Bağımsız denetim
Bu konu başlığı altında 180 tez
İç kontrol sisteminin bağımsız denetim açısından önemi: Akaryakıt işletmesinde bir uygulama
Bu çalışmada incelenen akaryakıt şirketinin bulunduğu akaryakıt sektörü, hem dünyada hem de Türkiye'de kamuya vergi geliri sağlamakta, istihdam alanı yaratmakta ve ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Bu bakımdan en önemli sektörlerden biridir. Bu yüzden sektöre ilişkin yapılacak bilimsel araştırmalar da büyük öneme sahiptir. Bunun yanında hile riski de yüksek olan akaryakıt sektörü için yeterli düzeyde çalışma mevcut değildir. Bu çalışma işletmelerin bağımsız denetiminde iç kontrol sisteminin önemini değerlendirerek açıklamayı amaçlamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada, Türkiye'de akaryakıt sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin organizasyon yapıları ve iç kontrol sistemleri incelenmektedir. Özellikle uygulama bölümünde akaryakıt sektöründe 2021 yılında bağımsız denetime tabi olmuş EPDK'dan lisanslı bir şirketin; bağımsız denetim öncesi ve sonrası oluşturulan iç kontrol sisteminin, diğer etkilerle birlikte, şirketin finansal tablo ve rasyoları üzerindeki olası etkileri Altman'ın Z-Skor modeli yöntemiyle inceleme konusu edilmektedir.
Denetim komitesi özelliklerinin firma performansı üzerindeki etkisi: BİST 100'de bir uygulama
Firmalarda, kurumsa yönetim uygulamalarının yetersiz olması ve finansal raporlarda yapılan manipülasyonlar muhasebe skandallarına neden olmaktadır. Hissedarların ve yatırımcıların güvenini sağlamak amacıyla firmalar şeffaf ve güvenilir finansal raporlar hazırlamaları gerekmektedir. Bu doğrultuda, finansal raporların güvenilirliğini denetim komiteleri tarafından kontrol edilmeli ve bu sürecin iyileştirilmesi açısından firmalarda aktif rol oynamalıdır. Kurumsal yönetim ilkeleri kapsamında denetim komiteleri, şeffaf finansal rapor hazırlanmasında kilit görev üstlendiği ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, 2010-2020 yılları arasında BİST 100'de faaliyet gösteren firmaların denetim komitesi özelliklerinin firma performansı üzerindeki etkisini incelemektir. Firmalara ait veriler panel veri analiz yöntemi ile tahmin edilmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda iki model kurulmuştur. Araştırmanın bulguları, aktif karlılıkla denetim komitesi toplantı sayısı arasında anlamlı ilişki olmadığı sonucu elde edilirken hisse başına kazanç ile denetim komitesi büyüklüğü arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçları, hissedarların, yatırımcıların ve diğer bilgi kullanıcıların finansal raporlama süreçlerinin izlenmesinde denetim komitesi etkinliğine ilişkine kanıtlar sunarak mevcut literatüre katkıda bulunacaktır.
Bağımsız denetim standardı 701: BİST-100 şirketleri üzerindeki etkilerinin içerik analizi ile incelenmesi
Şirketler, yerel ve küresel pazarlarda ekonomik dalgalanmalara ve bu dalgalanmaların olumsuz etkilerine karşı dirençli olmak zorundadır. Bu durum onları sistematik tedbirler geliştirmeye itmiştir. Bu bağlamda, finansal sorunların önüne geçebilmek için denetim süreçlerinde bazı yenilikler yapılmıştır. Bu yenilikler, bağımsız denetim raporlarını etkileyerek şirketlerin gerçekleştirdiği işlemler hakkında yatırımcılara ve diğer ilgili taraflara net, anlaşılır ve ihtiyaçlarına uygun bilgiler sağlanmasını zorunlu kılmıştır. Türkiye'de yürürlüğe giren Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 701 Kilit Denetim Konuları (KDK) standardı ile bağımsız denetçiler özgün ve sade şekilde raporlarında bu konuları bildirme sorumluluğu altına girmişlerdir. Mevcut araştırma, Borsa İstanbul 100 (BİST-100) endeksine dahil olan şirketlerin denetim raporlarını mercek altına almakta ve raporlarda belirtilen Kilit Denetim Konularının özgünlüğünü içerik analizi metoduyla sistematik bir şekilde değerlendirmektedir. İlk bölümde denetim konusuna değinilmiş olup daha sonraki bölümde bağımsız denetim ile ilgili bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölüm ise bağımsız denetim raporu ve Kilit Denetim Konusu hakkında detaylı bilgilendirme yapılmıştır ve daha sonra analiz kısmına geçilmiştir. İçerik analizi yapılırken dört farklı kategori belirlenmiştir. Bunlar; bağımsız denetimi yapan şirketler, belirlenen KDK'ların korelasyonu, yıllar arası geçiş ve ilgili şirketin bulunmuş olduğu sektördür. Sonuç olarak ise KDK'ların denetimi yapılan işletmeye özgü ve yalın olması konusunda yıllar arası geçişlerde benzerliklere rastlanılsa bile diğer kategorilerde özgün olduğu ortaya konulmuştur.
Yıllara yaygın inşaat, taahhüt ve onarım işlerinde muhasebe işlemleri inşaat taahhüt işletmelerinde iç kontrol ve denetim
Ülkemizde inşaat sektörü ekonomi açısından lokomotif sektörlerden birisi olup Cumhuriyetin ilanı ile gelişmeye başlayan bir sektördür. Cumhuriyetin ilk yıllarında demiryolu hatları ve büyük su projeleri ile başlayan inşaat sektörü, dünyadaki liberalleşme rüzgarlarının başladığı İkinci Dünya Savaşından sonra tırmanışa geçmiştir. Genel olarak emek-yoğun bir teknoloji ile çalışan inşaat sektörünün istihdamın yaratılması ve işsizliğin azaltılmasında payı büyüktür. Türkiye, bölgesinde pek çok inşaat alt sektöründe üretim kapasitesiyle üretim üssü olma özelliğini taşımaktadır. Demir-çelik, çimento, seramik ve kaplama malzemeleri, mimarlık, boya ve yapı kimyasalları, seramik sağlık gereçleri, yalıtım, plastik boru ve profil, iklimlendirme, soğutma ve klima, aydınlatma, doğal taş ve mermer gibi bir çok alt sektörün can damarı inşaat sektörüdür.Ülkemizde inşaat işleri vergi hukuku açısından yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile yıllara yaygın olmayan inşaat ve onarım işleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.Yıllara yaygın inşaat taahhüt ve onarım işlerinin başlangıç ve bitiş tarihleri farklı dönemlerde olması nedeniyle farklı bir vergileme sistemine sahiptir.Bu çalışmanın amacı, çok farklı coğrafyalar ve bölgelerde faaliyet gösteren inşaat taahhüt işletmelerinin denetim ve iç kontrol sisteminin incelenmesine yöneliktir.Bu çalışmada, yıllara yaygın inşaat taahhüt ve onarım işletmelerinin yapısı, özellik arz eden hesapların işleyişi ile TMS 11 İnşaat sözleşmeleri standardı detaylı olarak incelenmiş olup, inşaat taahhüt ve onarım işletmelerinde iç kontrol sistemi ve denetimin nasıl olması gerektiğini incelemeye çalışılmış ayrıca bilanço hesapları, stok hesapları ve maliyet hesaplarının denetimi açıklanmıştır.Anahtar Kelimeler: İnşaat, TMS 11, Denetim, İç Kontrol,
Anonim şirketlerde bağımsız denetim
Yeni Türk Ticaret Kanunu ile sermaye şirketleri denetime tabi tutulmuştur. Buna göre her yıl Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen ölçütler içinde kalan sermaye şirketleri denetlenecektir. Denetim bağımsız denetçiler tarafından yapılacaktır. Denetimin kapsamı hem uygunluk hem de faaliyet denetimini kapsayan finansal tablo denetimidir. Bu bağlamda sermaye şirketlerinin bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu ve özkaynak değişim tablosu ile dipnotlarından oluşan finansal tablo seti yıllık faaliyet raporu ile birlikte denetlenecektir. Finansal tablo setinin tabi olduğu standartlar Türkiye Muhasebe Standartlarıdır. Denetim ise Türkiye Denetim Standartlarına Göre Yapılacaktır. Ülkemizde gerek bu standartların yayınlanmasından gerekse denetimin kalitesinden sorumlu gözetim kurumu Kamu Gözetim Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumudur. Bağımsız denetçilerin yetkilendirilmesi de aynı kurumun görev alanına girmektedir. Tez çalışması sermaye şirketlerinin denetimine getirilen yasal düzenlemeyi, anonim şirketler kapsamında incelemektedir. Anahtar kelimeler: Muhasebe, Denetim, Anonim Şirket
Türkiye Muhasebe Standartlarına göre ertelenmiş vergi uygulaması
Globalleşme, finansal piyasaların ve yönetiminin gelişmesi, uluslararası şirketlerin giderek artması ve bununla doğru orantılı olarak sermaye piyasalarının gelişip büyümesi, daha doğru, daha güvenilir ve karşılaştırılabilir mali tablolo ve analizlerin hazırlanması ihtiyacını oluşturmuş ve Uluslararası Finansal Raporlama Standartları'nın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ulusal ve uluslar arası işletmeler finansal tablolarını Uluslararası Finansal Raporlama ve Muhasebe Standartları yer alan kurallara göre hazırlayarak rekabet güçlerini artırmaktadırlar. Dünyada yer alan ülkeler Ulusal ve uluslar arası işletmelerden kendi vergi yasalarının koyduğu kurallar çerçevesinde elde edilen gelir üzerinden vergi almaktadırlar. Uluslararası Finansal Raporlama ve Muhasebe Standartlarının finansal raporlama ve kayıt kurallarını ortaya koyarken, vergi düzenlemeleri de vergi kurallarını ortaya koymaktadır. Uluslararası Finansal Raporlama ve Muhasebe Standartlarının amaçları ile vergi kurallarının amaçlarının farklı olması, isletmelerin kazançları üzerinden hesapladıkları vergilerin raporlanmasında etkili olmaktadır. Vergi kurallarına göre belirlenen devlete ödenecek vergi ile muhasebe Standartlarına göre belirlenen vergi giderinin aynı anda finansal tablolara yansıtılabilmesi, ancak ertelenmiş vergilerin finansal raporlanması ile mümkün olmaktadır. Anahtar kelimeler: Muhasebe ve denetimi, IFRS,Bağımsız denetim.
Bilinirliği yüksek yabancı denetim firmalarının kurumsallaşma ve toplumsal itibar düzeyinin Türk denetim firmaları ile karşılaştırılması
Son finansal krizler gösterdi ki yeni yatırımcıları çekmek ve mevcut olanları korumak için şirketin finansal gücü yeterli değildir. Bu noktada denetim şirketinin markası menfaat sahipleri için kriter olmuştur. Denetim firmasının markası bir günde oluşmadığı gibi belirli seviyede deneyim ve bilgi gerekmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde muhasebenin gelişimi ve ekonomi ile etkileşiminden bahsedilmiştir. İkinci bölüm de bağımsız denetimin kalitesinin gereksinimi, önemi, bağımsız denetim ile ilgili oluşturulan standartlar, hükümet tarafından ve uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan düzenlemeler ve akademik çalışmalara yer verilmiş, kurumsal yönetimin Türkiye'deki gelişiminden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümünde itibarın tanımından bahsedilmiş, 4 büyük denetim firmasının kalite itibarı üzerine literatür çalışmaları incelenip, Türkiye'deki 2015 geliri baz alınarak oluşturulan ilk 10 denetim firmasının kalite kontrol sistemleri belirtilmiştir. Denetim firmalarının Global şeffaflık raporları ve Türkiye'de ki çalışmalar incelenmiş ve bu çalışmaya dayalı tavsiyeler belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: İtibar, kalite, denetim kalitesi
Marmara bölgesindeki üniversitelerin muhasebe yüksek lisans programlarındaki derslerinin Kamu Gözetimi Kurumu bağımsız denetçilik sınavına denkliği
2000 yılından sonra meydana gelen ve muhasebe mesleğini ilgilendiren denetim skandalları denetçilere olan güvenin azalmasına sebep olmuştur. Dünya çapında yaşanan skandallar denetim sektöründe düzenlemeler ve değişiklikler olması sonucunu doğurmuştur. Ekonomik gelişmeler, globalleşen dünya ve bilgi akışının hızlanmasıyla birlikte dünyanın her noktasından bilgiye ulaşım sağlanmakta, bununla birlikte bilginin güvenilirliği önem kazanmaktadır. Bilgi kullanıcılarının, güvenilir bilgiye olan ihtiyaçları denetim faaliyetlerine olan ilgisini arttırmıştır. Bu nedenle bağımsız denetim ve bağımsız denetçi kavramları önem kazanmıştır. Bağımsız denetim faaliyetini yürütecek olan bağımsız denetçi statüsündeki kişilerin, denetim sektördeki etkinliği mesleki anlamda yeterli donanıma sahip olmaları ile doğru orantılıdır. Yeterli teorik bilginin kazanımı için en büyük pay şüphesiz üniversitelere ve verilen eğitime düşmektedir. Çalışmanın amacı bağımsız denetçi olmak isteyen kişilere, Marmara Bölgesindeki üniversitelerin yüksek lisans muhasebe programlarında verilen derslerin girecekleri bağımsız denetçilik sınavı konuları açısından denkliği sağlayıp sağlamadığının belirlenmesidir. Araştırmada Marmara bölgesindeki bütün üniversitelerin web sitelerinin taranması sonucunda 13 üniversitenin muhasebe yüksek lisans programları dahilinde toplam 21 programın verisine ulaşılmıştır. Ulaşılan veriler ve Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) bağımsız denetçilik sınav konuları ilişkilendirilerek Avrupa Kredi Transfer Sistemi (AKTS) denkliği ile incelenmiş, derslere göre yüzdesel dağılım ile sınav konularının üniversiteler açısından sağlanıp sağlanmadığını belirten verilere ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda; muhasebe ve finans yüksek lisans programlarının muhasebe ve denetimi programlarına göre sınav konularını karşılamasının daha fazla olduğu belirlenmiştir. KGK sınav konularına ait dağılımın eşit olmasından yola çıkılarak denetim alanı ile ilgili ağırlığın arttırılmasının meslek mensuplarının çalışmalarına katkı sağlayacağı sonuçları tespit edilmiş ve bu konuda önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bağımsız Denetim, Bağımsız Denetçi, Bağımsız Denetçilik Sınavı, Yüksek Lisans Eğitimi
KOBİ'lerin bağımsız denetim yaptırmasında KOSGEB desteğinin etkisi : İstanbul ili hakkında araştırma
Bu çalışmanın amacı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki toplam işletmeler arasındaki sayısal üstünlüğü başta olmak üzere, üretim, istihdam, yatırım, dış ticaret, toplam krediler ve vergiler içindeki payları göz önünde bulundurulduğunda ülke ekonomilerinin bel kemiği durumda olan KOBİ'lerin, Bağımsız denetim faaliyetinden ne derece yararlandığını araştırılmasıdır. Tüm dünyada üzerinde fikir birliğine varılamamış olan ve KOBİ olarak anılan "Küçük ve Orta büyüklükteki İşletmeler" in, rekabet güçlerinin uluslararası düzeyde artırılması ve ülkemizin ekonomik büyümesinde KOBİ'lerin katkısının yükseltilmesi için ülkemizde kurulan KOSGEB'in KOBİ'lere sunmuş olduğu 15 destek programının bir tanesi olan genel destekler programının bağımsız denetim desteğinin, KOBİ'ler tarafından ne derece faydalandığını tespit edilmesi amaçlanmıştır.
BDS 701 ile bağımsız denetim raporundaki değişikliklerin bağımsız denetçiler üzerindeki etkisi: Türkiye uygulamasında potansiyel etkisi üzerine kalitatif çalışma
Denetçi raporu denetim sürecinin sonuçlarının direkt sunulduğu en bağımsız mecradır. Tarafsız, şeffaf ve güvenilir bilgiye olan ihtiyacın giderek artması, denetim standartlarının gerek denetçinin sorumlulukları gerekse görüş oluşturulması yönünde yenilenmesini gerektirmiştir. Uluslararası Denetim ve Güvence Standartları Kurulu (IAASB)'nun 2006 yılında ajandasına alarak başlattığı çalışmalar sonuçlanmış ve 15.12.2016 itibariyle yeni ve gözden geçirilmiş raporlama standartlarının yürürlüğe konulması yönünde karar alınmıştır. IAASB'nin bu süreçte yaptığı araştırmalar kullanıcıların denetçi raporunun sadece finansal tabloların ilgili standartlara olan uyum derecesini ifade eden görüş paragrafını okuduklarını ortaya koymuştur. Paydaşlar, IAASB'nin denetçi raporunun yeniden ele alınması kapsamındaki çalışmalarında, kendileri için daha kullanılabilir bilgi içeren ve daha bilgilendirici denetçi raporlarına olan ihtiyacını özellikle dile getirmiştir. Yeni raporlama standartları denetçi raporunda yer verilen kilit denetim konuları bölümü ile denetçi raporunun okuyucularına işletme hakkında detaylı bilgiler vermekten ziyade gerçekleştirilen denetim süreci hakkında detaylı bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmamızın amacı, BDS 701 çerçevesinde, yeni ve gözden geçirilmiş raporlama standartlarında yer alan kilit denetim konularının belirlenmesinden ve bu kapsamda açıklanacak uygun bilgilerin raporlanmasına kadar ki mesleki yargı sürecinin ortaya konulmasıdır. Bu standart şeffaflığı artırarak finansal tablo okuyucusunun finansal tabloları daha iyi anlamasına neden olacak olup, yatırımcıların yapacakları yatırımlar konusunda bir yol gösterici mahiyette olacağı düşünülmektedir. Uluslararası mecralarda yarışabilmek için bu standardın önemi büyüktür.
Bağımsız denetim yaptırılmamasının mali ve hukuki sonuçları
Dünya genelinde gerçekleşmiş olan değişimler ve yaşanan gelişmeler neticesinde bağımsız denetime ihtiyaç duyulmuştur. Şirketlerin sayılarındaki artış ve muhasebe sistemlerindeki karmaşıklık sebebiyle denetlenme ihtiyacı gün yüzüne çıkmıştır. Şirket ve kurumlarda yaşanan hata, hile ve önemli yanlışlıklar sebebiyle bağımsız denetim faaliyetleri şirket ve kurumlar için yol gösterici olmuştur. Bağımsız denetim faaliyetinden geçmemiş şirket ve kurumlar başta kendi varlıkları olmak üzere, bağlantılı oldukları şirket ve kurumlar için de tehlike oluşturmaktadırlar. Geçmişte global anlamda etkiler bırakmış olan şirket yolsuzlukları yaşanmış ve bu olaylar neticesinde birçok şirket iflas eşiğine gelmiştir. Bağımsız denetim faaliyetinin düzenli olarak gerçekleştiriliyor olması, bir şirketin devamlılığını sağlayıp belirlenen hedeflere emin adımlarla ilerlemesi ile doğru orantılıdır. Hile ve hata kaynaklı işlemlerin tespit edilemiyor olması ve bunun neticesinde şirketlerin olumsuz olarak etkilenebiliyor olmaları nedeniyle, Uluslararası Denetim Standartlarına uyumlu olarak Türkiye Denetim Standartlarının ışığında sürdürülmekte olan bağımsız denetim faaliyetlerine ihtiyaç duyulmuştur. Bakanlar Kurulu'nun belirlemiş olduğu bağımsız denetime tabi olma kriterlerine uygun olmalarına rağmen, bağımsız denetim yaptırmayan şirketlerin mali ve hukuki yönden karşılaşabilecekleri sonuçlar olabilmektedir. Şirketlerin mali olarak karşılaşabilecekleri olumsuz durumlarla birlikte, faaliyet göstermelerini engelleyebilecek cezalar verilebilmektedir. Anahtar kelimeler: Bağımsız Denetim, Uluslararası Denetim Standartları.
Finansal tablolara uygulanan rasyo analizi ile hilenin tespiti, değerlendirilmesi ve tekstil sektöründe bir uygulama
Ülkemiz ve dünyadaki ekonomik dalgalanmalar ve değişiklikler sebebiyle, şirketlerin güçlü kontrol mekanizmaları kurma isteği, hızlı büyüyen şirketlerin büyümlerini istikrarlı ve sürdürülebilir hale getirme gayreti yanında, güçlü bir denetim ve analiz sistemi kurulmasını bir ihtiyaç haline getirmiştir. Çalışmada tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir şirket üzerinde, rasyo analizi tekniği ile hata ve hile tespitinin sağlanmasını uygulamalı olarak detaylıca açıklamaya çalıştık. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Muhasebe Hata ve Hile kavramları ile türleri ve yönetemlerine ilişkin literatür çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Rasyo analiz teknikleri , formülleri ve genel kabul görmüş oranları üzerinde çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde uygulamaya yer verilmiştir. İnceleme yapılan tekstil şirletinin üç yıllık finansal tablolarına, ikinci bölümde açıkması yapılan rasyo analiz teknikleri uygunlanmış ve çıkan sonuçlara dayanarak kırmızı bayraların varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır.Çıkan sonuçlara göre yapılması gerekenler hakkında tavsiyelere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tekstil , Hata ve Hile , Rasyon Analizi , Oran Analizi, Bağımsız Denetim
Yolsuzluğun önlenmesinde denetimin rolü ve etkinliğinin artırılması
Yolsuzluk kavramı dünyanın hemen her ülkesinde ortaya çıkan toplumsal bir sorundur. Bu çalışmanın temel amacı denetim faktörünün yolsuzluğun önlenmesi üzerindeki etkisini araştırmak ve denetim faktörünün yolsuzlukların çözümü adına etkinliğini artıran unsurları ortaya çıkarmaktır. Yolsuzluğun verdiği ekonomik ve toplumsal zararların önüne geçmek toplumun ve devletin tüm organlarınca yapılacak çalışmalar ile minimum seviyeye indirilebilmektedir. ''Bağımsız denetim ve denetimin tüm unsurları bu sorununun çözümünde nasıl bir rol oynamaktadır ve bu rol nasıl artırılabilir'' sorusunun cevabı bu çalışma ile ortaya konulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Denetim, Yolsuzluk, Bağımsız Denetim
Türk Ticaret Kanunu'na göre anonim şirketlerde bağımsız denetçi
Bağımsız denetim faaliyetinin ana karakterini oluşturan bağımsız denetçi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'yla birlikte önemli değişikliklere uğramıştır. Düzenlenen yeni kanunla birlikte anonim şirketin denetlenmesi sistemi tamamen değiştirilmiş olup denetçi anonim ortaklığın bir organı olmaktan çıkarılmış, denetim görevi, ortaklığın dışında tamamen bağımsız kişilere verilmiştir. Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, anonim şirketlerin denetlenmesinde görev alacak denetçinin 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'na uygun olarak ruhsat alması gerekmekte, ayrıca Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kanunu'nca yetkilendirilmesi gerekmektedir. Ekonomik bir birim olarak faaliyet gösteren anonim şirketlerde, bağımsız denetçi tarafından yürütülecek etkin bir bağımsız denetim süreci sonucunda elde edilen veriler, bağımsız ve tarafsız şekilde sunulan görüş raporları, yatırımcı vb. bilgi kullanıcılarının karar alma aşamasında büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, düzenlenen yeni Türk Ticaret Kanunu açısından bağımsız denetçi kavramı anonim şirket bazında ele alınarak detaylı bir incelemeye tabi tutulmuş, eksik ve tutarsız yönler ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır.
Türk Ticaret Kanunu'na göre bağımsız denetimin esasları
İşletmelerin gelişmesi daha iyi bir düzen içinde ilerleyebilmesi için gerekli hukuk düzenine sahip olması gerekmektedir. Bu düzenin sağlanması hem işletme içinde hem de işletme dışında yürütülmesi gereken belli başlı kurallar çerçevesinde desteklenmiş ve kabul görmüş hukuk kuralları ile mümkün olmaktadır. Bağımsız denetim de bunlardan bir tanesidir. Daha önce sınırlı alanlarda uygulaması olan bağımsız denetim, çağın gereklilikleri ve teknolojinin hızlı gelişmesiyle birlikte işletmelerde bir ihtiyaç haline gelmiştir. 2012 yılında yeni bir düzenleme yapılarak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun kabulü ile de bağımsız denetime verilen önem arttırılmış, denetim genişletilmiştir. Yapılan düzenlemeye dayanılarak bu tez çalışmasında genel olarak bağımsız denetim esasları ana hatlarıyla ele alınıp, açıklanmaya çalışılmıştır.
Bağımsız denetçilerin hileye ilişkin sorumluluklarının finansal tablolardaki rolü ve önemi
Geçmişten günümüze gelen muhasebe hileleri günden güne artmış ve gerek ülkemizde gerekse dünya açısından önemli bir yer almıştır. ACFE Raporlarında yer edinilen hile faktörünün önüne geçilememiş günden güne miktar ve tutar olarak artış göstermiş ve günümüzde ise halen bu sayı artmaktadır. Devlet ve özel sektör açısından hile kaynaklı nedenlerden kayıplarda oldukça büyük bir yer edinilmektedir. Devlet için oluşan bu kayıplar vergi kaybı, özel sektör için oluşan bu kayıplarda kazanç kaybıdır. Özellikle Sanayi Devrimi sonucundan ortaya çıkan işletmenin faaliyet alanının genişlemesi, üretim yöntem ve modellerinin gelişmesi, işletmelerin geniş organizasyon yapılarının ortaya çıkması ve yönetimi artık işletme sahipleri değil de bu konuda uzman kişilere yaptırması, denetim mesleğini ön plana çıkartmıştır. İşletme ortaklarının işletme faaliyet alanlarından uzaklaşması sebebiyle de denetim hizmetine ihtiyaç artmıştır. İşletme yönetimi ya da işletme çalışanlarının yaptıkları hileler nedeniyle devlet ve finansal tablo kullanıcıları olumsuz yönde etkilenmekte ve finansal krizler ortaya çıkmaktadır. Özellikle Enron skandalından dolayı oluşan büyük kayıp, ekonomiye ciddi zararlar vermiş ülkelerde bundan ötürü önlem ve tedbirlerini genişletme yoluna gitmişlerdir. Sürekli artan hile kaynaklı kayıpların önüne geçilmesi için, devlet ve işletmeler bu konu hakkında çalışmalar yapmış bağımsız denetim kuruluşları oluşturmuş ve bağımsız denetçilik mesleğini meydana getirmişlerdir.
Muhasebe standartlarına göre stokların ve satışların bağımsız denetimi
Türkiye' de bağımsız denetime tabi olan firmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Ülkemizde bağımsız denetime tabi olan tüm şirketlerin finansal tablolarının raporlanmasında Türkiye Muhasebe Standartları/ Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS)' nı dikkate almaları gereklidir. İşletmenin varlıklarında önemli bir yere sahip olan Stok ve işletmelerin karıyla doğrudan ilişkili olan Satış hesapları işletme dışındaki bilgi kullanıcıları ve işletme yönetimi açısından da önemli bir yere sahiptir. Globalleşen dünyamızda uluslar arası firmaların bilgi kullanıcılarının ulaşmak istedikleri bilgilere kolay ulaşması ve anlaşılabilir olması için Uluslar arası Finansal Raporlama standartları(UFRS) ile tek düzelik sağlanmaya çalışılmıştır. Böylelikle firmaların uluslar arası alanda rekabet edebilmesi kolaylaşmıştır. İşletmelerin bilgi kullanıcılarına doğru bilgi verebilmesi için, işletme yönetimin finansal tablolarda stokları TMS 2 stoklar açısından uygulamada ne gibi etkileri olduğunu kapsamlı şekilde inceleyerek ve denetiminin yapılırken finansal tablolarda nelere dikkat edileceğini açıkça ele alınmıştır. Bu çalışmada, stokların yanı sıra satış hesaplarının TFRS 15 müşteri Sözleşmelerinden Hasılat standardında düzenlenen hususlar doğrultusunda finansal tablolara nasıl raporlanacağını ayrıca finansal tabloların denetiminde nelere dikkat edilmesi gerektiği incelenmiştir.
Yazılım teknolojisindeki gelişmelerin bağımsız denetime katkı ve etkileri
İşletmeler belirli amaçları gerçekleştirmeyi hedef alır ve bu amaçları yerine getirmek için faaliyetlerini sürdürür. İşletmelerin temel hedef ve amaçlarının başında sürdürülebilirlik ve kâr elde etmek gelmektedir. Ancak söz konusu bu amaçlar işletmeler için tek başına ifade edilebilecek unsurlar değildir. İşletmenin bulunduğu sektör, bu sektördeki konumu, bilgi birikimi, verimliliği, politikası, çalışanlarının yetkinlikleri ve diğer birçok konu kâr ve devamlılık amacıyla birlikte düşünülmesi gereken konulardır. Günümüzde ekonomik gelişmelerle birlikte işletmelerde büyümüş ve işletme içindeki verilerde artmıştır. Bunun sonucunda muhasebe işlemleri ve denetim daha karmaşık bir hale gelmiştir. İşletme içindeki risk unsurları çoğalmış ve risk odaklı denetim gündeme gelmiştir. İşletmelerde hilelerin varlığı, işletme amaçlarının gerçekleşmesini engelleyecek en büyük tehditlerden birisidir. Hile, işletme üst yönetimi, işletme çalışanları veya işletmeyle ilgili üçüncü kişiler tarafından çeşitli yöntemlerle yapılan ve işletmede büyük kayıplar oluşturan eylemlerdir. Denetim yoluyla hilelerin tespiti ve önlenmesi işletmeler için büyük önem arz etmektedir. Uygulanacak denetim tekniklerinin doğru seçilmesi hilelerin tespit edilmesi adına önemlidir. İşletmeler sahip oldukları organizasyon yapısı gereği hile ve su istimale her zaman açık olmaktadır. Dolayısıyla işletmeleri ve yatırımcıları korumak için denetim çalışmalarının düzenli bir şekilde yürütülmesi ve günümüz ekonomik yapıları nedeniyle çok daha karmaşık bir yapıya dönüşen organizasyonların risk unsurları hesaplanarak denetim hedeflerinin belirlenmesi gerekmektedir. Dönem içindeki işlem sayısının artması sebebiyle veri sayısının fazla olduğu işletmelerde, denetim çalışmalarını matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle birlikte bilgi teknolojilerini kullanmadan gerçekleştirmek oldukça zor, zaman ve maliyet açısından verimsiz bir çaba olacaktır.
Bağımsız denetim sürecinde iç kontrol ve iç denetimin etkinligi ve bir uygulama
Kontrol ve denetim kavramları tanım olarak birbirinden farklı olmasının yanı sıra amaçları da birbirinden tamamen farklıdır. Denetim kavramı genel olarak muhasebe kavramı ile ilintilidir. Denetim faaliyetleri, konusunda uzman, donanımlı, eğitimli ve bağımsız kişi ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilirken kontrol faaliyetleri ise, bir organizasyon içinde bulunan faaliyetler ve iş süreçlerinin yine organizasyon yapısında ve üst kademe yönetime bağlı bir birimce gerçekleştirilen faaliyettir. Kontrol, faaliyetlerinin temel amacı iş ve işlem süreçlerinin performansının değerlendirilmesi ve organizasyon tarafından belirlenen hedef amaçlara varabilme başarısının değerlendirilmesidir. Kontrol kavramının en belirgin özelliği kontrol faaliyetlerinin organizasyona bağlı yönetim birimleri tarafından yürütülüyor olmasıdır. İşletmeler ekonomik hayatın içinde en önemli organizasyonları olup, her geçen gün değişim ve gelişimin merkezindedir. Zira küreselleşmenin de getirdiği etki ile beraber ekonomik hayat çok da karmaşık bir yapı halini almakta ve ekonomik işlem ve olaylarda ki artış ile işletme ortakları ve yönetimler kontrol anlamında zorluk ve güçlükler ile karşı karşıya kalmıştır. Söz konusu bu aşamada iç denetim ve iç kontrol olguları işlemleri kontrol altında tutabilmek ve risklere karşı bir korunma oluşturmak üzere işletme bünyelerinde tasarlanıp kurulmaya başlamıştır. Dünyada yaşanan ekonomik krizlerin yanı sıra bazı skandallar yüzünden tasarruf sahibi niteliğindeki yatırımcılar çok büyük zarar ve kayıplara uğramıştır. İşletmelerin finansal durum ve performanslarına ilişkin olarak bir iddia niteliğinde ortaya koydukları mali tablo ve raporlara ve söz konusu tablo ve raporların oluşmasını sağlayan bilgilere karşı duyulan güvensizlik karşısında bağımsız denetim müessesesi ve işletme yönetimleri için yeni düzenleme ve sorumluluklar geliştirilmiştir. Yeni düzenlemeler ışığında işletme yönetimlerinin üzerine düşen en önemli görev işletme bünyelerinde denetim komitelerini yapılandırma ve etkin ve fonksiyonel çalışacak bir iç kontrol sistemi oluşturma yolu ile sağlıklı ve güçlü bir iç denetim faaliyetinin yerine getirilme sorumluluğudur. Bu aşamada bağımsız denetim çok daha önemli bir duruma gelmiş, bağımsız denetçilere de verilen sorumluluk ve görevler ise, özellikle bağımsız denetimin planlanma sürecinde işletmenin iç kontrol yapısını inceleme, değerlendirme ve eğer herhangi bir eksiklik varsa yönetime ya da yönetimden sorumlu kişilere bildirilmesidir.
COVID-19 sürecinde kilit denetim konuları kapsamında açıklanan denetim prosedürlerinin denetçi raporları üzerinden değerlendirilmesi
Bu çalışmada BİST imalat sektörüne kayıtlı bulunan GIDA, İÇECEK VE TÜTÜN şirketlerinin 2020 yılı (Pandemi) finansal tabloları için yayımlanan bağımsız denetçi raporlarındaki Kilit Denetim Konuları veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Bağımsız denetçi raporlarında açıklanan Kilit Denetim Konularına uygulanan denetim prosedürleri ve türleri içerik analizi yöntemi kullanılarak Bağımsız Denetim Standartları çerçevesinde hangi prosedürlerin ve türlerin uygulandığı araştırılmıştır. Bu araştırma Pandemi döneminde açıklanan Kilit Denetim Konularının neden önem kazandığı, denetçilerin denetim esnasında karşılaştıkları zorluklar ve bu zorluklar karşısında denetimde kullandıkları alternatif yöntemler ile BDS 701 Standardı kapsamında finansal tablo kullanıcıları açısından ihtiyaca uygun, ilgili, anlaşılabilir, yeterli ve şeffaf bilgi sağlayıp sağlamadığı ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Bağımsız Denetim, Kilit Denetim Konuları, Muhasebe Denetimi
Devlet teşviklerinin finansal raporlama standartlarına göre raporlanması ve bağımsız denetimi
Devlet teşvikleri, toplumun refah düzeyini arttırmak ve ülke ekonomisini uzun vadede geliştirmek amacıyla belirli koşulların geçmişte veya gelecekte yerine getirilmesi karşılığında işletmelere verilmektedir. Türkiye'de teşvik sistemi ekonomik hedefler ile birlikte bölgesel dengesizlikleri gidermek ve istihdamı arttırmak amacıyla gerçekleşmektedir. İlgili teşviklerin amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının kontrolü, teşviklerin tahsis edilmesi kadar önemli bir konudur. Yerinde kullanılmayan devlet teşvikleri kaynak israfına sebep olarak ülke ekonomisine de zarar vermektedir. Yerinde ve veriliş amacına uygun kullanılan devlet teşviklerinin ise hem işletme hem de devlet açısından olumlu sonuçlar ortaya çıkardığı görülmektedir. Bu bağlamda devlet teşviklerinin, işletmenin tabi olduğu finansal raporlama standardına uygun bir şekilde raporlanarak finansal durum tablosu ve kar zarar tablosuna aktarılması gerekmektedir. Yararlanılan devlet teşviklerinin takip edilmesi ve denetiminin yapılması ise oldukça önemlidir. Bağımsız denetim aracılığı ile ilgili takip ve denetimin devlet teşviklerindeki yerini tespit etmek amaçlanmıştır. Bu çalışmada, bir işletmenin yararlanmış olduğu devlet teşviklerinin finansal raporlama standartlarına göre raporlanması ve bağımsız denetim süreci örnek uygulama yapılarak ele alınmıştır. İlgili örnek uygulamada devlet teşvikleri, Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) ve Devlet Teşviklerinin Muhasebeleştirilmesi Ve Devlet Yardımlarının Açıklanması''(TMS-20) standardı ile Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) esas alınarak raporlanmıştır. Denetim sürecinde, devlet teşviklerinin bağımsız denetimi esnasında izlenen süreç ortaya konulmuş ve teşviklerin işletme kayıtlarına etkisi ele alınmıştır. Ayrıca devlet teşvikleri, kilit denetim konusu olarak belirlenmiştir. Devlet teşviklerinin bağımsız denetimi sayesinde, hem işletme hem de devlet açısından teşviklerin veriliş amacına uygun olarak kullanıldığı yargısına varılmıştır. Denetim sonucunda bağımsız denetçi makul güvence ortamında olumlu görüş bildirmiştir.
Bağımsız denetçilerde rol belirsizliği, rol çatışması ve algılanan iş yükünün iş tatmini üzerindeki etkisi
Bu çalışmada; bağımsız denetçilerin algıladığı rol belirsizliği, rol çatışması ve iş yükünün, iş tatminleri üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Türkiye genelinde yeminli mali müşavir ve serbest muhasebeci mali müşavir ünvanı ile bağımsız denetçilik yapan kişiler arasında kolayda örnekleme tekniği ile belirlenen 171 kişiye anket uygulanmıştır. Uygulanan anket formunda, rol belirsizliği ve rol çatışması ölçeği, iş yükü algısı ölçeği ve Minnesota iş tatmini ölçeği uygulanmıştır. Çalışanların içsel tatminleri artıran unsurlar olan başarmak, tanınmak, övgü almak, sorumluluk yüklenmesi, terfi etmek ve işin kendisi iken; dışsal tatmin ise, ödüller, maaş artışları, şirket politikası, çalışma şartları, fiziksel koşullar, iş güvencesi, iş yerinde insan ilişkilerinin iyi olması ile oluşmaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, denetçilerde rol belirsizliği, rol çatışması ve iş yükü algısı, içsel tatmini azaltmaktadır. Rol belirsizliği ve iş yükü algısı ise, dışsal tatmin üzerinde negatif belirleyiciliğe sahiptir. Genel tatmin düzeyini azaltan en güçlü faktörler, rol belirsizliği ve iş yükü algısıdır. Bununla birlikte, rol belirsizliği yaş ve gelir düzeyine göre farklılaşmaktadır. Rol çatışması medeni duruma, kıdeme ve psikolojik destek alma durumuna göre farklılaşmaktadır. Denetçilerin algıladığı iş yükünün cinsiyet, eğitim düzeyi, kıdem ve psikolojik destek almaya göre değiştiği gözlenmiştir. Dışsal tatmin cinsiyet, eğitim durumu ve çocuk sayısına göre değişmektedir. Genel tatmin eğitim durumuna göre değişmektedir. Bağımsız denetçilerin iş tatmin düzeyleri üzerinde rol belirsizliği ve algılanan iş yükünün negatif etkileri belirlenmiştir.
Ücretin denetim bağımsızlığı üzerindeki etkisi
Bu çalışma, ücretin bağımsız denetim üzerindeki etkisini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Son yıllarda yeni TTK sonrası bağımsız denetim kıstasları gereği genel ölçütler her geçen sene düşürülmüş bulunmaktadır. Bu kıstasların aşağı çekilmesi ile birlikte bağımsız denetim hizmetine olan talep artmıştır. Dünya çapında ise bağımsız denetim yıllardan beri önemi yadsınamaz bir gerçektir. Bu talep artışı ile birlikte bağımsız denetimin ücreti ve denetimin bağımsızlığı konusu daha fazla sorgulanmaya başlanmıştır. Ayrıca, 2000'li yılların başında yaşanan büyük muhasebe skandalları denetime olan güveni sarsmış ve denetçi bağımsızlığını sorgulanır hale getirmiştir. Bu kapsamda, bu çalışma ile bağımsız denetim sürecinde bağımsızlık ve ücretin bu konu üzerindeki etkisinin tespiti amaçlanmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın ilk bölümlerinde araştırmanın amacı, kapsamı ve önemi belirtilmiştir. İkinci bölümde ise denetim kavramı, ücret kavramı, genel standartlar ve tanımlar açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise çalışmanın önemli kısmını oluşturan bağımsızlık kavramına, bunu etkileyen ve zedeleyen hususlara aynı zamanda denetçinin bağımsızlığını tehdit eden faktörlere değinilmiştir. Dördüncü bölümde ise çalışmanın Türkiye'de denetim hizmetleri üzerindeki etkisi ve piyasa şartları incelenmiştir. Türkiye'de denetim hizmetleri piyasasındaki gelirlerin dağılımına bakılmış, bunun ücret ve bağımsızlık üzerindeki etkisi irdelenmiştir. Sonuç kısmında ise çalışmanın amaç ve hedefi doğrultusunda çeşitli pozisyonlardaki bağımsız denetçilere internet üzerinden anket uygulanmak suretiyle konuya açıklık getirilmiştir. Araştırma sonucunda bağımsız denetim bağımsızlığının sadece ücrete bağlanmasının doğru olmaması ile birlikte bağımsız denetimin ücretini ve bağımsızlığı birçok etmenin belirlediği saptanmıştır. Bağımsız denetimin sadece ücret faktörü ile doğrudan bağının olamayacağı, ücret dışında başka birçok faktörün var olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca denetim ücretinin hizmet kalitesi açısından önemli bir faktör olduğu, denetim ücretinin kamu otoritesi tarafından belirlenmesinin bağımsızlığın sağlanması yönünden bir alternatif olabileceği ancak dünyada ve ülkemizdeki mevcut uygulamada gözetim ve etik kuralların belirleyici rol oynadığı tespit edilmiştir.
Yapısal riskin bağımsız denetim riskinin denetçi açısından kabul edilebilirliği üzerindeki rolünün değerlendirilmesi
Günümüz Türkiye şartlarında bağımsız denetime tabi olan işletme kapsamının artışına paralel olarak bağımsız denetçi ve denetim kuruluşlarının sayısı da hızlı bir artış göstermiştir. Denetlenen işletmelerin finansal tablolarındaki hatalardan ve hilelerden dolayı bağımsız denetçinin denetim riskini hedeflenen düzeye indirememesi yapısal risk faktörünü ve kontrol ortamlarının risk seviyelerini doğru tespit ederek denetim riskinin makul bir düzeyde sağlanamamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle denetçinin hangi durumlarda yapısal riskin kabul edilebilir olmadığına karar vermesi veya yapısal riski çok yüksek olsa dahi kontrol testleri sonucu denetim riskini hedeflenen düzeye indirebileceğini yorumlanması ve bazı ölçek yeni yöntemlerle ulaştığı sonuca bağlı kararını vermesi gerekmektedir. Çalışmamızda, bağımsız denetçilerin, denetim öncesi müşteri firmayı ve sektörü tanıma, firma hakkında bilgi ve referans toplama ve denetime olan ihtiyacın bilinmesi ayrıca varsa önceki denetçi ile görüşülerek firmanın finansal durumu ve yönetimin profili hakkında bilgi alınarak, bu denetim işinin etik kurallar gereği mesleğin itibarına leke düşürecek bir durum taşımadığı farkındalığı ile denetim öncesi yapısal riski ve kontrol riski analizini hangi politika ve prosedürlerle yapıldığını araştırarak, denetçinin hangi durumlarda müşteriyi kabul veya reddetme kararı aldığı incelenmiştir.