanmaktadır. Bilgi, inovasyon ve tasarım ise; rekabette yer alabilmenin olmazsa olmazları olarak iş dünyası, kamu otoriteleri ve pek çok araştırmacı tarafından kabul görmektedir. Ayrıca; tasarım inovasyonun özü, fikri haklar ise inovasyonun alt yapısı ve küresel inovasyonu anlamanın anahtarı olarak ifade edilmektedir. Günümüzün rekabet ortamı ile ilgili literatür araştırması bulgularına baktığımızda oldukça zorlu bir rekabet ortamı ve oldukça karmaşıklaşmış bir tasarım süreci gözlemlenmektedir. Bu ortamda sınırlar ortadan kalkmış, taklit edilmek oldukça kolaylaşmış ve sadece ülke sınırları içinde başarı hedefleyen bir şirketin bile bunu sağlayabilmek adına dış pazarlarda işbirlikleri veya üretim faaliyetleri yapmasını gerektiren pazar dinamikleri kendini göstermeye başlamıştır. Rekabet avantajı sağlayan, tüm rakiplerden farklılaştıran ürünlerin konunabilir tüm öğelerinin korunmasına olanak sağlayan fikri haklar büyük önem kazanmıştır. Bu araştırmanın amacı; küreselleşen, inovasyon ve tasarımın önem kazandığı bir dünyada Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerin fikri haklar alanındaki performanslarının analiz edilmesidir. Bu analizi yapabilmek için öncelikle literatür çalışması yapılmış, ardından bir örneklem grubu seçilerek örneklem grubu verileri üzerinden bir veri seti hazırlanmış ve elde edilen veriler incelenmiştir. Literatür çalışmasında ilk olarak, fikri hakların ne anlama geldiği, fikri haklar teriminin kullanılma nedeni ve bütünleşik bir fikri haklar stratejilerine neden ihtiyaç duyulduğunun anlaşılması amaçlanmıştır. Analizde kullanılacak olan veri setinin hazırlanmasında literatür çalışması etkili olmuş ve veri setinin içeriğini belirlemiştir. Fikri hakların sınai haklar başlığı altındaki formel koruma yöntemlerinden marka ve tasarım tescilleri ile patent ve faydalı model belgeleri sayıları, bütünleşik bir portföy varlığının olup olmadığının değerlendirilmesi veri setine eklenmiştir. Ayrıca, Türkiye'nin fikri haklardaki yerini anlamak amaçlanmıştır. Bu sebeple fikri haklar alanında uluslararası sözleşme, andlaşma ve anlaşmalara ve Türkiye'nin kısa bir tarihçesine yer verilmiştir. Türkiye'nin fikri haklar alanında imza koyduğu sözleşme, anlaşma ve andlaşmalar ışığında küresel pazardaki yeri ifade edilmiştir. Ardından Türkiye'de yapılan başvuruların nitelik açısından değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalara da yer verilmiştir. Böylelikle fikri haklar başlığı altında sınai haklar alanında yapılacak bir analizin yenilik ve ayırt ediciliği değerlendirilmemiş tescil ve belge sayıları üzerinden yapılmasının doğru bir değerlendirme olmayacağı ve yenilik ve ayırt edicilik iddiası değerlendirmeye tabii tutulmuş bir örneklem grubunun seçilmesi ve onların tescil ve belge sayıları üzerinden bir analiz yapılması gerekliliği ortaya konmuştur. Literatür araştırmasında son olarak tasarım ve endüstriyel tasarımın tanımları incelenmiş ve endüstriyel tasarımların korunması adına belirlenen koruma yöntemlerinin fikri haklar başlığı altında birden fazla alanı içerdiği görülmüş ve küresel rekabette bütünleşik bir fikri haklar portföyünün gerekliliği ve fikri hakların bir strateji dahilinde ele alınması gerekliliği anlaşıllarak veri setine eklenmelerinin gerekliliği teyit edilmiştir. Örneklem grubu olarak ise, tez çalışmasına başlandığı sırada 2008, 2010, 2012 ve 2014 yıllarında gerçekleştirilmiş olan Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri kazananları seçilmiştir. Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri, ihracatta ve ulusal pazarda rekabetçi üstünlük kazandıran iyi tasarımı ödüllendirmek amacıyla Turquality Programı dahilinde düzenlenen bir değerlendirme sistemidir. Değerlendirme ölçütleri içinde de, "yenilik ve farklılık" kriterleri yer almaktadır. Fikri hakların korunması için gereken kriterlerle örtüşen bu kriterler ve uluslararası rekabetçi üstünlük kazandıran tasarımların ödüllendirmesine vurgu yapılması göz önüne alınarak bu değerlendirme sistemiyle ödül alan markaların hak sahipleri olan şirketler örneklem grubu olarak seçilmiştir. Tezin ikinci aşamasında, örneklerim gurubu Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri kazananları verileri üzerinden yapılan incelemede; 2008, 2010, 2012 ve 2014 yıllarında ödül kazanan bütün markalar listelenmiştir ve bu markaların fikri haklar portföylerinin hangi şirketlere ait olduğu marka ve tasarım tescillerinin hak sahiplerine bakılarak tespit edilmiştir. Bu tespit sonucunda marka başına analiz edilecek fikri haklar portföyleri belirlenmiş ve belirlenen hak sahibi şirketlerin 2015 Ağustos tarihindeki mevcut tescil ve belge durumları kapsamında fikri haklar portföyleri Türk Patent Enstitüsü verilerinden edinilerek rapor haline getirilmiş ve analiz edilmiştir. Bu markaların hak sahibi şirketlerin küresel rekabetteki yerlerini daha iyi anlayabilmek adına ise, karşılaştırma yapılabilecek bir veri arayışına girilmiş ve başka ülkelerin fikri haklar alanındaki performanslarına dair yapılan bir çalışma analize dahil edilmiştir. Avrupa Patent Ofisi (EPO) ve Avrupa Birliği İç Pazar Uyum Ofisi'nin (OHIM) birlikte gerçekleştirdiği 2013 tarihli raporda, fikri haklar alanında yoğun faaliyette bulunulan faaliyet alanları tespit edilmiş, kodlanarak listelenmiş ve Avrupa ekonomisine katkıları belirlenmiştir. Raporda, fikri haklar alanında yoğun faaliyette olduğu tespit edilen bu şirketlerin Avrupa Birliği ihracatının %90'nını ve ithalatının da %88'ini gerçekleştirdikleri ifade edilmiştir. Fikri haklar alanında yoğun faaliyetlerin tespit edildiği alanların kodları tez çalışmasının veri setine eklenmiş ve belirlenen hak sahibi şirketlerin faaliyet alanları bu kodlar ile eşleştirilmiş ve örneklem grubunun fikri haklar portföyleri beklenen yoğunluğa cevap verip verememelerine göre de yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda; örneklem grubunun portföy hacimleri incelendiğinde hak sahibi şirketlerin ağırlıklı olarak ödül aldıkları ürünlerini korumaya değer gördükleri ve korumayı seçtikleri görülüyor. 118 şirketin genelinde; tescil ve belge hacimlerinde marka tescilleri sonra tasarım tescilleri ve en son patent ve faydalı model belgeleri sayıları azalarak karşımıza çıkıyor. Marka tescilleri sayılarından tasarım tescillerine doğru hafif bir ivme kaybı yaşanırken, patent ve faydalı model belgelerine gelindiğinde yaşanan yüksek ivmeli düşüş ortaya konulan yeni tasarımların teknik özelliklerinin korunmasında farkındalığın yükselmesi gerektiğini gösteriyor. Genel olarak buluş alanında zayıf kalındığı, ödül alınan konularda da çok fazla tercih edilmediği görülüyor. Bu durumun bu şirketlerin faaliyet alanlarının buluş yapmayı gerektirmemesi sebebiyle gerçekleştiği sanılabilir. Oysaki EPO ve OHIM raporuna göre ödül alan hak sahibi şirketlerin faaliyet alanlarına göre %45.7'sinden buluşlar ile ilgili yoğun bir portföy beklentisi söz konusu olduğu görülüyor. Fakat analiz edilen şirketlerin %22'sinin buluş ile ilgili yaşayan veya yaşamayan hiç belgesi yok. Buluşlar ile ilgili belgeleri olanlar ise kendi içlerinde karşılaştırıldığında sadece %26.6'sının öne çıktığı, geri kalanların ya artık yaşamayan belgeleri olduğu ya da çok az bir hacimle belge sahibi oldukları görülüyor. %91,5 oranı ile marka ve %79.66 oranı ile tasarım alanlarındaki tescil almış şirketlerin sergiledikleri olumlu tablo ise, Design Turkey Ödül Sistemi'nin kriterleri göz önüne alındığında ve ödül alan şirketler göz önünde bulundurulduğunda yeterli görülmemektedir. Ödül alan şirketlerin hepsinin marka ve tasarımlarını tescil ettiriyor olmaları beklenir. Bu fotoğraf ülkemizde tasarımlarında yenilik iddiasında bulunan şirketlerin olması gereken farkındalıkta olmadıklarının bir göstergesidir. Toplam 118 şirketten %66'sının EPO ve OHIM raporuna göre yoğunluk beklentisi olan alanlarda aktif oldukları görülüyor. Fakat bu şirketlerin sadece yarısı portföyleri ile kategorisindeki diğer şirketlere oranla yoğun denebilecek hacimlere sahip. Ayrıca, yapılan analizde toplamın yalnızca %25,4'ü Avrupa rakipleri karşısında beklenen yoğunluğu karşılayarak diğerlerine oranla avantajlı görülmüştür. İncelenen şirketlerin benzer hacimlerde fikri haklar portföyleri olmadığı ve neredeyse her kategoride bazı şirketlerin diğerlerine oranla öne çıktıkları ve bayrağı taşıdıkları gözlemleniyor. Toplam şirket sayısının %19'u olan ve Turquality Destek Programı kapsamında yer alan şirketlerin özellikle öne çıktığı, ihracat yapan ve toplamın %59'unu oluşturan şirketlerin de bazı istisnalar dışında ihracat yapmayanlara oranla daha yüksek hacimli portföyleri olduğu görülüyor. Bütünleşik bir fikri haklar portföyü algısının da %50 üzerinde olduğu görülmüştür. Bu olumlu görünen tablo EPO ve OHIM raporlarına göre beklenen yoğunluklar açısından değerlendirildiğinde, yoğunluk beklentilerini karşılayanların toplamın %29'unu oluşturması sebebiyle olumsuz görülmüştür. İlerleyen yıllarda bu şirketlerin performanslarının izlenmesi ve artışların gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılması gerekmektedir. Yapılan analiz esnasında, araştırmaya başlanırken incelenmesi amaçlanmayan fakat tasarım tescilleri listelenirken göze çarpan bir detay araştırmaya dahil edilmiştir. Göze çarpan detay; tasarım tescillerinde beyan edilen tasarımcı isimleri ile Design Turkey Ödül Sistemi'ne bildirilen tasarımcı isimleri arasında farklılıklar olmasıdır. 118 şirketten 28 tanesinin Design Turkey Ödül Sistemi'ne ilettikleri ve tescil belgelerinde beyan ettikleri isimlerinin farklı olduğunu görülmüş, bu veri de %23,7 seviyesinde bir oranda tasarımcının devir edilemez manevi haklarının yenilik iddiasında olan bu şirketlerce yanlış veya eksik beyan edildiği gerçeğini ortaya koymuştur.
İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'ndeki maket atıklarının ürün-hizmet sistemi perspektifinden incelenmesi
Maket malzemeleri İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'nde yer alan tüm bölümlerin uygulamalı derslerinde yaygın bir şekilde eğitim amaçlı olarak kullanılmaktadır. Maket malzemelerinin İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ndeki kullanımı öncesi ve sonrasındaki mevcut süreci, sürdürülebilirlik açısından dezavantajlar barındırmaktadır. Öncelikle maket malzemelerinin mevcut kullanım sürecinde, düzenli bir sistem bulunmamaktadır. Oluşturulan maketler ve maket malzemelerinin kullanımı sonrasında oluşan atıklar, fakültede herhangi bir şekilde değerlendirilmeye tutulmadan atık veya çöp kutularına konulmaktadır. Fakülteye giren maket malzemesi süreç sonunda fakülteden maket ve maket atığı olarak çıktığında hem İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ne ve Fakülte'nin öğrencilerine maddesel bir dönüşümü olmamaktadır hem de sürdürülebilirlik açısından tam bir verim alınamamaktadır. Tüm bu gerçekler göz önünde tutulduğunda, bu tez çalışmasının amaçları şu şekilde belirlemiştir: • Ürün-Hizmet Sistemi kavramını, Ürün-Hizmet Sistemi oluşturma sürecini ve Ürün-Hizmet Sistemi'nin sürdürülebilirlik açısından kazanımlarını anlamak; • Maket malzemelerinin İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ndeki kullanımı öncesi ve sonrasındaki mevcut sürecini incelemek ve mevcut sürecin sürdürülebilirlik açısından avantaj ve dezavantajlarını saptamak; • Maket malzemelerinin İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ndeki kullanımı öncesi ve sonrasındaki mevcut sürecinde kurulabilecek bir Ürün-Hizmet Sistemi için önerilerde bulunmak. Tez çalışması için İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi Endüstri Ürünleri Tasarımı, İç Mimarlık, Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı ve Şehir ve Bölge Planlama Bölümlerinde öğrenimlerini sürdürmekte olan öğrencilerinden oluşan toplam 275 katılımcyıya anket uygulanmıştır ve İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi Bölüm Başkanları ve yetkilileri ile toplam 7 adet görüşme yapılmıştır. Tez çalışmasının sonunda, maket malzemelerinin İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ndeki kullanımı öncesi ve sonrasındaki mevcut sürecini incelemek ve mevcut sürecin sürdürülebilirlik açısından avantaj ve dezavantajlarını belirlenmiş, maket malzemelerinin İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi'ndeki kullanımı öncesi ve sonrasındaki mevcut sürecinde kurulabilecek bir Ürün-Hizmet Sistemi için öneriler getirilmiştir.
Emek süreci içerisinde endüstriyel tasarımcı: Türkiye'de firma bünyesinde çalışan endüstriyel tasarımcıların çalışma koşulları üzerine bir inceleme
Son dönemde sosyal ve ekonomik alanda yaşanan değişimlerle iş, iş yeri ve çalışma koşulları gibi kavramları da yeniden tanımlanmaktadır. Emek Süreci Teorisi yazarları, yeni ekonomiyle farklılaşan dinamikleri üç başlık altında özetlemiştir. Öncelikle üretilen ürün ve ürünün içeriği değişmiş durumdadır. Artık çoğu üründe yaratıcı emekle ortaya çıkan elle tutulamaz bir özellik (kültürel kodlar, normlar, anlamlar) vardır. (Lazzarato,1996). İkinci olarak, üretilmesi beklenen ürün farklı olduğu için, üretim süreçleri de artık farklı yorumlanmaktadır. İşin taşıması beklenen yaratıcı özden dolayı, yöneticiler tarafından önceden planlanmış ve çalışanların uyması gereken yukarıdan aşağıya katı üretim süreçleri yerine, çalışanın kendi üretim sürecini de tasarladığı esnek, öznel emek süreçleri yaşanmaktadır. Bir ve ikinin sonucu olarak, üçüncü fark da çalışan ile yönetici arasında kurulan ilişkidedir. Organizasyon yapıları yeni üretim süreçlerinin ihtiyaçları doğrultusunda değişerek yatay ilişkilerin kurulduğu, bürokrasiden arınmış yapılara dönüşürken, iş yerleri de esnek çalışma biçimleriyle uyumlu hale gelmektedir. (Smith ve Thompson, 1998). İş yeri artık sadece ofis, fabrika değil üretimin devam ettiği sosyal alanlar, ev ve kafeler de iş yerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Tez kapsamında yapılan literatür taramasında üç ana kavram öne çıkmıştır; öznellik, otonomi ve esneklik. Yaratıcı işlerde çalışanların öznel yorumlarını ve birikimlerini yapılan işe değer olarak katabilmeleri için, kendi üretim süreçlerini kendilerinin oluşturması gerekir. Kendi öznel üretim süreçlerini oluşturabilmeleri için çalışma koşullarının bir parçası olarak görülen iş süreçlerinin yaratıcı çalışanın kendine otonom bir alan yaratabileceği şekilde esnek yapılanması, yani bu otonom üretim alanın oluşturması içinde esnek çalışma koşullarının sağlanması gerekmektedir. Çalışma koşulları birçok faktörü içinde barındırmaktatır: a) İşin içeriği, iş organizasyonu, b) Çalışma saatleri, çalışma yoğunluğu, fiziksel faktörler, bilişsel faktörler, sağlık, vasıflar, eğitim, iletişim, iş-sosyal yaşam dengesi ekonomik güvence, şiddet, taciz ve ayrımcılık konularını, c) İş memnuniyeti ve kariyer beklentileri (Working condition, Eurofound). Yaratıcı işlerin sadece elle tutulur bir son ürün ortaya çıkarmadığı aynı zamanda onun içinde tüketileceği ve yeniden üretileceği, sosyal ve ideolojik normları da ürettiği artık sıkça tekrarlanır hale geldiği yaratıcı endüstrilerde, tasarım önceden göz ardı edilen ideolojik yönünü katlanan bir önemle sürdürmektedir. Yaratıcı işe ve yeni ekonomiye yönelik literatür genelde bu değişim sürecinde daha yeni olarak ortaya çıkan reklam, medya, yeni medya gibi dallara daha çok ilgi gösterse de, tasarım toplumsal ideoloji yaratımında çok önceden beri kullanılan bir aracıdır. Denetlenebilirliği ve geçerliliği bir kenara, bazı ülkelerde endüstriyel tasarımcıların çalışma koşullarına dair bazı standartlar ve asgari gereklilikler belirlenmiş durumdadır (U.S. Bureau of Labor Statistics, 2014). Akademi alanına baktığımızdaysa tasarımcıların iş hayatına dair belli bir kısımlara odaklanmış çalışmalar bulunsa da (Kaygan; 2012 ve 2013) çalışma koşullarına odaklanan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de ücretli olarak çalışan endüstriyel tasarımcıların çalışma koşullarını esneklik kavramı üzerinden incelemek, tasarımcıların kendi çalışma koşullarını nasıl değerlendirdiklerini, bu koşulların tasarım süreçlerini, iş ve sosyal hayatlarını nasıl etkilediği konusundaki fikirlerini öğrenmektir. Hem literatürden ve görüşmelerden yola çıkarak çalışma koşulları hakkında genel bilgi edinmek, hem de tekil bir örneğin ortaya çıkarabileceği olasılıkları, farklılıkları keşfetmek amacındadır. Bu nedenle de araştırma yöntemi olarak görüşme temelli örgütsel hikaye anlatıcılığı seçilmiştir. Bu yöntem çalışanların içinde bulundukları organizasyon içerisindeki hayatlarını, koşullarını nasıl anlamlandırdıkları hakkında bireysel ve derinlikli bir bilgiye ulaşmayı amaçlamaktadır (Boje, 2001). Araştırmada analiz dört adımda gerçekleşmiştir; 1) Toplama; hikayelerin toplanması, 2) Birleştirme; elde edilen hikayeler üzerinden genel çıkarımların yapılması, 3) Parçalama; hikayelerin konularına göre parçalanıp kümelenerek detaylı analizi, 4) Yeniden birleştirme; parçaların araştırma amacına göre yeniden bir araya getirilip sonuçlar çıkarılması. Sonuç olarak, öncelikle literatür taramasında sıkça tekrar edilen öznel ve otonom üretim süreçlerinden ne kastedildiği ve bunun endüstriyel tasarım açısında pratikte ne demek olduğu daha iyi anlaşıldı. Katılımcılar, verilen iş tanımı doğrultsunda hem kendi araştırmalarını yapmayı hem de bu araştırma sonuçlarını işe aktarmayı öznel olarak yorumluyor. Hem her çalışanın o araştırmayı başka biçimde yapacağı başka kaynaklardan başka ilhamlar alacağı hem de farklı yorumlayarak son ürüne başka türlü bir değer katacağını belirtildi. İkinci genel sonuç Türkiye'de esneklik kavramının söyleşilerde bahsedilen koşullara bakarak belirsizlik olarak algılandığıdır. Esneklik, çalışanın işi yorumlamasına dönük değil iş verenin çalışma koşullarını yorumlamasına dönük uygulanmaktadır. Bu nedenle de uzun saatler, iş yoğunluğu gibi çalışan aleyhine sonuçlar doğurmaktadır. Üçüncü genel sonuç da, bir adım geri gidilerek bu belirsizlik algısının nedenine bakılırsa, esnek koşulların sağlanması öznel üretim süreçlerinin oluşabilmesi içindir. Ancak Türkiye'de bunun gerekliliğin algısı bulunmadığı ya da öznel bir üretim sürecinin artıları zaten beklenmediği kanaatinde katılımcılar. Bu nedenle de ya esneklik yok ya da bu anlayış içerisinde esnekliği işveren kendine göre yorumlayacağı bir fırsat olarak görüyor.
Türkiye ev mobilya sektöründe faaliyet gösteren mobilya ve aksesuar üreticisi firmaların yeni ürün geliştirme süreçlerindeki ilişkilerinin araştırılması
Günümüzde teknolojik gelişmelerin doruk noktasına ulaşması ile, ülkeler arası mesafeler kısalmış, kıtalararası iletişim imkanlarının artması insan yaşamını büyük ölçüde değiştirmiştir. Bu değişimle birlikte insanoğlunun ticaret anlayışı değişmiş, belli sınırlara bağlı kalmayan, küresel bir ticaret anlayışı benimsenmiştir. Teknolojik gelişmelerle birlikte yüksek teknolojili ürünler ön plana çıkmış ve gelişmiş ülkeler yatırımlarını bu tarz ürünlere yöneltmişlerdir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler ise daha düşük teknolojili ürünlere yönelerek küresel rekabette kendisine bir yer edinmeye çalışmaktadırlar. Mobilya sektörü düşük teknolojili ve emek yoğun bir sektör olmasından dolayı gelişmekte olan ülkeler için önemli bir sektör olma durumundadır. Zorunlu bir ihtiyaç olması, ciddi bir bilgi birikimi gerektirmemesi, yatırım maliyetlerinin nispeten düşük olması sektörün konumunu sağlamlaştırmaktadır. Düşük teknolojili ürünlerin hakim olduğu sektörlerde, firmaların rekabetçi avantajlarını kalite, tasarım ve maliyet gibi faktörler belirler. Bu nedenle bu gibi sektörlerde firmalar ağırlık olarak kalite ve maliyet odaklı çalışırken, tasarım ile rakiplerinden ayrışmayı hedefleyerek sektörde kendilerine sağlam bir konum belirlemeye çalışırlar. Bu noktada, mobilya ürünlerinin tasarımına büyük katkısı olan mobilya aksesuarlarının sektörde kendisine her geçen gün daha önemli bir yer edindiği görülmektedir. Geleneksel mobilya anlayışına göre mobilya atölyelerde zanaatkarların el becerisi ile müşterinin hizmetine sunulan bir yapıda iken, günümüzde endüstriyel üretim teknikleri ile üretilen, çok parçalı, karmaşık bir yapıya bürünmüştür. Mobilya üreticileri, üretimini yaptıkları ürünleri son kullanıcıya sunana kadar çok sayıda farklı tedarikçi ile bir ilişkiler ağı kurarak ihtiyaç duyduğu hammadde, malzeme ve parçaları tedarik etmektedirler. Sektörde hakim olan üretim anlayışına bakıldığında, mobilya ve aksesuar üreticilerinin farklı kollardan ürün tasarımlarını gerçekleştirdikleri görülmektedir. Farklı tasarım ekipleri tarafından, farklı tasarım anlayışları ile tasarlanan bu ürünler, nihayetinde bir mobilya ürünü üzerinde birleşerek nihai ürünü meydana getirmektedirler. Tasarımı bir rekabetçi üstünlük olarak kullanmak isteyen her iki taraf da kimi zaman tasarım dillerindeki uyuşmazlık nedeniyle başarısızlığa uğrayabilmektedir. Bu açıdan, mobilya sektöründe, mobilya ve aksesuar üreticisi firmaların yeni ürün geliştirme ve tasarım süreçlerinde birlikte aktif bir şekilde rol almaları önem arz etmektedir. Literatürde, yeni ürün geliştirme ve tasarım çalışmalarında üretici firmalar ile tedarikçi firmaların birlikte aktif rol aldığı sektörlerin otomotiv, elektronik, tekstil gibi köklü ve gelişmiş sektörler olduğu göze çarpmaktadır. Hem yurtiçinde, hem de yurtdışında bu alanda ciddi bir akademik çalışma yoğunluğu mevcuttur. Bu akademik çalışmalar, sektördeki pratik uygulamalarla başarı ile tatbik edilmekte ve firmalar açısından son derece olumlu sonuçlara yol açmaktadır. Bu olumlu sonuçlar karlılıkta artış, teslim sürelerinde kısalma, daha iyi ürün komponent uyumu gibi şekillerde kendini göstermekte ve müşteri memnuniyeti ile de firmaların daha iyi bir marka algısı yaratmasına katkı sağlamaktadır. Mobilya sektörü için ise bu alan ihmal edilmiş konumdadır. Bu çalışmada Türkiye ev mobilya sektöründe faaliyet gösteren mobilya ve aksesuar üreticisi firmaların yeni ürün geliştirme süreçlerindeki ilişkileri araştırılmaktadır. Araştırma yapılırken mobilya sektörünün dünyadaki ve Türkiye'deki durumu ortaya konulmuştur ve sektörün imalat sektörü açısından önemi vurgulanmıştır. Araştırma, sektörde faaliyet gösteren büyük ölçekli ev mobilya üreticileri ve aksesuar üreticisi firmalarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşme yöentemi ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda, mobilya ve aksesuar üreticisi firmaların belirli bir noktaya kadar tasarım süreçlerinde işbirlikçi ilişkiler içerisinde oldukları ancak bu işbirliklerinin belirli bir sistematiğe dayanmadığı, doğal ve kendi haline bırakılmış bir süreç olarak işlediği ortaya çıkmıştır. İleriye dönük çalışma ve araştırmalar için uygun bir alan olduğu vurgulanmıştır.
Hızlı tüketim ürünleri şirketlerinde tasarımla ilgili karar kriterlerinin ve karar verme hiyerarşisinin anlaşılması
In this study, we will explore at which level the design decisions are taken in Fast Moving Consumer Goods (FMCG) companies in Turkey and what criteria are used for design decision making. Within this framework, we will do a qualitative study covering both local Turkish FMCG companies and also the multinational FMCG companies which are operating in Turkey. We will try to discover who decision makers are and we will try to understand which criteria they are using for design related decision making process. The introduction section will highlight the background of this study especially by explaining the relationship between the thesis scope and the academical and professional frame of the author. We will also describe boundaries of FMCG industry and we will see the common marketing practices in FMCG. This section will also aim to express the genesis of the functional diversity within the companies, which will mirror the integration of design to marketing and management processes. Since we aim to reach design oriented decision makers of FMCG companies and to learn about the internal hierarchy for the design decisions, first we start with a literature study to understand some key notions concerning design and design management. We will try to lighten the design decision notion and the roots and role of brand management for design decisions within FMCG companies. We will perform a comprehensive qualitative study within face-to-face depth interview method to have a clear understanding of thesis questions within the selected FMCG companies. Hereby, first we will explain the rational behind selecting the suitable companies and suitable management positions of these companies for our research. We will examine qualitative research technique and in-depth interview technique to lay a more tangible groundwork for our research method. We will make visible the research design process and also how the interview structure and the interview discussion guide designed. Last chapter of this thesis is dedicated for the findings and conclusions of the study. Here, we will first submit the detailed report of our qualitative study under sub-titles of each main research question. Then after we will present a conclusion and finally we will discuss the opportunities for further academical researches. Keywords: design management, design decisions, design decision making, design in FMCG companies, design and marketing, design and brand management