Metin inceleme
Bu konu başlığı altında 59 tez
Kadrî'nin Menâzilü't-Tarîk ilâ Beyti'llâhi'l-Atîk adlı eseri (İnceleme ve edisyon kritikli metin)
Hac ibadeti, hac edebiyatının oluşmasına kaynaklık etmiş ve bu konuda birçok edebî tür kaleme alınmıştır. Hac ibadetini konu alan türlerden biri de menâzil-i hac muhtevalı eserlerdir. Bu tür eserlerde hac yolları, hac kervanlarının konakladığı menziller, ziyaret edilecek dinî, tarihî ve ticari mekânlar, menzillerin coğrafi ve ticari özellikleri ile şehir halkı hakkında bilgiler verilmiştir. Türk edebiyatında birçok manzum, mensur ve manzum-mensur menâzil-i hac kaleme alınmıştır. Bu mahiyette yazılan eserlerden biri de Menâzilü't-Tarîk ilâ Beytillâhi'lAtîk'tir. Eserin müellifinin adının Abdülkadir Çelebi, mahlasının Kadrî olduğu ve XVII. yüzyılda yaşadığı anlaşılmıştır. Eserin üç nüshası tespit edilmiştir: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Ayasofya 01469, Millet Yazma Eser Kütüphanesi 34 Ae Tarih 892 ve Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Y/0377. Çalışmada Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi nüshası esas alınmıştır. Mensur olarak yazılan eserde yer yer nazım parçaları serpiştirilmiştir. Eser içerisindeki manzum kısımlar toplam 32 beyitten ibarettir. Manzum kısımlarda yer alan şiirlerin sadece üçünde mahlas zikredilmiştir. Bab ve fasıllar hâlinde tertip edilen eserde hac yolculuğu güzergâhındaki 97 menzil yer almaktadır. Menziller suyunun olup olmaması, havası, coğrafi ve ticari yönüyle ele alınmış, menzillerdeki dinî ve tarihî mekânlar ile şahıslar zikredilmiş, menziller arası mesafeler saat cinsinden ifade edilmiştir. Eserde menzil isimleriyle ilgili hikâyeler anlatılmış, ayet ve hadislerden iktibas yapılmış, menzillerdeki gelenek ve göreneklere değinilmiştir. Ayrıca menziller hakkında bilgiler verilirken kalıplaşmış ifadeler ve cümle yapısı tercih edilmiştir. Eser, hacı adaylarına faydalı bilgiler vermek amacıyla yazılmıştır. Bu sebeple eserde sade ve anlaşılır bir üslup hâkimdir. Bu çalışmada hac içerikli eserler ve özellikle menâzil-i hac sahasına dair literatür bilgisi verildikten sonra Menâzilü'tTarîk ilâ Beyti'llâhi'l-Atîk adlı menâzil-i hac eserinin incelenmesi ve edisyon kritiği yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Abdulkadir Çelebi, Kadrî, Menâzilü't-Tarîk, Menâzil-i Hac, Hac Seyahatnameleri
Dibilimsel gerekçelenmdirme çözümlemesi -Almanca ve Türkçe boşanma metinleri bağlamında gerekçelendirme ve belirleyenleri-
11. ÖZET Bu çalışmanın temel konusu Almanca ve Türkçede hukuksal gerekçelendirme olmakla birlikte, doğal dilsel gerekçelendirmelere ilişkin genel kuramlar irdelenmiştir. Dilbilimsel gerekçelendirme kuramı oldukça yenidir; gerekçelendirme adı altında irdelenmesi genellikle söz- eylem kuramı çerçevesindedir. Yeni çalışmalar doğası gereği kuramsal ağırlıklıdır. Bu bakımdan, bu çalışmada dallararası kimi kuramlara geniş yer verildi. Çalışma on bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, toplumsal gerçekliği ve bunun yöntemlerini araştırma konusu olarak belirleyen budun yöntembilim irdelenmiştir. Gerekçelendirme, bir konuda uzlaşımı hedefler. Uzlaşım, ancak ortak deneyimlerin gözetilmesiyle sağlanır. Toplumsal gerçekliği gözetmeyen bir uzlaşma çabasının başarıya ulaşması çok güçtür. Bu yüzden, gerekçelendirmede budun yöntembilimin verilerinden yararlanılması gereği vurgulanmış ve konuya ilişkin savlar belirginleştirilmiştir. İkinci bölümde, dilbilimsel metin çözümlemesi konulaştırılmıştır. Burada, metin dilbilimin gelişimi, metin kavramı, metin türleri ve bunları ayrımlaştırma ölçütleri irdelenmiştir.228 özet Üçüncü ve dördüncü bölümde, hukuksal gerekçelendirmenin gelişimine katkı sağlayan kuramlar ve bu kuramlar arasındaki etkileşim sorunlaştırılmıştır. Bu bağlamda, Baier'in ahlaksal gerekçelendirme kuramı, Toulmin' in gerekçelendirme kuramı ve modeli, Hare'nin ahlaksal gerekçelendirme kuramı, Wittgenstein' m dil oyunu kavramı, Austin, Searle ve Klein' m söz-eylem kuramı irdelenmiştir. Söz konusu kuramlar, gerekçelendirme çözümlemesi açısından sınanmış ve gerekçelendirme kuramına katkıları tartışılmıştır. Beşinci bölümde, gerekçe ve gerekçelendirme tüm yönleriyle ele alınmış; formal mantığın doğal dilsel gerekçelendirmeyi betimlemedeki yetersizliği vurgulanmıştır. Gerekçelendirmenin, eylem, söylem, hakikat, tartışma ve güdüleme ile ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca, sezdirim kuramı, bağıntı kuramı ve yapıcı etikin gerekçelendirmedeki işlevi sorunlaştırılmıştır. Altıncı bölümde, hukuksal gerekçelendirme kuramı ve bunun yorumbilim ve dilbilim ile ilişkisi konulaştırılmıştır. Bu bölümde, hukukbilim, dilbilim ve yorumbilim arasında olması gereken işbirliği ve olası yöntemler sav oluşturucu biçimde ayrımlaştırılmıştır.229 özet İrdelenen kuramlar ve değinilen bilim dalları, dallararası etkileşim ve işbirliğinin zorunluluğunu ortaya koymuştur. İzleyen bölümde ise, boşanmaya ilişkin yasal düzenlemelere kısaca yer verilmiştir. Alman ve Türk yasalarına göre boşanma nedenleri belirtilmiş, aralarındaki koşutluk ya da koşutsuzluk belirginleştirilmiştir. Edimsel bölümde, Türkçe ve Almancadan seçilen boşanma metinleri, Toulmin' in gerekçelendirme modeline göre çözümlenmiştir. Kararların yorumlanmasında kimi kuramlara gönde rme yap ı İmi ş 1 1 r. Sonuç bölümünde, kapsamlı bir gerekçelendirme modeline ilişkin savlar geliştirilmiştir. Gerekçelendirmede karşı gerekçelendirenin belirleyiciliği önemsenmiş; dallararasılık, ahlaksallık, iletişimsellik, anlaşılırlık, uygunluk, yararlılık ve akılcılığın gerekçelendirmedeki önemi ve işlevi bu çalışmanın başlıca savları olarak vurgulanmıştır. Kuramsal ve edimsel bölümde belirginleşen gerekçelendirme ölçütleri irdelenmiştir.
Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân'ın 1466 tarihli Müntehâ adlı eseri (V.233a-309a, metin-dil incelemesi-dizin)
XV. yüzyılda Ahmed Bîcân tarafından kaleme alınan Müntehâ adlı eser, başlangıçta Bîcan'ın daha önceden ağabeyi Yazıcıoğlu Mehmed'in Arapça eserine yaptığı aynı adlı tercümenin yeniden elden geçirilmiş bir nüshası sanılmıştır. Fakat iki eser hakkında yapılan tavsîf çalışması sonucunda farklı eserler olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın konusunu, İBB Atatürk Kitaplığında Bel_Yz_K0784 numara olarak kaydedilmiş ve Ahmed Bîcân'ın 1466 yılında tamamladığı ikinci Müntehâ adlı eserin el yazmasının 233a-309a varakları oluşturmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi, kapsamı ve sınırlılıkları üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde ise Ahmed Bîcân hayatı ve eserleri hakkındaki bilgiler aktarılmış, eser ve eserin incelenen nüshası ele alınarak incelenecek metinle ilgili bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde metnin dil bakımından incelemesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde metnin çeviri yazıya aktarımı yapılmış ve beşinci bölümde dizin oluşturularak eserle ilgili elde edilen bulgularla sonuca varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Müntehâ, Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân, Osmanlı Edebiyatı, Gelibolu, XV. Yüzyıl Osmanlı Nesri
İlkokul 2. sınıf türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı ölçütlerine göre incelenmesi
Yaşamın diğer evrelerine nazaran çok hızlı ilerleyen gelişim ve değişimin görüldüğü çocukluk evresinde dil gelişimi de hızlı olmaktadır. Çocukların dilsel ve bilişsel gelişiminde çocuk kitapalrının etkisi bulunmaktadır. Çocuk kitapları, çocukların farklı gelişim dönemlerine ve özelliklerine uygun olarak hazırlanmalıdır. Çocuk kitaplarının özellikleri içerik ve biçim olmak üzere iki ana başlıkta ele alınmaktadır. Çocuk kitaplarında bulunması gereken içerik özellikleri; tema, konu, temel kavramlar ve değerler, karakterler ve kahramanlar, plan, dil ve anlatım, ileti şeklindedir. Çocuk kitaplarının biçim özellikleri ise; kitabın boyutu, cilt, kağıt, kapak, harfler, sayfa düzeni ve resimler olarak ele alınmaktadır. Bu sebeple nitelikli çocuk kitaplarında bulunması gereken özelliklerin ders kitaplarındaki metinlerde de bulunması gerektiği ifade edilebilir. Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan kazanımların gerçekleştirilmesinde metin seçimleri önemlidir. İlkokul 2.sınıf öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının özellikleri ele alınarak ders kitabındaki metinlerin incelenmesi bu çalışmanın değeridir. Bu araştırmanın amacı, İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı ölçütlerine göre incelenmesidir. Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu tarafından 2022-2023 eğitim öğretim yılında kullanılmak üzere ilkokul 2. sınıf öğrencileri için kabul edilen Türkçe ders kitabında bulunan 40 metin oluşturmaktadır. Araştırmaya 2. sınıf Türkçe ders kitabında bulunan tüm metinler dahil edildiği için örnekleme yoluna gidilmemiştir. Çocuk edebiyatı ile ilgili alan yazın taranarak çocuk edebiyatının içerik ve biçim özellikleri ile ilgili uygun, kısmen uygun, uygun değil şeklinde kontrol listesi oluşturulmuştur. Bu çalışmada bu kontrol listelerine göre her bir metin çocuk edebiyatı ölçütleri kapsamında incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabında Türk çocuk edebiyatından eserlere daha çok yer verildiği, yazar ve şairlerin biyografilerine yer verilmediği, 25 metnin kısaltılarak alındığı, beş metinde anlam bütünlüğünün kısmen bozulduğu, 14 metnin başında kısa özet verildiği, iki metinde anlam bütünlüğünün kısmen bozulduğu tespit edilmiştir. İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabının, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan metinlerin türleri açısından incelenmesi sonucunda; ders kitabında her temada bilgilendirici, hikaye edici ve şiir türünün bulunduğu, 15 hikaye edici, 13 bilgilendirici ve 12 şiir türünde olmak üzere toplam 40 metnin yer aldığı görülmüştür. İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin tema, konu, temel kavramlar ve değerler, kahramanlar ve karakterler, plan, dil ve anlatım, ileti gibi içerik özellikleri açısından incelenmesi sonucunda; 39 metnin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan zorunlu ve seçmeli temalara uygun olduğu, 37 metnin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan konu önerilerine uygun olduğu, 39 metinde temel kavram ve değerlere yer verildiği, 32 metinde kahramanlar ve karakterlere yer verildiği, plan açısından 23 metnin uygun olduğu, dil ve anlatım açısından 33 metnin uygun, ileti açısından 37 metnin uygun olduğu, üç metinde iletiye yer verilmediği görülmüştür. İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabının kitabın boyutu, cilt, kağıt, kapak, harfler, sayfa düzeni ve resimler gibi biçim özellikleri açısından incelenmesi sonucunda; kitabın boyutu, kağıt kalitesi, kapağı açısından uygun olduğu; ciltlemesi ve harfler açısından kısmen uygun olduğu görülmüştür. Çocuk edebiyatı ölçütlerinden sayfa düzeni açısından 31 metnin uygun, dokuz metnin kısmen uygun olduğu; resimler açısından 32 metnin uygun, yedi metnin kısmen uygun olduğu, bir metinde resme yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin tamamında resimlerin metni açıklama amacıyla kullanıldığı ve resimlerin çizimlerden oluştuğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Türkçe ders kitabı, metinler, çocuk edebiyatı, içerik özellikleri, biçim özellikleri
Topluluk öğrenimi yöntemi ile yazılım gereksinimlerinin sınıflandırma performansının iyileştirilmesi
Günümüzde gelişen teknoloji ile yazılım projeleri hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline getirmektedir. Bu durum, kullanıcılarla buluşan yazılım projelerinin sayısında büyük bir artışa sebep olmaktadır. Yazılım projelerinin sayındaki artışa paralel olarak firmaların rekabet etme noktasında verimli ve başarılı yazılım projelerini ortaya koyması daha da önem kazanmaktadır. Yazılım projelerinde başarı, belirlenen bütçe ve süre içerisinde müşterinin talep etmiş olduğu özellik ve işlevlerin eksiksiz yerine getirebilmesi yönlerinden değerlendirilmektedir. Yazılım projelerinin başarılı bir şekilde sonuçlanması için dikkat edilmesi gereken en önemli adımlardan biri yazılım gereksinim analizi çalışmalarıdır. Proje yaşam döngüsü içerisindeki ilk adım olan gereksinim analizi adımında, gereksinimler ne kadar doğru bir şekilde belirlenir ve belirlenen bu gereksinimler ne kadar doğru bir şekilde analiz edilirse, projenin sonraki adımları daha kontrollü bir biçimde gerçekleştirilmektedir. Yazılım projelerinde özellikle işlevsel ve işlevsel-olmayan gereksinimlerin dikkatli bir şekilde ele alınması gerekmektedir. Bu çalışmada işlevsel ve işlevsel-olmayan gereksinimlerin sınıflandırılmasında veri bilimi kullanarak, harcanan zamanın düşürülmesi ve insan bağımsız hale getirilmesi amacıyla çeşitli makine öğrenimi algoritmalarının performansları test edilmiştir. PROMISE-NFR veri seti kullanılarak, yapılan testler ile makine öğrenimi algoritmalarının tekil sonuçları değerlendirilmiştir. Algoritmaların performansları doğruluk metriği kullanılarak kıyaslanmıştır. Yapılan kıyaslama sonucu 0,8992 doğruluk değeri ile en yüksek performans değerine Naive Bayes algoritması ile ulaşılmıştır. Algoritmalarının tekil performanslarının arttırılması hedefi ile kolektif öğrenme yöntemleri kullanılmış ve Vote uygulaması ile algoritmalarının ikili ve üçlü etkileşimleri incelenmiştir. İkili ve üçlü değerlendirmeler için her gruptaki makine öğrenmesi algoritmalarından on adet algoritma belirlenmiş ve aralarındaki ilişkiler incelenmiştir. İkili olarak ele alınan algoritmaların performansları değerlendirildiğinde istenilen başarıya ulaşılamamıştır. Üçlü olarak ele alınan algoritmaların performansları değerlendirildiğinde ise 0,9024 doğruluk değeri ile en iyi sonuca SMO, PART ve Random Forest algoritmalarının birlikte kullanımı ile ulaşılmıştır. Sonuç olarak topluluk öğrenimi yöntemlerinin tekil makine öğrenimi yöntemlerine göre daha iyi sonuçlar verdiği ortaya koyduğu tespit edilmiştir.
Süleymân-Nâme-i Kebir (47.cilt) metin tenkidi ve inceleme
ÖZET Sileymanname-i Kebir, 15. yüzyılda FirdevsH Rumi tarafından yazılmıştır. 82 ciltten oluşan bu ansiklopedik eserin içinde dini, desteni, felsefi, tasavvufi, halk hekimliği ve astroloji ile ilgili konu ve bilgiler yer almaktadır. Bu tezde, eserin 47. cildinde bulunan ilk 44 varak üzerinde yapılan incelemeye ve metin tenkidine yer verilmiştir. Tez, İM bolümden meydana gelmiştir. Birinci bolümde, yazarın hayatı ve eserleri, eserin nüshaları ile ilgili bilgiler; metnin şekil, dil, üslup, muhteva özellikleri ve içinde bulunan halk hikayeleri motifleri yer almıştır. İkinci holümde metnin edisyon kritiği yapılmıştır. Ayrıca tezde omsöz, sonuç, sözlük ve bibliyografyaya da yer verilmiştir.
Ortaöğretim Türk edebiyatı ve dil ve anlatım ders kitaplarında yer alan halk edebiyatı metinleri üzerine incelemeler
Türk halk edebiyatı ürünlerinin kaynağının büyük bölümünü sözlü gelenek oluşturur. Bu sayede bir millete ait kültürel değerler, o milletin edebiyat mahsullerinde yer alır. Bu edebi ürünlerin yeni nesillere öğretilmesi kültürün yaşamasını sağlar. Okullarda kullanılan ders kitapları, eğitimin genellik ve eşitlik ilkesi sayesinde, Türkiye'nin her yerinde eğitimin aynı çizgide ilerlemesine imkân tanımaktadır. Bu kitaplarda yer alan halk edebiyatı metinleri, artık yerini popüler ürünlere bırakan halk edebiyatı mahsullerinin öğrencilere tanıtılmasında ve öğretilmesinde çok önemli yer tutmaktadır. Bu çalışmada, 2010-2011 eğitim-öğretim yılında kullanılan Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu onaylı, ortaöğretim Dil ve Anlatım ve Türk Edebiyatı ders kitaplarında yer alan halk edebiyatı metinlerinin kendi türüne ait özellikleri ve milli değerleri yeterli ölçüde yansıtıp yansıtmadığı incelenmiştir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi
Ders kitapları eğitim-öğretim sürecinde hedef kazanımların, öğrenciler tarafından edinilmesi aşamasında önemli bir yol gösterici ve yardımcı olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkçe eğitimi açısından ders kitapları, çeşitli metinler üzerinden, gerekli bilgi ve becerilerin kazandırılmasını amaçlayan bir içeriğe sahiptir. Bu sebeple Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin, dilin zenginliklerini ve çeşitliliklerini örneklendirmesi dikkate değer bir nokta oluşturmaktadır. Dilsel becerileri geliştirmeye ve Türkçenin en güzel şekilde kullanılmasını sağlamaya dayanan Türkçe dersinde metinlerin içeriklerinin, öğrencilerin seviyesine uygunluk ölçütü de göz önüne alınarak özenli bir biçimde hazırlanması esastır. Bu içeriklerde edebiyat dünyamızda yer edinmiş farklı sanatçıların eserlerine yer verilmesi, onların duyuş ve düşünüş dünyalarından çeşitli örneklerin metinlerde yer alması, çocuklara dilimizin zenginliklerini göstermesi bakımından önemlidir. Edebî metinlerde sanatçıların farklı kullanım biçimlerine yönelmeleri ve alışılmış tarzların dışına çıkmaları olağan görülen, onların hayatı yorumlama konusundaki yaratıcılıklarını göz önüne seren bir durumdur. Bağdaştırmalar, kelimeleri bir arada kullanarak değişik veya alışıldık anlam birimleri oluşturmaya dayanır. Sapma ise dili kullanma biçiminde sanatçıya özgü bir yönelimi ifade eder. Dilin birimlerini farklı şekillerde bir araya getirerek çeşitli türetmeler yapmak, özgün dilsel yapılar oluşturmak şeklinde karşımıza çıkar. Bu araştırmanın amacı ortaokul düzeyinde okutulan ders kitaplarını bağdaştırma ve sapmalar yönünden incelemektir. Bu doğrultuda 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan sekizer tema ve bu temalar içerisindeki toplam 128 metin, doküman incelemesine tabi tutularak incelenmiş ve bu veriler daha sonra içerik analizi ile sınıflandırılarak liste ve grafikler biçiminde ifade edilmiştir. Söz konusu bulgulara bakıldığında ders kitaplarında bağdaştırma ve sapma örneklerine yer verildiği ancak bu örneklerin metinlerde ve temalar arasında düzenli bir dağılımının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bağdaştırmalara öyküleyici metinler ve şiirlerde daha çok rastlanırken bilgilendirici metinlerde bu kullanımların daha az yer aldığı görülmüştür. Sapmalar açısından ise biçimsel değişikliğe dayalı sapma türlerinin metinlerde daha az yer aldığı, içerik ve anlama dayanan sapma türlerinin ise daha yoğun kullanıldığı tespit edilmiştir.
İlkokul Türkçe ders kitabında bulunan hikâye edici metinlerin incelenmesi
Bu araştırma, ilkokul Türkçe ders kitabında bulunan hikâye edici metin türleri hakkında incelemelerden oluşmuştur. Çalışmamızda öncelikle konu hakkında daha önce yapılmış araştırmalar incelenmiştir. Nitel desende doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilen araştırma, betimsel yapıdadır. Araştırmamızda ders kitapları derinlemesine incelenerek 2019 Türkçe Öğretim Programına uygun hazırlanıp hazırlanmadığı araştırılmıştır. Ayrıca ilkokul ders kitaplarındaki tüm metinler türlerine göre ayrılmıştır. Hikâye edici metin türleri kendi içinde çeşitleri incelenmiş ve oransal dağılımları çıkartılmıştır. Metinlerde gizlenmiş olan değerler çıkartılıp, hangi metin türlerinde değerlere daha çok yer verildiği araştırılmıştır. Öğretim programında belirlenen kök değerlerin hangi oranda, ne kadar sayıda kullanıldığı belirlenmiştir. Metin türlerindeki dağılıma ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Değer aktarımında, dengenin sağlanıp sağlanmadığı araştırılmıştır. Metin türlerindeki dağılımın, öğretim programına uygun olmadığı tespit edilmiştir. Değerlerin aktarımında, dağılımında orantısızlık görülmüştür. Bazı değerlerin az ya da hiç kullanılmadığı belirlenmiştir. Metin türleri ve değer aktarımında hikâye edici metinler, kitap genelinde daha ağırlıklı olmasına rağmen, öğretim programına tam olarak uygun yazılmadığı bir gerçektir. Ayrıca hikâye edici metin türünde çeşitlilik sağlanamadığı, bazı türlerin ise hiç kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenden ötürü kitaplarda zengin bir içerik oluşması engellenmiştir. Zorunlu temaların tüm sınıf kademesinde kullanıldığı, seçmeli temaların ise değiştirildiği görülmüştür. Temalar ve kitap genelinde, metin türlerinde orantısızlık mevcuttur. Metinlerin seçiminde sıklıkla geçmiş yıllardaki metinlerin kullanıldığı, güncelliğin göz ardı edildiği, seçimlerin orantısız olduğu anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkçe öğretim programı, Türkçe ders kitabı, metin, tür, tema, değer
Sosyal bilgiler ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkeleri açısından değerlendirilmesi
Bu araştırma, Sosyal Bilgiler ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkeleri açısından değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma metin incelemesine dayalı nitel bir çalışmadır. Çalışma evrenini Milli Eğitim Bakanlığı'nca onaylanan ilköğretim altıncı sınıf Soysal Bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Veriler, ders kitaplarının en büyük ünitesi olan ?İpek Yolunda Türkler? ünitesi değerlendirilerek elde edilmiştir.Araştırmanın verilerini toplamak amacıyla alt amaçlara uygun olarak soru listesi ve rubrik geliştirilmiştir. Çalışma evrenini oluşturan dört ders kitabı bu rubriklere göre değerlendirilmiştir. Veriler, rubriklerde yer alan ölçütlere göre analiz edilmiş ve kitap içerisinden seçilen somut örneklerle desteklenmiştir. Elde edilen veriler, metin örgütleyicileri, metindeki üst düzey yapılar, metin içerisindeki sorular, görsel öğeler ve sayfa tasarımı açısından gruplandırılarak sunulmuştur.Araştırmanın bulgularına göre, ilköğretim 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında metin örgütleyicileri, metindeki üst düzey yapılar, metin içerisindeki sorular, görsel öğeler ve sayfa tasarımı genellikle etkili kullanılmamıştır. Ders kitaplarında bazı tasarım ilkeleri orta ve çok az düzeyde etkili olmuş, bazıları da etkili olmamıştır. Ders kitaplarında mesaj tasarımı ilkelerinin uygulanması konusunda kitaplar arasında önemli bir fark olmadığı ve kitapların birbirine benzediği sonucuna varılmıştır.Ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkelerine uygun olarak hazırlanması ve değerlendirilmesi için konuyla ilgili kurum ya da kuruluşlara ve bu konuda yapılacak araştırmalara yönelik öneriler geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Mesaj Tasarımı, Metin İnceleme, Değerlendirme.
Milli Eğitim Bakanlığı 9. sınıf Türk edebiyatı ders kitabında yer alan metin altı sorularının ve etkinliklerinin yapılandırmacı yaklaşıma uygunluğu
Bu araştırmanın amacı, liselerde Türk Edebiyatı derslerinde okutulan öğrenme ve öğretme sürecinde tamamlayıcı bir ders materyali olarak kullanılan ?Türk Edebiyatı? ders kitabında yer alan metin soruları ve metinlerle ilgili etkinliklerin öğrenenlerin yorum yapmalarını, öğrendikleri bilgiyi yapılandırmalarını sağlayan yapılandırmacı yaklaşıma ne kadar uygun hazırlandığını incelemektir. Bu araştırmada nitel bilgiler tarama yöntemi ile toplanmış, elde edilen veriler sonuçta bir araya getirilmiştir. Çalışmada kullanılan sorular ve sınıf içinde metinle ilgili yapılan etkinlikler, MEB 9. sınıf Türk Edebiyatı kitabında yer alan metin soruları ve etkinlikleri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma konusu olan Milli Eğitim Bakanlığı 9. sınıf Türk Edebiyatı ders kitabında yer alan metin altı soruları ve etkinlikleri yapılandırmacı yaklaşım kuramının felsefesi göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Yurt dışında lise düzeyindeki okullarda verilen edebiyat derslerinde yapılandırmacı yaklaşım kullanılarak yapılan metin inceleme çalışmalarından örnek alınmıştır. Ayrıca yapılan nitel araştırma, öğretmen ve öğrencilere uygulanan tutum ölçekleri ile desteklenmiştir. Bu ölçekler t-testi, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi kullanılarak analiz edilmiştir.
Dede Korkut Hikâyeleri'nde anametinsel dönüşümler
Bir metnin anlamının ve biçiminin başka bir metin içersinde sürerliliğinin farklı boyutlarını inceleyen metinlerarasılık kuramına göre, yeni bir metin oluşturulurken ilk metin ne derece değiştirilirse değiştirilsin, ikinci metnin derinine inildiğinde yine ilk metinle karşılaşılacaktır. Gérard Genette, bir metnin başka bir metne biçimsel ve anlamsal dönüşümünü ?ötemetinsellik? kavramı altında ele almış ve kavramı arametinsellik (metinlerarasılık, intertextualité), yanmetinsellik (paretextualité), anametinsellik (hypertextualité), üstmetinsellik (metatextualité) ve önmetinsellik (architextualité)? şeklinde beş bölüme ayırmıştır. Bu çalışmada, seçilen yazılı ve sözlü ana metinler, Gérard Genette'in metinlerarası ilişkileri açıklamak için önerdiği Palempsest kuramı aracılığıyla ele alınarak, Dede Korkut Hikâyeleri'nin yeni ana metinlere biçimsel ve anlamsal dönüşümü tartışmaya açılacaktır.Anahtar kelimeler:1.Palempsest2.Ötemetinsellik3. Alt metin4.Ana metin
Beyânü'l-Hak (1-3. ciltler): İnceleme-edebiyat ve eğitimle ilgili metinlerin irdelenmesi
Dergi incelemesi, araştırmacıların üzerinde çalıştıkları konular için ilk elden malzeme ve bilgi sunması bakımından oldukça önemlidir. Ayrıca dergiler, yayımlandıkları yılların siyasi, tarihi ve sosyal yönleri başta olmak üzere bütün yönlerini bilmemiz ve tanımamız bakımından önemli kaynaklarıdır.Bu çalışma 1908-1912 tarihleri arasında yayın hayatında kalan, Şehrî Ahmet Efendi'nin sahibi olduğu, Mustafa Sabri Efendi'nin başyazarlığını yaptığı, haftalık periyotla çıkan Beyânü'l-Hak dergisinin 1-3. Cilt, 1-78. sayılarını içermektedir. Yayımlandığı dönemin alt-üst oluşlarını yansıtmanın yanı sıra ilmî, edebî ve siyasi yönüyle de Beyânü'l-Hak dergisi incelenmeyi hak eden bir yayın organıdır.Çalışma, ?giriş?, ?inceleme? ve ?seçilmiş metinler?den oluşmaktadır. Giriş kısmında, dönemin siyasi ve sosyal olayları ve kültür hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. İnceleme kısmında Beyânü'l-Hak dergisinin başyazarı Mustafa Sabri Efendi hakkında bilgiler verilmiş, derginin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde durulmuştur. Buna ek olarak bu bölümde yazılar, yazar adına ve konularına göre tasnif edilmiştir. Seçilmiş metinler bölümünde ise ilgililer için faydalı olacağına inanılan, edebiyat ve eğitimle alakalı yazılar günümüz Türkçesine aktarılarak sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Beyânü'l-Hak, Medrese, Matbuat, Mustafa Sabri Efendi.
Türkçe öğretiminde metin seçimi
I ÖZET Yüksek Lisans Tezi Türkçe Öğretiminde Metin Seçimi Habip EKEN Fırat Üniversitesi "" Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı 2004; Sayfa: IV+ 105 Bir milletin en önemli yapı taşı ana dilidir. Bu nedenle her millet kendi ana dili öğretimi konusunda hassas davranır. Ülkemiz Türkiye'de ilköğretimin başlangıcından lisans eğitiminin sonuna kadar, ana dili olarak Türkçe dersleri bütün öğrenciler için zorunludur. Özellikle ilköğretim ve orta öğretim devresi boyunca metin temelli ders kitapları sıklıkla kullanılır. Bu metinler rastgele değil bazı ilkeler ışığında seçilirler. Ders kitaplarında yer alan metinler; türünün genel özelliklerini yansıtma, sanat değeri sergileme, hedeflenen seviyeye uygunluk vb. açılardan değerlendirilmelidirler. Buna ek olarak bu metinler, Türkçe ders programlarında belirlenmiş olan hedef ve davranışlara ulaşmakta öğrencilere yardım etmek zorundadır. Anahtar Kelimeler: Türkçe Öğretimi, Türkçe Eğitimi, Metin Seçimi, Ders Kitabı, Metin
Mir'âtü'l-İber (II. Cilt) (İnceleme-metin-dizin)
Osmanlı Devleti'nde dünya tarihini konu edinen birçok eser kaleme alınmıştır. Söz konusu eserlerden birisi de 19. yüzyılda devlet adamı, mabeyn başkâtibi, fikir adamı, muharrir, şair ve münşi Diyârbekirli Mehmed Said Paşa tarafından kaleme alınan Mir'âtü'l-İber adlı on ciltlik güzide eserdir. Mir'âtü'l-İber, "İbretlerin (olayların) Aynası" anlamına gelen Arapça "Mir'ât" ve "İber" kelimelerinden oluşan Arapça bir tamlamadır. İlk dokuz cild matbu olup son cild el yazmasıdır. Onuncu cild, el yazması olduğu için İstanbul Müze Kütüphanesindedir. Tarafımızca çalışılan ikinci cilt, 7 bölümden oluşup Hind coğrafyası, tarihi ve mezhebi, Çin coğrafyası, tarihi ve mezhebi, Suriye coğrafyası, Fenikeliler, Selefkiye Devleti, Beni İsrail Ahval-ı Ahiresi, Beni Haşmonay Hükȗmeti, Hiradese Hükȗmeti, Tedmür, Ba'lebek, Tataristan, Türkistan coğrafyası Haykaniye coğrafyası ve devleti, Arşakiyan Devleti, Küçük Asya coğrafyası, Arap Yarımadası ve Arapların özellikleri, adetleri, belagat ve diyanetlerine yer verilmiştir. Genel olarak çalışma "Giriş", "Said Paşa'nın Hayatı, Edebî Şahsiyeti ve Eserleri", "Mir'âtü'l-İber (II. Cilt)", "Metin" ve "Şahıs ve Yer Adları Dizini" olmak üzere 5 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde umumi tarih kitapları hakkında bilgi verilip kısaca Diyarbakırlı tarihçilere değinilmiştir. Giriş bölümünden sonra "Birinci Bölüm" olarak adlandırılan kısımda Said Paşa'nın hayatı, edebi kişiliği ve eserleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm olan Mir'âtü'l-İber (II. Cilt) kısmı, kendi içerisinde "Eserin Adı", "Yazıldığı Tarih", "Kaynaklar", "Dil ve Üslubu" "Metni Oluştururken Dikkat Edilen Hususlar" ve "Muhteva" olmak üzere 6 kısma ayrılmıştır. Eserin adı ve yazıldığı tarih kısmında eserin adı ve ne zaman kaleme alındığına dair bilgi verilmiştir. Dili ve üslubu kısmında metnin dil özelliklerine; Kaynakça kısmında müellifin eserinde bahsettiği müverrihlere ve eserini kaleme alırken hangi kaynaklara telmihte bulunduğu gibi konulara değinilmiştir. Metni oluştururken dikkat edilen hususlar kısmında da metni Latin harflerine aktarırken Arapça-Farsça edatlar, beyitler, tamlamalar, sözler; eski Türkçe bağlaçlar ve özel isimler gibi mevzuların nasıl bir yöntemle ele alındığı dile getirilmiştir. Son bölüm olan muhteva kısmında ise metnin özeti yer almıştır. Çalışmanın "Metin" bölümünde eser Arap harflerinden Latin harflerine aktarılmıştır. Son bölüm olan "Şahıs ve Yer Adları Dizini" kısmında ise sadece metinde geçen şahıs ve yer-mekȃn adları dizini oluşturulmuştur.
Emin Feyzi Bey՚in Şu'ā'āt ve İlāve-i Şu'ā'āt adlı eserleri (İnceleme – metin- sözlük)
Modern Türk edebiyatında kanon edebiyatın dışında kalan ve bugün edebiyat camiasında pek de bilinmeyen Emin Feyzi Bey, Osmanlı ordusunda miralay(albay) rütbesine sahip şair, aydın bir kişidir. Şiir, felsefe ve matematik alanında yazdığı eserleriye Paris Beynelmilel Tarih Cemiyetine kabul edilen sanatçı, Kendi hayatını tüm ayrıntılarıyla kaleme almış ve hayatının illet, hastalık, zillet, elem içinde geçtiğini; kaderin kendisini bahtiyar etmediğini dile getirmiştir. Tüm bu sıkıntılı hayata rağmen kāvi bir imana sahip olan şair, şekva etmekten ziyade daima şükürdar bir dil kullanmış ve kadere teslimiyetçi bir anlayış sergilemiştir. Bu çalışmada, 1862՚de Süleymaniye՚nin Goyje köyünde doğan ve Osmanlı ordusunda miralay rütbesine kadar yükselen şair, alim bir kişilik olan Süleymaniyeli Emin Feyzi Bey՚in hayatı, sanatı ve eserleri incelenmiştir. Mevcut çalışma yüksek lisans tezi olduğu için eserleri arasında şiir türünde yazılan Şu'ā'āt ve İlāve-i Şu'ā'āt adlı eserlerinin transkripsiyonu yapılmış ve diğer eserlerinin de künyeleri hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Bu tez Giriş'i takiben dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde şairin hayatı ve sanat anlayışı yer almaktadır. İkinci bölümde şairin eserleri hakkında bilgiler verilip eserlerin tanıtımı yer almaktadır. Üçüncü bölümde şairin şiirlerinin biçim ve muhteva bakımından incelenmesi yer almaktadır. Son olarak da dördüncü bölümde de Şu'ā'āt ve İlāve-i Şu'ā'āt eserlerinin transkripsiyonu yer almaktadır.
Yapılandırıcı yaklaşıma göre ders kitabı metinlerinin hazırlanması ve bu metinlerin kimya öğretmen adaylarının bilgilerine ve ders kitaplarına karşı tutumlarına etkisinin incelenmesi
Öğretimi iyileştirmek için Türkiye de dahil olmak üzere tüm dünyada öğretim reformu çabaları yaygınlaşmıştır. Dünyanın diğer yerleri gibi Türkiye de yapılandırıcı yaklaşımdan derinden etkilenmiştir. Özellik fen öğretimi alanında öğretmen adayları nasıl yapılandırıcı bir öğretmen olunacağı konusunda eğitilmektedirler ve müfredat uzmanları yapılandırıcı öğrenme modelleri ile birlikte uyumlu bir şekilde kullanılabilecek yeni bir müfredat geliştirmeyi düşünmektedirler. Amerika Birleşik Devletleri gibi gelişmiş ülkelerde yapılandırıcı öğretim modellerini destekleyen fen alam ile ilgili ders kitaplarını yazma konusunda bazı girişimler vardır. Ancak bu girişimler çok yaygın değildir ve hatta bazı ülkelerde yapılandırıcı öğrenme ortamı için tasarlandığı iddia edilebilecek hiçbir kitap yoktur. Bu çalışmada, amaç Lise 2'nci sınıflar için yapılandırıcı öğrenme görüşünü destekleyecek şekilde hazırlanmış, asit-baz v e p H-pOH kavramları ile ilgili kimyaIll metinleri hazırlamaktır. İlk olarak, araştırmamızda kullanılan ders metinlerinde geleneksel metin formatının (önce terimler anlatılır-sonra örnek verilir) aksine, öğrenme döngüsü formatı kullanılmıştır (Önce örnekler verilir-sonra terimler anlatılır). İkinci olarak, metinler sorgulayıcı araştırmayı destekleyici bir tarzda yazılmış, öğrencilerin ve öğretmenlerin sorgulama ve araştırmaya dayalı sınıf ortamında kullanabilmeleri amacıyla tasarlanmıştır. Üçüncüsü, metnin bazı kısımlarında öğrencilerin asit ve baz kavramları ile ilgili sahip olmaları muhtemel yanlış kavramaları düzeltmeye yönelik kavramsal değişim modeli uygulanmıştır. Son olarak, öğrencilerin ilgisini çekmek için kavramları açıklamakta aktiviteler ve analojiler kullanılmıştır. Bu çalışmada Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Kimya Öğretmenliği Anabilim Dalı öğrencilerinden iki grup seçilmiştir. Katılımcılar lise öğretmen adaylarıdır. Kullanılan kontrol metni Türkiye'de yaygın olarak kullanılan bir kimya kitabından uyarlanmıştır. Çalışmaya başlamadan önce Mantıksal Düşünme Testi (MDT) ve Okuduğunu Anlama Testi (OAT) uygulanarak iki grup arasında fark bulunmadığı yani her iki grubun rasgele seçildiği gösterilmiştir. Verilen süre içinde bir grup kontrol metnini, diğer grup ise deney metnini okumuştur. Metinler okunmadan önce ve okunduktan sonra katılımcılara Başarı Testi ve Konu Ölçeği uygulanarak ilgi, bilgi ve öğretimde faydalı olması konusunda tutumlarındaki değişim ölçülürken, Motivasyon Testi uygulanarak metinlerin öğrenme motivasyonunda nasıl bir etkiye yol açtığı ölçülmüştür. Ayrıca bütün öğrencilerin metinleri karşılaştırmaları için metin ölçeği verilmiş ve öğretmen adayı olarak hangi metni kullanmayı daha çok tercih ettikleri belirlenmeye çalışılmıştır. İstatistiksel analizler sonucunda kontrol ve deney metinleri arasında ilgi, bilgi, özgüven, başarı ve özbiliş bakımından anlamlı fark bulunamamıştır. Ancak yapılandırıcı metnin öğrenme motivasyonunu artırdığı istatistiksel olarak bulunmuştur. Metinler karşılaştırıldığında ise öğrenciler, öğretmen adayı olarak, çok büyük oranda yapılandırıcı metni tercih etmişlerdir.
Nedim Divanı: İnceleme - tenkidli metin
Nedim Divanı (İnceleme-Tenkitli Metin) adlı bu çalışma, sırasıyla Giriş, Nedim'in Şiirlerinin İncelenmesi, Üslûp, Nedim'in Etkisi Üzerine Notlar, Divan'ın Matbu ve Yazma Nüshaları ve Nedim Divanı (Tenkidli Metin) başlıklı bölümlerden oluşmaktadır. Osmanlı şiir geleneği içinde eser veren Nedim, hakkında en çok çalışma yapılan şairlerden biridir. Divanı, son ikisi yeni harflerle olmak üzere beş kez basılmıştır. Şiirleri üzerinde Ali Canip Yöntem, Hasibe Mazıoğlu ve Tunca Kortantamer gibi otoritelerin çalışmaları vardır. Bu araştırmacıların yeterince değerlendirmedikleri hususları, meselâ üslûp konusunu, önplana çıkarmaya çabaladık. Türk şiirinde etkisi bir kaç nesil sonrasına intikal eden nadir şairlerden biridir. Çağdaşlarından başlayarak günümüze kadar etkisi kesintisiz olarak devam etmiştir. Bu yönüyle diğer divan şairlerinden bize daha yakındır. Nedim pek velût bir şair değildir. Çevirilerinin olmasına rağmen, ona asıl şöhretini kazandıran Divanı'dır. Divanı hacimli değildir: 44 kaside, 88 kıta, 13 nazm, 3 mesnevi, 46 musammat, 166 gazel, 2 müstezad, 11 rubai, 23 müfredveya matla, 5 Arapça şiir, 39 Farsça şiir ihtiva etmektedir. Nedim Divanı çok okunmuştur. Tespitlerimize göre yurt içindeki kütüphanelerde 40, yurtdışında ise 6 yazma nüshası mevcuttur. Bu sayı daha da artabilir. Bu çalışmamızda Nedim Divanı'mn yurtiçindeki 40 yazma nüshasını, 3 şiir mecmuasım ve Baku Yazmalar Arşivinde bulunan 1 yazma nüshayı şiir ve beyit sayılan açısından taradık. Elde ettiğimiz sonuçları tablolar halinde gösterdik. Son olarak tenkitli metin kurma yöntemlerine uygun olarak belirlediğimiz 11 nüshayı karşılaştırdık. Böylece daha önceki neşirlerde görülen tertipsizlik ve tutarsızlıklar giderilmiş oldu. Ayrıca Nedim'in daha önce hiç yayınlanmamış 17 şiiri ilk kez bilim dünyasına sunuldu. 513
Salon dergisi üzerine bir inceleme
Toplumların dönemler boyunca yaşadığı değişim ve dönüşümün okunduğu mecralar vardır. Toplum dönüşüp değişirken dili de dilin ifade alanı da değişir. Dilin kelimeleri toplumu yansıtır. Nasıl ki Türk boylarının İslamiyet'i kabulüyle bir değişim geçirmişse Türkçe; 19. asırda en net görüntüsüne kavuşan Batılılaşma hareketinde de Batı dillerinden özellikle Fransızcadan etkilenmiştir. Salon kelimesi Batı'yı, Batı'nın sosyal hayatını, Türkiye'ye taşımıştır. Harem-selam dairelerindeki kadın ve erkek artık salonda hasbihal eder hâle gelmiştir. Evlerin tezyininde ve döşemesinde de salon ayrıcalıklı bir konuma sahip olmuştur. Türkiye'nin Batılılaşmasına ivme kazandıran İkinci Dünya Savaşı ve sonrasında ülke yönünü tamamen Batı medeniyetine dönmüştür. 1947-1950 yılları arasında yayımlanan Salon dergisi isminden başlayarak işlediği konular ve öne çıkardığı şahıslar ile bu yönelimin gözlenebileceği bir alan yaratmıştır. Cemiyet hayatı, konserler, dans, yabancı sanatçıların ülkeyi ziyareti ve Hollywood sinemasından aktarılan haberler bu alanın içerisindedir. Kültür sanat ve sinema haberleri kadar Salon dergisinin hacminin yarısından fazlasını ise edebî ürünler kapsar. Derginin sahibi Ramiz Gökçe'nin kişisel dostluğu ve 1920-1950 arasında yayımlanan dergilerin önemli bir karikatüristi olması sebebiyle dönemin öne çıkan birçok ismin dergide eseri yayımlanmıştır. Salon'da başta şiir olmak üzere, hikâye, sohbet, deneme, röportaj, mülakat, gezi yazısı vb türde pek çok eser yayımlanmıştır. Salon dergisinin literatüre kazandırılması ile Türk edebiyatında 1945-1950 arasını yeniden anlamlandırmak mümkün olacaktır. Cumhuriyet öncesi klâsik Türk edebiyatı tarzında eser veren, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde anlayışı değişen bazı kalemlerin ömürlerinin ve sanatlarının son dönemindeki değişimlerin de ortaya konulması bu sanatçıları değerlendirmede yeni bakış açısı sağlayacaktır.
Halid Ziya Uşaklıgil'in hikayeleri üzerine anlatıbilimsel bir inceleme
Anlatma insan için bir ihtiyaçtır. İlkel dönemlerde mağara duvarlarındaki figüratif tasvirlerden modern hayattaki dijital metin ve görsellere kadar hepsi bu ihtiyacı karşılamadaki unsurlardır. Anlatmaya dayalı türler, destanlar, masallar, menkıbeler, halk hikâyeleri ile devam eder. Bu anlatı türleri şekil ve konu bağlamında birbirine benzeyen ve ayrılan özelliklere sahiptir. İlk hikâyelerde Doğu edebiyatının izleri görülüyorken Batılı anlamda hikâye Tanzimat ile birlikte görülmeye başlamıştır. Daha çok romancılığıyla tanınan Halid Ziya Uşaklıgil'in hikâyeciliği de romancılığı kadar başarılıdır. 1888'de yayımlanan ilk hikâyeleri modern hikâyecilik için önemli örneklerdir. Servet-i Fünun öncesi, Servet-i Fünun, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde yazıp yayımladığı küçük ve büyük hikâyeleriyle aktif bir yazı hayatı olmuştur. 1960'larda bir disiplin hâlini alan anlatıbilimin kökleri Platon ve Aristo'nun mimesis ve diegesis kavramlarına kadar uzanır. Saussure geleneği, Rus Biçimciliği, Prag Ekolü, Yeni Eleştiri anlatıbilimin bir disiplin hâlini almasına kadar geçen süreçte disipline temel oluşturan fikirler vermişlerdir. Anlatıbilim eser merkezli incelemeyi savunan bir yaklaşıma sahiptir. Çalışmamızda anlatıbilim kuramı, Halid Ziya Uşaklıgil'in hikâyelerinde eser merkezli okuma yapılarak uygulanmıştır. Anlatıbilimsel inceleme zaman ve mekân kavramlarıyla sınırlandırılmıştır. Gérard Genette'in öyküleme zamanı kavramına ait üç tipolojisi ve anlatıdaki ritim unsurları tespit edilmiştir. Mekân irdelenirken Marie-Laure Ryan ve Seymour Chatman'in görüşleri dikkate alınmıştır.
İkindiyazıları dergisi üzerine bir inceleme
İkindiyazıları, Kahramanmaraş'ın Andırın ilçesinde Nisan 1985 ile Ekim 1994 tarihleri arasında 131 sayı yayımlanan sanat-edebiyat dergisidir. Yayımlandığı on yıllık süre içerisinde pek çok önemli isme ev sahipliği yapan dergi, genç şair ve yazarlar için bir çıkış kapısı olur, onları sayfalarında ağırlar, onlara dergi yöneticiliği tecrübesini yaşatır, günümüzde pek çoğu yetkin birer kalem olan şair ve yazarları yetiştirir. Dergi, bir taşra kasabasında yayımlanmasına rağmen ülkedeki tüm okurlarla ücretsiz olarak buluşur ve kendi merkezini yaratmayı başarır. Bu haliyle İkindiyazıları edebiyat dergiciliğimiz açısından kıymetli bir yere sahiptir. Çalışma Giriş ve Sonuç kısımları hariç üç bölümden oluşur. Birinci bölümde İkindiyazıları'nın taşrada yayımlanması dolayısıyla taşra, taşranın sınırları ve taşra kavramının anlam alanı irdelenerek taşrada dergicilik faaliyetlerinin karşılaştığı zorluklara değinilir ve İkindiyazıları'nın taşra ile ilişkisine yer verilir. İkinci bölüm İkindiyazıları'na odaklanır. Derginin yayımlandığı 80'li ve 90'lı yılların siyasi, sosyal ve kültürel ortamına, bu yıllarda meydana gelen siyasi olayların ve dünya görüşünün edebi eserlerde ne gibi farklılıklar meydana getirdiği ortaya konmaya çalışılır. İkindiyazıları'nın yayın serüveni, bağlı bulunduğu edebi geleneğin içindeki konumu, basıma hazırlanması, karşı karşıya kaldığı eleştiriler, kapanış süreci, yazar kadrosu, şekil ve görsel özellikleri bu bölümde incelenir. Üçüncü bölümde İkindiyazıları'ndaki edebi faaliyetlere yer verilir. Dergide hangi edebi türlerin olduğu, bu edebi türlerde öne çıkan temaların neler olduğu belirlenir. Çalışmanın sonunda yer Ek kısmında İkindiyazıları'nda hangi türde kaç eserin olduğuna, bu eserleri kimlerin yazdığına dair tablolara; derginin başlığına ait örnekler ve dergide kullanılan çizimlere; İkindiyazıları kadrosunda yer alan Arif Ay, Duran Boz, Yunus Develi ve derginin basım – dağıtım işlerinde görev alan İskender Zengin ile yapılan söyleşilere yer verilir.
Metnin anlamlandırılmasında anlatısal bakış açısının incelenmesi
Hızla ve sürekli değişip gelişen dünya üzerinde eğitimin toplumlar üzerinde ne denli önemli bir etken olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Dil, kişilerarası iletişimin temelini oluşturduğu için pek çok bilim adamı, özellikle dilbilimcilerin üzerinde durduğu bir konu olmuştur. Eski çağlardan beri yabancı dil öğrenmek bir gereklilik iken günümüzde bir gereksinim hatta zorunluluk olmuştur.Yabancı dilin öneminin farkında olan dünya ülkeleri gitgide yabancı dil eğitimine daha çok önem verir duruma gelmiş, yabancı dil derslerini okul programlarında daha fazla yer verilmesi için büyük çaba sarf etmişlerdir. Bu nedenle çalışma alanım olan yabancı dil olarak Fransızca eğitiminin öğretim kurumlarındaki önemi yadsınamaz. Yazınsal metinler, yabancı dil eğitiminde kullanılan en önemli araçlardan birini oluşturmaktadır. Bunun nedeni yazınsal anlatıların anlamlı ve tutarlı kurgusal bütünler olmalarıdır. Yazınsal anlatıların anlatıcısının bakış açısı metinlerin anlamlandırılmalarında önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle bu çalışmamızda, anlatısal bakış açısının metnin dilsel dokusunu nasıl değiştirdiğini inceleyeceğiz. Diğer bir deyişle, bakış açısının değişmesiyle dilsel düzeyde ne gibi değişiklikler olduğunu inceleyeceğiz.Yabancı dil öğretiminde etkili öğretimin gerçekleşebilmesi için farklı öğretim yöntem ve tekniklerden de yararlanılması gerekmektedir. Metinlerin incelenmesi ve anlamlandırılması, dil öğretiminde yazılı ve sözlü becerilerinin geliştirilmesinde etkili tekniklerden birisidir. Yabancı dil öğretiminde metinler üzerine dayalı dokümanların kullanılması öğrenim sürecini de etkili ve çeşitli kılmaktadır. Bu dokümanlar arasında da metin kullanımı önemli unsurlardan bir tanesidir. Çünkü kullanılan metinlerin dilsel açıdan incelemesini yapmak öğrenim ve öğretim süreçlerini olumlu ölçüde desteklemektedir. Öğrencinin dilsel anlamlandırma süreçlerini daha iyi anlamasına olanak tanımaktadır. Bu nedenle, çalışmamızda amacımız, kurgusal metinlerin yalnızca yazınsal ürün olarak yazın derslerinde kullanılması değil, anlatının öznesi olan anlatıcının anlatının anlamlandırılmasındaki bakış açısının dilin işleyişindeki rolünü incelemek olacaktır.Bu çalışmadan yabancı dilin öğretiminde yer alan sözcük bilgisi, okuma ve yazın derslerinde verimli bir biçimde yararlanılabilir. Çünkü kullanılmakta olan ders kitaplarında metin incelemeleri daha çok, yazma ve anlama becerilerinin gelişiminde önemli bir yer tutmaktadır. Bu noktada önerilen `Mevcut durumun ve niteliğinin incelenerek ortaya konulması' üzerine yapılacak olan çalışma, orta öğretim Fransızca öğretiminde kullanılacak materyallerin geliştirmesine yardımcı olacak bir araç niteliği taşıyacaktır.Anahtar kelimeler: Anlatı, anlatısal bakış açısı, algılama fiilleri, odaklama, anlatıcı, anlatım
Ortaokul Türkçe derslerinde kullanılan kurmaca metinlerde çatışma ögesi
Çalışmanın başlıca amacı, ortaokul Türkçe ders kitaplarında kullanılan kurmaca metinlerdeki 'çatışma' ögesini incelemek; kazanımlar, metinler, etkinlikler doğrultusunda çatışma ögesine ne derece yer verildiğini ve çatışmanın mahiyetini ortaya koymaktır. Bu çerçevede, çalışmada, 2013– 2014 eğitim öğretim yılında 5. 6. ve 7. sınıflarda okutulan MEB yayını Türkçe ders ve çalışma kitapları ile 2012-2013 eğitim öğretim yılında 8. sınıflarda okutulan Türkçe ders ve çalışma kitabındaki metinler ve etkinlikler, kazanımlarla paralelliği çerçevesinde çatışma odaklı olarak incelenmektedir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda belge taramasına dayalı metin çözümlemesi yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Türkçe Eğitimi, Kurmaca Metin, Çatışma
Ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin incelenmesi
Bu çalışmada Talim Terbiye Kurulunca Belirlenmiş 5 adet 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin belirli ölçütler doğrultusunda incelenmesi amaçlanmıştır. Ölçütler belirlenirken Milli Eğitim Bakanlığı Türkçe Öğretim Programında geçen dinleme/izleme ve okuma metinlerinin taşıması gereken özelliklerden ve Talim Terbiye Kurulunca belirlenmiş ölçütlerinden yararlanılarak yeni ölçütler belirlenmiştir. Araştırmada kitapların niteliğini ortaya koymak için kullanılan ölçütler araştırmacı tarafından alan yazını taranması sonucunda oluşmuş ölçütlerdir. Bu ölçütler çerçevesinde Milli Eğitim Bakanlığınca 2010-2015 yılları arasında dağıtılan ders kitaplarındaki metinler program hedefleri, öğreticilik, dil ve anlatım özellikleri ile görsel açıdan detaylı olarak incelenmiş ve 40 Türkçe (N=40), 50 sınıf (N=50) öğretmeni 80 öğrenci (N=80) ve 50 velinin (N=50) görüşleri alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi veri toplama tekniği olarak kullanılmış ve kitaptan alınacak metinlerin metin tarama yöntemiyle incelenerek yorumlanmıştır. Metinlerin MEB tarafından belirlenen genel amaçlarla çelişmediği saptanmıştır. Metin uzunluğu göz gönünde bulundurulduğunda okuma, anlama, konuşma, yazma temel becerilerini geliştirme konusunda yeterli olmadığı, Türk dilinin özelliklerini yansıtacak biçimde TDK'nin belirlediği yazım ve noktalama kurallarına uygun olmadığı, dil ve anlatım özelliklerinin Türkçe metinleri için nitelikli olmadığı belirlenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Türkçe ders kitabı, Öğreticilik, Program Hedefleri, Dil ve Anlatım, Görsellik