1,170
Archived Theses
7
DOIs Assigned
1%
DOI Rate
Discipline
Yapay zekâ destekli okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin strateji kullanma düzeyi ve okuduğunu anlama başarısına etkisi
Bu tezin amacı, yapay zekâ destekli okuma stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin strateji kullanma düzeyi ve okuduğunu anlama başarısına etkisini incelemektir. Bu çalışma, WhatsApp platformu üzerinden erişilen Copilot yapay zekâ asistanının okuma stratejileri öğretim sürecindeki etkililiğini araştırmayı amaç edinmiştir. Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Bayburt il merkezinde bulunan Şehit Recep Eşiyok Ortaokulunda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri üzerinde uygulanmıştır. Çalışma grubunu, 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören toplam 60 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada, 60 öğrenciden oluşan (30 deney, 30 kontrol) grubu belirlenmiş ve ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, Kırmızı (2008) tarafından geliştirilen Okuduğunu Anlama Stratejileri Ölçeği (OASÖ) ile Taşkın ve Sallabaş (2022) tarafından geliştirilen Okuma Başarı Testi (OBT) aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma kapsamında, kontrol ve deney grubu öğrencilerinin ön test ile son testten alınan puanların karşılaştırılmasında ilişkili bağımlı örneklemler t-testine başvurulmuştur. Gruplar arası anlamlılık düzeyini belirlemek amacıyla ise ilişkisiz bağımsız örneklemler t-testi kullanılmıştır. Ayrıca değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde Pearson korelasyon analizine başvurulmuştur. Ön-son test uygulamalarından ulaşılan bulgular, ilk önce Microsoft Excel dosyasına işlenmiştir ardından istatistiksel hesaplamalar için SPSS 26.0 programından yararlanılmıştır. Elde edilen analizlere göre, bu çalışmanın koşulları altında yapay zekâ destekli okuma stratejileri öğretiminin olumlu yönde etkiler gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, deney grubunun strateji kullanımına ilişkin son test puan ortalamalarının (M = 3,6000), kontrol grubuna (M = 3,3987) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p = 0,001). Benzer şekilde, okuduğunu anlama başarı düzeylerinde de deney grubunun (M = 21,3000) kontrol grubuna (M = 18,9667) göre anlamlı düzeyde daha yüksek bir başarı sergilediği tespit edilmiştir (p = 0,002). Bu bulgular, yapay zekâ destekli okuma stratejileri öğretiminin öğrencilerin okuduğunu anlama performansını artırma noktasında olumlu etkiler gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Sosyal bilgiler öğretiminde web 2.0 araçlarının kullanımı: Bir karma yöntem araştırması
Teknolojideki gelişmeler ve değişim, hız, kullanışlılık, zaman yönetimi gibi pek çok konuda bireylere ve kurumlara katkı sağlamaktadır. Eğitim öğretim faaliyetleri de bu değişimden etkilenmekte, teknolojinin eğitim-öğretim sürecine uygulanmasına yönelik, bilimsel araştırmalar yapılmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretiminde web 2.0 araçları kullanımının, öğrencilerin dijital okuryazarlık becerilerine, çevresel farkındalıklarına etkisini belirlemenin yanı sıra, Sosyal Bilgiler öğretiminde web 2.0 araçları kullanımına yönelik, öğrencilerin ve araştırmacının görüşlerini ortaya koymaktır. Bu amaca dönük olarak, karma yöntem araştırmalarından, iç içe karma yöntem araştırması biçiminde desenlenen bu araştırmadan elde edilen nitel verilerin, nicel verileri daha derinlemesine açıklaması amaçlanmıştır. Araştırma, 2021-2022 öğretim yılında, Aydın ili Köşk ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulundaki 5. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Deney grubu 24, kontrol grubu 22 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma, uygulama süreci 10 hafta toplam 30 ders saatini; Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında yer alan "İnsanlar Yerler ve Çevreler" ve "Bilim Teknoloji ve Toplum" öğrenme alanlarından seçilen 10 kazanımı kapsayacak biçimde yapılandırılmıştır. Deney grubunda uygulama sürecinde, bazı web 2.0 araçları (Edmodo, Google Earth, ThingLink, Voki, Renderforest, Canva, WordArt, Powtoon, StoryJumper, Padlet, Pixton, Skype, YouTube, LearningApps, Socrative) kullanılarak Sosyal Bilgiler dersleri işlenirken; kontrol grubunda mevcut öğretim programı ve ders kitabı ile Sosyal Bilgiler dersleri işlenmiştir. Araştırmanın deneysel boyutunda, Çetin ve Yalçınkaya (2018) tarafından geliştirilen, ortaokul öğrencilerine yönelik, "Çevresel Farkındalık Ölçeği" ve Ng (2012) tarafından geliştirilen, Hamutoğlu, Güngören, Kaya-Uyanık ve Gür-Erdoğan (2017) tarafından Türkçe' ye uyarlaması yapılan, Eroğlu, Güngören, Kaya- Uyanık ve Gür- Erdoğan (2019) tarafında da ortaokul öğrencileri için ölçme değişmezliği çalışması yapılan, "Dijital Okuryazarlık Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise araştırma süresince öğrenciler tarafından görüş ve gözlemlerin kayıt altına alındığı Sosyal Bilgiler günlükleri ve uygulama süreci boyunca araştırmacının gözlemlerini aktardığı araştırmacı günlüğü nitel veri setini oluşturmuştur. Araştırma sonunda, belirlenen 9 odak öğrenci ile de yüz yüze görüşmeler yapılmış; elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, web 2.0 araçları ile işlenen Sosyal Bilgiler dersinin, ortaokul öğrencilerinin çevresel farkındalıkları ve dijital okuryazarlık becerileri üzerinde deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yarattığı belirlenmiştir. Öğrencilerin dijital okuryazarlık becerileri ve çevreye karşı tutumlarında, cinsiyet, anne eğitim, baba eğitim durumu değişkenleri açısından farklılık olup olmadığına bakılmıştır. Her iki ölçekte de cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Ancak anne eğitim ve baba eğitim durumu değişkeni bağlamında eğitim durumu "üniversite mezunu" olan anne babalar lehine, öğrencilerin dijital okuryazarlık becerileri ve çevresel farkındalıklarının bağlamında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılırken; diğer değişkenler açısından çevresel farkındalık ya da dijital okuryazarlık becerilerinde anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Ortaokul öğrencileri ile yapılan görüşmeler ve öğrencilerin süreç boyunca görüş ve gözlemlerini kayıt altına aldıkları Sosyal Bilgiler günlüklerinin analizi sonucunda, akademik katkı, duyuşsal katkı, beceri kazandırmaya katkı, bireysel gelişime katkı, paylaşım ve etkileşim, öğretim sürecini zenginleştirme, dijital yetkinlik, değerlendirme temalarına ve bu temalara bağlı alt tema ve kategorilere ulaşılmıştır. Öğrenci görüşmelerinde de Sosyal Bilgiler, çevre okuryazarlığı ve web 2.0 araçları temalarına ve bu temalara bağlı alt tema ve kategorilere ulaşılmıştır. Günlük ve görüşmelerde, web 2.0 araçlarının Sosyal Bilgiler dersinde kullanılması açısından yaşanan zorluklara ilişkin de sonuçlar elde edilmiştir. Araştırmacı günlüğünün analizi sonucunda ise, Sosyal Bilgiler ve web 2.0 araçları temalarına ve bu temalara bağlı alt tema, kategorilere ulaşılmıştır. İç içe karma yöntemin doğası gereği, nitel verilerin, nicel verilerin sonuçlarını açıklayıp açıklamadığı da incelenmiştir. Araştırmacı ve öğrenci günlükleri, odak öğrencilerle yapılan görüşmelerde, web 2.0 araçları ile işlenen Sosyal Bilgiler dersine öğrencilerin ilgi duydukları, dersi eğlenerek öğrendikleri ve sevdikleri sonucuna ulaşılmıştır. "Heyecanlandım, güzel geçecek, süre artırsak, uygulamayı sevdim" gibi ifadelerle, deneysel süreçte uygulanan dijital okuryazarlık ölçeğinin tutum alt boyutundan; "Hallettim, hemen öğrendim, sorunu çözdüm, çalıştırdım" gibi ifadelerle, teknik alt boyutundan alınan puanları, deney grubu lehine oluşan anlamlı farkı açıkladığı ve desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Nitel verilerde "etkili geçiyor, net anladım, kalıcı öğrendik" gibi ifadelerle, deneysel süreçte uygulanan dijital okuryazarlık ölçeğinin bilişsel alt boyutundan; "beraber yaptık, herkesin emeği var, ortaklaşa yaptık" gibi ifadeler, sosyal alt boyutundan alınan puanları, deney grubu lehine oluşan anlamlı farkı açıkladığı ve desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenci günlükleri ve görüşmelerde: "dünyayı kurtarmalıyım, ağaçları korumalıyız" gibi ifadeler, deneysel süreçte uygulanan çevresel farkındalık ölçeğinin, "çevresel duyarlılık" alt boyutundan; "okulumuz her yeri bilgilendirmeli, afişleri her yere göndermeliyiz" gibi ifadeler, "çevre eğitiminde okul ve yayınların rolü" alt boyutunda, deney grubu lehine oluşan istatistiksel olarak anlamlı farkı açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. "Sorunları, afetleri öğrendik, dünyayı kurtarmalıyız" ifadeleri, çevresel farkındalık ölçeğinin, "çevre eğitiminde ders ve öğretmenlerin rolü" alt boyutundan, "çöpleri geri dönüşüme atıyorum, artık başkalarının çöplerini de alıyorum" gibi ifadeler "okul dışında çevre" alt boyutunda, deney grubu lehine oluşan istatistiksel olarak anlamlı farkı açıkladığı ve desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. 5. sınıf Sosyal Bilgiler dersi iki öğrenme alanını kapsayan, farklı web 2.0 araçları kullanılan bu araştırma, farklı öğrenme alanlarında ve Sosyal Bilgilerin farklı sınıf seviyelerinde de yapılıp, sonuçları değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Web 2.0, dijital okuryazarlık, çevre okuryazarlığı, eğitim teknolojisi, sosyal bilgiler.
Argümantasyon temelli ters yüz öğrenme yaklaşımının sosyal bilgiler dersinde uygulanması
Bu araştırmada, argümantasyon temelli ters yüz öğrenme yaklaşımının sosyal bilgiler dersinde uygulanmasının akademik başarıya, 21. yüzyıl öğrenme ve yenilenme ile özdüzenleme becerilerinin gelişimine etkileri araştırılmıştır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri, ön test – son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak toplanmıştır. Dersler, deney grubunda argümantasyon temelli ters yüz öğrenme yaklaşımına uygun biçimde, kontrol grubunda ise öğretim programına uygun yapılandırmacı uygulamalarla işlenmiştir. Denel işlem sonrasında, deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarıları artmıştır. İki grup arasındaki son test puanlarında istatistiksel olarak deney grubu lehine anlamlı farklılık elde edilmiştir. Deney grubunda yer alan öğrencilerin, 21. yüzyıl öğrenme ve yenilenme beceri düzeylerinde denel işlem öncesine göre istatistiki olarak anlamlı fark bulunmuştur. İki grup arası son test puanlarında istatistiksel olarak deney grubu lehine anlamlı farklılık belirlenmiştir. Öğrencilerin özdüzenleme beceri düzeylerinde denel işlem öncesine göre her ki grupta puan artışı olmasına rağmen anlamlı bir biçimde değişimler meydana gelmediği belirlenmiştir. Buna rağmen deney grubundaki öğrencilerin puanlarındaki ortalama artış, kontrol grubundaki puan artışından daha fazla olmuştur. Araştırmanın nitel bulguları, öğrencilerin uygulama süreci içerisinde çeşitli becerileri kazandıklarını göstermiştir. Sosyal bilgiler derslerinde akademik başarıyı artırmak ve özdüzenleme becerilerini kazandırmada argümantasyon temelli tersyüz öğrenme uygulamalarından yararlanılabileceği önerilmiştir.
Hasan Latif Sarıyüce'nin çocuk şiirlerinin çocuk edebiyatı ve Türkçe öğretimi bakımından incelenmesi
Çocuk edebiyatı, çocuk eğitiminde önemli pay sahibidir. Çocuk şiirleri, çocuk edebiyatı ürünleri içinde, çocukların kişisel ve akademik gelişimi için oldukça önemlidir. Yazar Hasan Latif Sarıyüce, çocuklar için edebî eserler vermiştir. Bu eserlerin arasında çocuklara yönelik yazdığı şiirler de vardır. Bu araştırmada Hasan Latif Sarıyüce'nin çocuk şiirleri çocuk edebiyatı ve Türkçe öğretimi bakımından incelenmiştir. İnceleme dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çocuk ve çocukluk, çocuk edebiyatının tarihî seyri, çocuk edebiyatında ve 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda şiirin yeri; ikinci bölümde yazarın hayatı ve eserleri, üçüncü bölümde şiirlerin belirlenen inceleme kriterlerine göre incelenmesi, dördüncü bölümde ise bulgu ve yorumlar yer almıştır. Araştırmanın örneklemini oluşturan 36 şiir dize yapısı, ahenk unsurları, ölçü, başlık, tema, konu, dil ve anlatım, değerler, söz sanatları bakımından incelenmiştir. İnceleme sonucunda 19 şiirde hece ölçüsü kullanıldığı, 17 şiirin serbest şiir anlayışıyla yazıldığı tespit edilmiştir. 33 şiirin başlığının içeriği yansıttığı, 36 şiirin temasının 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'yla uyumlu olduğu, 36 şiirin konusunun çocuk yaşantısı ile çocukların ilgi ve ihtiyaçlarına uygun olduğu, 35 şiirin dil ve anlatım bakımından çocukların anlayabileceği nitelikte olduğu, 17 şiirde değer, 25 şiirde söz sanatı bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma sonunda uygun bulunan şiirler, sınıf bazında önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hasan Latif Sarıyüce, çocuk edebiyatı, Türkçe öğretimi, çocuk şiirleri.
Nezihe Meriç'in çocuk kitaplarından Küçük Bir Kız Tanıyorum serisinin söz varlığı açısından incelenmesi
Sözcükler dilin genel hatlarını oluşturan ifadelerdir. Bireyin kendisini etkili bir şekilde ifade edebilmesi için yeterli sözcük bilgisine sahip olması gerekmektedir. Söz varlığı, dile ait kelimeleri kapsayan bir ifadedir. İnsan yaşamı süresince edinilen sözcük bilgisinin önemli bir kısmı çocukluk döneminde kazanılır. Küçük yaşlarda okunan kitapların, çocukların sözcük hazinesi üzerindeki etkisi büyüktür. Bu nedenle çocuk için yazılan kitapların Türkçe öğretiminde önemi çok büyüktür. Bu araştırma ile çocuklar için yazılan kitaplar incelenmiş, söz varlığı araştırmalarına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Araştırmada Nezihe Meriç'in çocuk hikâyelerinde (Küçük Bir Kız Tanıyorum Altı Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Yedi Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Sekiz Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Dokuz Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On Bir Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On İki Yaşında) yer alan söz varlığı ögeleri tespit edilmiştir. Araştırma beş bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde kavramsal çerçeve hakkında ele alınmış ve söz varlığı ögeleri açıklanmıştır. İkinci bölümde söz varlığı ile ilgili araştırmalara yer verilmiş, üçüncü bölümde verilerin toplanması, evren ve örneklem yer almıştır. Dördüncü bölümde Nezihe Meriç'in hayatı, eserleri ve edebi kişiliği ele alınmıştır. İncelenecek hikâye kitaplarının özetlerine yer verilmiştir. Beşinci bölümde bulgular, tablolar ile yorumlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmıştır. Söz varlığı unsurları fişlenerek tespit edilmiş, tablo haline getirilmiş ve alana katkısı açısından yorumlanmıştır. Nezihe Meriç'in Küçük Bir Kız Tanıyorum adlı kitap serisinin atasözleri, terimler, argo ifadeler dışında gereksinime cevap verecek düzeyde olduğu saptanmıştır. İncelenen hikâye kitaplarının temel söz varlığı ve deyimler yönünden bolca içeriğe sahip olduğu ve çocukların sözcük öğrenimine katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Osmanlı mekteplerinde dil bilgisi öğretimi ve Mehmet Emin'in Şarf-ı Türkî'si üzerine bir inceleme
Türkçe, geniş bir coğrafyada konuşulan kökleri çok eskiye dayanan zengin bir dildir. Böyle köklü ve zengin bir dilin grameri üzerine tarihte çok fazla esere rastlanmamaktadır. Tanzimat Dönemi'nde ana dilimiz Türkçenin öğretimiyle ilgili çalışmalar yapılmış ve Türkçenin grameri üzerine kitaplar yazılmıştır. Bu gramer kitaplarından biri de Askeri Rüşdiye Mektebi birinci sınıflarda okutulmak üzere Ķâǿimmaķâm Mehmed Emin tarafından yazılan " Śarf-ı Türkî" adlı dil bilgisi kitabıdır. Çalışmada, öncelikle bu eserin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır, ayrıca eserin içeriği, dil bilgisi öğretim yöntemi, eserdeki gramer terimleri ile dil ve anlatımı ortaya konmuştur. Çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı mekteplerindeki dil bilgisi dersleri ve dil bilgisi öğretimi ele alınmıştır. İkinci bölümde " Śarf-ı Türkî"nin Latin alfabesine transkripsiyonlu çevirisi yapılmış, eserin bölümleri incelenerek gramer terimlerinden dizin oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise eserde kullanılan yöntem ve teknikler tespit edilmiştir. Bu çalışma " Śarf-ı Türkî"nin Türkçe öğretimindeki yeri ve önemini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma ilgili kitap, makale, yüksek lisans ve doktora tezleri, Türkçe öğretim programları incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Dil bilgisi, Türkçe öğretimi, sarf, Mehmed Emin
Ali Seydi'nin Kitabet Dersleri adlı eseri ve Osmanlı mekteplerinde kitabet-tahrir öğretiminin incelenmesi
Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Dönemi ve ardından Meşrutiyet ile birlikte birçok alanda olduğu gibi eğitim alanında da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemden itibaren modern anlamda eğitim veren yeni mektepler açılarak bu mekteplerin ders programlarına dönemin ihtiyaçlarına göre dersler konulmuştur. Bu yeni ders programlarında yer alan derslerden birisi de kitâbet dersi olup, bu ders kapsamında bazı hususî ve resmî yazışma türleri öğretilmek hedeflenmiş, dönemin ihtiyaçlarına göre yazma eğitimi verilmiştir. Kitâbet derslerinde okutulmak üzere dönemin aydınları tarafından çeşitli ders kitapları da kaleme alınmıştır. Bu ders kitaplarından birisi de birçok okulda muallimlik yapan Ali Seydî tarafından kaleme alınan Kitâbet Dersleri adlı eserdir. Çalışmamızda, bu eserin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır, ayrıca eserin içeriği, öğretim yöntemi, eserde geçen kavramlar ile dil ve anlatım ortaya konmuştur. Aynı zamanda eserin mülellifi olan Ali Seydî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgilendirmeler yapılmıştır. Çalışmada doküman tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı mekteplerinde kitâbet-tahrir öğretiminin nasıl yapıldığına, ikinci bölümde eserin transkripsiyonlu çevirisine, üçüncü bölümde eserin bölümlerine, içerik ile yöntemine yönelik incelemelerle eserde geçen kavramlara, dördüncü bölümde Ali Seydî'nin hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. Bu çalışma, Kitâbet Dersleri adlı eserin yazma eğitimi alanındaki önemini ortaya koymak amacıyla konuyla ilgili kitap, süreli yayın, makale ve yüksek lisans tezleri incelenerek hazırlanmıştır. Anahtar kelimeler: Kitâbet, tahrir, imlâ, Ali Seydî, yazma eğitimi
Rasim Özdenören'in Gül Yetiştiren Adam adlı eserinde söz varlığı üzerine bir inceleme
Dile ait kapsamın ve zenginliğin belirlenmesinde ve dilin söz hazinesinin incelenmesinde söz varlığı çalışmaları önemlidir. Bu vesileyle yazarlarımız tarafından oluşturulan edebî eserler de dilin söz varlığının tespiti adına önemlidir. İlgili çalışma da Türk dilini kullanmadaki mahareti ile ön plana çıkan Rasim Özdenören' in Gül Yetiştiren Adam (GYA) adlı eserindeki söz varlığı unsurlarını belirleyebilmeyi ve bu unsurlar üzerinden Türk dilinin söz hazinesi ile ilgili çıkarımlar yapabilmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışma örneklemi kabul edilen eserdeki; atasözü, deyim, tekrar öbekleri, kalıplaşmış sözler, ilişki sözleri, terimler, argo ve yöresel kullanımlar literatür çerçevesinde belirlenmiştir. Belirlenen bu unsurlar söz varlığı kategorilerine ayrılmış ve eserden örneklerle sıralanmıştır. Tarama yöntemi kullanılan araştırma, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Rasim Özdenören' in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ele alınmıştır. İkinci bölümde söz varlığı kavramının tanımı ve kapsamı ve bu kapsam çerçevesinde eserde incelemesi yapılacak söz varlığı unsurları açıklanmıştır. Üçüncü bölümde eserden tespiti yapılan söz unsurları sıralanmıştır. Tespit edilen söz unsurlarının çeşitliliği ve niceliği doğrultusunda da yazarın üslubuna dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Nihayetinde de eserde dilimizin anlatım imkânlarının çeşitliliğini gösterecek pek çok söz unsuru tespit edilmiş ve bu söz unsurlarının yazarın üslubu ve düşünce evrenine yönelik izler taşıdığı görülmüştür.
Mavisel yener'in "Dolunay Dedektifleri" roman serisindeki söylem işaretleyicileri üzerine bir inceleme
Dil becerileri, anne karnından başlayarak bireyin hayatı boyunca edindiği ve geliştirdiği temel becerilerdir. Bu becerilerinin gelişiminde belirli etkenler önemli rol oynamaktadır. Bu etkenlerin temelinde şüphesiz ki tecrübe yatmaktadır. Dil becerilerinin yaparak yaşayarak çeşitli ortamlarda çeşitli formlarda yazılı ve sözlü olarak sunulması, bireyin dil edinimine yönelik tecrübesini artıracak ve bireyi dile aşina hâle getirecektir. Birey, zihninde anlamlandırdığı dünyayı dil becerileri ile dış dünyaya aktaracaktır. Bu süreç içerisinde sadece sözlü dili değil, anlatma becerisinin temel oluşturduğu yazılı dili de etkin kullanacaktır. Çevresinde kullanılan sözlü dilin yanı sıra yazılı dilin kullanımını da örnek alarak sözlü ve yazılı ifade gücünü geliştirecektir. Bireylerin dil ile aktarmak istediği içerikler birden fazla tümce hâlinde ifade edilmektedir. Bu tümceler belli bir bütünlük içerisinde sunulmaktadır. Bu çalışmamızda bu bütünlüğün sağlanması dinleyenin/okuyanın içeriği iyi bir şekilde anlayabilmesi için tümcelerdeki bilgi ve görüşlerin birbirine bağlanması, bağlamla ilgisinin kurdurulması için önem arz eden söylem işaretleyicileri incelenecektir. Nitekim Türkçe Öğretim Programında dört temel beceri içerisinde "geçiş ve bağlantı unsurlarına" dikkat edilmesine yönelik kazanımlar bulunması da çalışmanın ana hatlarını ve önemini belirtir niteliktedir. Bu süreç içerisinde edebî eserlerin sunduğu tecrübe zenginliğinden yararlanılmıştır. Eserlerde, farklı yapılarda şekillendirilmiş tümceler yanında, birbiriyle ilişkili tümcelerin bir bütünlük içerisinde verilmesi okuyucunun daha sonraki anlatımlarında yönlendirici olduğu bilgisi, çalışmada dikkate alınarak işlenmiştir. Bu yönlendirmenin, tümcelerin anlam bütünlüğü içerisinde yapılanması çalışma içerisinde somut örnekler ile açıklanmıştır. Somutlaştırma kapsamında çalışmaya çocuk edebiyatı alanında değerli ve yetkin çalışmalar vermiş, günümüzde Türkçe dersi kapsamında çok okutulan Mavisel Yener'in Dolunay Dedektifleri serisi incelenmiştir. Tümceler arasında anlamsal ilişkiler kurulmasını sağlayan söylem işaretleyicileri merkezinde, yazılı eserlerin dil gelişimindeki durumu ile ilgili tespitlerde zengin bir örneklem oluşturmuştur. Türk dilinin, sezgisel bir ahenk ile kullanımının ötesinde dil bilimsel olarak işlevleri somutlaştırılarak açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Söylem işaretleyicileri, dil edinimi, yazılı dil, geçiş ve bağlantı ifadeleri, Mavisel Yenerler.
Ortaokul 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin metinlerle uyumu ve öğrenci yaş düzeyine uygunluğu üzerine bir araştırma
Araştırmanın amacı, Ata yayıncılık 6.sınıf Türkçe ders kitabını, Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nde yer alan hükümler çerçevesinde inceleyerek kitapta yer alan resimlerin metinlerle uyumluluk düzeyini belirlemek, resimlerin öğrenci yaş ve gelişim özelliklerine uygunluğunu ortaya koymaktır. Müfredatta belirlenmiş kazanımlara yönelik metin ve etkinlikleri içeren ders kitaplarında yer alan resimler öğrenci düzeyine ve hazırbulunuşluğuna uygun olması gerekmektedir. Estetik yönüyle öğrenciler üzerinde olumlu duygusal tepkilere yol açan bu görsel ögelerin ders kitaplarında zor kavramları anlaşılır hâle getirmeye ve metinde sunulan içeriği genişletmeye yaradığı bilinmektedir. Öğrencilerin bilgi edinmelerine yardımcı olmanın yanında, resimlerin bilişsel becerilerini geliştirdiğine dair bulgular da mevcuttur.Seçilen her bir resmin öğrenci üzerinde etkisi düşünüldüğünden daha fazladır. Bunun içindir ki ders kitaplarını incelemek, kitapta yer alan her bir ayrıntıyı gözden geçirmek, bunların öğrenciler için uygunluğunu test etmek ayrı bir önem taşımaktadır. Ders kitaplarının hazırlanması ve Bakanlık tarafından izin verilmesi sürecinde yapılan kontrol ve incelemeler yanında uygulama sürecin de değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu araştırma, Şırnak ili İdil ilçesinde öğrenim görmekte olan 6. sınıf öğrencileri ile Ata Yayıncılık tarafından yayımlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabı ile sınırlıdır. Kitapta yer alan resimler, MEB'in Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'ndeki kriterler temel alınarak geliştirilecek ölçeğe göre incelenmiştir.
Kelile ve Dimne'nin sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerler açısından incelenmesi
Kelile ve Dimne, hükümdarlara devleti yönetmelerinde ışık tutan bir Siyâsetnâme olmasının yanında, yazıldığı dönemin ahlaki değerlerini, eğlenceli ve akılda kalıcı bir üslupla aktaran nasihatname ve hikâye kitabıdır. Çevirmenlerinin de eklemeler yapması ile bugünkü formuna ulaşan eser birçok dile tercüme edilmiş, birçok esere esin kaynağı olmuş ve dünyanın en çok okunan eserleri arasında yer almayı başarmıştır. Bu çalışmada siyasi ve sosyal yönü ağır basan Kelile ve Dimne, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında yer alan on sekiz değer (adalet, dürüstlük, estetik…) açısından incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, Kelile ve Dimne ile 2018 tarihli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programından oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel analizden yararlanılmış, eserin içerisinde yer alan hikâyelerin özetleri ve eser içindeki metinlerden yapılan doğrudan alıntılar ile ilişkilendirilen değerler şeklinde sunulmuştur. Araştırma sonucunda; Kelile ve Dimne'de yer alan hikâyelerden birçoğu, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında bulunan 18 değerin tümü ile farklı oranlarda 137 kere ilişkilendirilmiştir. En çok değer tespiti yapılan hikâye ise Arıların İlhamı adlı hikâye olmuştur. Arıların İlhamı adlı hikâye içerisindeki ara ve iç hikâyelerle birlikte değerlerle 41 kez ilişkilendirilmiştir. En az ilişkilendirme yapılan çerçeve hikâyeler ise 2 değerle ilişkilendirme yapılan Aceleci Zahid ve Heveskâr Yabancı adlı hikâyeler olmuştur. Eserde Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan adalet değeri 16 farklı hikâyede tespit edilerek en çok ilişkilendirme yapılan değer olurken, bağımsızlık değeri ise eserde yalnızca 3 hikâyede tespit edilerek en az ilişkilendirme yapılan değer olmuştur. Kelile ve Dimne'nin Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında yer alan değerler açısından önemli bir eser olduğu görülmüş, hikâyelerin sade bir dil kullanılarak Sosyal bilgiler derslerinde kullanılmasının yararlı olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelile ve Dimne, Beydeba, Sosyal bilgiler dersi öğretim programı, değerler eğitimi
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırma Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgu bilim) deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, Şanlıurfa il merkezinde ve ilçelerinde özel ve devlet ortaokullarında görev yapmakta olan 26 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak uzman görüşü alınarak hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiş, tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuş, doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Araştırma sonucunda; Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşleri, Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim uygulamalarının avantajları ve dezavantajları konusunda görüşleri, Covid-19 salgını sonrasında uzaktan eğitimin kullanılabilirliği hakkındaki görüşleri, gelecekte benzer bir salgın yaşanması durumunda eğitim sisteminin nasıl etkileneceği hakkındaki ön görüleri temalarına ulaşılmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmenleri Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim sürecini; öğretmen, teknik problemler, öğrenci, iletişim, Şanlıurfa, eğitim- öğretim süreci, sağlık açısından değerlendirmişlerdir. Sosyal bilgiler öğretmenleri; uzaktan eğitimin öğrencilerin akademik başarılarına olumsuz etki ettiğini, yüz yüze eğitimin yerini tutamadığını, sosyal, psikolojik, zihinsel ve fiziksel ağlık sorunlarına sebep olduğunu ancak uzaktan eğitimin, eğitimde maliyeti düşürdüğünü, Covid-19 salgınından öğrenci ve öğretmenleri korumada etkili olduğu, eğitimde zaman ve mekân kavramını ortadan kaldırdığını vurgulamışlardır. Sosyal bilgiler öğretmenleri, Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitimin, teknoloji doğru kullanılırsa, alt yapı eksiklikleri giderilip, öğrencilerin uzaktan eğitim yapabilmelerini sağlayan araç-gereçler temin edilirse, uzaktan eğitim yapmayı sağlayan uygulamalar arttırılırsa olumlu sonuçlarının doğacağını, bu sayede gelecekte benzer bir salgının tekrar yaşanması durumunda eğitimin sekteye uğramadan daha başarılı, aktif ve daha yoğun katılımlı bir şekilde devam edebileceğini, bundan sonra da uzaktan eğitimin yüz yüze eğitimle harmanlanarak eğitim sisteminde yerini alacağını ifade etmişlerdir.
Erzurum Masalları'nın değerler eğitimi açısından incelenmesi
Masallar: insanların, devlerin, cin ve perilerin başından geçen fantastik olayları anlatan ve halk edebiyatı türleri arasında eğitici yönü en güçlü metinlerdir. İşlevleri her ne kadar çocukları eğlendirmek, onlara hoşça vakit geçirtmek olarak görülse de masalların eğitimdeki işlevi yadsınamaz. Masal, çocukların hayatta ilk karşılaştığı edebî türdür. Çocuğun dil gelişimine, zihinsel ve duyuşsal gelişimine katkıda bulunur. Aile, çocuğun ilk eğitim yeridir. Masallarla ve kitaplarla büyüyen çocukların kitap okuma alışkanlığı kazanması daha kolaydır. Masallar, toplumun kültürel ögelerini, değerleri, gelecek nesillere aktarmada, değerlerin ve kültürün korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında büyük pay sahibidir. Halkın ortak ürünü olmalarından dolayı bir toplumun sorunlarını, acılarını, sevinçlerini, değerlerini vb. bünyesinde barındırır. Çocuklar, masal kahramanları ile özdeşim kurarak sorunlarla başa çıkmayı öğrenir, böylece empati duygusu gelişir. Masallar sayesinde çocuklar bulunduğu toplumu tanır, değerlerini doğal olarak benimser ve milletine aidiyet kazanır. Masalların faydaları ve özellikleri göz önünde bulundurularak bu çalışmada amaçlanan Erzurum Masalları'ndaki değerlerin tespit edilmesi ve Türkçe eğitiminde kullanılabilirliğini arttırmaktır. Ülkemizde ve dünyada artan sorunlar, kültür ve değerlerdeki yozlaşma ve zayıflama, toplumsal sorunların artması gibi nedenler değerler eğitiminin okullarda verilmesi düşüncesini doğurmuştur. Değerler eğitiminin amacı, değer algısındaki değişmenin önüne geçmek ve unutulan ya da unutulmaya yüz tutmuş değerlerimizi tekrar topluma kazandırmaktır. Çünkü değerler, bir toplumu ayakta tutan ve milletin devamlılığını sağlayan olgulardır. Bu yüzden değerlerin korunması ve genç nesillere aktarılması oldukça önemlidir. Eğitim ve terbiye gibi değerlerin de ilk öğretildiği yer ailedir. Okulda ise değerler eğitimi sistematik bir hal alır, formal bir boyuta taşınır. Türkiye'de değerler eğitimi 2011-2012 yılında bir proje olarak başlamış ve geliştirilerek devam etmiştir. Değerler eğitimi okullarda müstakil bir ders olarak değil diğer derslerin içerisinde verilmektedir. Zengin muhtevası nedeniyle değerler eğitiminde en çok masallardan faydalanılmaktadır. Kısıtlı ders saatlerinde çocuklara zengin bir dil kullanımı örneği ve değer aktarımı sunmaktadır. Değerler eğitimine verilen önemin artması bu alanda yapılan çalışmaların da önemini arttırmaktadır. Bu çalışmanın hedefi unutulmaya yüz tutmuş, geleneğin taşıyıcısı derleme masalların değerler eğitimine kazandırılmasıdır. Çalışmada yöntem olarak doküman incelemesinden faydalanılmış ve Erzurum Masalları'nda tespit edilen değerler Spranger'in değerler sınıflandırmasına göre taranmıştır.
Sosyal bilgiler eğitimi alanındaki değerler eğitimi ile ilgili yapılan araştırmalar üzerine bir meta-sentez çalışması
İnsan, doğası gereği hayata başladığı ilk günden itibaren kendini bir toplumun içinde bulur. O toplumda büyür ve gelişir. Gelişirken de bulunduğu toplumun normlarını, kültürel yaşantısını alarak hayatta kalır. İşte değerler de bu öğelerden biridir. Nasıl ki ailemize veya bağlı bulunduğumuz topluma bağlıysak aynı zamanda değerlerimize de o şekilde bağlanmamız gerekmektedir. Önce ailede ardından da okullarda öğrendiğimiz ve günlük hayatta uyguladığımız değerler, bizlere ileriki yaşantımıza da ışık olacaktır. Bu nedenle sosyal bilgiler dersinde öğrencilere aktarılmak istenen değerler oldukça önem arz etmektedir. Sosyal bilgiler eğitimi alanındaki değerler eğitimi ile ilgili araştırmaları inceleyen bu çalışma, nitel araştırmalardan olan meta sentez yöntemi ile yapılmıştır. Araştırma kapsamında yirmi ikisi makale ve on beşi tez olmakla birlikte toplamda otuz yedi çalışma incelenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenerek her bir alt problem için tablolar oluşturulmuş ve bulgular yorumlanmıştır. İncelenen çalışmalara göre değerler ve değerler eğitimi alanında en çok bilimsel yayının 2018 ve 2019 yılları arasında yapıldığı; yayınlanan bu çalışmaların çoğunluğunda nitel yöntemlerin tercih edildiği ve karma yöntemlerin ise en az kullanıldığı; çalışmaların çoğunluğunun ilk ve ortaokul öğrencileri ile yapıldığı; veri toplama yöntemlerinden olan görüşmenin en fazla kullanıldığı; verilerin çözümlenmesinde ise sıklıkla içerik analizinin kullanıldığı görülmüştür.
Cumhuriyet çocuklarına Malumat-ı Vataniye adlı ders kitabının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, Cumhuriyet'in ilk yıllarında İlkokulların 4 ve 5. sınıflarında okutulmak üzere 1926 tarihinde Muslihiddin Adil Taylan tarafından kaleme alınan "Cumhuriyet Çocuklarına Malumat-ı Vataniye 4-5" adlı ders kitaplarının transkripsiyonu ve değerlendirilmesinin yapılmasıdır. Bu amaçla çalışmada ''Cumhuriyet Çocuklarına Malumat-ı Vataniye 4-5" kitapları öncelikle yeni yazıya aktarılmış olup, akabinde kitapların içeriğinde yer alan konu sırasına bağlı kalmak suretiyle çözümlenmiştir. Yapılan çalışmada incelenen kitaplardaki konuların kolaydan zora doğru olarak ele alınıp alınmadığı, öğrencilerin bilgi ve becerilerine ne ölçüde katkıda bulunduğu ve Cumhuriyet toplumunun özelliklerini yansıtıp yansıtmadığı ele alınarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi modeli kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde ilkokul 4. ve 5. sınıf öğrencilerine yönelik olarak hazırlanan Cumhuriyet Çocuklarına Malumat-ı Vataniye kitaplarının metinlerin şekil, içerik ve konuları itibariyle basitten karmaşığa, kolaydan zora ve özelden genele doğru ele alındığı görülmüştür. Ayrıca, hedef kitlenin temel bilgi ve yeteneklerini geliştirici özellikte olduğu ve genç Cumhuriyetin öngördüğü toplumsal nitelikleri yansıtması bakımından da başarılı örnekler içerdiği söylenebilir.
Sosyal bilgiler eğitiminde bulut bilişim teknolojilerinin uygulanması: Bir karma yöntem araştırması
Bulut bilişim, internet üzerinden üretilen ve depolanan verinin zaman ve mekandan bağımsız olarak kullanılmasına imkan sağlayan bilişim modeli olarak tanımlanmaktadır. Sosyal bilgiler dersi sınıf içi ve sınıf dışı öğrenme etkinliklerinde bulut bilişim teknoloji uygulamalarının kullanıldığı bu araştırmada, bulut bilişim teknoloji uygulamaları kullanımının öğrencilerin dijital okuryazarlık becerileri, bilişim teknolojilerine yönelik öz-yeterlilik algıları ve derse yönellik tutumlarına etkisi incelenmiştir.Çalışmada, nicel verileri açıklamak ve çalışmayı genişletmek amacıyla uygulama öncesinde ve sonrasında odak grup ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla öğrencilerin bulut bilişim teknoloji uygulamalarını kullanarak derse aktif olarak katılabilecekleri etkinlikler hazırlanmıştır. Araştırma, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Aydın ilinde bulunan bir devlet okulunda 7. sınıfa devam eden 55 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deney grubunda bulunan öğrenciler, öğrenme öğretme sürecinde bulut bilişim teknoloji uygulamaları kullanmıştır. Kontrol grubunda ise ders kitabı ve öğretim programında yer alan etkinliklerle süreç tamamlanmıştır. Çalışma nitel ve nicel verilerin birlikte toplandığı ve analiz edildiği karma yöntem araştırmaları modellerinden iç içe karma yöntem deseniyle yürütülmüştür. Araştırma nicel verileri toplamak amacıyla "Dijital Okuryazarlık Ölçeği", "Bilişim Teknolojilerine Yönelik Öz-Yeterlilik Algısı Ölçeği" ve "Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel verileri toplamak amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci ve araştırmacı günlükleri kullanılmıştır. Araştırmada toplanan nicel verileri analiz etmek amacıyla bağımsız örneklemler için t testi ve bağımlı örneklemler için t testi kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Toplanan verilerin analizi neticesinde, deney grubunda yer alan öğrencilerin "Dijital Okuryazarlık Ölçeği", "Bilişim Teknolojilerine Yönelik Öz-Yeterlilik Algısı Ölçeği" ve "Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği" puan ortalamarı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Nitel verilerden elde edilen sonuçlar ise nicel verileri destekler niteliktedir. Nicel ve nitel bulgulardan hareketle, sosyal bilgiler dersi öğrenme öğretme sürecinde bulut bilişim teknoloji uygulamalarının kullanımı, öğrencilerin dijital okuryazarlık becerilerinin, bilişim teknolojilerine yönelik öz-yeterlilik algılarının ve derse yönelik tutumlarının gelişmesine etki ettiğini göstermektedir. Bu sonuçlardan hareketle araştırmacılara ve uygulayıcılara öneriler geliştirilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme öz-yeterlik algıları ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Karşılaşılan problemlere çözüm bulma, problemlerle baş edebilme, insanları her yaş döneminin özelliklerine göre etkilemiş ve araştırmacılar için de bu durum merak konusu olmuştur. Bu araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme öz-yeterlik algıları ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma, yordayıcı ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırma, 2021-2022 öğretim yılında, Afyon Kocatepe Üniversitesinde öğrenim gören sosyal bilgiler öğretmen adayları üzerinde yapılmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının, problem çözme öz-yeterlik algılarını belirlemek için "Problem Çözme Envanteri", problem çözme becerilerini belirlemek için "Problem Çözme Becerileri Testi" ve demografik bilgilerini belirlemek için "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen "Problem Çözme Becerileri Testi" test geliştirme aşamalarından geçirilerek pilot uygulama yapılmış ve madde analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda problem çözme becerileri testinin ortalama güçlük indeksi 0,56; testin ortalama ayırt edicilik indeksi 0,48 ve güvenirlilik katsayı değeri (KR-20) 0,92 olarak bulunmuştur. Asıl uygulama sonucunda problem çözme becerileri testinin güvenirlilik katsayı değerinin (KR-20) 0,89 olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme öz-yeterlik algıları ile problem çözme becerileri arasında pozitif yönde zayıf düzeyde anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme öz-yeterlik algılarında, cinsiyet, yerleşme, sınıf düzeyi, anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi değişkenleri açısından farklılık olup olmadığına bakılmış ve istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme becerilerinde cinsiyet, yerleşme, sınıf düzeyi, anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi değişkenleri açısından farklılık olup olmadığı incelenmiş; cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüş; sınıf düzeyi değişkeninde görülen bu farklılığın üçüncü sınıfta eğitim gören sosyal bilgiler öğretmen adayları lehine olduğu belirlenmiştir. Yerleşme, anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi değişkenlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının problem çözme becerilerinin ve problem çözme öz-yeterlik algılarının farklı değişkenlerin ortak etkisine bakılarak istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının cinsiyet ve sınıf düzeyinin ortak etkisinin, yerleşme ve sınıf düzeyinin ortak etkisinin, cinsiyet ve anne eğitim düzeyinin ortak etkisinin, cinsiyet ve baba eğitim düzeyinin ortak etkisinin problem çözme becerilerini ve problem çözme öz-yeterlik algılarını istatistiksek olarak anlamlı bir şekilde farklılaştırmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Münir Hayri Egeli'nin masal türündeki eserlerinin çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi
Çocuk edebiyatında masal türü her zaman önemli inceleme konuları arasında yer almıştır. Çocukların iyi-kötü kavramının ayrımını yaptığı ilk tür masaldır. Masal kitabı yazarları, mutlu sonla biten her masalda iyi insan olmanın önemini hissettirerek çocuğu gerçek hayata hazırlamaktadır. Münir Hayri Egeli, 1947'den 1970'e kadar masal türünde eserler kaleme almış ve bu masalların bir kısmını Anadolu'dan derleyerek yazıya geçirmiştir. Bu araştırmanın amacı, Münir Hayri Egeli'nin kaleme aldığı masal türündeki eserlerinin içerik özellikleri açısından incelenmesi ve incelenen eserlerin Türk çocuk edebiyatı açısından öneminin ortaya konmasıdır. Bu bağlamda Münir Hayri Egeli'nin masalları, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine tabi tutulmuştur. Belirtilen masallarda, tarama modelinden yararlanılarak içerik analizi yapılmıştır. Araştırma, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Münir Hayri Egeli'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri tanıtılmaktadır. İkinci bölümde kuramsal çerçeve ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise incelenen masallarda içerik özellikleri açısından tespit edilen bulgular ortaya konmuş ve bu bulguların çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesine yer verilmiştir. Belirlenen içerik özellikleri; olay akışı, karakterler, tekerlemeler, dil ve anlatım, eğitsel özellikler, motif özellikleri, değerler eğitimi ve sosyal beceri eğitimi başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Her bir eser, belirlenen içerik özellikleri açısından tek tek incelenmiş, tespit edilen bulgular, örneklerle sunulmuştur.
Naime Halit Yaşaroğlu'nun hikâye ve masal türündeki eserlerinin çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi
Çocukların erken yaşlardan itibaren nitelikli eserlerle bir araya gelmesi, edebî ve estetik değerleri tanıması önemlidir. Bu noktada çocuk edebiyatı önemli bir işlev icra eder. Bu alanda geçmişten günümüze çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Yapılan bu çalışmalar ve ortaya konulan eserler, hem dönemin çocuk edebiyatı hakkındaki durumuna ışık tutmakta hem de geleceğe örnek teşkil etmektedir. Bu çalışmada, 1889-1966 yılları arasında yaşamış olan Naime Halit Yaşaroğlu'nun hikâye ve masal türündeki telif eserleri çocuk edebiyatı açısından incelenmiştir. Çalışmanın amacı, uzun yıllar çocuklar için önemli çalışmalar yapmış Naime Halit Yaşaroğlu'nu tanıtmak ve eserlerini çocuk edebiyatı açısından değerlendirmektir. Çalışmada 9 kitapta yer alan toplam 33 hikâye ve masal; çocuk edebiyatı ürünlerinde bulunması gereken temel özellikler, Türkçe eğitimi ve değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Ninemin Masalları, Dedemin Masalları, Gazeteci Küçük Ahmet, Kedi Çetesi, Karga Bey, Minik Avcı, Mantar Perileri, Rüya Perileri ve Afacan Bobicik adlı eserler çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Yapılan bu çalışmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Doküman analizi ve tarama modelinden yararlanılan çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, literatür taraması yapılmış ve tezin kuramsal çerçevesi ortaya konulmuş; ikinci bölümde, Naime Halit Yaşaroğlu'nun hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; üçüncü bölümde ise çalışmadan elde edilen bulgu ve yorumlara yer verilmiştir. Bu bölümde incelenen eserler kapak / cilt, boyut, kâğıt, sayfa düzeni, resim, harflerin karakteri ve büyüklüğü gibi biçimsel özellikleri; konu, ileti / ana düşünce, karakter, zaman ve mekân, dil ve anlatım gibi içerik özellikleri açısından incelenmiştir. Dil ve anlatım başlığı altında, incelenen eserlerin deyim, atasözü, ikileme, pekiştirme, yansıma sözcük, yazım ve noktalama yanlışları ile söyleyiş farklılıklarının tespitlerine yer verilmiştir. Bu bölümde son olarak eserlerin Türkçe eğitimine ve değerler eğitimine katkısı sunulmuştur. İncelemeler sonucunda eserlerin biçim ve içerik açısından zengin ve çeşitlilik gösteren unsurlar barındırdığı, çocukların dünyasına hitap eden nitelikte oldukları tespit edilmiştir. Özellikle dil zenginliği yüksek eserlerin Türkçe derslerine ve ders kitaplarına kaynaklık etmesi önerisinde bulunulmuştur.
İlkokul öğrencilerinin Milli Mücadele kahramanlarıyla tarihsel empati kurma becerilerini belirlemeye yönelik bir araştırma
Tarihsel empati, geçmişte yaşayan insanların dönemin şartlarına uygun bir şekilde onların duygu ve düşüncelerini anlama becerisidir. Bu çalışmada, ilkokul öğrencilerinin Millî Mücadele kahramanlarıyla tarihsel empati kurma deneyimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Afyonkarahisar İl merkezinde yer alan Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel ve devlet ilkokullarında öğrenim görmekte olan 30 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma nitel bir çalışma olup fenomenoloji (olgu bilim) deseninde tasarlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniğine uygun bir şekilde çözümlenmiştir. Bulgular tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuş, doğrudan alıntılar ile desteklenmiştir. Araştırma sonucunda ilkokul öğrencilerinin Millî Mücadele başlangıcında Mustafa Kemal Paşa ile kurmuş oldukları tarihsel empati deneyimlerinde; stres, heyecan, korku, gurur, sevinç ve üzüntü duygularını kullandıkları, millî bilinci uyandırmaya çalışma, vatanın kurtuluşu için savaşma, asker sayısını arttırma ve nasıl kazanılacağına dair plan yapma gibi kararlar aldıkları tespit edilmiştir. Öğrencilerin, fedakâr olmaları, cesur olmaları, küçük yaşta savaşmaları ve güçlü olmaları gibi nedenlerle Millî Mücadele kahramanlarından etkilendikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin Millî Mücadele kahramanlarına yönelik oluşturdukları empati hikayelerinde; savaş döneminde yaşamış oldukları zorluklar, vermiş oldukları mücadele ve göstermiş oldukları cesaret ile kahramanlık vurgularında bulundukları tespit edilmiştir. Oluşturdukları empatik hikâyeler sonrasında Millî Mücadeleyi mutluluk, gurur, üzüntü, tedirginlik duyguları üzerinden tanımlarken savaş döneminde imkânların kısıtlılığına değinmişlerdir. Millî Mücadele kahramanlarının vatan sevgisi, fedakârlık, kararlılık ve cesaretlerini vurgulamışlardır. Anahtar Kelimeler: Tarihsel empati, sosyal bilgiler öğretimi, ilkokul öğrencisi, Millî Mücadele, tarih öğretimi.
Haftalık Resimli Gazetemiz (1924) ve Mektepliler Alemi (1925) dergileri (Çeviriyazı, inceleme)
Temel değerlerin, davranışların ve inançların edinildiği, hayatın en önemli evrelerinden birinde kendine has özellikleriyle özne konumunda bulunan çocuk, dokunuşa ihtiyaç duyan bir varlıktır. Söz konusu dokunuşu yapabilmenin yollarından biri de edebiyatı kullanmaktır. Edebiyat, gerçekliğin tekdüzeliğinden uzakta kurduğu dünyasında çocuğun deneyim kazanma sürecinin bir vasıtası durumundadır. Temelinde çocuğun yer aldığı çocuk edebiyatı da edebiyatın temel ilkeleri üzerine inşa ettiği kendine has yaklaşımıyla çocuğa bir eğitim-öğretim alanı sağlamayı amaçlamaktadır. Çocuk edebiyatında kullanılan dergiler ve gazeteler de bu minvalde hazırlanmış materyaller olarak kabul edilmekte; zengin tür ve görsel içeriği, amaçları, farklı yaş gruplarına hitap edebilmesi, kolay ulaşılabilmesi vb. özellikleriyle çocuk için bütünsel bir gelişim şansı sağlamaktadır. İlk olarak temel kavramların üzerinde durulan çalışmada 13 Kasım 1924'ten itibaren 7 sayı olarak İstanbul'da yayımlanan Haftalık Resimli Gazetemiz ile 24 Şubat 1925'ten itibaren 6 sayı olarak İzmir'de yayımlanan Mektepliler Alemi adlı çocuk yayınları incelenmiştir. Yayınların tüm sayıları günümüz Türkçesine aktarılarak içerisindeki metin türleri sınıflandırılmış ve iletileri bakımından değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda dizin çalışması yapılan Haftalık Resimli Gazetemiz ile Mektepliler Alemi adlı çocuk yayınlarının metin türü ve görsellik bakımından zengin olduğu belirtilmiş; olumlu/olumsuz iletilerin bulunduğu içeriklerin, dönemin siyasî ve sosyal durumundan etkilenerek hazırlandığı tespit edilmiştir. Böylece iki farklı dergicilik anlayışının karşılaştırıldığı bu çalışmayla sahaya katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Çocuk, Edebiyat, Çocuk Edebiyatı, Çocuk Dergisi, Haftalık Resimli Gazetemiz, Mektepliler Alemi
Kral Şakir resimli kitap serisinin söz varlığının Türkçe öğretimine katkısının incelenmesi
İletişimin en temel ögesi olan dilin söz varlığı; o dilin ne ölçüde güçlü, gelişmiş ve zengin olduğunun göstergesidir. Bireylerin ana dillerine dair söz varlıklarının zengin olması; onların anlama, anlatma, kendini ifade edebilme, sosyal iletişim, akademik ve bilimsel yetkinlik gibi alanlarda daha başarılı olmasını sağlar. Söz varlığının bireylere aktarılması dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerileriyle sağlanmaktadır. Bu doğrultuda Türkçe öğretiminde söz varlığı çalışmaları; planlı, programlı bir şekilde organize edilmiş olmalı ve farklı yöntem, tekniklerle yapılmalıdır. Türkçenin öğretiminde önemli hedeflerden biri olan söz varlığını zenginleştirme çalışmalarında metinlerin ve kitapların rolü çok büyüktür. Bu sebeple farklı yazarlar tarafından kaleme alınmış olan kitapların söz varlığının taranıp tespit edilmesi, yorumlanması önem arz etmektedir. Bu çalışma da yazar Varol Yaşaroğlu'nun kaleme aldığı 13 kitaplık Kral Şakir resimli kitap serisinin söz varlığını tespit etmeyi ve serideki söz varlığının Türkçe öğretimine katkısını belirleyebilmeyi amaçlamıştır. Bu amaçla serideki kitaplardan deyimler, atasözleri, ilişki sözleri, kalıplaşmış sözler, ikilemeler, terimler, yabancı sözcükler, yansıma sözcükler, argo sözler ve özel adlar tespit edilmiştir. Bu unsurlar, sıklıkları ve sayfa numaraları ile tablolara aktarılmış ve kitaplardaki kullanımlarıyla örneklendirilmiştir. Tarama yöntemiyle yapılan çalışma, dört bölümden meydana gelmiştir: Birinci bölümde yazar Varol Yaşaroğlu ve Kral Şakir resimli kitap serisi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde dil, ana dili ve ana dili öğretimi kavramları açıklanmıştır. Üçüncü bölümde söz varlığı ve söz varlığı unsurları üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde ise incelenen kitapların söz varlığı, kategoriler halinde sunulmuştur. Elde edilen bulgular, bulgular üzerine yapılan çıkarımlar ve tavsiyeler de bu bölümde yer almaktadır. Çalışmada, incelenen kitapların söz varlığının Türkçe öğretimine sağladığı katkı, söz varlığı unsurları özelinde ortaya konmuştur. Tartışma, Sonuç ve Öneriler bölümünde ise çalışmadan elde edilen sayısal verilere yer verilmiş, veriler yorumlanmıştır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Bu araştırma, nicel araştırma yönteminin tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin 10 ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapan 311 Sosyal Bilgiler öğretmeninden oluşmuştur. Verilerin toplanmasında Sağlam (2011) tarafından geliştirilen Etkili Vatandaşlık Yeterlilik Ölçeği (EVYÖ) kullanılmıştır. EVYÖ, 23 maddeye ve iki alt boyuta sahip 5'li likert tipi bir ölçektir. Araştırma ile elde edilen veriler IBM SPSS 26 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının en yüksek düzeyde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık yeterlik algılarında cinsiyet değişkeni bakımından kadın öğretmenlerin lehine anlamlı fark olduğu belirlenmiştir. Etkili vatandaşlık yeterlik algılarının, yaş değişkeni bakımından 41 ve üzeri yaşa sahip olan öğretmenlerin lehine, mezuniyet değişkeni bakımından Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümünden mezun olan öğretmenlerin lehine, kıdem değişkeni bakımından ise 15 yıl ve üstü kıdeme sahip öğretmenlerin lehine anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algıları ile öğrencilerin vatandaşlık kazanımları arasındaki ilişkiyi belirleyecek nitel ve nicel araştırmalar yapılması önerilebilir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalıkları üzerine bir araştırma
Bu araştırma sosyal bilgiler öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalıklarını belirleyerek, ekolojik ayak izi azaltma ve çevre bilincinin gelişmesi için kişisel ve mesleki olarak neler yaptıklarını belirlemek, ekolojik ayak izi azaltılması konusunda mevcut farkındalıklarının yanında, ekolojik ayak izinin azaltılmasındaki geliştirilebilir yönlerinin ortaya çıkmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Yöntem olarak karma modellerden açımlayıcı sıralı (nicel öncelikli) desen kullanılmıştır. Bu çerçevede 2022-2023 eğitim öğretim yılında Muğla il sınırları içerisinde görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleriyle çalışılmıştır. Veri toplama aracı olarak nicel bölümde 101 sosyal bilgiler öğretmenine Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği, nitel bölümde ise 16 sosyal bilgiler öğretmenine Ekolojik Ayak İzi Farkındalığı Görüşme Formu uygulanmıştır. Verilerin analizinde nicel bölümde iki bağımsız değişken arasında Manny-Whitney U testi, ikiden fazla bağımsız grup arasında Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. Nitel bölümde ise betimsel analiz yapılmıştır. Araştırma sonucuna göre sosyal bilgiler öğretmenlerin ekolojik ayak izi farkındalıklarının yaş, kıdem yılı, çalıştığı yer, öğrenim durumu, ekolojik ayak izi yada çevre bilincine yönelik eğitim-kurs- seminer alma durumuna göre ölçek geneli anlamlı bir fark bulunmadığı ancak cinsiyet durumuna göre anlamlı bir farkın bulunduğu tespit edilmiştir. Alt boyutlar sonuçlarına göre yaş kriterinde enerji, yasalar ve gıda boyutunda; öğrenim durumu kriterinde enerji boyutunda, cinsiyet kriterinde ise geri dönüşüm, ulaşım, su tüketimi ve gıda boyutunda anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenleriyle yapılan görüşmeler sonucunda sosyal bilgiler öğretmenlerinin ekolojik ayak izini en aza indirmek için enerji kullanımı, geri dönüşüm, çevre dostu ulaşım, su tüketimi, gıda kullanımı ve çevre yasalarına uyma ile ilgili farkındalıklarına yönelik kişisel davranışlara dikkat ettikleri, eğitim verdiği öğrencilerin ekolojik ayak izi farkındalığı ve çevre bilinci davranışlarının gelişmesine yönelik sınıf içi ve dışı uygulamalar yaptıkları, bu yapılan uygulamalar sonrasında öğrencilerin çevre bilinci, sorumluluk ve yardımlaşma, doğa ve hayvan sevgisi gibi davranışlarının gelişiminin sağlandıkları belirlenmiştir. Ayrıca yapılan uygulamalar sürecinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin, öğrenci öz farkındalıklarının düşük olması, medyanın tüketimi özendirmesi, öğrenilenlerin davranışa dönüşmemesi, ekonomik nedenler, bürokratik engeller, ders saati azlığı gibi bazı sorunlarla karşı karşıya kaldıkları, en çok karşılaştıkları sorunun ise velilerin bilinçsizliği olduğu ortaya çıkarılmıştır. Ekolojik ayak izi farkındalık uygulamaların amacına ulaşabilmesini sağlamak için ailelerin ve öğrencilerin bilinçlendirilmesi, yasal düzenlemelerin yapılması, yarışmaların düzenlenmesi, müfredatın bu konulara daha fazla yer vermesi, okul ve aile katılımlı etkinliklerin yapılması, gezilerin düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Coğrafya dersi ekonomik faaliyetler ve doğal kaynaklar konusunun öğretiminde web 2.0 araçlarının kullanımının öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi
Bu çalışma; Canva, Kahoot, Mentimeter ve Padlet adlı Web 2.0 araçlarının kullanımının 11.sınıf coğrafya dersi "Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar" konusunun öğretiminde öğrencilerin akademik başarısına etkisi ve bu araçlara yönelik öğrenci tutumlarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada 2023-2024 Eğitim-Öğretim yılında Afyonkarahisar ili merkez ilçesi TOKİ Sosyal Bilimler Lisesi'nde öğrenim gören 84 adet 11.sınıf öğrencisi ile Ön Test-Son Test Kontrol Gruplu Desen Modeli kullanılmıştır. Araştırmanın deneysel aşamasına 11-G ve 11-I sınıfından 39 öğrenci, kontrol grubuna ise 11-C ve 11-E sınıfından 45 öğrenci katılmıştır. Deney grubunda Web 2.0 araçları ile coğrafya öğretimi yapılırken, kontrol grubunda ise bilgisayar destekli coğrafya öğretimi ile ders işlenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında ise araştırmacı tarafından hazırlanan 22 sorudan oluşan Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar Başarı Testi ile 11 sorudan oluşan Web 2.0 Araçları ile Coğrafya Öğretimi Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin istatiksel analizi SPSS 27.0 (Statistical Package for Social Science) yazılımı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin analizinde araştırmanın alt amaçlarına uygun olarak; Bağımsız Gruplar T-Testi, Bağımlı (Eşleştirilmiş) Örneklem T-Testi ve madde istatistik analizleri kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre Web 2.0 araçları destekli coğrafya öğretiminin Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar konusunun öğretiminde öğrencilerin akademik başarıları üzerinde anlamlı düzeyde etkili olmadığı görülmüştür. Bu sonuca göre Coğrafya dersi Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar konusunun öğretiminde Canva, Kahoot, Mentimeter ve Padlet gibi Web 2.0 araçları kullanımının bilgisayar destekli coğrafya öğretimi ile akademik başarıyı benzer şekilde artırdığı söylenebilir. Bununla birlikte öğrencilerin Web 2.0 araçları destekli coğrafya öğretimine karşı tutumlarının olumlu olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak eğitim-öğretim faaliyetlerinde verimi arttırmak için Web 2.0 araçlarının kullanımı önerilmektedir. Coğrafya öğretiminde farklı sınıf düzeylerinde farklı konulara yönelik araştırmalar yapılabilir. Anahtar Kelimeler: Coğrafya Öğretiminde Web 2.0 Araçları, Coğrafya, Tutum, Başarı
Coğrafya ders kitaplarının kök değerler açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı 2022-2023 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaöğretim kurumlarında okutulan 9, 10, 11 ve 12. sınıf coğrafya ders kitaplarındaki metinleri, 2018 coğrafya dersi öğretim programında yer alan kök değerler açısından incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini ise 2018 coğrafya dersi öğretim programına göre hazırlanan ve erişimi dijital olarak Eğitim ve Bilişim Ağında (EBA) yer alan Milli Eğitim Bakanlığı yayınevlerine ait 9, 10, 11 ve 12. sınıf düzeylerinden birer adet olmak üzere toplam 4 adet coğrafya ders kitabı oluşturmaktadır. Çalışmada Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 18 Temmuz 2017 yılında yayınlamış olduğu "Müfredatta Yenileme ve Değişiklik Çalışmalarımız Üzerine" adlı dokümanında yer alan "Yenilenen Müfredatlarda Değerler ve Değerlerle İlişkili Tutum ve Davranışlar" başlıklı tablo veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi esas alınmıştır. Araştırma sonucunda 9, 10, 11 ve 12. sınıf coğrafya ders kitapları içerisindeki metinlerde en çok yer alan kök değerlerin "sorumluluk", "vatanseverlik" ve "özdenetim" değerleri olduğu tespit edilirken, en az yer alan kök değerlerin "sabır" ve "dürüstlük" değerleri olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kök değerlerin sınıf düzeylerine göre dağılımlarında ve aynı sınıf düzeyindeki dağılımlarında eşitsizlik olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmanın sonucunda coğrafya ders kitaplarındaki değerlerin dengeli dağıtılması ve görsellerle daha fazla desteklenmesi önerilmiştir. Ayrıca değer kazandırmada öğretmenlerin rolü büyük olduğundan öğretmenlere değer eğitimi ile ilgili daha fazla eğitim verilmesi önerilmiştir.
Can Göknil'in çocuk kitaplarının biçim ve içerik özellikleri
Çocuklar için okuma alışkanlığı, okul döneminde geliştirilmesi gereken, Türkçe eğitimi açısından son derece önemli bir kazanımdır. Bu dönemde çocukların nitelikli edebî eserlerle tanışması büyük önem taşır. Bu noktada çocuk edebiyatı önemli bir işleve sahiptir. Çocuk edebiyatı alanında eser veren yazarlardan biri de Can Göknil'dir. Bu çalışmada Can Göknil'in çocuk kitaplarının biçim ve içerik özellikleri incelenmiştir. Can Göknil, 1974'te yayımladığı ilk resimli çocuk kitabı olan Kirpi Masalı'ndan günümüze, elli yıldır çocuk edebiyatına katkı sağlamaktadır. Yazarın eserlerinde mitolojiden, astrolojiden, masallardan, bilmecelerden, tekerlemelerden, güncel hayattan beslendiği görülmektedir. Özellikle okul öncesi için yayımladığı resimli kitaplarda hedef kitlesi olan çocukları harfler, sayılar, hayvanlar, bitkiler, eş ve zıt kavramlar gibi farklı konularla eğitmeyi amaçlamıştır. Sanatçı yazarlığının yanı sıra yurt içinde ve dışında, dünyanın farklı ülkelerinde pek çok sergi açmış, ödüller almış başarılı bir ressamdır. Yazdığı çocuk edebiyatı eserlerini resimlediği gibi başka yazarların eserlerinin de illüstratörüdür. Uzun yıllardır çocuk edebiyatına eserler kazandırmaya devam eden Can Göknil'in çocuk kitaplarının biçim ve içerik açısından incelendiği bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çocuk edebiyatı üzerine literatür taraması yapılmış; çocuk edebiyatının tanımı, amacı, tarihi gelişimi üzerinde durulmuş, çocuk edebiyatı ürünlerinin biçim ve içerik yönünden inceleme kriterleri ele alınmıştır. Bölümün sonunda çocuk edebiyatı türleri ve değerler eğitimine yer verilmiştir. İkinci bölümde Can Göknil'in hayatına, ressamlığına, edebî kişiliğine ve eserlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırmanın bulgular kısmı yer almaktadır. Bulgular kısmında araştırmanın örneklemini oluşturan Can Göknil'in yirmi çocuk edebiyatı eseri, biçim ve içerik açısından incelenmiştir. Dördüncü bölümde bulgulardan yola çıkılarak sonuçlara ulaşılmış, önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, okul öncesi dönem, resimli çocuk kitapları, Can Göknil.
Coğrafya dersi öğretiminde arcgıs story maps hikayeler oluşturma yönteminin başarıya ve kalıcılığa etkisinin incelenmesi
Bu araştırmamızın genel amacı, orta öğretim 10. sınıf coğrafya dersinde web tabanlı anlatım materyali olarak ArcGIS Story Maps Hikâyeler Oluşturma Yöntemi kullanımının öğrencilerin başarı ve hatırda tutma üzerindeki etkisinin incelemektir. Araştırma Eş zamansız karma modeline uygun şekilde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Konya Selçuklu Mehmet Halil İbrahim Hekimoğlu Anadolu lisesinde öğrenim görmekte olan 10/E şubesi ve 10/F şubesi öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın deney grubu için 33 öğrenciden oluşan 10/E şubesi, kontrol grubu için ise 35 öğrenciden oluşan 10/F şubesi rasgele olarak belirlenmiştir. Araştırmada, veri toplama aracı olarak "Başarı Testi" ve "Öğrenci Görüş Formu" kullanılmıştır. Elde edilen veriler istatistik (SPSS) programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizi konusunda bağımsız gruplar için t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Ayrıca Öğrencilerin ArcGIS Story Maps Hikâyeler Oluşturma yöntemine ilişkin görüşlerini alabilmek amacı ile yapılandırılmamış anket görüşmesi yapılmıştır. Çalışma sonucunda, ArcGIS Story Maps Hikâye Oluşturma Yönteminin öğrenme ve hatırda tutma düzeyleri üzerinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: ArcGIS Story Maps Hikâyeler, Coğrafya, Hatırda Tutma
Emin Özdemir'i çocuk kitaplarında değerler
Çocuk kitapları, hedef kitleyi oluşturan çocuklara edebî zevk ve estetik bir duyarlık kazandırmada etkin role sahip ürünler arasında yer almaktadır. Çocukların gerek duygu ve düşünce gerek bilişsel, duyuşsal ve psiko-motor beceri gerekse de dil duyarlığı ve sözcük dağarcığı gelişiminde çocuk kitapları büyük önem taşır. Eserlerinde biçim, içerik, dil, eğitim, pedagoji vb. konularda gösterdiği özenle Emin Özdemir Türk çocuk edebiyatının öncü yazarları arasında bulunmaktadır. Yaşamı boyunca toplam 11 çocuk kitabı yayımlayan Emin Özdemir, çocuklara hem ana dili duyarlığı kazandırma hem de ulusal ve kültürel değerleri sezdirme kaygısı güder. Bu çalışmada, Türk dili ve edebiyatı üzerine birçok çalışması bulunan Emin Özdemir'in çocuk kitapları incelenmiştir. İncelenen eserlerin çocuk edebiyatı ölçütlerine uygunluğu (kapak, çizim, cilt, konu, karakter, değer eğitimi, ileti vd.) değerlendirilmiştir. Bu sayede çocuk edebiyatı yazarlığı günümüze değin ihmal edilmiş olan Emin Özdemir'in söz konusu eserlerinin niteliği, okurlara uygunluğu ortaya konmaya çalışılmıştır. Doküman incelemesine dayalı bu çalışmada, Emin Özdemir'in çocuk kitaplarının gerek dış yapı-iç yapı (biçim-içerik) gerek ana dili ve değer eğitimi bakımından Türkçe derslerinde kullanışlı ve tavsiye edilebilir yayınlar arasında bulundukları tespit edilmiştir.
İhmal Amca'nın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatı ve Türkçe eğitimi açısından incelenmesi
Çocuk edebiyatımızda İhmal Amca adıyla tanınan Vartan İhmalyan'ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatı ve Türkçe eğitimi açısından incelenmesine dayanan bu çalışmada, yazarın Şeytan Uçurtması, Güneşe Vurgun Çocuk, Eşek Eşekken, Boyalı Kırlangıç adlı dört masal ve Pencereme Konmuştu adlı bir öykü kitabı incelenmiştir. Doküman analizi yöntemiyle verilerin toplandığı çalışmanın birinci bölümünde kuramsal çerçeve, ikinci bölümünde İhmal Amca'nın yaşamı ve yapıtları yer almış; üçüncü bölümünde de İhmal Amca'nın yapıtları çocuk edebiyatı ve Türkçe eğitimi açısından incelenip değerlendirilmiştir. İhmal Amca'nın yapıtları içerik açısından; konu, tema, kişi kadrosu, plan, dil ve anlatım, çevre, ileti ve değer başlıkları altında; tasarım açısından ise boyut, kâğıt, kapak-cilt, sayfa düzeni, harf ve resim başlıkları altında incelenmiştir. İnceleme sonucunda İhmal Amca'nın çocuk edebiyatı yapıtlarının 9-14 yaş arası ilköğretim ikinci kademe öğrencileri (5., 6., 7. ve 8. sınıf) için uygun nitelikte olduğu tespit edilmiştir. İncelenen yapıtlarda öne çıkan değerler yardımlaşma, paylaşma, özgürlük, adalet ve sevgidir.
Ters yüz eğitim modelinin coğrafya eğitiminde öğrencilerin akademik başarısına ve tutumuna etkisinin incelenmesi
Bu araştırmanın temel amacı, 10. sınıf coğrafya dersinde "dış kuvvetler" konusunun öğretiminde ters yüz öğrenme modelinin ne kadar etkili olduğunu incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, ters yüz öğrenme modeliyle işlenen derslerin öğrencilerin akademik başarılarını ve derse yönelik tutumlarını nasıl etkilediğini ve öğrencilerin bu modele dair nasıl bir bakış açısına sahip olduklarını belirlemek hedeflenmiştir. Karma yöntem modelinin kullanıldığı bu araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılının I. döneminde Afyonkarahisar İbrahim Evren Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde 10. sınıf öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Deneysel işlem öncesinde bir web sitesi hazırlanmış, etkileşimli videolar, interaktif oyunlar ile quizler sitede yayınlanmıştır. 10. sınıf dış kuvvetler ile ilgili olan etkileşimli videolar, interaktif oyunların bulunduğu linkler ders öncesinde deney grubuna gönderilmiştir. Çalışma grubunu 25 deney grubu ve 22 kontrol grubu olmak üzere toplam 47 öğrenci oluşturmuştur. Veriler, coğrafya akademik başarı testi, coğrafya dersi tutum ölçeği ve öğrenci görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler betimsel analiz yöntemi, nicel veriler ise SPSS programı ve bağımsız-bağımlı gruplar t-testi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, ters yüz öğrenme modelinin deney grubunda kontrol grubuna kıyasla akademik başarıyı anlamlı düzeyde artırmadığını, ancak derse yönelik tutumlarını anlamlı düzeyde artırdığını göstermiştir. Öğrenci görüşmeleri de modelden genel olarak olumlu bir şekilde memnuniyet duyduklarını ortaya koymuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının karbon ayak izi düzeylerinin belirlenmesi ve çevresel duyarlılıklarının incelenmesi
Küresel ısınmanın ve çevre sorunlarının giderek arttığı günümüzde, bireyler doğa üzerinde yarattıkları etkileri sorgulamaya başlamışlardır. Bu bağlamda, bireylerin çevreye verdikleri zararları ölçmek ve anlamak için ekolojik ayak izi ve karbon ayak izi gibi hesaplama yöntemleri geliştirilmiştir. Bireylerin kendi karbon ayak izi oranlarını bilmeleri, çevre üzerinde yarattıkları olumsuz etkileri fark etmelerini ve bu konudaki sorumluluklarını kavramalarını sağlayabilir. Dünyamızın tüm canlılar için ortak bir yaşam alanı olduğu gerçeğinden hareketle, doğaya yönelik her davranışımızın bir geri dönüşü olduğunun bilincinde olmak, çevresel farkındalığımızı arttırabilir. Bu artan farkındalık, daha temiz ve sağlıklı bir dünya oluşturma çabalarına katkıda bulunabilir. Buradan hareketle araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının karbon ayak izi ve çevresel duyarlılık düzeylerinin belirlenmesidir. Araştırmada, karma araştırma desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırma; 2023-2024 eğitim öğretim yılı Afyon Kocatepe Üniversitesi 169 sosyal bilgiler öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak karbon ayak izi bilgi testi ve çevresel duyarlılık görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmı olan karbon ayak izi hesaplamada elde edilen verilerin analizi için SPSS 20.0 paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel veri analizinde ilişkili örneklem t-testi kullanılmıştır. Nitel kısım olan çevresel duyarlılıkta ise yarı yapılandırılmış görüşme formu ile içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının karbon ayak izi düzeylerinin orta düzeyde olduğu sonucuna varılmıştır. Çevresel duyarlılıklarının ise yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir.
6. sınıf Sosyal Bilgiler dersi insanlar yerler ve çevreler öğrenme alanında sosyal bilgiler öğretmenlerinin karşılaştığı sorunların incelenmesi
Günümüzde Sosyal Bilgiler birey ve toplumun her alanına eğilmiş bir öğrenme alanıdır. Bu bakımdan toplumların gösterdiği her tür teknolojik gelişme, kültürel farklılık, coğrafi şartlardaki değişkenler vb. sosyal bilgiler eğitiminin şeklini de değiştirmektedir. Ortaokullarda insanlar yerler ve çevreler öğrenme alanı kapsamında sosyal bilgiler öğretmenlerinin ders ve eğitimlerinde karşılarına çıkan problemler bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada alanında farklı mesleki deneyime sahip sosyal bilgiler öğretmenlerinin 6. sınıf insanlar yerler ve çevreler öğrenme alanında yaşadıkları sorunlar ve uyguladıkları çözümlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında çalışmada öncelikle sosyal bilimlerin tanımı yapılmıştır. Daha sonrasında sosyal bilgiler dersi amaçları, ders programı, sosyal bilgiler dersinde kullanılan farklı yaklaşımlar, öğrenme alanları şeklinde başlıklara ayrılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan görüşme yöntemi kullanılarak Afyon ilinde görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri ile görüşme yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler kod ve temalara ayrılarak analiz edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretimi içerisinde bulunan insanlar yerler ve çevreler öğrenme alanının öğretimi sırasında etkisi bulunan faktörlerin ders adına ayrılmakta olan bütçenin düşüklüğü, ders içi materyallerim kullanım sıklığı, sık değişim gösteren ders saatleri ve müfredatından doğrusal olarak etkilendiği görülmüştür.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin adalet değerine yönelik görüş ve uygulamaları
Adalet kavramı hem bireyler açısından hem de toplum açısından çok önemli bir kavramdır. Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin adalet değerine yönelik görüş ve uygulamalarını ortaya çıkarmaktır. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Afyonkarahisar ili merkezi ve ilçelerinde bulunan ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemine uygun bir şekilde çözümlenmiştir. Bulgular tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuş, doğrudan alıntılar ile desteklenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulardan öğretmenlerin adalet kavramı tanımlarına bakıldığında öğretmenlerin adalet kavramını çoğunlukla hak ve hukuka uygunluk olarak tanımladıkları görülmüştür. Adalet kavramının öğretiminde öğretmenlerin çoğunlukla öğrenciye rol model olma, adil bir öğrenme ortamı oluşturma, örnek olay anlatımı şeklinde adalet kavramını öğrettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Adalet değerinin öğretiminde eğitim öğretim harici dış faktörlerden ailenin çok önemli olduğu, adalet değerinin ilk temellerinin ailede atıldığı ancak birçok ailenin bu değerin öğretiminde engel teşkil ettiği tespit edilmiştir. Televizyon ve sosyal medya içeriklerinin de çocuğun adalet değerini öğrenmesinde olumsuzluk oluşturduğu, bu mecraların içeriklerinin düzenlenmesi koşuluyla adalet değerinin öğretilmesine katkı sağlayacağı ortaya çıkmıştır. Adalet değerinin yeni nesillere daha iyi aktarılmasında aile eğitimleri, sosyal medya ve televizyon içeriklerinin düzenlenmesi, adalet ile ilgili müfredata bağımsız bir ders eklenmesi ile ilgili önerileri vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Değer, Değerler Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Adalet Değeri.
8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımda atasözü ve deyimleri kullanma becerileri üzerine bir inceleme
Ana dili eğitimi, bireylerin etkili iletişim kurma becerilerini geliştirmeleri için temel bir araçtır ve bu eğitim, özellikle yazma becerilerinin kazanılmasında kritik bir öneme sahiptir. Yazma eğitimi, bireylerin düşüncelerini açık ve etkili bir şekilde ifade edebilmeleri için gerekli araçları sağlar ve bu süreç, yazılı anlatım becerilerinin geliştirilmesini içerir. Söz varlığı, dilin temel yapı taşlarından biridir ve bireylerin ifade gücünü doğrudan etkiler. Söz varlığını oluşturan ögeler arasında temel söz varlığı, terimler, deyimler, atasözleri, ilişki sözleri (kalıp sözler), kalıplaşmış sözler (vecize), ikilemeler, argo ve jargon bulunur. Yazılı anlatımda, bu ögelerin kullanımı, metnin zenginliğini ve ifade edilen düşüncelerin derinliğini artırır. Deyimler ve atasözleri, dilin renkliliğini ve kültürel derinliğini yansıtan özel bir yer tutar. Bu ögeler, dilin sadece anlam düzeyinde değil, aynı zamanda kültürel ve sosyal bağlamda da zenginleştirilmesine olanak sağlar. Bu noktadan hareketle bu araştırmanın amacı 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarında kullandıkları atasözleri ve deyimlerin kullanım sıklıklarını ve anlamlarına uygun olarak kullanıp kullanmadıklarını tespit etmek olarak belirlenmiştir. Bu amaçla hazırlanan çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman analizine yer verilmiştir. Doküman analizinden önce detaylı bir literatür taraması yapılmıştır. Çalışma grubu olarak Afyonkarahisar Erenler Şehit Ömer Sayar Ortaokulunda 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında 8. sınıfta öğrenim gören öğrenciler seçilmiştir. Bu çalışma grubu olay ulaşabilir olması sebebiyle seçilmiştir. 43 öğrenci araştırmanın çalışma grubunda yer almaktadır. Bu öğrenciler 8/A Şubesinde yer alan 11 erkek ve 12 kız öğrenci, 8/B şubesinde yer alan 9 erkek ve 11 kız öğrencidir. Araştırmanın verilerini Erenler köyündeki 8/A ve 8/B sınıfı öğrencilerinin yazdığı metinler oluşturmaktadır Bu metinler, atasözü ve deyimler açısından incelenmiştir. Araştırma toplamda 8 ay boyunca sürmüştür. Çalışma grubundan her ay bir metin yazmaları istenmiştir. Metinlerin konuları araştırmacı tarafından sunulmuş ve katılımcılardan bu konularda ürünler oluşturmaları beklenmiştir. Öğrencilerin çevre şartları, sosyo-ekonomik durumları, içinde bulundukları kuşağın özellikleri düşünülerek tarım, ticaret, aile, hayvancılık, eğitim- öğretim, eğlence, kültür ve teknoloji konularında metinler yazmaları istenmiştir. Bu araştırmada veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarında kullandıkları atasözleri ve deyimlerin kullanım sıklıklarını ve anlamlarına uygun olarak kullanıp kullanmadıklarını belirlemek amacıyla hazırlanan öğrencilerin yazma çalışmalarında toplam 19 adet atasözü kullandıkları tespit edilmiştir Bu atasözlerinden 11'i anlamına uygun kullanılırken 9'u anlamına uygun olarak kullanılmadığı görülmüştür. Metinlerde kullanılan deyimlere bakıldığında ise araştırmaya katılan öğrencilerin yazdıkları 8 metinde 276 kez deyim kullandıkları görülmektedir. Öğrencilerin deyim varlıklarının ve bu varlıkları kullanım becerilerinin atasözlerine nazaran daha iyi olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu çalışma, 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımda deyim ve atasözü kullanım becerilerinin önemini ve bu ögelerin dil eğitimi içerisindeki yerini vurgulamaktadır. Dil, bireylerin düşüncelerini, duygularını ve deneyimlerini ifade etme yeteneklerinin temelidir ve bu çalışma, yazılı anlatımda söz varlığının zenginleştirilmesinin, özellikle de deyim ve atasözleri kullanımının, öğrencilerin ifade biçimlerini nasıl geliştirebileceğine dair değerli içgörüler sunar. Bu bağlamda, dil eğitimi programlarının, öğrencilere bu önemli dil ögelerini etkili bir şekilde kullanma becerilerini kazandırmak için tasarlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Cumhuriyet dönemi ahlâk ve yurt bilgisi ders kitaplarında ahlâk eğitimi, ahlâk eğitimindeki değişim ve dönüşümler (1923-1946)
Erken Cumhuriyet dönemi ahlâk ve yurt bilgisi ders kitapları siyasi kadroların idealize ettiği insan tipini yetiştirmede önemli bir görev üstlenmiştir. Bu ders kitapları aracılığıyla siyasetten ekonomiye, kültürden eğitime birçok alan etkilenmiştir. Dönem içerisinde ise bireylerin değişim ve dönüşümlerinde bu ders kitapları merkez görevini görmüştür. Ahlâk eğitimi, II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e ve Cumhuriyet dönemi içerisinde değişim ve dönüşümün hareket noktasını oluşturmuştur. Siyasetin el değişimi, Kurtuluş Savaşı'nın getirdiği ekonomik sıkıntılar, eğitim sorunlarına kalıcı çözüm üretilememesi, asrî hayat anlayışının getirdiği toplumsal ve kültürel yozlaşma ve seküler yaşam düzeninin öncelenmesi ile ahlakın dinî eksenden kayması birey, toplum ve devlet üzerinde önemli ahlâkî değişim ve dönüşümü gerçekleştirmiştir. Araştırmada temel nokta ahlâk eğitimi olmuştur. Bu araştımada 1923-1946 yılları arasında ahlâk ve yurt bilgisi ders kitaplarındaki ahlâk eğitimi ve ahlâk eğitiminde değişim ve dönüşümler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla değişen öğretim programı ve ders kitapları üzerinden ahlakın dinî, kültürel, siyasi, ekonomik ve pedagojik amaçları incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmada 25 adet ahlâk ve yurt bilgisi incelenmiştir. Bunlardan 16 tanesi 1928 öncesidir. Bu kitapların öncelikle transkripsiyonları yapılmış ve tezin konusu ile ilgili fiş tutulmuştur. Doküman analizi kullanılarak toplanan verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Ahlâk eğitimi, Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e önemli bir eksen kayması geçirmekle birlikte dönem içinde hazırlanan öğretim programı ve ders kitaplarında da bu değişim ve dönüşüm devam etmiştir. Cumhuriyet dönemi içinde ahlakın giderek siyasallaştığı belirlenmiştir. Pedagojik açıdan ahlâk eğitimi ideolojinin gölgesinde kalmış ve 1943'teki Maarif Şûra'sının üç temel sorunundan biri ahlâk eğitimi olmuştur. Ahlâk eğitimi ekonomik amaçları açısından incelendiğinde bireylerin daha fazla vergi vermeleri için "çalışma", "üretim", "ticaret" kavramları ön plana çıkmıştır. Cumhuriyet dönemi ahlâk eğitimi ile medeniyet kapsamında batılı ve millî bir hayat tarzı tercih edilmiştir. Böylelikle din ahlakın temeli olmaktan çıkmıştır. Cumhuriyet dönemi ders kitaplarında idealize edilen ahlâk eğitimi üzerinde Durkheim'in ahlâk anlayışının etkileri de görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Erken Cumhuriyet, ahlâk ve yurt bilgisi, ders kitapları, ahlâk eğitimi.
Sürdürülebilir kalkınma amaçları bağlamında sosyal bilgiler
Bu araştırmada sürdürülebilir kalkınma amaçları bağlamında Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitapları incelenmiş, öğrencilerden sürdürülebilir kalkınma amaçları ile ilgili görüşleri alınmış, ortaokul öğrencileri için geri dönüşüm ölçeği uygulanmıştır. Bu bağlamda sürdürülebilir kalkınma amaçlarının Sosyal Bilgiler dersindeki yeri ve önemine dikkat çekilmiştir. Araştırmada karma yöntemin gömülü karma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ve Sosyal Bilgiler beş, altı, yedinci sınıf ders kitapları betimsel analiz ile incelenerek elde edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin sürdürülebilir kalkınma amaçları ile ilgili görüşlerinin incelenebilmesi amacı ile öğrencilere sürdürülebilir kalkınma amaçları anlatılmış ve her bir amaç için kompozisyon yazmaları istenmiştir. Öğrencilerin yazdıkları kompozisyonlar da betimsel analiz ile incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu Afyonkarahisar il merkezinde bulunan üç ortaokulda yedinci sınıfta öğrenim görmekte olan 290 öğrenciden oluşmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma bağlamında Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitapları incelendiğinde hem öğretim programının hem de ders kitaplarının sürdürülebilir kalkınma amaçlarını içerdiği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin yazdıkları kompozisyonlar incelendiğinde de sürdürülebilir kalkınmaya önem verdikleri ve yeterli bilgiye sahip oldukları ortaya çıkarılmıştır. Uygulanan ortaokul öğrencileri için geri dönüşüm ölçeği de kadın katılımcıların, şehir merkezinde yaşayanların, anne ve baba öğrenim durumu lise ve daha üstü olan katılımcıların sürdürülebilir kalkınmanın geri dönüşüm boyutuna daha fazla ilgi duyduklarını göstermiştir. Sosyal Bilgiler dersinde sürdürülebilir kalkınma amaçlarına daha fazla yer verebilmek adına daha açık şekilde sürdürülebilir kalkınma amaçlarına yer verilebilmesi, sürdürülebilir kalkınma amaçları bağlamında öğretim programı ve ders kitapları sürdürülebilir kalkınma amaçlarının çevresel, sosyal ve ekonomik boyutları bakımından ayrı ayrı incelenebileceği önerilmiştir.
Sanal sanat galerileriyle işlenen sosyal bilgiler dersinin pedagojik sanat eleştiri ve eleştirel düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi
İçinde yaşanılan toplumun kültürünü ve ortak evrensel ögeleri aktaran sosyal bilgiler dersinde sanatsal ürünlerden eğitsel bir araç olarak yararlanılabilir. Sanat temelli sosyal bilgiler derslerinde her zaman bir sanat galerisinden yararlanmak olanaklı olmayabilir. Böyle durumlarda sanatsal içerik sanal sanat galerileri ile sunulabilir. Bu araştırmanın temel amacı sanal sanat galerileriyle işlenen sanat temelli sosyal bilgiler derslerinin ortaokul öğrencilerinin sanatsal eleştiri ve eleştirel düşünme becerileri üzerindeki etkisinin belirlenmesinin yanı sıra uygulama sürecinin ortaokul öğrencilerinin görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesidir. Yöntem desenlerinden gömülü karma desenle yapılan bu araştırmanın nicel boyutu ön-test- son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen biçiminde, nitel boyutu ise temel nitel araştırma biçiminde desenlenmiştir. Bu araştırma 2022-2023 eğitim- öğretim yılı bahar döneminde Afyonkarahisar il merkezinde bulunan bir devlet okulunun 5. sınıfına devam eden toplam 29 ortaokul öğrencisi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak '' Pedagojik Sanat Eleştirisi Yeterlilik Algısı Ölçeği'' ve ''Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği'' kullanılmış olup nitel veri setini araştırma süreci boyunca öğrenciler tarafından tutulan ders günlükleri ve araştırma sonunda yapılan yüz yüze görüşmeler oluşturmaktadır. Nicel veriler wilcoxon işaretli sıralar testi ile nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda sanal sanat galerileriyle işlenen sanat temelli sosyal bilgiler derslerinin ortaokul öğrencilerinin pedagojik sanat eleştirileri üzerinde ve eleştirel düşünme becerileri üzerinde anlamlı bir farklılık yarattığı belirlenmiştir. Nitel sonuçlar da nicel sonuçları destekler niteliktedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara dayalı olarak sanal sanat galerileriyle işlenen sanat temelli sosyal bilgiler derslerinin farklı beceriler üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik farklı sınıf düzeylerinde ve öğrenme alanlarında eylem araştırması ya da deneysel araştırmalar gerçekleştirilmesi önerilebilir.
8. sınıf öğrencilerinin sanal müze uygulamasıyla işlenen T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersine yönelik görüşleri
Bu araştırmanın amacı 8. sınıf öğrencilerinin sanal müze uygulamasıyla işlenen T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersine yönelik görüşlerinin incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma, 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar dönemi içerisinde sekizinci sınıf "Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" öğrenme alanı, "Birinci Dünya Savaşı" konusu ve "Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm" öğrenme alanı, "Millî Mücadele" konularının işlenişinde sanal müzelerin kullanılması doğrultusunda oluşturulmuştur. Çalışma grubu, Çanakkale ili Merkez ilçesinde bulunan bir resmi ortaokulda 8. sınıfta öğrenim gören 20 kadın 12 erkek olmak üzere 32 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğrencilerle yapılan görüşmelerle elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, temalar, kodlar ve frekanslar şeklinde tablolaştırılarak sunulmuş, doğrudan alıntılar ile desteklenmiştir. Araştırma bulgularından yola çıkarak T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük derslerinde sanal müze deneyimleri sonucu öğrencilerin olumlu görüşlere sahip oldukları tespit edilmiştir. Öğrencilerin, konuları sıkılmadan, eğlenceli, kolay ve kalıcı bir şekilde öğrendikleri, farklı ve yeni bilgiler elde ederek öğrenmelerini pekiştirdikleri ve derslere olan ilgilerinin arttığı anlaşılmıştır. Müze ve sanal müze konularında edindikleri olumlu tutumlar sayesinde öğrenciler, müze ve sanal müze gezileri yapmaya devam edeceklerini vurgulamışlardır. Anahtar Kelimeler: Sanal müze, müze, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi, Ortaokul öğrencisi.
Sosyal bilgilerde sürdürülebilir kalkınma ile ilgili becerileri kazandırmada infografiklerden yararlanma
Bu araştırmanın temel amacı infografiklerden yararlanarak işlenen Sosyal Bilgiler dersinin ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilirlik becerileri üzerindeki etkisini belirlemenin yanı sıra uygulama sürecini ortaokul öğrencilerinin görüşlerine dayalı olarak değerlendirmektir. Bu beceriler sosyal sürdürülebilirlik bağlamında sosyal beceri, ekonomik sürdürülebilirlik bağlamında finansal okuryazarlık ve çevresel sürdürülebilirlik bağlamında çevre okuryazarlığı ve geri dönüşüm farkındalığı olarak belirlenmiştir. Araştırma, 2023-2024 öğretim yılında, Adana ili Seyhan ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulundaki 6. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Deney grubu 39, kontrol grubu 38 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma, uygulama süreci 10 hafta toplam 30 ders saatini; Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında yer alan "Hayatımızdaki Ekonomi" ve "Teknoloji ve Sosyal Bilimler" öğrenme alanlarından oluşan 10 kazanımı kapsayacak biçimde yapılandırılmıştır. Araştırma karma desen yöntemlerinden gömülü karma desen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutu ön test – son test, kontrol grubu ile deneysel desen ile gerçekleştirilirken, nitel boyut temel nitel araştırma boyutuyla değerlendirilmiştir. Deney grubunda araştırmacının her kazanım için hazırladığı infografikler kullanılarak Sosyal Bilgiler dersleri işlenirken; kontrol grubunda mevcut öğretim programı ve ders kitabı ile Sosyal Bilgiler dersleri işlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda, Atabek-Yiğit, Balkan-Kıyıcı ve Yavuz-Topaloğlu (2020) tarafından geliştirilen "Ortaokul Öğrencileri İçin Çevre Okuryazarlığı Ölçeği", "Ortaokul Öğrencileri İçin Geri Dönüşüm Ölçeği" ve Ertoğrol (2020) tarafından geliştirilen "Ortaokul Öğrencileri İçin Finansal Okuryazarlık Ölçeği" ve Kocayörük (2000) tarafından geliştirilen "Ortaokul Öğrencileri İçin Sosyal Beceri Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise araştırma süresince öğrenciler tarafından görüş ve gözlemlerin kayıt altına alındığı ders günlükleri ve araştırma sonunda, belirlenen 6 odak öğrenci ile de yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Sosyal Bilgiler Öğretim Programı öğrenme alanlarında yer alan sürdürülebilir kalkınma boyutunun yerini belirlemek amacıyla ortaokul öğrencileriyle yapılan çalışmada araştırmanın modeli gömülü karma desen olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda içerik analizinden yararlanılmıştır. Nitel boyutunda verilerin istatistiksel analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 23.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, infografikler ile işlenen Sosyal Bilgiler dersinin, ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilirlik farkındalıkları açısından geri dönüşüm, finansal okuryazarlık ve sosyal katılım becerileri üzerinde deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yarattığı, çevre okuryazarlığı becerisinin ise deney grubunda puanın yüksek çıkmasına karşın aradaki fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmadığı görülmüştür. Ortaokul öğrencileri ile yapılan görüşmeler ve öğrencilerin süreç boyunca görüş ve gözlemlerini kayıt altına aldıkları Sosyal Bilgiler günlüklerinin analizi sonucunda, akademik katkı, duyuşsal katkı ve etkinlik olmak üzere üç tema ve bu temalara bağlı alt tema ve kategorilere ulaşılmıştır. Öğrenci günlükleri, odak öğrencilerle yapılan görüşmelerde infografikler kullanılarak işlenen Sosyal Bilgiler dersine karşı öğrencilerin eğlenerek öğrendikleri, zevk aldıkları, ilgi duydukları, merak ettikleri, heyecanlandıkları ve dersi sevdikleri sonucuna ulaşılmıştır. 6.sınıf Sosyal Bilgiler dersi iki öğrenme alanını kapsayan, infografiklerin kullanıldığı bu araştırma, farklı öğrenme alanlarında, Sosyal Bilgilerin farklı sınıf seviyelerinde ve farklı disiplinlerde de kullanılıp, sonuçları değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Sosyal Bilgiler dersi, sürdürülebilir kalkınma, sürdürülebilirlik okuryazarlığı, infografik
Sürdürülebilir kalkınma bağlamında sosyal bilgiler dersi üzerine bir inceleme
Bu araştırma sürdürülebilir kalkınma bağlamında sosyal bilgilerin değerlendirilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda beşinci, altıncı ve yedinci sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları, sürdürülebilir kalkınma bağlamında incelenmiştir. Araştırmada Doküman Analizi ile gerçekleştirilmiş, her ders kitabı bir doküman olarak ele alınmıştır. Bunun yanı sıra Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir kalkınma ile ilgili içeriklere sınıflarında ne şekilde yer verdiklerini belirlemek üzere veri çeşitlemesi sağlamak amacıyla Ankara ili Polatlı ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapan 17 Sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerine başvurulmuştur. Yapılan yüz yüze görüşmeler nitel araştırmalarda sıklıkla kullanılan bir teknik olarak dikkat çekmektedir. Çalışma sonucunda Sosyal Bilgiler ders kitaplarının doğrudan sürdürülebilir kalkınma adı altında yer verilmemesine karşın, sürdürülebilir kalkınma kapsamında en çok sosyal sürdürülebilirlik, daha sonra ekonomik, en az ise çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili konulara yer verildiği görülmüş, en çok bilgilendirici metinlere, en az ise grafiklere yer verildiği görülmüştür. Bunların dışında gazete ve genel ağ haberlerine, masal, röportaj ve efsanelere, fotoğraf, resim, harita, karikatürlere, diyagramlara ve grafiklere yer verdiği görülmüştür.
Yabancılara Türkçe öğretiminde metindilbilimsel ölçütlerle Ömer Seyfettin'in İnat ve Sivrisinek isimli hikâyelerinin A2 seviyesine uyarlanması
Bir anadilin yabancı dil olarak öğretilmesi sürecinde özgün metin mi yoksa sadeleştirilmiş metin mi kullanılacağı tartışmaları içerisinde bu çalışma, özgün metinlerin sadeleştirilme süreçlerinden geçirilerek temel kullanıcı düzeyine uygulanması gerekliliği düşünülerek hazırlanmıştır. Oysa tartışmaların bir boyutu yabancı dil öğretim sürecinin temel kullanıcı düzeylerinden bağımsız kullanıcı boyutlarına dek özgün metinlerin kullanılması gerekliliğini savunurken diğer boyutu ise sadeleştirilmiş metinlerin kullanılması gerekliliğini öne çıkarmaktadır. Hazırlanan bu çalışmada Ömer Seyfettin' in İnat ve Sivrisinek isimli iki hikâyesinin A2 seviyesine uyarlanması ile temel kullanıcı boyutundaki dil öğrenicilerine dil öğretim materyali sağlanmış olacaktır. Modern Türk hikâyeciliğinin kurucularından olan Ömer Seyfettin' in eserlerinin seçilmesinin sebepleri ise zamanına göre yalın bir üslup kullanması, hikâyelerinin halkın içerisinden çıkması ve halk yaşantısını doğrudan yansıtmasıdır. Küreselleşen dünya düzeninde bir dilin sadece dilsel yapılarını öğrenmenin yetersiz kaldığı, hedef yabancı dilin yaslandığı sosyolojik ve kültürel boyutları öğrenmenin öneminin vurgulandığı bir noktada çalışmamızın doğru yerde konumlanmaya çalıştığını söyleyebiliriz. Sadeleştirme süreci Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR) rehberliğinde metindilbilimsel ölçütler kullanılarak yürütülmüş, kelime değiştirimlerinde İlyas Göz' ün (2020) Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü kullanılmıştır. Sadeleştirme işleminin ardından dil öğrenicilerinin kavrama düzeylerini artırmak amacıyla metin öncesi ve metin sonrası etkinlikler ve hikâyenin sahip olduğu anahtar kelimeler için sözlük oluşturulmuştur. Sadeleştirmenin metindilbilim kriterleri gözetilerek sistematik biçimde yapılmış olmasıyla uygulayıcı yanlılığını ortadan kaldırmak amaçlanmış ve sezgisel çeviri yönteminin dezavantajları engellenmeye çalışılmıştır. Çalışma bu yönüyle sadeleştirme sürecini bilimsel bir yaklaşımla ele almakta ve diğer uygulayıcılar tarafından tekrarlanabilir bir nitelik taşımaktadır. Çalışmayla ayrıca alandaki okuma materyali eksikliğine yönelik olarak eğitimcilere ve dil öğrenicilere kaynak metin sağlamak amaçlanmıştır.
Mahmut Tunaboylu'nun çocuk kitaplarında kök değerler
Çocuk edebiyatımızda ödüllü yapıtlarıyla tanınan, mizahî üslubu ve toplumsal duyarlığıyla dikkat çeken gazeteci yazarlarımızdan Mahmut Tunaboylu'nun çocuk kitaplarındaki değerleri ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada, yazarın Ormandaki Tehlike, Birkaç İyi Çocuk Bir de At, Bir Çift Mavi Kanat, Karadeniz Kaptanı, Keloğlan Yanlışlıklar Güldürüsü adlı kitapları ile yayımlanmamış tiyatro metni Ermiş Memiş incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. İncelenen yapıtlar, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen kök değerler (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) doğrultusunda içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde çocuk edebiyatının kuramsal temelleri sunulmuş, ikinci bölümünde değerler ele alınmış ve eğitim programlarında değerlerin yeri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde Mahmut Tunaboylu'nun yaşamı, yazarlığı ve çocuk kitapları merkeze alınarak kök değerler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada Mahmut Tunaboylu'nun çocuk kitaplarının tamamında söz konusu kök değerlere doğrudan ya da dolaylı olarak yer verildiği tespit edilmiştir. Özellikle dostluk, sorumluluk, sevgi ve yardımseverlik değerlerinin yoğun bir şekilde işlendiği; adalet, özdenetim ve sabır değerlerinin ise olay örgüsü ve kahramanların davranışları üzerinden dolaylı yolla aktarılmaya çalışıldığı görülmüştür. Mahmut Tunaboylu'nun çocuk kitaplarının okurlara kök değerleri aktarmada önemli nitelikler taşıdığı, öğretmenler tarafından değerler eğitimi sürecinde yardımcı materyal olarak kullanılabileceği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, değer, değer eğitimi, kök değerler, Mahmut Tunaboylu. iv
5. sınıf öğrencilerinin rica söz edimi ile ilgili üretimleri üzerine bir inceleme
Bu araştırma, beşinci sınıf öğrencilerinin rica söz edimini nasıl gerçekleştirdiklerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel hedefi, öğrencilerin farklı bağlamlarda birinden bir şey isteme durumunda hangi stratejileri kullandıklarını ve rica söz edimini oluşturan ögeleri ne ölçüde gerçekleştirdiklerini belirlemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli çerçevesinde desenlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, dokuz farklı bağlamdan oluşan bir Konuşma Tamamlama Testi kullanılmıştır. Bu bağlamlar, öğrencilerin sosyal statü farklılıklarını, iletişim kanallarını ve durum çeşitliliğini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Uygulama 2023-2024 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde gerçekleştirilmiş; üç farklı okulda toplam 90 beşinci sınıf öğrencisinden veri toplanmıştır. Elde edilen yanıtlar, Blum-Kulka ve Olshtain'in (1984) geliştirdiği rica stratejileri modeli ile Polat'ın (2010) söz edimi ölçme aracı temel alınarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin ifadeleri hem rica stratejileri (doğrudan, dolaylı, alışılagelmiş dolaylı vs.) hem de rica söz edimini oluşturan ögeler (selamlama, seslenme, incelik bildirimi, gerekçe bildirimi, istek bildirimi, isteğe hazırlık) açısından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrencilerin bağlamlara göre farklı stratejiler benimsediği, ancak özellikle resmi bağlamlarda ve yazılı iletişimde (telefon, e-posta) rica ögelerini eksik kullandıkları görülmüştür. Bu bulgular, orta öğretim düzeyinde pragmatik yeterliliğin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı'na yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi
Çalışmanın amacı 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı'na yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesidir. Çalışma, Türkçe öğretmenlerinin değişen öğretim programına yönelik görüşlerini ortaya koyduğu için alanda bu konuda yaşanan eksikliği gidermeye yöneliktir. Çalışma nitel yaklaşımda fenemonoloji (olgu bilim) desenine göre yapılandırılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Çalışmanın katılımcı grubunu, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi okullarda görev yapan ve 5. sınıf düzeyinde Türkçe dersi veren 30 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenerek kodlar oluşturulmuştur. Kodlar niteliklerine göre kategoriler altında toplanmış, frekans değerleriyle birlikte tablolar halinde sunulmuştur. Tablolarda verilen bilgiler katılımcılardan elde edilen doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Çalışmada programın beğenilen yönleri, eleştirilen yönleri, uygulama esnasında yaşanan zorluklar, terminolojik değişimler, programın yapısı, Kademeli Sorumluluk Devri Modeli, programa yönelik öneriler ve programın sürdürülebilirliği konularında Türkçe öğretmenlerinin görüşlerine başvurulmuştur. Ulaşılan veriler ışığında Türkçe öğretmenlerinin görüşleri bazı başlıklarda belirli kodlar üzerinde yoğunlaşırken bazı başlıklarda ise farklı kodlara dağılmıştır. Çalışmada elde edilen verilerden hareketle araştırmacılara ve programın geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Güzin Öztürk'ün çocuk hikâye ve romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Toplum çeşitli unsurların bir araya gelmesiyle oluşan düzen bütünüdür. Çeşitli oluşumların olduğu bu bütünün çekirdek kısmı çocuklardır. Çocuklar toplumun en küçük ve en etkili dinamizmidir. Bu nedenle çocuk eğitimi büyük önem arz eder. Çocuk eğitiminde en büyük şekillendirici değerlerdir. Değerler, zamanla gelişim, değişim göstermesine karşın menşeinde aynıdır. Eğitimde bu öneminden ötürü değerler ve eğitimi Milli Eğitim Bakanlığının hazırlamış olduğu Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde güncellenmiştir. Bu çalışmada, Güzin Öztürk'ün yedi çocuk kitabı olan "Kuş Olsam Evime Uçsam, Kar Kurdu ve Canavar, Ben Bir Hayaletim, Kayıp Kapının Anahtarı, Sanal Zombi Anneannem, Süper Koşucu, Tumpa Tumpa Sakın Kaybolma" adlı eserler, Milli Eğitim Bakanlığı Maarif Programı tarafından belirlenen 20 değer bağlamında incelenmiştir. Bu değerler "adalet, aile bütünlüğü, çalışkanlık, dostluk, duyarlılık, dürüstlük, estetik, mahremiyet, merhamet, mütevazılık, özgürlük, sabır, sağlıklı yaşam, saygı, sevgi, sorumluluk, tasarruf, temizlik, vatanseverlik, yardımseverlik" kavramlarını kapsamaktadır. Araştırma nitel bir araştırma olup genel tarama ve doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Kitaplar tarandıktan sonra içerisinde yer alan değerler sınıflandırılarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda incelenen 7 kitap içerisinde 20 değer tespit edilmiş olup eserlerde toplamda 315 değer ifadesine ulaşılmıştır. Eserlerde en fazla aile bütünlüğü değerinin (42) yer aldığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda aile bütünlüğü değerinin yanı sıra diğer değerlerin de eserlerde tespit edilmesine bakılarak, Güzin Öztürk'ün kitaplarının değer aktarımı açısından önemli bir eğitim materyali olduğu kanısına varılmıştır. Yazarın eserleri, MEB'in 2024 yılında yayımladığı müfredatta yer alan değerlere uyumlu ve yardımcı bir kaynak olarak ele alınabilir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin özgül öğrenme güçlüğüne ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları arasındaki ilişki ve özgül öğrenme güçlüğüne yönelik görüşleri
Bu araştırmanın temel amacı; sosyal bilgiler öğretmenlerinin özgül öğrenme güçlüğüne (ÖÖG) ilişkin bilgi düzeyleri ve tutumları arasındaki ilişkiyi, bilgi düzeyleri ve tutumlarının çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını ve ÖÖG'ye yönelik görüşlerini incelemektir. Bu temel amaç doğrultusunda araştırma nicel ve nitel olmak üzere iki boyutta ele alınmıştır. Bu araştırmanın nicel boyutunda; sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumlarının birtakım değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığının ve ÖÖG'ye ilişkin olarak bilgi düzeyleri ile tutumları arasında bir ilişkinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye yönelik görüşlerinin ne olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, hem nicel hem de nitel boyutun birlikte kullanılması açısından karma bir araştırma özelliği taşımaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılı, güz ve bahar döneminde, İzmir ilinin 11 merkez ilçesinde (Buca, Karabağlar, Konak, Bornova, Bayraklı, Karşıyaka, Gaziemir, Çiğli, Balçova, Narlıdere, Güzelbahçe) bulunan ortaokulların 5., 6., ve 7. sınıflarında sosyal bilgiler dersine giren sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri; "Öğretmen Bilgi Anketi, Özel Öğrenme Güçlüğüne İlişkin Soru Listesi, Özgül Öğrenme Güçlüğüne İlişkin Tutum Ölçeği ve Özgül Öğrenme Güçlüğüne Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Soruları" ile toplanmıştır. Toplanan nicel verilerin analizi bilgisayar ortamında istatiksel paket programı kullanılarak yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; araştırmaya katılan sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyi ve tutumları çeşitli değişkenler açısından incelenmiş, bazı değişkenlerin anlamlı bazı değişkenlerin ise anlamsız farklar gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları orta seviyede bulunmuş; öğretmenlerin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları arasında pozitif yönde, düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin orta düzey olan ÖÖG'ye ilişkin bilgi ve tutumlarının artırılmasına yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Sosyal bilgiler dersi "Yaşayan demokrasi" ünitesinde kavram karikatürlerinin kullanımı
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersi yaşayan demokrasi ünitesinde kavram karikatürü kullanımının öğrencilerin akademik başarısına ve tutumlarına olan etkisini incelemek olarak belirlenmiştir. Bu amaca ulaşmak için karma yöntemin kullanıldığı bu çalışmada yarı deneysel desenlerden ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2015-2016 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Afyonkarahisar ili Bolvadin ilçesinde bulunan Gazi Ortaokulu'nun 7. Sınıfında öğrenim gören 50 öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin başarı düzeyleri, derse olan tutumları ve demografik özellikleri belirlenmiş ve araştırma gruplarına yansız atama yoluyla atanarak hetorejen gruplar oluşturulmuştur. Araştırmanın deney grubuna yaşayan demokrasi ünitesinde uygulanan ders etkinlikleri için ön test ve son test uygulamalarına ayrılan süre hariç 4 hafta ve 12 ders saati olarak planlanmış ve ders kavram karikatürü ile işlenmiştir. Kontrol grubuna ise yaşayan demokrasi ünitesi yine 4 hafta ve 12 ders saati olarak klasik yöntemlerle ders işlenmiştir. Araştırmada ölçme aracı olarak başarı testi ve tutum ölçeği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre kavram karikatürü kullanılarak planlanmış Sosyal Bilgiler dersi öğrencilerin akademik başarı ve derse olan tutumlarına olumlu etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin teknopedagojik eğitim yeterlilikleri ve akıllı tahta öz-yeterliklerinin incelenmesi: Afyonkarahisar örneği
Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin teknopedagojik eğitim yeterlikleri ve akıllı tahtayı kullanma öz yeterliklerini incelemek ve aralarındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada, karma yöntem desenlerinden biri olan açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Çalışmaya 2016-2017 eğitim öğretim yılında Afyonkarahisar merkeze bağlı ortaokullarda görev yapan 101 sosyal bilgiler öğretmeni katılmıştır. Çalışmanın veriler kişisel bilgi formu, Teknopedagojik Eğitim Yeterlikleri Ölçeği, Etkileşimli Tahtayı Kullanma Öz Yeterlik Ölçeği ve görüşme formu ile toplanmıştır. Çalışmanın nicel verileri bir istatistik programı ile analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, yüzde, frekans, bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi, korelasyon yöntemleri kullanılmış, nitel veriler üzerinde ise içerik analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin teknopedagojik eğitim yeterliklerinin ileri düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin teknopedagojik eğitim yeterlikleri cinsiyete, yaşa ve kıdeme göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı görülmüştür. Öğretmenlerin teknopedagojik eğitim yeterliklerinin bilgisayar kullanım yeterliklerine, bilgi teknolojileri eğitimi alma durumuna ve akıllı tahtayı günlük kullanım durumuna göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı görülmüştür. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin akıllı tahta kullanımına yönelik öz yeterlik düzeylerinin katılıyorum düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin akıllı tahtayı kullanma öz yeterlikleri cinsiyete, yaşa, kıdeme ve bilgisayar kullanım yeterliklerine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı görülmüştür. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin akıllı tahtayı kullanma özyeterliklerinin bilgi teknolojileri eğitimi alma durumuna ve akıllı tahtayı günlük kullanım durumuna göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerinin teknopedagojik eğitim yeterlikleri ile akıllı tahtayı kullanma öz-yeterlilikleri arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişkinin olduğu ve öğretmenlerin teknopedagojik eğitim yeterliklerinin akıllı tahtayı kullanma öz-yeterliliğini arttırdığı belirlenmiştir. Nitel sonuçlara dayanarak öğretmenlerin teknolojik, pedagojik ve içerik bilgisi bakımından kendilerini yeterli gördükleri, teknolojiyi ve akıllı tahtayı etkin biçimde kullandıkları söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Teknopedağojik Eğitim, Akıllı Tahta, Sosyal Bilgiler, Teknoloji Entegrasyonu.
6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan soruların Revize Edilmiş Bloom Taksonomisine göre değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer alan ünite değerlendirme sorularını revize edilmiş Bloom Taksonomisine uygunluk açısından incelemektir. Çalışmada 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer alan yedi üniteye ait bütün ünite değerlendirme soruları Revize Edilmiş Bloom Taksonomisinin hangi basamağında yer aldığı ve yer almış olduğu basamağın taksonominin alt düzey bilişsel süreç veya üst düzey bilişsel süreç basamağına mı karşılık geldiği de belirlenmiştir. Araştırmada nitel veri analiz yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Kitapta yer alan ünite değerlendirme sorularının incelenmesi sonucu elde edilen verilere göre; taksonomide yer alan uygulama basamağı hariç diğer tüm basamaklara örnek olacak soruların yer aldığı ancak bu soruların daha çok alt düzey düşünme becerilerini destekleyici şekilde hazırlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, ders kitabı, Revize Edilmiş Bloom Taksonomisi, ölçme ve değerlendirme soruları.