
49
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı kitabının çocuk edebiyatının temel ilkeleri bakımından incelenmesi
Masal türü, halk edebiyatı alanında çocuk eğitimine katkıları ile ön plana çıkan ürünlerden biridir. Masalların çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi, son yıllarda birçok araştırmacının akademik araştırma alanlarından biri olmuştur. Bu araştırmada ünlü masal araştırmacısı Naki Tezel tarafından derlenmiş masallardan oluşan "Türk Masalları" adlı eserin biçim ve içerik özellikleri çocuğa görelik ilkesi başta olmak üzere çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada, örneklem grubunda yer alan ve Naki Tezel tarafından derlenerek "Türk Masalları" adlı kitapta toplanan elli dört adet masal, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Masalların çözümlemesi; tasarım ve içerik özellikleri başlıkları altında gerçekleştirilmiştir. Tasarım özellikleri bölümünde masalların kapak, sayfa, punto, resim, boyut nitelikleri ele alınmış; içerik özellikleri başlığında masallar konu–kurgu, izlek– tema, ileti, dil ve anlatım, eğitsel ve yazınsal ilkeler karakter ve çevre özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Çözümlemeler çerçevesinde Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı VI eserinde yer alan masalların genel olarak çocuk okurlara okuma alışkanlığı kazandırabilecek ve estetik zevk verecek nitelikte olduğu fakat bazı masalların gerek tasarım gerekse de taşıdığı eğitsel değerler açısından çocuğa görelik prensibine ters düştüğü tespit edilmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimlerin metinleştirilerek öğretimi: C1 seviyesi
Deyimler, Türkçenin söz varlığını oluşturan önemli kültür ögelerinden ve değerlerindendir. Yabancı uyruklu öğrencilerin, kalıp sözler bakımından dünyadaki en zengin dillerden biri olan Türkçede yer alan deyimlerin öğreniminde zorlandığı görülmüş fakat deyimlerin öğrencilere nasıl sunulması gerektiği konusu üzerinde fazla durulmadığı görülmüştür. Dil öğretimin aynı zamanda kültür öğretimi olduğunu da göz önünde bulundurduğumuzda, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyim öğretimi önem arz etmektedir. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 seviyesi öğrencilerinin, deyimleri ortaya çıkış hikâyeleriyle mi yoksa sadece anlamıyla mı daha etkili öğrendiğini tespit etmektir. Yöntem olarak nitel araştırmanın eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Bu amaç doğrultusunda 30 C1 seviyesi öğrencileri; 15'i deney 15'i kontrol grubu olmak üzere ikiye ayrılmış ve uzmanlar tarafından seçilen 20 deyim deney grubu öğrencilerine ortaya çıkış hikâyeleriyle, kontrol grubuna ise sözlük anlamlarıyla uygulanmıştır. Uygulama öncesinde öğrencilerin seçilen 20 deyimi bilip bilmediğini öğrenmek için öntest, uygulama sonrasında da sontest uygulanmıştır. Ortaya çıkan sonuçlardan elde edilen veriler; cinsiyet, ülke gibi değişkenler açısından değerlendirilip tablo halinde sunulmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen veriler önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Cinsiyet faktörünün öğrenmede anlamlı bir fark göstermediği görülmüş, öğrencilerin her bir deyimle ilgili öntest ile sontest değişimleri tabloda gösterilmiştir. Sonuç olarak deyimlerin hikâyeleri ile öğretilmesinin sadece anlamı ile öğretilmesine göre daha etkili olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, deyim, hikâye, kültür
Anlama eğitiminde konu ana fikir özetleme öğretiminin program ders kitabı ve öğretmen görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi
Bu çalışmanın temel amacı Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme/okuma becerileri kapsamında konu, ana fikir ve özetleme etkinliklerinin bilişsel bağlantılara ve alt işlem basamaklarına uygunluğuna yönelik durumunu belirlemektir. Bu kapsamda Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) dinleme/izleme ve okuma becerilerine yönelik konu, ana fikir ve özetleme kazanımlarının durumu incelenmiştir. Bu kazanımlar doğrultusunda Türkçe ders kitaplarında yer alan konu, ana fikir ve özetleme etkinliklerinin birbirleriyle olan bilişsel bağlantılara uygunluğu ve konu, ana fikir ve özetleme becerilerinin alt basamaklarına yönelik herhangi bir yönergenin/etkinliğin kitaplarda varlığı sınanmıştır. Araştırmada inceleme nesnesi olarak Türkçe Dersi Öğretim Programı ve 1-8. sınıf düzeyleri arasında hâlihazırda öğretim materyali olarak kullanılan MEB ve özel yayınevleri tarafından hazırlanan 14 Türkçe ders kitabının tamamı incelenmiştir. Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndan elde edilen veriler doküman analizi ile elde edilmiştir. Kitaplar, doküman analizi ile incelenmiş, bu incelemede araştırmacı tarafından oluşturulan "Türkçe Ders Kitaplarındaki Konu/Ana Fikir/Özetleme Etkinliklerini Değerlendirme Ölçütleri Formu" kullanılmıştır. Program'dan ve ders kitaplarından elde edilen veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Araştırma doğrultusunda sınıf öğretmenleri ve Türkçe öğretmenlerinin görüşlerine başvurulmuştur. Çalışma grubu olarak Ankara ili Çankaya, Etimesgut, Keçiören ve Yenimahalle ilçelerinde yer alan ilkokul ve ortaokullarda görev yapan 15 sınıf öğretmeni ve 15 Türkçe öğretmeni belirlenmiştir. Öğretmenlerle görüşmek için ise yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Öğretmenlerin sorulara verdikleri cevaplar içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen verilerin sonuçlarına göre Program'da kazanımlar sıralanırken bilişsel işlem sıralarının göz önünde bulundurulmadığı, Türkçe ders kitaplarında yer alan etkinliklerin alt işlem basamaklarına göre hazırlanmadığı ve öğretmenlerin, bu becerilere yönelik bilgilerinin eksik olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.
7. sınıf sosyal bilgiler dersinde köşelenme tekniği kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, aktif öğrenme yöntemleri içerisinde yer alan köşelenme tekniğinin 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde uygulanarak, öğrencilerin akademik başarısına etkisini ortaya koymaktır. Bu araştırma kapsamında araştırmacı tarafından, 7. Sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" ünitesi için köşelenme tekniği kullanılarak bir ders planı hazırlanmıştır. Çalışmada nicel araştırma yöntemleri içerisinde yer alan yarı deneysel desen modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında, Konya il merkezinde yer alan bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Deney ve kontrol grubuna öğrenciler bir önceki yılın karne notlarına bakılarak seçilmiştir. Araştırmanın katılımcı sayısı deney grubunda 24, kontrol grubunda 23 olmak üzere toplam 47 kişiden oluşmaktadır. Deney grubuna araştırmacı tarafından köşelenme tekniği kullanılarak hazırlanmış ders planına göre konu anlatımı yapılmıştır. Kontrol grubuna ise devlet okulunda görevli öğretmen tarafından programa dayalı öğretim yöntemine göre konu anlatımı yapılmıştır. Uygulama öncesinde her iki gruba araştırmacı tarafından hazırlanmış olan akademik başarı testi öntest olarak uygulanmıştır. 5 haftalık ders anlatımı sonrasında, her iki gruba akademik başarı testi bu kez sontest olarak uygulanmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan akademik başarı testi için madde güçlük analizi, madde ayırt edicilik analizi ve güvenirlik (KR-20) analizi yapılmıştır. Akademik başarı testi toplam 25 sorudan oluşmaktadır. Uygulama sonrasında elde edilen veriler istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edildi. Katılımcıların deney ve kontrol gruplarına göre dağılımlarının belirlenmesinde frekans ve yüzde analizi yapılmıştır. Öğrencilerin öntest ve sontest başarı puanlarına göre betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmanın alt problemlerinin incelenmesinde verilerin dağılımı Shapiro-Wilk testi ile analiz edilmiştir. Yapılan analize göre verilerin normal dağıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney ve kontrol grupları arasındaki farkın belirlenmesinde bağımsız örneklem t-testi kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubunun kendi içinde ön test ve son test puanları arasındaki farkların belirlenmesi için bağımlı örneklem t-testi yapılmıştır. Sonuç olarak bakıldığında deney ve kontrol grubunun öntest ve sontest puanları karşılaştırılmış, deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırma, ders anlatımında köşelenme tekniğinin kullanıldığı deney grubunun, programa dayalı öğretim yöntemiyle dersin anlatıldığı kontrol grubundan akademik olarak daha başarılı olduğu sonucunu ortaya koymaktadır.
Din öğretiminde ana dilinden yararlanma örneği: Satıraltı Kur'an tercümesi (389b-430a)
Türklerin İslamiyet'i kabul edilmesiyle birlikte Kur'an-ı Kerim yüzyıllar boyunca insanlara yol gösterici, ışık tutan ilahi bir kitap olmuştur. Uzun yıllar boyunca da bu kitabı anlamak, yorumlamak ve uygulamak üzere tercümeler yapılmıştır. Karahanlı döneminde başlayan ilk Türkçe tercümeler Doğu ve Batı Türkçelerinde de devam etmiştir. İlk tercümeler satır-altı olarak yani kelimesi kelimesine aktarılarak yapılmıştır. Çalışmamıza konu olan bu eser de Eski Anadolu Türkçesi ile satır-altı olarak kaleme alınmıştır. Eser Koyunoğlu Şehir Müzesi ve Kütüphanesi Yazmalar Koleksiyonu 11681 arşiv numarasına kayıtlı olan Kur'an'ı Kerim Tercümesidir. Eserin 389A-430B aralığındaki varakların çeviri yazısı yapılmıştır. Kehf Suresi 93. ayet ile başlamış, Meryem, Taha, Enbiya, Hac, Muminun, Nur, Furkan, Şuara suresi 173. ayet ile son bulmuştur. Daha sonra metin üzerinde "Günümüzde Kullanılmayan Dinî Terimler" üzerine incelemesi gerçekleştirilmiştir. Çalışmamıza konu olan eserin çeviri yazısı gerçekleştirilirken her satır görsellerle desteklenmiştir. Arapça, Türkçe ve satır-altı tercüme olmak üzere üç şekilde gösterimi sağlanmıştır. Metin yer yer harekeli bir metindir. Metin üzerinde gerçekleştirilen dinî terimler incelemesinde ise her terimin Türkçe karşılığı verilmiş ve metin içerisinden örneklerle desteklenmiştir. Çalışmamız 5 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Kur'an Tercümeleri ve Kur'an tercümelerinin tarihçesi hakkında genel hatlarıyla bilgi verilmiştir. Alt başlıklar halinde araştırmanın amacı, önemi ve sınırlılıklarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde konu ile alakalı araştırmaların yer aldığı "İlgili Araştırmalar" bölümü yer almaktır. Üçüncü bölümde araştırmamızı gerçekleştirirken uyguladığımız yöntemlerden detaylı bir şekilde bahsedilmiş; dördüncü bölüm olan "Bulgular" kısmında ise çalışma boyunca elde ettiğimiz verilere yer verilmiştir. Son olarak çalışmadan elde ettiğimiz verilerin değerlenmesinin yer aldığı "Tartışma,Sonuç ve Öneriler" bölümü ile çalışmamızı sonlandırdık.
Ortaokul öğrencileri tarafından en çok okunan çocuk kitaplarının incelenmesi
Okuma; bilgilenmeyi, gelişmeyi ve eğlenmeyi sağlayan bir etkinliktir. Okuma, bireyin kişiliğini geliştirir, düşünme dağarcığını zenginleştirir. Okuma; beynin görme, algılama, seslendirme, anlama, yapılandırma gibi işlevlerinden oluşur. Bu çalışmada ortaokul öğrencileri tarafından en çok okunan çocuk kitaplarının belirlenmesi ve incelenmesi hedeflenmiştir. Çocukların edebiyat ihtiyacına yanıt veren eserler belirlenip çocukların yönelimleri fark edilmelidir. Öğrencilerin okuması kadar ne okudukları, neleri beğendikleri ve niye beğendikleri de önemlidir. Literatüre bakıldığında genelde öğrencilerin okuma alışkanlıklarıyla ilgili çalışmalar yapıldığı ya da belli bir yazarın belli bazı çocuk edebiyatı eserleri üzerine çalışmalar yapıldığı görülmektedir. Yapılacak çalışmanın konusunda daha önce bir çalışma yapılmamış olması araştırmanın önemli yönlerinden biridir. Bu araştırmada, olay ve olguları sosyal özelliği olan insana göre ele alan nitel araştırma modeli kullanılmıştır. Ortaokul öğrencilerinin en çok okuduğu ve beğendiği kitapları belirlenmeye yönelik yapılan bu çalışmada nitel araştırma desenlerinden olan durum çalışması deseni kullanılmıştır. Bu çalışmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Konya'dan seçilen Şehit Mustafa Çuhadar Ortaokulu, Necip Fazıl Kısakürek Ortaokulu ve Cansu Şimşek Ortaokulunun 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencileri ile Erzincan'dan seçilen Cumhuriyet Ortaokulu, Şehit Astsubay Tamer Meriç Ortaokulu ve Türk Telekom Binali Yıldırım Ortaokulunun 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Okulların belirlenmesinde kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Çalışma grubu; 5. sınıf için 61 kız, 41 erkek toplam 102 öğrenci; 6. sınıf için 69 kız, 40 erkek toplam 109 öğrenci; 7. sınıf için 56 kız, 46 erkek toplam 102 öğrenci; 8. sınıf için 51 kız, 36 erkek toplam 87 öğrenci olmak üzere 400 öğrenciden oluşmuştur. Çalışma 2021-2022 eğitim-öğretim yılı ile sınırlı kalmıştır. Son 1 yıl içinde okunan ve beğenilen kitapların adı istenmiştir. Çalışmada verilerin toplanmasında, Öğrencilerin Okuduğu Çocuk Kitaplarının Belirlenmesine Yönelik Öğrenci İle Görüşme Formu kullanılmıştır. Görüşme formu hazırlandıktan sonra alan uzmanlarının görüşlerine sunulmuş ve dönütlerden sonra forma son şekli verilmiştir. Görüşmelerde öğrencilerin ilave olarak belirtecekleri görüşleri de değerlendirmeye alınmıştır. Öğrencilerin kitapların sadece adını ya da yazarını hatırlamaları durumunda kitapla ilgili diğer verilere araştırmacı tarafından ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, araştırma amacı ve alt problemler doğrultusunda frekans (f) ve yüzde (%) değerleri kullanılarak çözümlenmiştir; bulgular tablolar hâlinde sunularak yorumlanmıştır. Araştırmanın alt problemleri için betimsel analiz kullanılmıştır. 5. sınıf öğrencilerinin en beğendiği kitap Antoine de Saint-Exupéry'nin yazığı Küçük Prens'tir. Kitabın türü, ''fantastik roman''dır. Bu çalışmaya 102 5. sınıf öğrencisi katılmıştır. Öğrencilerin % 13,26'sı bu kitabı beğenmiştir. 6. sınıf öğrencilerinin de en beğendiği kitap Antoine de Saint-Exupéry'nin yazığı Küçük Prens'tir. Kitabın türü, ''fantastik roman''dır. Bu çalışmaya 109 6. sınıf öğrencisi katılmıştır. Öğrencilerin % 20,71'i bu kitabı beğenmiştir. 7. sınıf öğrencilerinin en beğendiği kitap Beyza Alkoç 'un yazığı Karantina 'dır. Kitabın türü, ''roman''dır. Bu çalışmaya 102 7. sınıf öğrencisi katılmıştır. Öğrencilerin % 18,36'sı bu kitabı beğenmiştir. 8. sınıf öğrencilerinin en beğendiği kitap Beyza Alkoç 'un yazığı Karantina 'dır. Kitabın türü, ''roman''dır. Bu çalışmaya 87 8. sınıf öğrencisi katılmıştır. Öğrencilerin % 27,84'ü bu kitabı beğenmiştir. Anahtar Kelimeler: çocuk edebiyatı, kitap okuma, ortaokul.
SWOT analizine göre değerler eğitiminde sınıf öğretmenleri ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri
Günümüzde yaşanan olaylar, giderek artan suç oranları, kentsel yaşamın zorluklarıyla bireyselleşen insanlar düşünüldüğünde değerleri ve değerler eğitiminin önemi giderek daha iyi anlaşılmaktadır. Bu tezin amacı değerler eğitimindeki güçlü yanlarımızı, zayıf yanlarımızı ve gelecekte karşılaşabileceğimiz fırsatları ve tehditleri tespit ederek değerler eğitimini daha iyi bir seviyeye taşımaktır. Çünkü mevcut durumu anlayarak gelecek için önlem almak bir zorunluluktur. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden "genel tarama modeli" kullanılmıştır. Literatür taraması yapıldıktan sonra sorular swot analizin alt boyutlarına göre kategorize edilerek öğretmenlerin yanıtları alınmıştır. Öğretmenler soruları yanıtladıktan sonra swot analiz kategorilerine göre değerler eğitimine yönelik görüşler de belirtmiştir. Buna göre değerler eğitiminde en güçlü yönün; okullarda yapılan sosyal aktiviteler olduğunu ifade etmişlerdir. En çok görüş bildirilen zayıf yön ise ebeveynlerin çocuklarına sosyal medya kullanımında bilinçsiz ve kontrolsüz davranmaları olmuştur. Öğretmenlere göre değerler eğitimindeki fırsat değerler eğitiminin toplumlarda önem kazanmasıdır. Değerler eğitimindeki en büyük tehdit ise okulda öğrenilen değerler ile evde öğrenilen değerler arasında çocukların ikilemde kalması olmuştur. Öğretmenler, anne- babaların çocuklarına doğru bir rol- model olmadıklarını düşünmektedirler. Swot analizde amaç, güçlü yönleri artırırken engelleyici güçleri azaltmak ve zayıf yönleri azaltırken sürükleyici güçleri artırmak ve böylece girişimi ayakta tutmaktır. Öyleyse değerler eğitiminde yapılan hem doğruların hem de yanlışların bilincinde olarak geleceğimizi daha iyi inşa edebiliriz.
Sosyal bilgiler dersinde proje tabanlı öğrenmenin öğrencilerin Türkiye yeterlilikler çerçevesi yetkinliklerini geliştirmeye etkisi (Sosyal yetkinlikler, inisiyatif alma ve girişimcilik yetkinliği)
Bu çalışmada sosyal bilgiler dersinde proje tabanlı öğrenme yaklaşımını kullanarak öğrencilerin TYÇ kapsamındaki sosyal yetkinliklerini, inisiyatif alma ve girişimcilik yetkinliklerini geliştirmeye etkisi incelenmiştir. Çalışmada altıncı sınıf öğrencileriyle sosyal bilgiler dersinde nitel ve nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel yöntem kullanılarak yürütülmüştür.Bu çalışma Denizli İli Merkezefendi İlçesinde bulunan bir devlet okulunda yedi hafta boyunca yürütülmüştür. Araştırmanın konusunu Üretim, Dağıtım ve Tüketim ünitesinin beş kazanımı oluşturmaktadır. Deney grubunda dersler proje tabanlı öğrenme yöntemiyle işlenmiştir. Kontrol grubunda ise dersler geleneksel öğrenme yöntemiyle işlenmiştir.Proje tabanlı öğrenme yöntemi deney grubunda işlenirken öncelikle öğrencilere süreç ve yöntem hakkında bilgiler verilmiştir. Deney grubunda sınıf dörderli ve beşerli kişilerden oluşarak 5 gruba ayrılmıştır. Bir grupta gönüllü olarak 2 kişiden oluşan 6.grubu oluşturmuştur. Gruplara proje konularından oluşan bir liste verilmiştir ve haftanın bir günü toplanıp belirlenen proje konuları üzerinde çalışmışlardır. Çalışmaların sonunda okulda bir sergi düzenlenmiştir ve bu sergide projelerinin konusuyla ilgili afiş ve maket çalışmaları yapmışlardır. Kontrol grubunda öğrenciler gruplara ayrılmamıştır. Çalışmada sosyal beceri ölçeği ve girişimcilik ölçeği deney ve kontrol grubundaki toplam 42 kişiye ön test olarak uygulanmıştır. (21~21 kişiye). Uygulama sürecinde gruplara bireysel olarak doldurmaları istenen haftalık proje değerlendirme formu ve yansıtıcı günlük uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verilerden elde edilen sonuçlara bakıldığında ortaokul 6. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde proje tabanlı öğrenme yönteminin uygulandığı deney grubu ile geleneksel öğretim yönteminin uygulandığı kontrol grubu öğrencilerinin sosyal beceri ve girişimcilik becerisi ölçeğinde ön ölçek ve son ölçek puanları arasında artan bir puanın olduğu fakat istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonucun oluşmasındaki bir etkende öğrencilerin ön test puanlarından aldıkları 5 üzerinden 4 şeklinde yüksek bir puanla başlamaları olmuştur. Ancak araştırmanın nitel verilerinden elde edilen sonuçlara bakıldığında yansıtıcı günlüklerde proje tabanlı öğrenmenin sosyal beceri ve girişimcilik becerilerine olumlu etkileri olduğu belirlenmiştir. Yansıtıcı günlüklere yazılan ifadelerden yola çıkarak öğrenciler sosyal bilgiler dersinde proje konularını araştırırken yeni ve farklı bilgiler öğrendiklerini, arkadaşlarıyla birlikte toplanıp bir şeyler üretmenin ve iş birliği yapmanın 'çok keyifli' olduğu, aynı zamanda bazen arkadaşlarla toplanma zamanlarında problemler çıktığını ama bununla başa çıkma yolunun da yine kendilerinin bulduğunu ifade etmişlerdir. Proje uygulamasının son aşamasında yapılan ürünlerin sergisinin okulda olması ve arkadaşlarının, öğretmenlerinin onları görmeye gelmesi öğrencileri çok mutlu etmiştir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarının sinektik tekniği açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı ortaokul düzeyi için hazırlanan (5. - 8. Sınıflar) Türkçe ders kitaplarındaki metinleri yaratıcı düşünme tekniklerinden birisi olan sinektik tekniği açısından değerlendirmektir. Araştırmanın veri setini 2005-2006 eğitim öğretim yılından itibaren 2018-2019 eğitim öğretim yılına kadar okutulan ortaokul (5, 6, 7, 8. Sınıf) Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Bu kitaplar içinden araştırmacı tarafından ulaşılabilen toplam 20 ders kitabı veri seti olarak belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Türkçe Ders Kitaplarına Yönelik Sinektik Uygulamaları Formu" kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan verilerin analiz edilmesi amacıyla nitel veri analizi tekniklerinden içerik analizine başvurulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda incelenen Türkçe ders kitaplarında toplam 320 sinektik uygulama örneği tespit edilmiştir. Tespit edilen 320 sinektik örneğinden en fazla 120 (f) ve % 37,25 orana sahip olan doğrudan analoji örneklerine rastlanmıştır. İkinci sırada 68 (f) ve % 21,25 orana sahip fantezi analoji örnekleri bulunmaktadır. Bu sinektik örneklerini 57 (f) ve % 17,81 oran ile bastırılmış çatışma izlemektedir. Daha sonra 51 (f) ve % 15,93 oranla dolaysız analojiler gelmektedir. Ders kitaplarında en az orana sahip olan analoji türü ise 24 (f) ve % 7,5 orana sahip kişisel analoji örnekleridir. Araştırma sonucunda Türkçe ders kitabındaki metinlerin sinektik uygulama örneklerine göre ve bu sinektik örneklerinin metin türlerine göre dengeli bir dağılım göstermediği tespit edilmiştir. Buna göre ders kitaplarında sinektik örneklerinden en fazla doğrudan analojiye, en az kişisel analojiye rastlanmıştır. Sinektik örneklerinin en fazla yer aldığı metin türü ise şiir olarak belirlenmiştir.
Türkçe ders kitaplarında yer alan millî kültür temasına ilişkin metinler üzerine bir içerik analizi
Bu çalışmanın amacı ortaokul düzeyi için hazırlanan (5.-8. Sınıflar) Türkçe ders kitaplarındaki "Millî Kültür" temasına ilişkin metinleri kültür unsurları açısından incelemektir. Araştırmanın veri setini 2005-2006 eğitim öğretim yılından itibaren okutulan ortaokul (5.-8. Sınıf) Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Bu kitaplar içinden araştırmacı tarafından ulaşılabilen toplam 22 ders kitabı veri seti olarak belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan verilerin analiz edilmesi amacıyla nitel veri analizi tekniklerinden içerik analizine başvurulmuştur. Sonuç olarak incelenen metinlerdeki tüm kültür unsurlarının 18 tema yoluyla verildiği belirlenmiştir. Bu temalar "destanlar, el sanatları, duygular, gelenek ve görenekler, kişiler, dil, sanat, halk oyunları, yöresel ürünler, efsaneler, ninniler, türküler, bayramlar, Türk mutfağı, geleneksel oyunlar, tarih, geleneksel sporlar ve zanaat" şeklindedir. Türkçe ders kitaplarında kültür unsurlarının aktarıldığı 18 tema tüm sınıf düzeylerinde 74 defa tekrar etmektedir. Bu temalar en fazla 7. sınıf düzeyinde (f=27) tekrar etmekte, onu sırasıyla 6. sınıf (f=19), 8. sınıf (f=17) ve 5. sınıf (f=11) takip etmektedir. Türkçe ders kitaplarındaki kültür unsurlarının aktarıldığı temalar arasında en fazla kullanılan tema duygular (f=17) olarak tespit edilmiştir. Gelenek görenekler, yöresel ürünler, ninniler, geleneksel sporlar ve zanaat temaları tüm sınıf düzeylerinde sadece 1'er defa kullanılmıştır.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde dinlediğini anlama başarı testinin geliştirilmesi
Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 düzeyindeki öğrencilerin dinlediğini anlama becerilerinin ne ölçüde olduğunu saptamak amacıyla yapılmıştır. Buna göre çalışmanın problem cümlesini "B1 düzeyindeki yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin dinlediğini anlama becerileri ne durumdadır?" sorusu oluşturmaktadır. Bu çalışma nicel bir başarı testi geliştirme çalışmasıdır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Türkiye'de bulunan üniversitelerin Türkçe Öğretim Merkezleri ve Dil Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezleri'nde B1 seviyelerinde öğrenim gören uluslararası öğrenciler oluşturmaktadır. Belirlenen çalışma grubuna 2 metinden oluşan 2 dinlediğini anlama başarı testi geliştirilmiştir. Metinlerin belirlenip dinlediğini anlama başarı testlerinin geliştirilme aşamalarında 8 alan uzmanının görüşlerine başvurulmuştur. 1. ve 2. Dinlediğini anlama başarı testlerinin uygulanmasıyla araştırmanın verileri toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler Test Analysis Program (TAP) aracılığıyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda geliştirilen testlerin geçerlilik ve güvenirlik sonuçları alanyazında kabul edilen değerler arasında olduğu için araştırmacı tarafından geliştirilen dinlediğini anlama başarı testlerinin geçerli ve güvenilir oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Buradan hareketle bu dinlediğini anlama başarı testlerinin B1 seviyesindeki Türkçe öğrenen yabancı öğrencilere uygulanabileceği gözlenmiştir. Bu sonuca göre de Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi alanında çalışan araştırmacılara tüm dil seviyelerinde dinlediğini anlama becerisi alanında bir başarı testi geliştirmeleri, yabancılara Türkçe öğretimi alanının ölçme-değerlendirme basamağına daha fazla ağırlık vermeleri önerilerinde bulunulabilir. Anahtar Kelimeler: Başarı Testi, Dinlediğini Anlama, Dinleme, Türkçe Eğitimi
Yalvaç Ural'ın yapıtlarının çocuk yazınının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada, Yalvaç Ural'ın yapıtlarının çocuk yazınının temel ilkeleri olan; konu, karakter, ileti, dil ve anlatım ile resim açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Ural'ın ortaokul öğrencilerine uygun olan 10 yapıtı, nitel araştırma yöntemlerinden doküman (belge) çözümlemesine başvurularak incelenmiştir. Ural'ın yapıtlarının, çocuk yazınının temel ilkeleri bakımından çoğunlukla uygun olduğu ve çocuğun okuma alışkanlığı edinme sürecini olumlu yönde etkileyecek, çocuğu okuma zevkine ulaştıracak özellikler taşıdığı saptanmıştır. Bu bağlamda; Ural'ın yapıtlarının insancıl değerler gözetilerek oluşturulduğu, yapıtlardaki konuların çocuğun kendi yaşam gerçekliğine uygun olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Ural'ın yapıtlarında durağan ve kapalı karakterlere daha çok yer verilmesine karşın başkahramanların çocukların alakalı olabileceği, onlardan etkilenip iyiye, doğruya yönelebileceği kişilerden seçildiği; okura verilmek istenen iletilerin çocuk okurun duygu ve düşünce yetisinin gelişmesine katkı sağlayacağı; dil ve anlatımın etkili kullanımıyla çocuk okurun dil gelişiminin olumlu etkileneceği; yapıtlarda kullanılan resimlerin genellikle anlatıyı somutlayabildiği, doğru konumlandırıldığı anlaşılmıştır. Bununla beraber yapıtların duygusallık, rastlantısallık ögelerinden ve yabancı sözcüklerden arınık olmadığı belirlenmiştir. Son olarak çocuk yazını alanına katkısı olan yazarlara, eğitimcilere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Yalvaç Ural, çocuk yazını, çocuk yazınının temel ilkeleri, çocuğa görelik, çocuk gerçekliği
Cemil Kavukçu'nun yapıtlarının çocuk yazınının temel ilkeleri açısından değerlendirilmesi
Bu araştırmada, Cemil Kavukçu'nun çocuk yapıtlarının çocuk yazınının temel ilkeleri (karakter, konu, ileti, dil ve anlatım ile resim) açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Kavukçu'nun 9-14 yaşındaki çocuklara seslenen 10 yapıtının çözümlemeleri nitel araştırma yöntemlerinden belge incelemesi yoluyla yapılmıştır. Kavukçu'nun yapıtlarının çocuk yazınının temel ilkeleri yönünden genellikle yetkin olduğu saptanmıştır. Kavukçu'nun çocuğa görelik ve çocuk gerçekliği ilkelerini gözettiği, çocukların ilgisini çekebilecek konuları ele aldığı ve bu konuların çocuklara okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırma açısından uygun özellikler taşıdığı belirlenmiştir. Bununla birlikte yazarın birçok yöntemle geliştirdiği başkişilerin çocuk okurun sağlıklı özdeşim kurabileceği bireyler olduğu, yapıtlarda çocukların söz varlığını artıracak biçimde deyim, betimleme ve benzetmelerin yer aldığı ancak yapıtların atasözlerinin varlığı yönünden zayıf kaldığı anlaşılmıştır. İletilerin çocukların düşün evrenini geliştirecek nitelikte olduğu ve yapıtlarda yer alan resimlerin anlatıları çoğunlukla somutladığı belirlenmiştir. Öte yandan yapıtların yabancı sözcüklerden, kurguyu zayıflatan rastlantısallık ve duygusallık ögelerinden arınık olmadığı görülmüştür. Araştırma sonunda incelenen yapıtlara yönelik alan yazını araştırmacılarına ve eğitimcilere önerilerde bulunulmuştur.
Karikatürle yazma çalışmalarının ortaokul öğrencilerinin yaratıcı yazma becerisine etkisi
Bu araştırmanın amacı ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin yaratıcı yazma becerisinin gelişiminde karikatür destekli yazma çalışmalarının etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda öğrencilerin gelişim düzeyleri dikkate alınarak belirlenen karikatürler kullanılmıştır. Her karikatür için farklı etkinlikler hazırlanmış ve bu etkinliklerde basitten karmaşığa giden bir yol izlenmiştir. Tüm etkinlikler sonucunda da karikatürün yaratıcı yazma becerisine olan etkisi incelenmiştir. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu deneysel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, 2017-2018 eğitim-öğretim yılının ikinci yarıyılında Ankara ili Yenimahalle Atatürk Ortaokulu'nda bulunan, iki farklı 7. sınıf şubesinde öğrenim gören toplam 46 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma haftada iki ders saati olmak üzere toplam 7 hafta sürmüştür. Araştırmanın verileri Öztürk (2007) tarafından geliştirilen "Yaratıcı Yazma Ölçeği" ile değerlendirilmiştir. İstatiksel olarak değerlendirilen veriler karikatür destekli yazma çalışmalarının öğrencilerin ürettikleri metinlerde; fikirlerin orijinalliği, düşüncelerin akıcılığı, düşüncelerin esnekliği, kelime zenginliği, cümle yapısı, organizasyon, dilbilgisi kurallarına uygunluğu ve yazı tarzı düzeyleri açısından anlamlı bir farklılık olduğunu ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Yaratıcı yazma, karikatür, yazma eğitimi
Fatih Erdoğan'ın "Sihirli Kitaplar" serisinin duyarlık eğitimi bağlamında incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, Fatih Erdoğan'ın 'Sihirli Kitaplar' serisinin duyarlık eğitimi bağlamında incelenmesidir. Duyarlık, bireyin kendi hayatı dışında gerçekleşen olay ya da durumlara tepkisiz kalmamasını, bu olay ya da durumlara yönelik bilinçli bir farkındalık durumunu ifade eder. Günümüzde yaşanan birçok acı olaya sosyal medyanın da etkisiyle maruz kalan ve bu olayları artık kanıksayan toplum, giderek duyarsızlaşmıştır. Bu durum, toplumun geleceği olan çocuklar için de olumsuz sonuçlar doğurmuştur. Çünkü bir toplum ancak etrafında yaşanan olumsuzluklara, haksızlıklara ses çıkardıkça, tepki gösterdikçe değişir ve gelişir. Daha sağlıklı bir toplumun inşası için ulusal ve evrensel değerlerin bireyler tarafından benimsenip davranış hâline getirilmesi gerekmektedir. İnsana, hayvana, adalete, sağlığa, emeğe, toplumsal huzura, kültüre ve doğaya ve daha birçok değere duyarlık göstermek, sosyal bir varlık olan insanın en temel sorumluluklarındandır. Bu duyarlıkların çocuklara aktarımı huzur dolu bir toplumun vücut bulması için gerekli ve önemlidir. Duyarlık eğitimini çocuklara kazandırmanın yollarından biri de çocuk edebiyatıdır. Kahramanları ve konusuyla çocuğa hitap eden, öğüt vermekten ziyade değerleri sezdiren ve bu değerlere yönelik okurlarında duyarlık oluşmasını sağlayan nitelikli çocuk edebiyatının çocukların erken yaşta eğitilmesindeki yeri yadsınamaz. Bu anlayıştan yola çıkarak çalışmada Fatih Erdoğan'ın çocuklar için kaleme aldığı "Sihirli Kitaplar" serisindeki 11 kitap daha önceki çalışmalarda belirlenen duyarlık alt kategorileri dikkate alınarak araştırmacının da ekledikleri, değiştirdikleri ile toplamda 47 duyarlık alt kategorisi bağlamında incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi; verilerin analizinde ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda Fatih Erdoğan'ın Sihirli Kitaplar serisindeki 11 kitapta aile bireylerine duyarlık, dilsel duyarlık, kitaba ve okumaya duyarlık, çocuğa ve çocukluğa duyarlık, arkadaşlığa ve dostluğa duyarlık, insani duygulara duyarlık, insan ilişkilerine duyarlık en sık işlenen duyarlıklar iken; iyilik yapmaya duyarlık, paylaşmaya duyarlık, spora duyarlık, yaşam sevgisine duyarlık, özverili olmaya duyarlık, zamana duyarlık, cesaretli olmaya duyarlık, kişisel bilgi ve eşyaların gizliliğine ve dokunulmazlığına duyarlık ise en az rastlanan duyarlıklar olarak tespit edilmiştir. 47 farklı duyarlık alt kategorisinden barışa duyarlık, özgürlüğe duyarlık ve engelli bireylere duyarlık alt kategorilerine ilişkin ifadelere kitaplarda hiç rastlanmamıştır. Araştırma sonucunda Fatih Erdoğan'ın "Sihirli Kitaplar" serisindeki kitapların çocukları birbirinden farklı konularda duyarlı kılacak iletilere sahip olduğu bu bağlamda çocuğa duyarlık eğitimi kazandırmada etkili bir şekilde kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Duyarlık eğitimi, Fatih Erdoğan, çocuk edebiyatı.
Mekân, kimlik ve çocuk: Kimlik gelişiminde mekânın etkisi
Bu araştırmanın amacı öğretmenlerin ve ebeveynlerin çocuğun milli kimlik inşası sürecinde hangi mekânları tercih ettiklerini, bu mekânları tercih etme amaçlarını ortaya koymak; çocuğun bu mekânları ziyaret etmeye yönelik görüşlerini ve çocuğun kimlik gelişiminde mekânların etkisini araştırmaktır. Araştırmada Q metot kullanılmıştır. Q metot içerisinde araştırmada üç aşamaya yer verilmiştir. Öncelikle araştırmanın gerçekleştirileceği, ziyaret edilecek mekânlar belirlenmiştir. Bu mekânların belirlenmesinde öğretmen ve ebeveynler için çevrim içi anket hazırlanmıştır. Anket sonuçlarında en fazla tercih edilen mekânlar milli mekânlar olmuştur (Anıtkabir, Çanakkale Şehitliği, Dolmabahçe Sarayı ve Topkapı Sarayı). Q metodun tasarımı ve uygulanması için ise nitel bir ön çalışma yapılmıştır. Sonrasında Q metot tasarlanmış ve uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ziyaret edilen mekânlara çocuklarla ziyarete gelen ebeveyn ve öğretmenler ile çocuklar oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında nitel ön çalışma için araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme protokolü; Q metot uygulama aşaması için yine araştırmacı tarafından geliştirilen çevrim içi Q metot uygulaması kullanılmıştır. Araştırmanın ön çalışmasından elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Q metot uygulamasından elde edilen veriler ise KADE Q metot analiz programı ile analiz edilmiştir. Öğretmen, ebeveyn ve çocuklar tarafından yargı cümlelerinin Q dizgisine yerleştirilmesiyle gerçekleştirilen veri toplama süreci verilerin Excel dosyasına aktarılmasıyla analize hazır hale gelmiştir. Q metot analiz programına aktarılan verilerin korelasyon matrisi hesaplanmış; veriler faktör analizi, temel bileşenler analizine tabi tutulmuştur. Varimax yöntemiyle rotasyon işlemi yapılmış ve Q sıralama değerlerine ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda mekânların çocuğun kimlik inşasında etkisi olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda ebeveyn ve öğretmenlerin çocuklarla öncelikle milli kimliği yansıtan mekânları ziyaret etmek istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ebeveyn ve öğretmenlerin çocuklarla okul dışı mekânları ziyaret amaçlarının milli kimlik inşası olduğu, ancak milli kimlik inşasının mekânlara göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Öğretmenler ve ebeveynler Anıtkabir'de ağırlıklı olarak Atatürk'e ve sonra milliyetçiliğe, Çanakkale'de daha çok milliyetçiliğe ve Atatürk'e yönelik kimlik inşasını amaçlamışlardır. Topkapı Sarayı'nda doğrudan Osmanlı tarihine, Dolmabahçe Sarayı'nda ise büyük oranda Atatürk'e ve daha az olacak şekilde Osmanlı tarihine yönelik kimlik inşasını vurgulamışlardır. Çocukların da ziyaret edilen mekânlarda öğretmenlerin ve ebeveynlerin kimlik inşası vurgulamalarına paralel olarak vurgulamalar yaptıkları tespit edilmiştir. Ancak çocuklar Atatürk vurgusunu sadece Anıtkabir ile sınırlı tutmuşlar, diğer mekânlarla Atatürk'ü ilişkilendirmemişlerdir. Çocuklar ayrıca aidiyet, dayanışma ve kimlik inşası kavramının gelişim düzeylerine göre soyut kaldığı için bunları doğrudan açıklayamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Çocukların duygular ve hissiyat olarak milli vurgulamalar yaptıkları ve kimlik inşasına yönelik bir temel oluşturdukları ancak aidiyet, kimlik gelişimi gibi kavramların anlamlarına hakim olmadıkları söylenebilir.
Türkçe öğretmeni adaylarının dil bilgisi öz-yeterlik algıları üzerine bir ölçek geliştirme çalışması
Bu araştırmanın amacı Türkçe öğretmeni adaylarının dil bilgisine dair öz-yeterlik algılarını ölçecek geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Araştırma ölçek geliştirmeye dayalı bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini Gaziantep Üniversitesi, Mersin Üniversitesi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümündeki son sınıf öğrencilerinden toplam 321 kişi oluşturmaktadır. Madde oluşum aşamasında odak grup görüşmesi yapılmış ve uzman görüşlerine başvurulmuştur. Oluşturulan taslak ölçek formu pilot uygulama için 120 kişiye uygulanmış yapılan analizler sonucunda oluşturulan ölçek formu asıl uygulama için 332 kişiye uygulanmıştır. Ölçek formunun geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuş ve açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Güvenirliği ölçmek için Cronbach-alfa iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. Sonuç olarak dört boyutlu 23 maddelik bir ölçek formu elde edilmiştir. Ölçek formunun genel Cronbach-alfa iç tutarlık katsayısı .91 olarak hesaplanmış ve ölçek toplam varyansın %60,21'ini açıklamaktadır. Çalışma sonucunda yeterli düzeyde geçerli ve güvenilir bir "Dil Bilgisi Öz-Yeterlik algısı ölçeği" elde edilmiştir.
İlkokul 4. sınıf insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Kastamonu örneği)
Türk Eğitim Sisteminde İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi dersi ilkokul 4. sınıf düzeyinde haftada iki ders saati olarak okutulmaktadır. Bu araştırmanın amacı, İlkokul 4. Sınıf İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programının uygulanması hakkında sınıf öğretmenlerinin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırmada karma (mixed) model benimsenerek mevcut durum ortaya konulmuştur. Araştırmanın nicel boyutu 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Kastamonu ilinde görev yapan toplam 145 sınıf öğretmeniyle nitel boyutu ise aynı örneklem grubu içerisinden seçilen toplam 30 sınıf öğretmeniyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği", nitel veri toplama aracı olarak ise mülakat kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde SPSS 22.0 programı kullanılmış, bu bağlamda betimleyici istatistiklerin yanı sıra parametrik ve parametrik olmayan testlerden yararlanılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin öğretim programına karşı çoğunlukla orta seviyede olumlu görüşe sahip oldukları tespit edilmiştir. Programla ilgili öğretmen görüşleri cinsiyet açısından kadınların lehine anlamlı farklılık gösterirken, mezuniyet durumu, mesleki deneyim, okul yerleşim yeri ve okul türü gibi değişkenlere göre anlamlı bir farklılık ortaya çıkmamıştır. Buna ilaveten araştırma sonucunda öğretmenlerin dersin çok soyut, öğrenci seviyesinin üzerinde gördükleri, günlük hayatla ilişkilendirilecek yapıda olmadığını ve içerik itibariyle sosyal bilgilerin içerisine entegre edilebilecek bir yapıda olduğunu söyledikleri tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin dersin öğrenci seviyesine indirgenerek erken yaşta kesinlikle verilmesinden yana oldukları ve dersi demokratik vatandaş yetiştirme özeliği nedeniyle gerekli bir ders olarak gördükleri belirlenmiştir.
İlköğretim 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarındaki etkinliklerin yaratıcı düşünceye etkisinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi
Bu çalışmanın genel amacı, 2005–2006 öğretim yılında uygulamaya konulan İlköğretim II. Kademe Sosyal Bilgiler Programı'nda yaratıcılığın nasıl ele alındığını ortaya koymaktır. Aynı zamanda, programın incelenmesi ve bu programa ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı ders kitaplarının analiz edilerek yaratıcılığa verilen önemi Sosyal Bilgiler dersi öğretmen görüşleri ile ortaya çıkarmaktır. Bu araştırma nicel boyutlu olup tarama modelindedir ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile yorumlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, yeni Sosyal Bilgiler Programı (SBP) ve ders kitapları yaratıcı düşüncenin gelişmesine katkı sağlayacak niteliktedir. Ancak bu program, yaratıcılığı derinlemesine bildiği varsayılan bir öğretmen düşünülerek hazırlandığı için programda yaratıcı düşünme becerisinin öğrencilere nasıl kazandırılacağı hakkında yeterince bilgi ve etkinliklere yer verilmemiştir.
Dede Korkut yazmaları üzerine karşılaştırmalar
Bu çalışma Dede Korkut yazmalarının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Çalışmada ayrıca müstensihlerin tasarruf konusundaki tutumlarının izleri taranmıştır. Elde edilen verilerden hareketle müstensihlerin Dede Korkut anlatı geleneği içerisinde hikayeleri yeniden yapılandırma rolünü üstlendikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Yazmaların mukaddimelerinde geçen kadın adları ve soylamaların birbirinden farklı olduğu tespit edilmiştir. Ankara yazmasının hem kadın adları hem de soylama sayısı açısından diğer yazmalardan daha zengin bir içeriğe sahip olduğu görülmüştür (bk. 3. Mukaddimeden Hareketle Dede Korkut Anlatıları). Ankara yazmasının diğer yazmalardan daha zengin bir mukaddime içeriği ile ortaya çıkması müstensihin metin üzerindeki tasarrufuna bir işaret olarak gösterilebilir. Yazmaların mukaddimelerinde olduğu gibi, aynı boyları ihtiva eden Dresden, Vatikan ve Ankara yazmaları boyların kurgusu bakımından da farklıdır. Ankara yazması sadece Boğaç Han boyunun baş tarafından bir kısmını ihtiva etmesine rağmen boyun kurgusunda farklılıklar barındırır. Dresden ve Vatikan yazmalarında da boyların farklı kurgular ile aktarıldığı görülmektedir. Bir boyun yazmalarda farklı kurgular ile yer alması müstensihlerin metin üzerindeki tasarrufunu gösterir (bk. 4. Dede Korkut Anlatılarında Kurgu Farklılıkları). Çalışmada Dede Korkut yazmalarında geçen Oğuz kahramanları hakkındaki bilgi ve övmelikler üzerinde durulmuştur. Tespit edilen örnekler övmeliklerden hareketle Oğuz kahramanları hakkında yazmalarda verilen biyografik bilgiler tespit edilerek karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar sonucunda yazmalarda aynı kahramana ait farklı biyografik bilgiler yer alabildiği görülmüştür (bk. 6. Dede Korkut Yazmalarında Ortak Konular). Dede Korkut yazmaları son olarak yer adları bakımından karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmadan hareketle Dresden, Bursa ve Vatikan yazmaları ile Topkapı Sarayı Oğuznamesinin birbirine yakın coğrafyaların eserleri olduğu tespit edilmiştir. Bu coğrafya Asya ile Anadolu arasındadır. Buna karşı Günbed yazması ve Şecere-yi Terakime ise daha çok Asya kökenli bir yazma özelliği göstermektedir (bk. 7. Dede Korkut Yazmalarında Yer Adları).
Çocuk edebiyatı metinlerinin çok yönlü değerlendirilmesi: Sara Gürbüz Özeren örneklemi
Eğitim, ailede başlayıp okul yaşantısıyla devam devam eden ve hayat boyu süren bir süreçtir. Bu süreçte çocuk edebiyatı eserleri çocuk eğitiminde doğrudan rol oynayan bir araç vazifesi görmektedir. Çocuk edebiyatı eserleri çocukların zihinsel ve psikolojik gelişiminde etkili bir eğitim aracıdır. Çocukların okuma becerilerini geliştirmenin yanı sıra çocukta dil bilincinin oluşması ve gelişmesinde de birincil etkendir. Okuma eğitimini geliştirmenin yanı sıra çocuğun duygu ve düşünce dünyasının gelişimi ile eleştirel ve yaratıcı düşünme becerisi kazanması üzerinde de birçok katkısı vardır. Çocuklar için kaleme alınmış eserlerin çocuğa toplumun değer yargılarını, çocuğun sahip olduğu hakları çocuk edebiyatının kendine has üslubuyla kazandırarak çocuğa yaşam boyu rehberlik edecek nitelikte olması ve çocuğu hayata hazırlar özellikte olması önemli bir husustur. Bu araştırma çocuk edebiyatı metinlerini çocuk edebiyatına uygunluğu, çocuk haklarına yönelik olma durumu, taşıdığı değerler ve çocuk eserlerinde yer alan görsellerin çocuk edebiyatına uygunluğu açısından incelenmesi ve kendinden sonraki çalışmalara bir ön çalışma olmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada kullanılması amaçlanan "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" ve "Çocuk Edebiyatı Metinlerinde Yer Alan Görselleri Değerlendirme Rubriği"nin kuramsal çerçevesi belirlenmiştir ve doküman incelemesi yoluyla veriler toplanmıştır. Doküman incelemesi yoluyla toplanan nitel veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiş ve taslak ölçek ile rubrik oluşturulmuştur. 12 uzman görüşü alınmış ve Lawshe tekniği kullanılarak rubriğin son haline ulaşılmıştır. Çalışma için araştırmacı tarafından "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" hazırlanmıştır. Pilot uygulamasında 101 katılımcıya; ana uygulamada 302 katılımcıya uygulanmış ve elde edilen veriler istatistik programı ile analiz edilerek ölçeğin son haline ulaşılmıştır. Bulguların elde edilme sürecinde araştırmacı ve bir uzman tarafından Sara Gürbüz Özeren'in TDK tarafından ödül almış "Binbir Gece Masalları Züleyha Serisi" adlı kitap dizisi "Çocuk Haklarına Yönelik Metin Değerlendirme Ölçeği", "Müfredatta Yenileme ve Değişiklik Çalışmaları Üzerine– Değerler ve Değerlerle İlişkili Tutum ve Davranışlar Formu", "Çocuk Kitaplarını Çocuk Edebiyatına Uygunluğu Açısından Değerlendirme Ölçeği" ve "Çocuk Edebiyatı Metinlerinde Yer Alan Görselleri Değerlendirme Rubriği" ile değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır. Sara Gürbüz Özeren'in "Binbir Gece Masalları Züleyha Serisi" adlı kitap dizisinin anlatı ve görselleri açısından çocuk edebiyatına uygun olma durumu ile çocuk haklarına yönelik olma ve barındırdığı değerler açısından incelendiği bu çok yönlü çalışmada incelenen kitaplar çocuk edebiyatı açısından 2,61 ortalaması ile "güçlü" çocuk hakları açısından 1,81 ortalaması ile "orta" değerde bulunmuştur. Kitapların tamamında 603 değere yer verildiği tespit edilirken kullanılan görselleri açısından ise aranan özelliklerin yarısından daha azını karşıladığı için zayıf kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde eğitsel oyunların kullanımına ilişkin öğrenci görüşleri: Türkiye Maarif Vakfının Etiyopya Sebata Kampüsünde bir inceleme
Bu çalışmada eğitsel oyunlarla yabancılara Türkçe öğretimine ilişkin öğrenci görüşleri incelenmeye çalışılmıştır. Öğrencilerin yabancı dil olarak Türkçeyi öğrenirken özellikle temel dil becerilerini uygulama alanlarında karşılaşabilecekleri muhtemel sorunlara eğitsel oyunlarla çözüm üretmek, dil öğrenme sürecini daha eğlenceli ve ilgi çekici hâle getirmek ve öğrencilerin öğrenme sürecine yönelik olumlu tutumlar geliştirilebilmelerini sağlayabilmek bu araştırmanın temel dayanaklarını oluşturmaktadır. Araştırmada yöntem olarak eylem araştırması kullanılmıştır. Çalışma grubu, çeşitli sınıflardan seçilen 6 öğrenciden oluşmaktadır. Bu öğrenciler H.T, H.U, H.Y, H.A, M.Y ve A.Y şeklinde kodlanmıştır. Öğrenciler, 4 kız 2 erkek öğrenciden oluşmaktadır. Öğrenciler, ortalama 15 yaşındadır. Öğrencilerin seçiminde seviyeleri, dört temel dil becerileri ve Türkçe konuşabilme becerileri dikkate alınmıştır. Çalışma okul idaresinin uygun görüşü alınarak Türkçe sınıfında yapılmıştır. Çalışmalar, öğrencilerin derslerini aksatmayacak şekilde okul idaresinin uygun gördüğü saatlerde yapılmıştır. Çalışma kapsamında veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ile eylem planının uygulanabilmesi amacıyla yine araştırmacı tarafından hazırlanan eğitsel oyunlar kullanılmıştır. Öğrencilerle yapılan görüşme kayıtları bilgisayar ortamına aktarılarak tematik analize tabi tutulmuştur. Tutarlılığı sağlamak için araştırmacı tarafından belirlenen kodların hem kendi aralarındaki ilişkiye hem de daha önce oluşturulan kuramsal yapı ile ilişkilerine bakılmış, anlamlı ve tutarlı bir bütün ortaya koydukları anlaşılmıştır. Araştırmanın teyit edilebilirliğini sağlamak için ise araştırmada izlenen bilimsel yöntem, örnekleme tekniği, veri toplama aracı ve veri analizi süreçleri ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Çalışmanın inandırıcılığını sağlamak için katılımcılar tarafından dile getirilen görüşler; herhangi bir yorum yapılmadan, ifade edildikleri şekilde değerlendirilmiştir. Araştırmanın aktarılabilirliğini sağlamak için ise öncelikle araştırmacının veri toplama ve analizi süreçlerindeki rolü açık şekilde ifade edilmeye çalışmıştır. Araştırmanın sonunda eğitsel oyunlarla gerçekleştirilen yabancılara Türkçe öğretiminin öğrencilerin Türkçe öğrenmeye ilişkin tutumlarını olumlu yönde etkilediği, Türkçe öğrenmeye yönelik ilgilerinin arttığı, eğitsel oyunların Türkçenin yabancı dil olarak öğretimini kolaylaştırdığı, eğlenceli hâle getirdiği ve eğitsel oyunlarla Türkçe öğrenme etkinliklerinin, öğrencilerin dil öğreniminde karşılaştıkları zorlukları aşmalarında yardımcı olduğu anlaşılmıştır.
Behiç Ak'ın çocuk hikâyelerinin çocuk edebiyatının temel öğeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada Behiç Ak'ın çocuk hikâyeleri, çocuk edebiyatının temel ögeleri açısından incelenerek, çocuk edebiyatının temel ilkeleriyle uyumluluğu araştırılmıştır. Araştırma, "Behiç Ak'ın Çocuk Hikâyelerinin Tasarım ve Resim Bakımından İncelenmesi" ve "Behiç Ak'ın Çocuk Hikâyelerinin İçerik/ Kurgusal Çerçevesinin Çocuk Edebiyatının Temel Ögeleri Açısından İncelenmesi" başlıklarında yapılmıştır. "Behiç Ak'ın Çocuk Hikâyelerinin Tasarım ve Resim Bakımından İncelenmesi" başlığında Tacettin Şimşek'in editörlüğündeki "Kuramdan Uygulamaya Çocuk Edebiyatı El Kitabı" adlı kitapta Halit Karatay'ın belirlediği sekiz soruya cevap aranmıştır. Resimlerin estetik değerlendirmelerinde bu alandaki uzmanlarla işbirliğine gidilmiştir. "Behiç Ak'ın Çocuk Hikâyelerinin İçerik/ Kurgusal Çerçevesinin Çocuk Edebiyatının Temel Ögeleri Açısından İncelenmesi" başlığı, konu kurgu/kurulum, tema, kahramanlar/karakterler, çocuğa görelik, ileti ve değerler, çevre, dil ve anlatım alt başlıklarına ayrılarak incelenmiştir. Kitaplarda yer alan bazı sözcük ve sözcük öbekleri, kalıplaşmış sözler öğrencilerin düzeylerinin üzerinde olduğu düşünülmüştür. Bunu saptamak amacıyla belirtilen örneklem üzerinde "anket" çalışması yapılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak doküman incelemesine, ankete ve gözleme başvurulmuştur. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile yorumlanmıştır. Bu çalışmada Behiç Ak'ın " Gülümseten Öyküler" dizisindeki on hikâye kitabı incelenmiştir. Çalışma materyallerini Behiç Ak'ın " Gülümseten Öyküler" dizisindeki çocuk hikâyeleri oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri literatür taraması, doküman analizi, gözlem ve anket yöntem ve teknikleriyle elde edilmiştir. Araştırma başında, literatür taraması yapılmış, çocuk edebiyatı ve Türkçe eğitimi ile ilgili kaynaklar taranmıştır. Bu çalışmaların ardından, Behiç Ak'ın çocuk hikâyeleri ele alınarak çocuk edebiyatının temel ilkeleriyle uyumluluğu incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Çocuk, Edebiyat, Çocuk Edebiyatı, Türkçe Eğitimi, Behiç Ak, Çocuk Hikâyeleri
Eğitim filmlerinde yer alan değerlerin evrensel değerler çerçevesinde incelenmesi
Değer, bireyin ve toplumun düşüncelerini ve davranışlarını değerlendirirken başvurduğu ölçüttür. Ayrıca milletlerin sahip olduğu maddi ve manevi unsurların bütünüdür. Bir topluma ait maddi ve manevi öğelerin bütününü temsil eden değerlerin nesilden nesile aktarılabilmesi için aile başta olmak üzere birçok etken etkili olmaktadır. Günümüzde değer aktarımını sağlayan temel unsurların başında etkili bir aktarım gücüne sahip olan kitle iletişim araçları gelmektedir. Özellikle televizyon, sinema gibi iletişim araçları bu aktarımın sağlanmasında önemli bir yere sahiptir. Televizyon veya sinema ekranlarında yayınlanan filmler eğlendirmenin, bilgilendirmenin yanı sıra değerlerin işlenmesinde ve aktarılmasında da etkin bir rol oynamaktadır. Nitekim günümüzde savaşların yaşanması, insanların birbirleriyle çatışma içerisinde olması bazı değerlerle ilgili eksikliklerin devam ettiğini göstermektedir. Bu eksikliğin giderilmesi için toplumları bir arada tutan evrensel nitelikteki değerler geliştirilmelidir. Bu gelişimin devam etmesi de evrensel değerlerin bireyler ve toplumlar tarafından içselleştirilmesiyle mümkün olacaktır. İletişim araçlarından sinema filmleri de içselleştirmenin sağlanabilmesi için etkin bir materyal olma gücüne sahiptir. Bu araştırmada da iletişim unsurları arasında yer alan sinema filmlerinden eğitsel içeriğe sahip olan bazı filmler evrensel değerler boyutunda incelenmiştir. Ayrıca eğitsel filmlerde belirlenen evrensel değerlerin United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) yaşayan değerler listesinde yer alan değerlerle örtüşüp örtüşmediği irdelenmiştir. Yine bu araştırmada film materyali ile değerler eğitimi mahiyetinde kazandırılabilecek diğer değerlerin çerçevesinin çizilmesi de amaçlanmıştır. Araştımanın veri kaynakları içerisinde İran yapımı; Cennetin Çocukları (Mecid Mecidi, 1997), Hindistan yapımı; Black (Sanjay Leela Bhansali, 2005), Arkadaşımın Evi Nerede? (Abbas Kiyarüstemi, 1987), ABD yapımı; Umudunu Kaybetme (Gabriele Muccino, 2006), Fransa, İsviçre ve Almanya yapımı; Koro (Christophe Barratier, 2005), İrlanda ve İngiltereyapımı; Sol Ayağım (Jim Sheridan,1989) ve Türkiye yapımı; 120 (Murat Saraçoğlu ve Özhan Eren, 2008) filmleri yer almaktadır. Eğitsel filmler farklı coğrafyaları temsil etmesi açısından farklı ülke yapımları arasından seçilmiştir. Araştırmada bu yönüyle maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Ayrıca İMDb puanı, en az 7.0 olan dram filmleri arasından seçilmesi ile de ölçüt örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada filmlerin çözümlenebilinesi için içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda filmlerde evrensel değerlere davranışsal ya da sözel olarak nasıl yer verildiği tespit edilmeye çalışılarak filmlerin bu değerleri ele alış biçimleri örnek diyaloglar ve sahneler eşliğinde sunulmuştur. Filmler belirli aralıklarla izlenip kaynakların taranmasıyla elde edilen bilgi ve tecrübelerden yararlanılarak analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra bulgulara dair çözümlemeler yapılırken uzman görüşlerine de başvurulmuştur. Araştımanın sonucunda medya unsuru olan eğitsel filmlerde; yardımseverlik, dayanışma ve paylaşma, azim, merhamet, sevgi ve şefkat, sorumluluk, başarı, güven ve özgüven, doğruluk ve dürüstlük, umut, saygı, dayanışma, mutluluk, nezaket, affedici olma, adalet, dostluk ve arkadaşlık, bilgi ve bilimsellik, bağımsızlık ve özgürlük, birlik ve beraberlik ve vatanseverlik evrensel değerlerinin işlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca işlenen evrensel değerlerin UNESCO değerler listesinde bulunan yardımseverlik, sorumluluk, sevgi, dürüstlük, saygı, mutluluk, özgürlük, birlik ve beraberlik değerleriyle de örtüştüğü belirlenmiştir. Bu sonuçların yanında filmi izletecek eğitimci ve ebeveynlere katkısı olabilecek değerler (vefa, fedakârlık, sabır) de tespit edilmiştir. Bununla birlikte incelenen tüm filmlerde evrensel değerler grubunda en çok vurgulanan değerlerin "yardımseverlik ve azim, dayanışma ve paylaşma" olduğu sonucuna varılmıştır. Yine UNESCO değerler listesinde de en çok "yardımseverlik" değerinin vurgulandığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçları ve alanyazında yapılan çalışmalar dikkate alındığında eğitsel filmlerin veya sahnelerinin değer aktarım sürecinde etkin bir materyal olabileceği söylenebilir.
Sosyal bilgiler öğretiminde bilim tarihi konularının incelenmesi
Eğitim, tarih boyunca toplumların şekillenmesinde önemli bir araç olmuştur. Ülkelerin eğitim sistemlerinin yenileştirme ve geliştirme çabaları arasında sosyal bilgiler öğretimi önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada genel olarak sosyal bilgiler öğretiminde bilim tarihi konularının ana hatları çizilirken, özel anlamda sosyal bilgiler ders kitaplarında bilim tarihi konularının kapsam ve eğilimleri incelenmiştir. Bilim tarihi, bilimin doğuşunun ve gelişiminin süreci olarak görülebilir. Bilim insanlarının özellikleri, bilimsel başarılar, başarıya gidilen yolda karşılaşılan zorluklar, çeşitli ilham kaynakları, yaratıcı düşünme örnekleri, yaşanılan dönemdeki çeşitli doğmalara karşı verilen mücadeleler, bilimsel buluş ve başarıların yol açtığı yeni dönemler gibi unsurlar bilim tarihine ait önemli parçalardır. Ülkelerin dünyaya, bilimsel olumlu gelişmeler ile isimleri duyurabilmeleri için bilimin doğasını anlamlandıran bireylere ihtiyaç vardır. Bilimin doğasının doğru bir şekilde anlaşılması için bilimsel okur-yazarlık becerisini geliştiren bireylere ihtiyaç vardır. Bilimsel bilgiyi anlayabilen, bilimsel bilginin bugüne geliş serüvenini anlamlandırabilen bireyler bulundukları ülkeyi ve toplumu dünyada gelişen ülkeler içerisinde daha ileri taşıyacak olan bireylerdir. Geleceğimizin teminatı olan çocuklarımıza bilimsel bilginin serüveninin ve günümüz dünyasındaki birikimsel karşılıklarını anlamlandırabilmesi için bilim tarihi konusunda gerekli donanıma sahip olması gerekmektedir. Bu becerilere sahip bireyler yetiştirmek istiyorsak derslerimizde yeterli düzeyde yer vermeliyiz. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Bilim Tarihi, Öğretim
Çok eklemli metinlerin tasarımı ve öğretimi
Çağımız görüntü çağıdır. Teknolojide yenilikler ve ilerlemeler yaşanırken iletişim, bu gelişmelerin etkisiyle hızlı bir şekilde kaynağını ve zeminini de değiştirmiştir. Eski metinlerin yerini görüntü ve hareketin yoğun olarak kullanıldığı eklemli metinler almıştır. Okuryazarlık üzerine geleneksel odaklanma, artık öğrencilerin karmaşık iletişim ortamlarında gezinmeleri için yeterli değildir. Yazılı metni okuma, yerini görsel okumaya; yazma eylemi ise görsel tasarıma bırakmıştır. Geleneksel yazı ve metin artık iletişimin bir parçası olmaktan çıkmıştır. Yeni metinler bu yüzyılın iletişim aracı hâline gelirken öğrencilerin sadece tüketici olması onları edilgen yapıp yaratıcılıklarını azaltmıştır, etken bir okuryazarlık ise bu metinleri üretmekten geçmektedir. Bu çalışmada, eklemli metinlerin metin olma özellikleri, bilgi süreçleri, tasarım aşamaları ve eğitimi konusunda öğretmenlere yol gösterecek bilgiler sunularak dil eğitimindeki eklemli metinleri tasarlama çalışmalarına katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Araştırmada, doküman inceleme yapılmıştır ve verilerin incelenmesinde içerik incelemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmaya veri toplamak amacıyla son otuz yılda yapılmış makaleler, lisansüstü çalışmalar ve kitaplar incelenmiştir. Sonuç olarak eklemli metinlerin eklemleri, multidisipliner yönü ve tasarım aşamalarında nelere dikkat edilmesi gerektiği eğitim sistemimiz açısından değerlendirilmiş ve ihmal edilen bir öğreti olduğu ve bu eksikliğin giderilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Sosyal bilgiler dersinde afet eğitimi: Türkiye ve ABD öğretim programları üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
Bu araştırmanın amacı, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) uygulanan sosyal bilgiler öğretim programlarını afet eğitimi açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. Afetlerin toplumsal yaşam üzerindeki etkisi dikkate alındığında, bireylerde afet bilincinin erken yaşlarda geliştirilmesi önemli bir gereklilik hâline gelmiştir. Bu bağlamda, sosyal bilgiler dersi; öğrencilerin çevre bilinci, vatandaşlık sorumluluğu ve toplumsal farkındalık gibi afet eğitimiyle örtüşen kazanımlar elde etmeleri açısından önemli bir araçtır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; Türkiye ve ABD sosyal bilgiler öğretim programları afet eğitimi bağlamında tematik olarak incelenmiştir. Bulgular, Türkiye'de afet eğitiminin öğretim programında sınırlı ve dolaylı biçimde yer aldığı, uygulamalı etkinliklerin yeterince vurgulanmadığını; buna karşılık ABD'de afet eğitiminin daha yapılandırılmış, uygulama temelli ve yerel bağlama duyarlı şekilde sunulduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Türkiye'de sosyal bilgiler öğretim programının afet eğitimi açısından gözden geçirilmesi, kazanımların belirginleştirilmesi ve uygulamalı öğretim yöntemlerinin güçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma, afet bilinci kazandırmada sosyal bilgiler dersinin rolüne dikkat çekmekte ve program geliştirme çalışmaları için karşılaştırmalı bir çerçeve sunmaktadır.
Sosyal bilgiler ders kitaplarında çocuk haklarının analizi
Bu araştırmada 4, 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının çocuk hakları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden betimleyici durum çalışması deseni kullanılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak doküman analizi yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın dokümanlarını Millî Eğitim Bakanlığı tarafından oluşturulan ve öğretmenler tarafından yaygın olarak kullanılan EBA çevrimiçi sosyal eğitim platformunda yer alan Sosyal Bilgiler ders kitapları oluşturmuştur. Ders kitapları Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (2004) metni üzerinde belirlenen temel kategorilere göre analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda Sosyal Bilgiler ders kitaplarında çocuk haklarına en fazla "Birey ve Toplum" öğrenme alanında yer verildiği görülmüştür. İlgili ders kitaplarında tüm sınıf seviyelerinde "Üretim, Dağıtım ve Tüketim" öğrenme alanında çocuk haklarına hiç yer verilmediği görülmüştür. Bununla birlikte ders kitaplarında 7. sınıfta "Bilim, Teknoloji ve Toplum", 5 ve 6. sınıfta "İnsanlar, Yerler ve Çevreler" ve "Küresel Bağlantılar" ve 6 ve 7. sınıfta "Kültür ve Miras" öğrenme alanlarında çocuk haklarına rastlanmamıştır. Ders kitaplarında bu öğrenme alanları çocuk haklarıyla ilişkili içeriklerle ilişkilendirilebilir. 4. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının diğerlerine göre birbirinden farklı en fazla sekiz farklı sayıda çocuk hakkına yer veren ders kitabı olduğu tespit edilmiştir. En az çocuk hakları çeşidine 6 ve 7. sınıf ders kitabında rastlanmıştır. En fazla çocuk haklarıyla ilişkili içeriğe 4. sınıf ve en az içeriğe 6. sınıf ders kitabında rastlanmıştır. Sosyal Bilgiler ders kitapları arasında 4 ve 6. sınıf kitaplarında en az rastlanan ve 5 ve 7. sınıf ders kitaplarında hiç yer verilmeyen hakkın "Özel gereksinimli çocukların hakkı" olduğu tespit edilmiştir. Bu hakkın ders kitaplarında iyileştirilmesi gereken en temel haklardan biri olduğu ileri sürülebilir. Ders kitaplarında çocuk haklarının çeşitliliği genel olarak birbirinden farklılık göstermekle birlikte özellikle 6 ve 7. sınıf ders kitaplarında bu çeşitliliğin ve içeriğin sınırlı kaldığı görülmüştür. İlgili ders kitapları farklı içerikteki çocuk haklarıyla zenginleştirilmelidir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler ders kitapları, çocuk hakları, öğrenme alanları.
Sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi
21.yüzyılın gerekliliklerine uygun becerilerle bireyler yetiştirmek tüm toplumlardaki eğitim ve öğretim kurumlarının temel hedefleri arasındadır. Bu bağlamda çeşitli kurumlar ve kuruluşlar tarafından 21.yüzyıl becerileriyle ilgili belirli standartlar geliştirilmiştir. Bu araştırmada, sosyal bilgiler dersi öğretim programında (özel amaçlar, yetkinlik alanları, temel beceriler, değerler eğitimi, programın uygulanmasında dikkat edilecek hususlar, öğrenme alanları) ve 4, 5, 6, 7 sınıf kazanımları ile ders kitaplarında 21.yüzyıl becerilerine nasıl yer verildiği incelenmiştir. Bu çalışmada nitel çalışma desenlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Araştırmanın evreni sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve 4,5,6,7 sınıf ders kitaplarıdır. Araştırmada sosyal bilgiler dersi öğretim programının incelenebilmesi için öncelikle nitel veri toplama aracı olarak doküman analizinden yararlanılmıştır. Doküman analizinde Partnership for 21 Century Skills (P21) sınıflandırması dikkate alınarak oluşturulmuş 21. yüzyıl becerileri seçilmiştir. Araştırmanın sonucunda, öğretim programının amaç, yetkinlik, beceri, değerler, öğrenim alanları, uygulamada dikkat edilecek hususlar açısından değerlendirildiğinde sosyal bilgiler dersi öğretim programında en çok yer verilen becerilerin; problem çözme ve eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği, bilgi okuryazarlığı becerileri olduğu gözlemlenmiştir. En az yer verilen beceriler ise üretkenlik, girişimcilik, esneklik ve uyum, medya okuryazarlığı becerileridir. Esneklik ve uyum becerisi harici 21.yüzyıl becerileri açısından birçoğuna yeşerildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular ışığında sosyal bilgiler ders kitapları ve öğretim programının öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerinin geliştirilmesine yönelik zenginleştirilmesi ve 21. yüzyıl becerileri açısından kapsayıcı nitelik kazandırılması önerilmektedir.
Yurt dışındaki Türk çocuklarının Türkçe öğrenimi hususunda yaşadığı zorluklar: Doğu Fransa örneği
Yurt dışında yaşayan Türk çocuklarının temel ve önemli sorunlarından birisi de iletişimdir. Yurt dışındaki artan nüfus sayısı ile birlikte genç nesildeki asimilasyon sorununa da beraberinde getirmektedir. Toplumu oluşturan temel unsurlardan biri olan dil, nesiller arası iletişim bağını güçlendiren ve kültür aktarımını sağlayan en önemli araç olarak görülmektedir. Dilini bilen bireylerin toplumunu, tarihini, çevresini ve kültürünü de beraberinde bileceği muhakkaktır. Dilini unutan toplumun ise, ait olduğu toplumsal yapı ile olan bağlarını yitireceği de unutulmaması gereken bir gerçektir. Yurt dışında yaşayan Türkler gittikleri ülkelere ve coğrafyalara göre farklılıklar göstermektedirler. Almanya'daki bir Türk ile Fransa'daki bir Türk'ün arasında dil ve kültürel unsurlar açısından birçok farkın olduğu yapılan çalışmalarda görülmektedir. Bunun yanında, Fransa içerisinde farklı bölgelerde yaşayan Türkler arasındaki farkların yanı sıra aynı bölgede hatta aynı il içerisinde ancak şehir ya da köyde yaşayan bir Türk arasında dahi pek çok farklılıkların olduğu alanyazında tespit edilmiştir. Yurt Dışı Türkler Başkanlığı'nın desteğiyle açılmış olan programda, Yurt dışındaki Türklerin Türkçeyi konuşmakta yaşadığı zorluklar, deneyimler, yaşadıkları ülkenin ana dili ve eğitim koşulları, değişkenler gibi birçok farklı konu incelenmeye çalışılmaktadır. Araştırma yaşam ve davranışların analiz edilmesini temel alarak, Doğu Fransa bölgesindeki Türklerin yaşam ve dil kullanımlarına ilişkin durumlarının tespitini ve değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırmaya literatür taraması yapılarak başlanmıştır. Bu araştırmada verilerin tespiti aşamasında, katılım, gözlem ve mülakat yöntemleri uygulanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, kelime işlemci ve istatik analiz programları kullanılmıştır. Çalışmanın bulgularının analizi sonucunda, Türk çocuklarının ana dilini öğrenme durumları ve Türk çocuklarının Türkçeyi kullanma ile ilgili sorunlarının çözümüne yönelik önerileri ortaya konulmuştur.
Sosyal bilgiler dersine yönelik tutumun sosyal bilgiler dersine yönelik motivasyonu yordaması: Ortaokul öğrencileri üzerinde ilişkisel bir çalışma
Bu çalışmada 5., 6. ve 7. sınıf ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik tutum ve motivasyonlarının onların cinsiyet, sınıf, not ortalaması, anne ve babanın eğitim düzeyi ve ailenin aylık geliri gibi değişkenlere göre incelenmesi, tutum puanları ile motivasyon puanlarının karşılaştırılması ve son olarak işbu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının onların sosyal bilgiler dersine yönelik motivasyonlarını ne ölçüde yordadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın elverişlilik örneklemesi ile oluşturulan örneklemini, 2021-2022 eğitim yılında Antalya ili Aksu ilçesindeki Yurtpınar Yenimahalle İmam Hatip Ortaokulu, Murtuna Gazi Ortaokulu, Aksu Ortaokulu, Celal Sönmez Ortaokulu ve Perge Ortaokullarının 5., 6. ve 7. Sınıflarında okuyan 350 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacının kendisinin geliştirdiği kişisel bilgi formu ile Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği ve Sosyal Bilgiler Dersi Motivasyon Ölçeği'nden oluşan bir enstrüman aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, Student's t-testi, tek yönlü varyans çözümlemesi, Tukey testi, Kruskal-Wallis H testi, Bonferroni düzeltmeli Dunn çoklu karşılaştırma testi, Pearson's r momentler çarpımı korelasyon katsayısı, Spearman's ρ sıralama korelasyon katsayısı ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, 5., 6. ve 7. sınıf ortaokul öğrencilerinin cinsiyet, sınıf, not ortalaması, anne ve babanın eğitim düzeyi ve ailenin aylık geliri gibi özelliklerinin onların sosyal bilgiler dersine yönelik tutum ve motivasyonlarının alt boyutları ve ölçek toplam puanı ile anlamlı düzeyde ilişkileri olduğu ortaya çıkmıştır. Sosyal bilgiler dersine yönelik tutumun alt boyutlarının bağımsız değişken, sosyal bilgiler dersine yönelik motivasyonun alt boyutlarının bağımlı değişken olarak yer aldığı regresyon çözümlemelerinde; ilgi ve bilgiyi kullanmanın içsel motivasyonu, ilginin dış motivasyonu, ve son olarak bilgiyi kullanma ve isteksizliğin önemsemeyi anlamlı biçimde yordadığı ortaya çıkmıştır. Sonuçta bulgular tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Sosyal bilgiler, tutum, motivasyon.
Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin söz varlığı unsurlarının anlamını bulma ve türünü belirleme durumları üzerine bir inceleme
Bu çalışma Türkçe öğretmenlerinin, ortaokul öğrencilerinin yenilenen Türkçe Dersi Öğretim Programı'na dayanarak öğrencilerin söz varlığının anlamını ve türünü bulma durumlarını incelemek, öğretmen ve öğrenci görüşlerini tespit etmek ve anlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, nicel boyutta 2018-2019 eğitim öğretim yılında Gaziantep ilinde bulunan 4 ortaokulda öğrenim gören 160 beşinci sınıf öğrencisi; nitel boyutta ise açık uçlu soruya cevap veren 20 Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada karma yöntem ve nicel verileri desteklemek için gömülü desen kullanılmıştır. Nicel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen bir ölçme aracıyla; nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle elde edilmiştir. Nicel verilerin çözümlenmesinde ise SPSS 22.0 paket program ve Mann Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testi kullanılmıştır. Öğretmen ve öğrenci görüşmeleri kaydedilip içerik analizine tabi tutulmuş ve görüşler üst ve alt temalar altında kategorileştirilmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerin ölçme aracındaki söz varlığı unsurlarının anlam türünü bulma oranı % 74.8; anlamını bulma oranı %61.2 olarak tespit edilmiştir. Kız öğrencilerin söz varlığı unsurlarının anlamını ve türünü belirlemede daha başarılı oldukları tespit edilmiştir. Özel okul öğrencilerinin söz varlığının anlamını bulma durumunun, devlet okulu öğrencilerine göre daha iyi olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin söz varlığının anlam türünü tespit etmede, anlamını bulmaya oranla daha başarılı oldukları gözlenmiştir. Araştırma sonuçları, belirtilen temalar altında öğretmen ve öğrencilerin görüşlerini yansıtan bulgular nitel ve nicel verilerin harmanlanmasını içermekte olup bu bulgular, Türkçe öğretmenlerinin söz varlığı öğretimine ilişkin görüşleri ve uygulamaları konusunda ipuçları sunmaktadır. Anahtar Sözcükler: Türkçe eğitimi, söz varlığı, öğretmen, öğrenci
Web of Scıence (WoS) veri tabanında yer alan dinleme ve okuma kaygısı ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi
Bu çalışmada "listening anxiety(dinleme kaygısı)" ve "reading anxiety (okuma kaygısı)" üzerine yayınlanan uluslararası makale ve bildirilerin bibliyometrik değişkenler açısından analizi amaçlanmıştır. Çalışma ayrıca alandaki mevcut bilgi birikimini sistematik bir şekilde ortaya koymayı ve gelecekteki araştırmalara yol göstermeyi amaçlamaktadır. Eğitim ve eğitim araştırmaları kategorisindeki uluslararası yayınlar, betimsel tarama yönteminde desenlenmiştir. Yapılan çalışmada, Web of Science (WoS) veri tabanından alınan bibliyometrik veriler kullanılmış ve tarama süreci 27 Ekim 1975-27 Ekim 2023 tarihleri arasındaki yayınlarla sınırlandırılmıştır. Taranan indeksler SCI-EXPANDED, SSCI, A&HCI, CPCI-S, CPCI-SSH, BKCI-S, BKCI-SSH ve ESCI olarak belirlenmiştir. Çalışmada, "reading anxiety" ve "listening anxiety" anahtar kelimeleri, tüm dillerde ve tüm yayın türlerinde taranmıştır. Analiz sonucunda listelenen, "Education & Educational Research" kategorisindeki 10.000'in üzerinde yayın taranmış ve toplam 183 çalışma incelemeye tabi tutulmuştur. Veriler tablolar ve şekiller şeklinde sunulmuştur. Tablolarda yer alan veriler; Web of Science (WoS) kategorileri, yayın türleri, yıllara göre sayısal dağılımı, en çok atıf alan yayınlar, etkin olan araştırmacılar, etkin olan dergiler, etkin olan ülkeler, etkin olan kurumlar, etkin olan yayın dilleri, yayınlanma sürecine destek sağlayan en etkin fonlar başlıklarında analiz edilmiştir. Ayrıca çalışmada "Eğitim&Eğitim Araştırmaları" kategorisinde yer alan makale ve bildirilerde en çok kullanılan anahtar kelimeler ile en sık atıf alan yayınların ilişkilerini görselleştirmeye yarayan sosyal ağ analizi yöntemi kullanılarak inceleme yapılmıştır. Sonuçlar; bu anahtar kelimelere yönelik en fazla yayının makale türünde olduğunu, en çok "Eğitim ve Eğitim Araştırmaları" kategorisinde yayın yapıldığını, yayın dilinde İngilizcenin en sık başvurulan dil olduğunu, bu alanda en çok yayının 2021 yılında yayınlandığını, en çok atıf yapılan makale ve bildirilerin "Modern Language Journal", "Foreign Language Annal" gibi dergilerde yer aldığını göstermektedir. Ayrıca en etkin yayın yapan ülkelerin Çin Halk Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri olduğu ve en etkin yayınevlerinin "Springer Nature", "Wiley" ve "Elsevier" olduğu tespit edilmiştir. Liu Meihua, Namaziandost Ehsan ve Sparks Richard L. en çok yayın yapan yazarlar olduğu görülmüştür. Bu alanda en çok Macintyre Peter D. ve Horwitz Elanie Kolker'e atıf yapıldığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kaygı, Bibliyometrik Analiz, Web of Science, Anlama Becerileri, Dinleme Kaygısı, Okuma Kaygısı
Sevim Ak'ın romanlarında karakterlerin iyilik, merhamet ve vicdan değeri
Sanayi Devrimi'yle dünya, küresel bir değişim sürecine girmiş ve modern dünyanın temelleri atılmıştır. Materyalist bir anlayışla inşa edilen modern dünyada insan, sadece maddi düzlemde ele alınmış ve insanın manevi yönü inkâr edilmiştir. Böylece insanı, toplumu ve doğayı tehdit eden sorunların ortaya çıkması kaçınılmaz olmuştur. İnsana yön veren değerlerin yokluğunda bütün dünyada şiddet, adaletsizlik, çevresel sorunlar giderek yaygınlaşmıştır. Dolayısıyla değerler tekrar önem kazanmış, değer aktarımının temelden ele alınması zorunluluğu doğmuştur. Bu nedenle araştırmada ülkemizin çocuk edebiyatı yazarlarından Sevim Ak'ın romanlarındaki karakterlerin değerler yönünden incelenmesi amaçlanmıştır. MEB'in kök değerlerinden hareketle iyilik, merhamet ve vicdan değerleri seçilmiştir. Çalışma Sevim Ak'ın eserleri içerisinden 2002-2024 yılları arasında yayımlanan 18 romanı üzerinden yapılmıştır. Seçilen romanlar nitel araştırma yöntemi olan doküman incelemesi yöntemiyle incelenmiştir. Romanlarda sadece başkarakterler seçilerek sınırlamaya gidilmiştir. Böylece başkarakterlerin iyilik, merhamet ve vicdan değerleri tespit edilmeye çalışılmıştır. "Kavramsal Çerçeve"de çocuk edebiyatı-değer ilişkisi üzerinde durulmuş; iyilik, merhamet ve vicdan kavramları açıklanmıştır. "Bulgular ve Yorum" bölümünde saptanan değerler tasniflenip tablo biçimde sunulmuş ve bulgular yorumlanmıştır. "Tartışma"da bulguların değerlendirilmesi yapılmış ve bulgular önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır. "Sonuç" bölümünde araştırma soruları doğrultusunda ulaşılan sonuçlara yer verilmiştir. İyilik, merhamet ve vicdan değerlerinin hemen hemen bütün romanlarda işlendiği görülmüştür. En sık karşılaşılan değerin vicdan, en az karşılaşılan değerin ise merhamet olduğu saptanmıştır. Değerlerin çocuk edebiyatının temel ilkeleri doğrultusunda işlendiği, sezdirme yoluyla okuyucuya sunulduğu görülmüştür. Sevim Ak'ın romanlarına incelenen değerler bağlamında bakıldığında romanların çok zengin bir içeriğe sahip olduğu ve bu yönüyle değer aktarımında etkili olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Yardımcı kaynak olarak romanlardan faydalanılabileceği, çocukların gelişimini desteklemek amacıyla romanların kullanılabileceği tavsiye edilmiştir.
Sığınmacı öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde yaşadıkları sorunlar
Göç ve sığınma olayları tarih boyunca coğrafyamızda sık karşılaşılan bir durumdur. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının nüfusu içerisinde son yüz-yüz elli yılda göç ve sığınma sonucu ülke topraklarına yerleşenlerin sayısı azımsanmayacak bir orandadır. Temel insan hakkı olan eğitim, geleceği belirsizlik altında olan, yaşamları birçok açıdan sekteye uğramış ve yaşadıkları yerleri, evlerini terk etmek zorunda kalan çocuklar için geleceğe yönelik bir ümit beslemede tek yoldur. Sığınmacı çocukların ilerde iş hayatında kendilerine yer bulabilmesi, toplumda saygın bir birey olarak var olabilmesi için eğitim almaları zorunludur. Özellikle bireyin sosyal yaşama uyum sağlamasını ve etkin vatandaş olabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve değerlerin kazandırılmasını hedefleyen sosyal bilgiler dersinde sığınmacı öğrencilerin yaşadıkları sorunların tespit edilmesi, bireyi hayata hazırlama görevini sahiplenen sosyal bilgiler dersi açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı sığınmacı öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde yaşadıkları sorunları tespit etmek ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerileri getirmektir. Araştırmada nitel araştırma modellerinden fenomenoloji (olgubilim) deseni kullanılmıştır. Bu kapsamda görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada sığınmacı öğrencilerin ve sığınmacı öğrencilere eğitim veren sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde karşılaştıkları sorunlar görüşme tekniği kullanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Görüşmelerde 9 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış form kullanılarak sığınmacı öğrenciler ve sosyal bilgiler öğretmen görüşleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz ve içerik analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırma çalışma grubunu oluşturan öğretmen ve öğrenci görüşleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 11 sosyal bilgiler öğretmeni, 5. sınıfta eğitim gören 11 sığınmacı öğrenci, 6. Sınıfta öğrenim gören 11 sığınmacı öğrenci, 7. Sınıfta öğrenim gören 11 sığınmacı öğrenci ve 8. Sınıfta öğrenim gören 11 sığınmacı öğrenci olmak üzere toplamda 44 öğrenci oluşturmaktadır. 8. Sınıfta öğrenim gören sığınmacı öğrencilerin daha önceki yıllarda sosyal bilgiler dersi öğrendiği varsayıldığından araştırmanın çalışma grubuna dahil edilmiştir. Bu çalışma Sivas il merkezinde yapılmıştır. Katılımcıların görüşleri incelendiğinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin büyük çoğunluğunun sığınmacı öğrencilerin yaşadıkları sıkıntılar hakkında bilgi sahibi oldukları, sığınmacı öğrencilerin sorunlarını giderme konusunda kendilerini donanımlı hissetmedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen görüşleri sonucunda sığınmacı öğrencilerin sosyal bilgiler ders başarılarının yeterli düzeyde olmadığı, bu duruma sebep birçok faktörün olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörlerin arasında en başta dil sorunu gelmektedir. Öğrenci görüşlerine göre de derse olan ilgi ve katılımların az olmasının nedeninin dil yetersizliği olduğu ifade edilmiştir. Türkçeye yeterli düzeyde hakim olamamaları sosyal bilgiler dersine karşı sığınmacı öğrencilerin yaklaşımlarını etkileyen en önemli etmen olduğu görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin kültürel konulara ilgili, tarih ve coğrafya konularına karşı ilgisiz oldukları görülmüştür. Bununla birlikte ders işleniş sürecinde teknolojik materyallerin, farklı öğretim yöntem ve tekniklerin kullanılmasının öğrencilerin öğretim sürecinde aktif katılımını sağlayacağını varsaymaktadır. Bu anlamda sosyal bilgiler öğretmenlerine sığınmacı öğrencilere yönelik sosyal bilgiler öğretimi konusunda hizmet içi eğitim verilmesinin ve ilgili uzmanlar tarafından sosyal bilgiler öğretmenlerinin kullanacağı materyaller ve ölçme araçlarının hazırlanmasının uyum sürecinde hem öğretmenlere hem de sığınmacı öğrencilere katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Öğretmen Görüşleri, Sığınmacı Öğrenci Görüşleri, Sosyal Bilgiler Dersi, Yaşanan Sorunlar
Nutuk'ta yer verilen kişilerin 1998, 2005, 2018 ve 2024 sosyal bilgiler programlarında yer bulma durumlarının incelenmesi
Bu çalışma kapsamında Nutuk'ta yer verilen kişilerin 1998, 2005, 2018 ve 2024 sosyal bilgiler programlarında yer bulma durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında sosyal bilgiler hakkında, sosyal bilgilerin tarihçesi, Türkiye içerisinde sosyal bilgilerin gelişimi, Sosyal bilgilerin tanımı, amacı, kapsamı yönünde bilgi verilmiştir. Çalışma içerisinde sosyal bilgiler öğretimi kapsamında kullanım gören perspektiflere de değinilmiş, sosyal bilgiler öğretimi kapsamında 1998, 2005, 2018 ve 2024 yıllarında kullanım gören öğretim programları hakkında bilgi verilmiştir. Genel kapsamda Nutuk hakkında bilgi verilmiş ve Nutuk eserinin dersler içerisinde kullanımına dair değerlendirme okuyucuya sunulmuştur. Çalışma kapsamında doküman analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Atatürk tarafından kaleme alınan Nutuk eserinin tarih ve inkılaplar hususunda konuları bulunan derslerde temel kaynak olamayacağı fakat yardımcı kaynak olarak kullanımının dersin işlenişi, farklı kapsamlarda değerlendirmelerin yapılabilmesi hususunda destek sağlayacağı görülmüştür. Nutuk'un söz sanatlarının kullanımından uzak ve akılcı şekilde yazılmasından kaynaklı, dönemine ışık tutar nitelikte bulunacağı görülmüş, bu yönde derslerde yardımcı kaynak olarak kullanımının faydalarının bulunacağı kanaatine varılmıştır.
Çevre eğitiminde sıfır atık politikasının sosyal bilgiler dersine yansıması ve öğretmen görüşlerine göre incelenmesi
Çevre sorunlarının oluşmasını önlemek ve çevreye duyarlı bireyler yetiştirebilmek için okullarda etkili bir çevre eğitiminin olması gereklidir. Bu çalışmada çevre eğitimi bağlamında sıfır atık politikasının sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıması ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin bu konudaki görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada doküman analizi ve görüşme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitapları incelenmiş ve Aksaray ilinde görev yapmakta olan 25 sosyal bilgiler öğretmeniyle uzaktan (online) görüşmeler yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak iki bölümden ve 10 sorudan oluşan görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmede elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuş ve temalar çerçevesinde raporlanmış farklı görüşler ve değerlendirmeler ele alınarak kategorilere ulaşılmıştır. Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının incelenmesi sonucunda ders kitaplarının ve programın çevre eğitimi ve sıfır atık konusunda içerik açısından yetersiz kaldığı ifade edilebilir. Bununla birlikte sosyal bilgiler öğretmenleri de çevre eğitimi ve sıfır atık konusunda sosyal bilgiler dersi içeriğinin yetersiz kaldığını ve içeriğin zenginleştirilmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretim programına gerekli kazanımların eklenerek, bu kazanımların temel beceriler ve uygulamalar ile desteklenmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Sosyal bilgiler dersi öğretim programında çevre, çevre sorunları, sıfır atık ve geri dönüşüm ile ilgili kazanımların arttırılması, ders kitaplarının da içerik ve görsel olarak zenginleştirilmesi ve bu kapsamda sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerinin alınması önerilmektedir.
Ters yüz sınıf modeline dayalı etkinlik temelli öğretimin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin yazma becerilerine etkisi
Bu araştırmada Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin yazma becerilerinin ve yazma öz yeterliliklerinin gelişmesinde ters yüz sınıf modeline dayalı etkinlik temelli yazma eğitiminin etkisi incelenmiştir. Araştırma nicel araştırma desenlerinden ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel desen ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi KONDİL'de B2 düzeyinde eğitim gören 15 deney, 15 kontrol grubu öğrencisi olmak üzere toplam 30 öğrenci oluşturmaktadır. Deney ve kontrol grupları yansız atama yolu ile belirlenmiştir. Deney grubunda B2 kurs süreci boyunca ters yüz öğrenmeye dayalı etkinlik temelli öğretim ile yazma eğitimi yapılırken kontrol grubunda mevcut programa uygun olarak dersler yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verileri yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilere yönelik hazırlanan "Yazılı Anlatım Dereceli Puanlama Anahtarı", "Yazma Becerisi Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Ön Test-Son Test Yazma Becerisi Sınavı" ile toplanmıştır. Araştırma verileri IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Ölçümlerin karşılaştırılmasında ise Bağımlı Örneklerde t Testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre ters yüz edilmiş sınıf modeline dayalı etkinlik temelli yazma eğitimi uygulamalarının deney grubu öğrencilerinin yazma başarılarını ve yazma öz yeterliliklerini istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde arttırdığı belirlenmiştir. Araştırmada kullanılan "Yazılı Anlatım Dereceli Puanlama Anahtarı" alt boyutları olan sayfa düzeni, başlık, plan ve işleyiş, dil ve anlatım ve yazım ve noktalama boyutlarının da deney grubu öğrencilerinin lehine anlamlı düzeyde yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular neticesinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin yazma becerileri ve yazma öz yeterliliklerinin geliştirilmesinde ters yüz sınıf modeline dayalı etkinlik temelli yazma çalışmalarının etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Yabancı dil olarak türkçe eğitimi kitaplarında deyim ve atasözlerinin kullanımına ilişkin bir inceleme (Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti örneği)
Herhangi bir dilin öğretilmesi sürecinde o dilde bulunan ifadelerin öğrenici tarafından kullanılması, dilin öğrenilmesine katkıda bulunacağı için önemlidir. Deyim ve atasözleri, dilin içine yerleşmiş ve o dili konuşanlar tarafından benimsenerek kullanılan kalıplaşmış ifadelerdir. Bu çalışmanın amacı, Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti ders kitaplarındaki metinlerde ve etkinliklerde yer alan deyim ve atasözlerini belirlemektir. Deyim ve atasözleri dil düzeyleri ve dil becerilerine göre kullanım sıklıkları ile tablo şeklinde verişmiştir. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, belirlenen kaynak kitaplar incelenmiş ve bu kitaplardaki deyim ve atasözleri belirlenmiştir. Belirlenen deyim ve atasözleri çeşitli alt başlıklar çerçevesinde içerik analizi yapılarak incelenmiş ve elde edilen veriler analiz edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında, deyim ve atasözleri kullanıldıkları dil düzeylerine ve beceri alanlarına göre gruplandırılmıştır. Kalıplaşmış dil birimleri başlığında kalıp söz dışındaki kalıplaşmış yapılar olan deyim ve atasözlerine değinilmiş; bu yapılar içerisinde deyim ve atasözlerinin çeşitli sözlük ve çalışmalarda hangi başlıklar altında yer aldığına değinilmiştir. Deyim ve atasözleri başlığında incelenen kaynak kitaplarda kullanılan deyim ve atasözlerinin dil beceri alanlarına göre dağılımı belirlenmiştir. Kaynak kitaplarda kullanılan deyim ve atasözleri okuma, dinleme, konuşma ve dinleme olmak üzere dört temel dil becerisine göre sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda, Yedi İklim Türkçe öğretim setindeki kitaplarda yer alan deyim ve atasözlerinden hangilerine yer verildiği belirtilmiş; bu deyim ve atasözlerinin kullanım sıklığı belirlenmiştir. Öğretimin yapıldığı kitaplardaki dil öğretimi düzeyi arttıkça deyim ve atasözlerinin kullanımı da doğru orantılı olarak artmıştır.
Demokrasi konulu haberlerin yerel basında yansımaları (1946-1960 Malatya örneği)
Demokratik sistemlerde yasama, yürütme ve yargı organlarının yanında "dördüncü kuvvet" olarak nitelendirilen basın; toplumların aydınlatılmasında, görüş ve düşüncelerin yayılmasında ve her türlü yenilik ve değişimlerin topluma ulaşması bağlamında önemli işlevler üstlenmektedir. Kuşkusuz demokrasinin yerleşmesi, gelişmesi ve devamlılığı da bu işlevlerin doğru ve etkin yönetilmesine bağlıdır. Çünkü demokrasilerin özü olan halkın, sistemden haberdar olduğu oranda katılımı da artacak ve dolayısıyla katılımın yüksek olduğu demokratik sistem daha sağlıklı işleyecektir. Nitekim aynı durumun basın için de geçerli olmuştur. Genellikle tarafsız ve özgür bir basının, gerçek demokrasilerde hayat bulduğunu görebiliriz. Bu doğrultuda demokrasi ile basının, birinin varlığının diğerine bağlı olduğu pozitif bir ilişki içerisinde hareket ettiklerini rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir milletin adeta günlükleri olan gazeteler çıkarıldığı dönemin toplumsal ve siyasal dokusu, değerleri, kişilikleri ve kurumları hakkında haber kaynakları sunmaktadır. Sunduğu bu haber kaynaklarıyla gazeteler, sadece çıkarıldığı dönemle sınırlı kalmayıp, kuşkusuz ileriki yıllarda da siyasetten tarihe, ekonomiden eğitime, hukuktan sosyolojiye ve birçok alandaki disiplinlere zengin kütüphane verileri içermektedir. Dolayısıyla gazetelerin sunduğu bu haber kaynakları Sosyal Bilimler disiplinlerinden kaynağını alan Sosyal Bilgiler dersinin de başvurduğu en önemli materyallerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Araştırma, nitel bir desene sahip olup, nitel veri toplama sürecinde durum çalışması modeli kullanılmıştır. 1946-1960 yılları arasındaki demokrasi konulu haberlerin Malatya yerel basınında yansımaları, araştırmanın temel amacı olarak belirlenmiştir. Araştırmada, Milli Kütüphane'nin Süreli Yayınlar Arşivi'ndeki 1946- 1960 Malatya yerel basınında yer alan 2 gazete (Fırat ve (Yeni) Malatya Postası) çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Bu gazeteler içerisinden 7000'ne yakın gazete kullanılmış ve demokrasi ile ilişkili toplam 891 habere ulaşılmıştır. Ulaşılan bu haberler, 8 kategoride tasnif edilerek kodlamalar yapılmıştır. Ayrıca araştırmanın verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılırken, verilerin analizinde ise içerik analizi tekniği uygulanmıştır. Araştırma beş bölümden oluşturulmuştur. Birinci bölümde araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, varsayımları ve araştırmada yer alan tanımlara ilişkin bilgiler yer alırken ikinci bölümde araştırma konusu ile ilgili kavramsal çerçeve oluşturulmuş ve ilgili araştırmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın amaçları ve problemleri doğrultusunda araştırmanın hangi yöntem modelle yapıldığına, çalışma grubunun ne olduğuna, hangi veri toplama araçları ile verilerin toplandığına ve nasıl analiz edildiğine ilişkin bilgilere değinilmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünde, nitel veri toplama araçları ile toplanan verilerden elde edilen bulgular, tablolardan yararlanılarak anlatılırken, araştırmanın beşinci yani son bölümünde ise araştırma bulguları doğrultusunda elde edilen sonuçlara yer verilmiş; sonuçlar, ilgili bulgular doğrultusunda tartışılmış, araştırmacılara yönelik önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Demokrasi, Basın, Gazete ve Haber
Sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarında göç olgusunun incelenmesi
Bu araştırma ülkemizde 2018 yılında uygulamaya konulan Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve bu program gözetilerek hazırlanan Sosyal Bilgiler ders kitaplarında göç olgusunu incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılarak dizayn edilmiştir. 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve Sosyal Bilgiler ders kitapları veri toplama aracı olarak kullanılmış ve göç olgusuna yönelik veriler elde edilmiştir. Araştırmada içerik analizi kullanılmış, bahse konu öğretim programı ve ders kitapları içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. İçerik analizinin uygulanması birkaç aşamada gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, araştırmada öncelikle verilerin kodlanarak serbest kod listelerinin, kategorilerin oluşturulması ve atanması; yönelimli kodlamayla kodların ve kategorilerin ilintilenmesi ve son olarak bağlantılar kurularak bulguların dönüşümü aşamaları gerçekleştirilerek elde edilen bulgular tablolar eşliğinde sunulmuştur. Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda göç olgusu ile ilgili 5. sınıf ve 6. sınıf düzeylerinde herhangi bir kazanımın yer almadığı, 2 öğrenme alanı ve 2 kazanımın da 7. sınıf düzeyiyle sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarında ise göç olgusunun 5. ve 6. sınıf düzeylerinde sınırlı bir şekilde yer aldığı, 7. sınıf düzeyinde ise diğer sınıf düzeylerine oranla biraz daha kapsamlı olduğu belirlenmiştir. Her ne kadar göç olgusu ders kitaplarında sınırlı düzeyde yer alsa da göç ile ilgili bütün kavramlara ve literatürde yer alan bütün göç türlerine yer verilmediği, göçün uluslararası boyutunun yeterince ele alınmadığı görülmüştür. Araştırma bulgu ve sonuçları dikkate alınarak program geliştirme çalışma gruplarına, ders kitapları hazırlayan yazarlara, öğretmenlere ve göç olgusunu çalışacak araştırmacılara yönelik birtakım önerilerde bulunulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital obezite ve dijital okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi
Bu çalışmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital obezite ve dijital okuryazarlıkları düzeylerinin belirlenmesi ve çeşitli demografik özelliklere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinin kullanıldığı çalışma, Türkiye'nin çeşitli yerlerinde 2022-2023 eğitim öğretim yılı içerisinde Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümü okuyan öğretmen adayları arasından kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen 142 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmada demografik soruların yanı sıra, Dijital Okuryazarlık Ölçeği ve Dijital Obezite Ölçeğini içeren çevrimiçi bir anket formu kullanılarak birincil veri toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS v26 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri ile dijital obezite ve dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesinde tanımlayıcı istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında, katılımcıların dijital obezite ve dijital okuryazarlık düzeylerinin demografik özelliklerine göre incelenmesinde iki kategorili değişkenlerde t-testi, ikiden fazla kategorili değişkenlerde ise ANOVA analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin yüksek seviyede, dijital obezite düzeylerinin ise orta seviyede olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında, katılımcıların dijital okuryazarlık düzeylerinin cinsiyet, yaş, sınıf, günlük internet süresi ve günlük sosyal medya süresine göre anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir. Diğer taraftan, katılımcıların dijital obezite düzeylerinin cinsiyet, yaş ve sınıfa göre anlamlı farklılık göstermezken, günlük olarak internette ve sosyal medyada daha fazla zaman geçiren katılımcıların anlamlı düzeyde daha yüksek dijital obezite seviyelerine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ile dijital obezite düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olmadığı görülmüştür.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretimi ile tarih disiplini arasındaki ilişkiye yönelik görüşleri
Araştırmanın amacı; Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Tarih disiplininin Sosyal Bilgiler öğretimindeki önemine ilişkin düşüncelerinin incelenmesidir. Bu amaç kapsamında araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) modeli kullanılmıştır. Araştırma, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Bursa ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapmakta olan 40 Sosyal Bilgiler öğretmeni ile yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin tamamının Sosyal Bilgiler öğretimi ile Tarih disiplini arasında ilişkinin bulunduğu görüşünde oldukları belirlenmiştir. Sosyal Bilgiler öğretiminde Tarih disiplini etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Sosyal Bilgiler öğretimi ve Tarih disiplini birbirinden ayrılmaz bir bütünün parçaları halindedirler. Tarih öğretimi ile öğrencilere tarih bilgisinin yanında; milli bilinç, ortak değerler gibi kavramların kazandırılması daha kolay ve sağlıklı olabilmektedir. Tarih disiplini geçmişle gelecek arasına bağ oluşturması açısından Sosyal Bilgiler öğretimi açısından yararlı olmaktadır. Tarih disiplini ile Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan değerler, temel beceriler, kazanımların öğrencilere kazandırılması mümkün olabileceği konusunda Sosyal Bilgiler öğretmenleri ortak görüş içerisindedirler.
Sosyal bilgiler eğitiminde coğrafi bilgi sistemi (CBS) kullanımının öğretmen adayları açısından analizi
Araştırmada sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adaylarının Sosyal Bilgiler eğitiminde CBS kullanımına ilişkin görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amacın yanında araştırmada demografik değişkenler olan cinsiyet, öğrenim görülen bölüm ve sınıf değişkenlerine göre sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adaylarının görüşlerinin anlamlı bir şekilde farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemekte amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma, nicel araştırma türünün tarama modeli tercih edilmiştir. Araştırma örneklemini İnönü Üniversitesi'nde öğrenim gören 490 sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında iki bölümden oluşan bir veri toplama aracı kullanılmıştır. Bunların ilki araştırmaya katılan sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adaylarının kişisel özelliklerinin belirlemeye yarayan Kişisel Bilgi Formu, ikincisi ise araştırmacı tarafından geliştirilen "Sosyal Bilgiler Eğitiminde CBS Kavramı Algı Ölçeği" dir. Araştırmanın verileri betimsel istatistiki yöntemlerden frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma hesaplamaları yapılarak ve çıkarımsal istatistiki yöntemlerden Bağımsız Örneklemler t-Testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi yapılarak analiz edilmiştir. Araştırmada sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adaylarının Sosyal Bilgiler Eğitiminde CBS kavramının kullanımına ilişkin algılarının genel olarak katılıyorum düzeyinde olduğu, başka bir ifade ile Sosyal Bilgiler Eğitiminde CBS kavramının kullanımına ilişkin algılarının yüksek olduğu saptanmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler ve sınıf öğretmeni adaylarının CBS kavramının Sosyal Bilgiler Eğitiminde kullanımının işlevsel olduğunu belirttikleri tespit edilmiştir. Araştırmanın bu sonucuna göre MEB tarafından CBS'nin işlevselliği dikkate alınarak Sosyal Bilgiler dersi öğretim programlarında güncelleme çalışmaları yapılabileceği gibi, öğretmenlerin Sosyal Bilgiler eğitiminde CBS kavramının kullanımına ilişkin yeterliliklerinin arttırılmasına dönük hizmet içi eğitimler yapılabilir. Anahtar Sözcükler: Sosyal Bilgiler, Coğrafi Bilgi Sistemi, Öğretmen Adayları.
Namık Kemal'in tiyatro eserlerinin sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerler bağlamında incelenmesi
Bu araştırmada Namık Kemal'in tiyatro eserlerinin Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan değerler bağlamında incelenmesi esas alınmıştır. Namık Kemal'in üç farklı dönemde yazmış olduğu: Vatan Yahut Silistre, Kara Bela, Celaleddin Harzemşah isimli eserler ile Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan değerleri karşılaştırmak ve doküman incelemesi yöntemiyle inceleyip içerik analiz yaklaşımıyla analiz edip ortaya koymak amaçlanmıştır. Aynı zamanda Namık Kemal'in eserlerinde işlediği değerlerde inceleme, irdeleme ve yorumlama yaparak Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan değerlerin öğretimine katkı sağlamak amaçlanmıştır. Araştırmada nitel bir çalışma olup tarama modelindedir. Araştırma verileri, doküman incelemesi yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Çalışmanın dokümanları: Vatan Yahut Silistre, Kara Bela ve Celaleddin Harzemşah'tır. Toplanan veriler nitel veri analizi yaklaşımı olan içerik analiz yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Eserlerde geçen değerler tanımlanmış olup veriler değerler eğitimi açısından incelenmiştir. İncelemeye ilişkin bulgular örnek metinler ile tablolar halinde gösterilmiştir. Eserlerde yer alan değerlerin sıklığı karşılaştırmalı tablo halinde verilmiştir. Bu şekilde eserlerde yer alan değerler ile programda yer alan değerlerin ne boyutta örtüştüğü tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen veriler frekans, yüzde ve karşılaştırmalı çapraz tablo ile açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre edebi eserlerin değerler eğitimine katkı sağlayacağı gözlemlenmiştir. Araştırmanın, Namık Kemal'in eserlerinde geçen sıklıkla değindiği değerlerin gelecek kuşaklara aktarılmasında ve değerler eğitimine katkı sağlaması konusunda faydalı olacağı düşünülmektedir. Sosyal Bilgiler dersinde yer alan değer eğitimi kapsamında kaynak olacağına inanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Değer, Değerler Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Tiyatro
Sosyal bilgiler dersinde bir eğitim ve öğretim materyali olarak çocuk dergilerinin kullanımı
Bu araştırma Sosyal Bilgiler dersinde bir eğitim ve öğretim materyali olarak çocuk dergilerinin kullanımına ilişkin etkileri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Eylem araştırması modeline uygun olarak yürütülen araştırmada aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır: 1. Öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersi Gerçekleşen Düşler ünite kavramlarına ilişkin algıları araştırma öncesi ve sonrası nasıldır? 2. Sosyal Bilgiler dersi öğrenme ortamlarında çocuk dergilerinin kullanımına ilişkin öğrenme süreci ile ilgili etkinliklerin nitelikleri nasıldır? 3. Sosyal Bilgiler derslerinde çocuk dergilerinin kullanım sürecine ilişkin öğrenci görüşleri nasıldır? Araştırmanın örneklemini 2016-2017 Eğitim-Öğretim yılı İstanbul ili Anadolu yakasında bulunan bir özel okulun 5. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu araştırmada, Gerçekleşen Düşler ünitesinin işleniş süreci, çocuk dergilerinden yararlanılarak planlanmıştır. Ünite öncesinde ne biliyordum formu ve ünite sonrasında öğrencilere ne öğrendim formu uygulanarak ünite kavramlarına yönelik öğrenci algı düzeylerinin ve varsa algı değişim düzeylerinin ne durumda olduğu öğrenilmek istenmiştir. Ünite kazanımlarının gerçekleştirilme düzeyini tespit etmek amacıyla etkinlikler ve çalışma yaprakları araştırmacı tarafından hazırlanıp uygulanılmıştır. Araştırma sürecine ilişkin öğrenci görüşlerini ortaya çıkarmak amacıyla öğrencilere yarı yapılandırılmış görüşme formları uygulanmış ve öğrencilerin günlük tutmaları sağlanmıştır. Ayrıca araştırma süreci video kamera ile kayıt altına alınmıştır. Araştırmada elde edilen veriler eylem araştırma yöntemine uygun olarak içerik analizine göre analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda şu bulgulara ulaşılmıştır: Ünite kavramlarına yönelik ne biliyordum formunda verilen öğrenci cevaplarının ne öğrendim formunda olumlu yönde bir değişme gösterdiği görülmektedir. Öğrencilerin çocuk dergilerinin bir öğretim materyali olarak kullanıldığı Sosyal Bilgiler dersinde keyif aldıkları bunun yanı sıra bilgi birikimlerinde de olumlu yönde gelişme gösterdiğini ifade ettikleri görülmüştür. Öğrencilerin bir öğretim materyali olarak çocuk dergilerinden sadece Sosyal Bilgiler dersinde değil, farklı alan derslerinde de yararlanılabileceğini ifade ettikleri görülmüştür. MEB müfredatında da, öğretmenler ilgili ünitenin işlenme sürecinde yardımcı materyal olarak çocuk dergilerine yönlendirilmektedir. Araştırma sonucunda öğrencilerin bir öğretim materyali olarak kullanılan çocuk dergileri ile işlenen ders sürecine yönelik algıları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çocuk dergilerinin eğitim ve öğretim materyali olarak kullanılabilirlik durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın eğitim ve öğretim sürecinde ek bir öğretim materyali olarak çocuk dergilerinin aktif kullanılıp kullanılamayacağına dair bir öngörü oluşturacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada bir eğitim ve öğretim materyali olarak çocuk dergilerinin Sosyal Bilgiler dersinde kullanımının etkililik durumu araştırılmıştır. Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler öğretimi, çocuk dergileri, eylem araştırması
Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimi etkinlikleri kullanılmasının akademik başarı, tutum ve öğrencilerin afet bilinci düzeylerine etkisi: Taşkın Müzesi örneği
Bu çalışmanın amacı, ülkemizde doğal afetlerle ilgili olarak kurulmuş nadir sayıdaki müzelerden birisi olan Taşkın Müzesi özelinde, sosyal bilgiler dersinde müze eğitimi etkinlikleri kullanılmasının öğrencilerin akademik başarı, tutum ve afet bilinci düzeylerine etkisini belirlemektir. Çalışma neticesinde Taşkın Müzesinde gerçekleştirilen etkinliklerin öğrenciler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte ele alındığı karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmında ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Nitel veriler ise yarı deneysel süreç sonucunda nicel verileri desteklemek için kullanılmıştır. Bu durumun sonucu olarak araştırma deseni gömülü desendir. Araştırmanın nicel bölümüne 48 öğrenci, nitel bölümüne 24 öğrenci katılmıştır. Çalışmada nicel verileri toplamak için Akademik Başarı Testi, Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, Afet Bilinci Algı Ölçeği kullanılmışken, nitel veriler için Müze Gezisi Açık Uçlu Sorular formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri SPSS 27 paket programında Mann-Whitney U Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri içerik analizi tekniği ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın nicel sonuçlarına göre Taşkın Müzesinde gerçekleştirilen etkinliklerin deney grubu lehine akademik başarıyı, sosyal bilgiler dersine karşı tutumu ve afet bilinci algı düzeylerine olumlu etkide bulunduğu tespit edilmiştir. Nitel sonuçlara göre deney grubu Taşkın Müzesinde gerçekleştirilen etkinliklere yönelik olumlu görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda müze kurucularına, araştırmacılara ve MEB'e yönelik önerilerde bulunulmuştur.
İkinci Dünya Savaşı Döneminde Türkiye - İspanya ilişkileri (1939 - 1945)
Farklı coğrafyalardan birçok ülkeyi doğrudan veya dolaylı bir şekilde etkileyen ve bununla birlikte gelecek nesiller için de kalıcı hasarlar bırakmış olan İkinci Dünya Savaşı, bu somut ve psikolojik çatışma sürecine her ne kadar tarafsızlık ve savaşsızlık istese de Türkiye ve İspanya'yı da dahil etmiştir. Dolayısıyla Almanya ve İngiltere'nin öncü olduğu bu savaş ortamında Türkiye ve İspanya'nın siyasi manevraları kendi gelecekleri açısından belirleyici duruma gelmiştir. Bu bağlamda iki ülkenin gerek savaş ortamındaki dış politikaları gerekse birbirleri ile olan ilişkileri mevcut tez çalışmasının konusunu teşkil etmiştir. Literatür tarama yöntemiyle oluşturulan tez çalışmasında üç bölüm yer almış ve ilk bölümde Türkiye'nin savaş yıllarındaki dış politikası irdelenmiştir. İkinci bölümde ise iç savaştan yeni çıkmış olan bir İspanya profili öne çıkarılarak İkinci Dünya Savaşı'nda yer aldığı konum ve uyguladığı siyaset ele alınmıştır. Türkiye ve İspanya'nın savaş yıllarındaki karşılıklı ilişkilerine ise tez çalışmasının son bölümünde yer verilmiştir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin yabancı dil kaygılarının ve öğrenmeye ilişkin tutumlarının incelenmesi
Bu araştırmada, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin yabancı dil kaygı seviyeleri ve öğrenmeye ilişkin tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin yabancı dil kaygıları ve öğrenmeye dair tutumları çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmada Kilis, Gaziantep ve Hatay illerinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 düzeyindeki 115 öğrenci örneklem olarak alınmıştır. Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yabancı dil kaygısı ile öğrenmeye ilişkin tutumlarını tespit edebilmek amacıyla öncelikle alanyazın taraması yapılıp mevcut ölçekler incelenmiştir. Bu doğrultuda Sevim (2019) tarafından geliştirilen "Yabancıların Türkçe Öğrenme Kaygıları Ölçeği" ile Kara (2010) tarafından geliştirilen "Öğrenmeye İlişkin Tutum Ölçeği" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Öğrencilerin yabancı dil kaygıları ve öğrenmeye ilişkin tutumları yaş, üniversite ve öğrenim durumu değişkenleri açısından ele alınmış ve bu değişkenler ile öğrencilerin öğrenmeye ilişkin tutumları ve yabancı dil öğrenme kaygıları arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığına bakılmıştır. Araştırmada C1 seviyesinde öğrenim gören öğrencilerin öğrenmeye ilişkin tutumlarında ve yabancı dil öğrenme kaygılarında cinsiyet ile öğrenim gördükleri il açısından anlamlı bir farkın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Eğitim düzeyi açısından ise öğrenmeden beklenti ile öğrenmeye açıklık alt boyutlarında lisansüstü öğrencilerin; öğrenmeye ilişkin kaygı alt boyutunda ise lisans öğrencilerinin lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Eğitim düzeyi bakımından yabancı dil kaygı ölçeğinin alt boyutlarından elde edilen verilere bakıldığında anlama-anlatma alt boyutunda lisans öğrencileri yönünde anlamlı bir fark oluştuğu görülmüştür. Öğrenmeye ilişkin tutum ile yabancı dil öğrenme kaygısı arasındaki ilişkiye göre; öğrencilerin öğrenmenin doğasını anladıkça öğrenmeye ilişkin kaygılarında azalma olduğu, öğrenmeden beklentilerinin arttığı ve öğrenmeye daha açık oldukları görülmektedir. Yine ders süreci arttıkça Türkçeyi gündelik hayatta kullanma artmakta ve anlama-anlatma becerileri gelişmektedir. Buna karşın ders sürecinin artmasının ve anlama-anlatma becerilerinin gelişmesinin, öğrencilerin yaşadıkları kaygıyı arttırdığı, ulaşılan sonuçlar arasındadır. Elde edilen sonuçlardan hareketle, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilere özellikle öğrenmenin doğasına yönelik ders / ünite ayrılması yararlı olacaktır. Ayrıca yabancı dil kaygısı farkındalığını oluşturmak adına öğrencilerin, kaygı ile ilgili sürecin başında bilgilendirilmesinin süreci olumlu etkileyeceği düşünülmektedir.