Köşk ilçesi kırsal bölgesindeki 20-79 yaş erişkinlerde on yıllık koroner kalp hastalığı riski ve riskli grupta müdahale örneği, Aydın, 2015

Amaç ve hipotez: Çalışma iki aşamalıdır. Birinci aşama olan prevalans çalışmasının amacı; 20-79 yaş grubu erişkinlerde Framingham Risk Skoru değerlendirmesi ile on yıllık koroner kalp hastalıkları riski sıklığının saptanmasıdır. İkinci aşama olan müdahale çalışmasının amacı; riskli olarak belirlenen grubun iki gruba ayrılarak müdahale ve kontrol grubu olarak tanımlanması ve müdahale grubuna kişinin risklerine yönelik bilgilerin on beş gün ara ile toplam 12 mesaj olarak SMS yolu ile iletilmesi ve altı ay sonrasındaki değişiminin saptanarak, müdahalenin etkinliğinin belirlenmesidir. Yöntem: Çalışmanın birinci aşaması Koçak, Güzelköy, İlyasdere ve Kuyucular mahallelerinde gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada Kuyucular müdahale, Güzelköy ile İlyasdere mahalleleri ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Çalışmanın başlangıcında çalışma grubunun genel sosyodemografik bilgileri ve sağlık durumlarının ortaya konduğu anket ile veriler toplanmış; tansiyon, boy, kilo, HDL ve total kolesterol ölçümü yapılmıştır. Framingham on yıllık koroner hastalık risk skorlaması her iki cinsiyet için ayrı düzenlenmiştir. Bu tablolara göre; yaş, total kolesterol, sigara, HDL ve sistolik kan basıncı ile ilgili bölümlerde yaş grubuna uygun puan seçilerek puanlar toplanmış, "bireyin riskine tekabül eden 10-yıllık olasılık" saptanmıştır. Çalışmaya katılan tüm bireylere Framingham risk skoru ve koroner kalp hastalıkları risk faktörleri ile ilgili bir saatlik bilgi verilmiştir. Müdahale grubundaki katılımcılara kişisel gereksinimlerine göre bireysel danışmanlıklar gereken eğitim başlıklarıyla ilgili hatırlatıcı, spot bilgiler içeren SMS'ler gönderilmiştir. Müdahale sonrası ölçümler ve anket tekrarlanarak Framingham risk skoru düzeyi hesaplanmıştır ve riskteki değişim tespit edilmiştir. Bulgular: Çalışma bölgesindeki 20-79 yaş 896 kişiden 655 kişi araştırma kriterlerine uygun olarak saptanmış, bunlardan 530 kişiye (%80,9) ulaşılmıştır. Çalışmaya katılan mahallelerin Framingham risk skorlamasına göre sınıflaması açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Katılımcılar (n=530) arasında on yıllık koroner kalp hastalığı riski %20 ve üzeri olanların dağılımları erkeklerde %6,4 ve kadınlarda %0,4, risk skor dağılımı %10-20 arasında kalan erkeklerin oranı %40,6, kadınların ise %4,7 olarak bulunmuştur. Müdahale sonrasında, uygun tuz tüketimi, kendi fiziksel etkinliğini değerlendirme, uygun meyve, sebze ve balık tüketimi müdahale grubunda anlamlı olarak daha yüksektir. Müdahale grubunda kilo ve BMI ortalamaları anlamlı bir şekilde azalırken, kontrol grubunda artma saptanmıştır. Sistolik kan basıncı ortalaması müdahale grubunda anlamlı bir şekilde azalmıştır. Müdahale grubunda, 46 katılımcının başlangıçta 40'ı (%87,0) orta risk grubunda, 6'sı (% 13,0) yüksek risk grubunda iken, müdahale sonrasında katılımcıların 11'i (%24,0) düşük risk grubuna geçmiş, bu geçişin tamamı orta risk grubundan olmuştur. Müdahale öncesinde yüksek risk grubunda olan 6 katılımcının 4'ü (%8,7) ise orta risk grubuna geçmiştir. Böylece toplamda 15 (%32,7) katılımcı, yani her üç kişiden biri, müdahale öncesine göre müdahale sonrasında bir alt risk grubuna yerleşmişlerdir. Kontrol grubunda, 44 katılımcının başlangıçta 42'si (%95,5) orta risk grubunda, 2'si (%4,5) yüksek risk grubunda iken, 6 aylık izlem sonrasında orta risk grubundaki 5 kişi (%11,4) yüksek risk grubuna geçmiş, düşük risk grubuna geçen olmamıştır. Böylece toplamda 5 katılımcı (%11,4), yani her dokuz kişiden biri, izlem sonrasında bir üst risk grubuna yerleşmişlerdir. Sonuç: Çalışma sonunda kişisel risk faktörlerine göre bireyselleştirilmiş SMS müdahalesinin davranış değişiklikleri sağladığı, Framingham risk düzeyini düşürdüğü ve KKH risk faktörleri azaltılmasında etkili yöntem olduğu görülmüştür. Bu yöntemin birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkinliğinin artırılması için uygulanması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Framingham risk skoru, koroner kalp hastalığı, müdahale.