Mühimme Registration Books
57 theses under this subject heading
Osmanlı Devleti'nde kadıların askeri seferler sırasındaki görevleri
Osmanlı Devleti, sınırlarını genişletmesiyle beraber toprak düzeninin şekillenmesini etkilemiş; ülke eyaletlere, eyaletler sancaklara, sancaklar ise kazalara ayrılmıştır. Eyaletlerde beylerbeyi, sancaklarda sancakbeyi ve kazalarda da kadılar yer almıştır. Osmanlı Devleti kurulduğu andan itibaren devletin kurumları arasında yer alan kadılar, belli bir süreliğine kaza adı verilen yerlere atanarak, görev bölgelerinde yargı yetkisine sahip hakimliği, merkezden gelen emirleri uygulamayı ve denetlemeyi, yetki alanını kapsayan yerlerde beledi hizmetleri yerine getirmeyi üstlenmiştir. Yargıçlık, mülki ve idari görevlerine ek olarak kadılar, devletin hem karada hem de denizde savaşa giriştiği zaman sefer organizasyonlarının içerisinde yer almıştır. Bu çalışmada mühimme defterlerindeki hükümler tasnif edilerek, XVI. yüzyılın ikinci yarısından XVIII. yüzyılın sonuna kadar olan dönemi kapsayan seferler sırasında kadılara gönderilen emirler incelenmiştir. Mühimme defterlerine göre kadılık kurumu ve sefer organizasyonları birleştirilerek, kadılardan sefer zamanı yerine getirilmesi istenilen görevler tespit edilmeye çalışılmıştır.
XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerinde Kütahya
XVI. yüzyıl Osmanlı Tarihinin önemli kaynaklarının başında gelen Mühimme Defterleri siyasi, sosyal, üst düzey pek çok karaları ihtiva ettiğinden araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağıdır. Adından da anlaşılacağı üzere bu defterler, Divanda tutulan en önemli defterlerin başında gelmektedir. Mühimme Defterleri teknik bir tabir olan ?hüküm?lerden oluşmaktadır. Bu hükümler gönderilecek kişilere yazılan fermanların suretleridir. Bu defterlerin Osmanlı Devletinin merkez ve taşra teşkilatındaki idari, askeri kurumların yapısı, çalışma tarzları, işleyişleri, hukuki özellikleri, harp tarihi ve lojistik bilgiler, devletin gayrimüslim ve diğer cemaatler ile ilişkileri, bu cemaatlerin sosyal yapısı, kültür ve ilim hayatı hakkında bilgileri içerdiği görülmektedir.Anadolu Beylerbeyliğinin ihdasından hemen sonra bu beyliğin merkezi olan Kütahya, Osmanlı idari yapısında önemli bir merkez durumuna gelmiştir. Beylerbeylik ve bir dönem şehzade sancağı da olmuş, ayrıca diğer önemli devlet adamlarının da beylerbeyi olarak görev yaptığı bir merkez konumunda bulunmuştur.XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerine Göre Kütahya isimli çalışmamızda XVI. yüzyıla ait 1 Numaralı Mühimme Defteri ile 13 Numaralı Mühimme Defteri dâhil olmak üzere toplam 13 defter taranmış 12 defterde Kütahya ile ilgili hükümlere rastlanmıştır. 1554-1571 yıllarını kapsayan bu mühimmelerde Kütahya'nın o günkü siyasi ve sosyal yaşamı ile ilgili 145 hüküm tesbit edilmiş ancak tezin kapsamına bu 145 hükmün 100 tanesi dâhil edilmiştir. Çalışma sırasında dönemin siyasi olaylarını Kütahya'da görevli devlet adamlarına yazılan hükümlerden anlamak mümkündür. Hükümlerdeki genel ifadeler siyasi, sosyal ve askeri niteliklidir.Çalışmamız toplam dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kütahya'nın fiziki-beşeri coğrafyası ve İlkçağlardan XVII. yüzyıla kadar geçen tarihçesi aktarılmıştır. İkinci bölümde Divân-ı Hümâyun'un tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Üçüncü bölüme tespit edilen 100 hükmün transkripsiyonu ve özetleri yer almaktadır. Dördüncü ölümü oluşturan değerlendirme kısmında ise hükümlerden elde edilen bilgiler yorumlanmış ve çıkarımlarda bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Kütahya, Mühimme Defteri, 16. Yüzyıl.
188 numaralı Ordu Mühimmesi Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H. 1203/m. 1788-1789; sayfa 1-75)
Osmanlı Devleti'nin karar alma ve uygulama mekanizmasının ana organı Dîvân-ı Hümâyun'dur. Dîvân-ı Hümâyun'da, devletin; siyasi, askeri, mali ve sosyal konuları görüşülüp karara bağlanmaktadır. Dîvân-ı Hümâyun kararları padişah onayına sunulur ve onaydan sonra Mühimme Defterlerine kaydedilirdi. Mühimme Defterleri de konularına göre çeşitlilik arz etmektedir. Bunlar; Ordu Mühimmesi, Rikab Mühimmesi, Kaymakamlık Mühimmesi ve padişahın sarayda bulunduğu sırada sadrazam başkanlığında toplanan divan toplantılarında tutulan Mühimme defterleridir. Mühimme defterlerinin yazım işlerinden Reisülküttap sorumlu olup hükümler emrindeki Beylikçi kalemi kâtipleri tarafından yazılırdı. Mühimme defterleri dönemine ait bilgiler içermesi sebebiyle devletin ve toplumun her açıdan detaylarını aydınlatacak iyi bir kaynaktır. 188 Numaralı Ordu Mühimme Defteri'nin konularını ihtiva eden yıllar (1788-89), I.Abdülhamid'in saltanatının sonu ve III. Selim'in saltanatının başlangıcına rastlamaktadır. Defterin ait olduğu yıllarda Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile savaş halindedir. Bu sebeple defterde bu iki devlet ile Osmanlı Devletinin askeri, idari ve siyasi ilişkilerine ait bir hayli bilgiye defterde rastlamak mümkündür. Defterde devletin, çeşitli idari birimlerinin ordunun asker ihtiyacını temin için yaptığı yazışmalar, bölge ileri gelenlerinin, ayanların ve voyvodaların orduya vereceği asker miktarları, levazımat ve zahire ihtiyaç bilgileri, Akdeniz'de bulunan donanmadan ihtiyaç dâhilinde Karadeniz'e sevk yapılması, Hacıların yol güvenliği ile ihtiyacının sağlanması gibi konular hakkında bilgiler yer almaktadır.
190 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi(s. 98-198)
Osmanlı devlet teşkilatında en yüksek yönetim organı olan Divanıhümayun'da alınan kararların yazıldığı defterlere Mühimme Defteri denilir. Bu çalışmanın konusu olan 190 Numaralı Mühimme Defteri, bir Rikâb Mühimmesidir. Rikâb Mühimmeleri, divana başkanlık eden sadrazamların seferde bulunduğu sırada yerine vekil olarak bakan sadaret kaymakamının başkanlığında yapılan Divan toplantılarında tutulurdu. Çalışmada, defterin 98-198 sayfaları arasındaki Hicri 1203-1204 (M. 1789) tarihli hükümlerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tarihler, Osmanlı tarihinde önemli olayların yaşandığı III. Selim'in padişahlığının ilk aylarına rastlamaktadır. Başta Avusturya ve Rusya ile yapılan savaş olmak üzere Osmanlı Devleti ile ilgili siyasi, askeri ve ekonomik konularda bir çok bilginin yer aldığı hükümler, Nizâm-ı Cedid ıslahatları öncesi devlet kurumlarının durumu hakkında da önemli bilgiler vermektedir. Savaş sebebiyle komutanlara gönderilen hükümlerde; Osmanlı Devleti'nin askerî bakımdan zor durumda olduğu, düşman sınırındaki kalelerde asker, erzak ve mühimmat sıkıntısı çekildiği görülmektedir. Asker ihtiyacı sebebiyle eyalet ve sancaklardan acele olarak kuvvet gönderilmesi istenmektedir. Merkezi otoritenin zayıflaması yüzünden sefere katılmaları emredilen birçok görevli emirlere uymamıştır. Osmanlı donanması, bir yandan Karadeniz'de Rus donanması ile savaşırken öte yandan Akdeniz'de korsan gemilerinin faaliyetlerini önlemeye çalışmaktadır. Taşra teşkilatının bozulmasıyla halk, görevlerini suistimal eden yerel yöneticilerin zulmüne uğramış, bu durumun engellenmesi için Anadolu ve Rumeli eyaletlerine Adaletnameler gönderilmiştir. Bununla birlikte merkezi yönetimin zayıflaması ve savaşın yarattığı olumsuz etkiler sonucu artan eşkıyalık olayları, devleti uzun süre meşgul etmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde Mühimme Defterleri hakkında genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, literatür bilgileri ile çalışmanın konusunu oluşturan 190 Numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve hüküm özetleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde araştırmada kullanılan materyaller ve uygulanan yöntem açıklanmış, son olarak dördüncü bölümde ise defterin şekil ve muhteva özellikleriyle ilgili tespitler yapılmıştır.Anahtar kelimeler: Mühimme Defteri, Rikâb Mühimmesi, III. Selim
190 numaralı Mühimme Defteri'nin özetli transkripsiyonu ve değerlendirilmesi: H. 1203-1204, M. 1789-1790; sayfa 1-97
Osmanlı devletinde, merkezi teşkilatının en önemli kurumlarından birisi Divan-ı hümayundur. Divan-ı hümayunda, devletin; siyasi, askeri, mali ve sosyal içerikli konuları görüşülerek karara bağlanmaktadır. Divanda alınan kararlar, padişahın onayından sonra, suretleri Mühimme defterine kaydedilirdi. Mühimme defterleri, Reisülküttap başkanlığında, Beylikçi kaleminde ki kâtipler tarafından yazılırdı. Bundan dolayı Mühimme defterleri yazıldıkları dönem için oldukça zengin bilgiler içeren kıymetli belgelerdir. Bu bakımdan 1203-1204 (H) /1789-1790 (M) yılını kapsayan 190 numaralı Mühimme defteri de kendi dönemini aydınlatacak eşsiz bir hazine sandığı niteliğindedir. 190 numaralı Mühimme defteri III. Selim'in tahta çıkışı ile başlamakta ve saltanatının ilk yılları ile ilgili bilgiler içermektedir.Anahtar kelimeler: Mühimme defteri, Divan-ı Hümayun, III. Selim
XVI. yüzyıl'da Osmanlı Devleti'nde ihracat yasağı (5, 6 ve 7 numaralı Mühimme Defterlerine göre)
Mühimme defterleri, Divân-ı Hümâyun'da alınan kararların kayıt altına alındığı defterlerden biridir. Padişah onayı sonrasında düzenlenen fermanların suretleri bu defterlere kaydedilirdi. Mühimme defterleri, devrin siyasi ve idari yapısının yanı sıra sosyo-ekonomik olayların tespitinde de önemli kaynaklar arasında yer alır. Çalışma konumuzda, Klasik döneme ait Mühimme defterlerinden 5, 6 ve 7 Numaralı defterlerde ihracat yasağına ilişkin hükümler yer almaktadır. Osmanlı Devleti'nde dönem şartlarında ihracat yasağının nasıl gerçekleştiği, hangi sebeplerle yapıldığı ve ihracat yasağına konu olan ürünler üzerinde durulmuştur. Çalışmada, dönemsel olarak 5 Numaralı Mühimme Defteri (1565-1566); 6 Numaralı Mühimme Defteri (1564-1565) ve 7 Numaralı Mühimme Defteri (1567-1569)'nin tarihleri sınırlılığında ihracat yasağı verileri değerlendirilmiştir. Çalışma, giriş ve iki bölümden meydana gelmektedir. Çalışmanın Giriş kısmında Mühimme defterlerinin kaynak değeri ve söz konusu defterlerde ihracat yasağına ilişkin veriler ele alınmıştır. Birinci bölümde Osmanlı Devleti'nde iktisat anlayışı ve üretim, Osmanlı Devleti'nde ithalat ve Batı merkantilizmine bakış konularına yer verilmiştir. İkinci bölümde ise, Osmanlı Devleti'nde ihracat yasağı anlayışı ve ihraç yasağına konu olan tarımsal ürünler, hayvan ve hayvansal ürünler ile madenler ele alınmıştır.
30 numaralı ve 1577 tarihli Mühimme Defteri [s.1-64] (özet-transkripsiyon-dizin)
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da alınan önemli kararlar hükümler halinde, Mühimme defterlerine kaydedilmiştir. Bu defterler sayesinde devletin siyasi, idari, sosyal ve iktisadi yapısı gibi birçok konu hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Bu sebeple mühimme defterleri Osmanlı Tarihi'nin en önemli arşiv kaynakları arasındadır. 30 Numaralı ve 1577 tarihli Mühimme Defteri'nin 1 ile 64. sayfa aralığı çalışmanın esas kısmını oluşturmaktadır. Transkripsiyonu yapılan bu defter, baczı atamalar, şehir ve kasabaların güvenliği hususu, bazı kalelerin onarımı, eşkıyalık olayları gibi dönemine ait çeşitli konuları içermekle birlikte dönemine ait çeşitli konularda araştırmacılara yol gösterici bilgiler sunmaktadır. Hazırlanan bu tez çalışmasında, 30 Numaralı Mühimme Defteri'nin 1. sayfasından 64. sayfasına kadar transkripsiyonu yapılarak, hüküm özetleri çıkarılmıştır ve tezin son kısmına da dizini hazırlanıp eklenmiştir.
Divan-ı Hümayun Mühimme kayıtlarına göre 16. yüzyılda İmadiyye Hükümeti
Irak coğrafyası, tarihi çok eskilere giden kadim bir bölgedir. En eski devirlerden beri çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Irak'ın en önemli şehri olan Bağdat, İslam devrinde ilim, edebiyat, hukuk ve sanatın başkenti olarak nitelendirilirdi. Abbasiler hakimiyeti zamanında bir kısım beyler ve aşiretler komşu ülkelere sığınarak yeni idari bölgeler kurmuşlardır. Bunlardan birisi de El Badinan Emirliği'dir. Bu bölge yaklaşık beş asır Osmanlı hakimiyetinde kalmıştır. Bölge İmadiyye merkezlidir ve Osmanlı döneminde İmadiyye Hükümeti adıyla ocaklık bir sancak olarak idari taksimat içerisinde yer almıştır. "Divan-ı Hümayun Mühimme Kayıtlarına Göre 16. yüzyılda İmadiyye Hükümeti" isimli çalışmamızın ana kaynağı mühimme defterlerindeki hükümlerdir. Toplam 51 mühimme defteri taranmış ve 42 tanesinde İmadiyye ile ilgili hükümlere rastlanmıştır. 1555-1595 yıllarını kapsayan bu defterlerde İmadiyye Hükümeti'nin siyasi, sosyal ve askeri durumu ile ilgili 219 hüküm tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir.
30 numaralı ve 1577 tarihli Mühimme Defteri [S.65-125] (Özet-transkripsiyon-dizin)
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da görüşülen konularla ilgili alınan önemli kararlar, Mühimme defterlerine hükümler halinde kaydedilmiştir. Böylece devletin askeri, içtimai, hukuki pek çok kurumu ve işleyişi hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Bu nedenle mühimme defterleri ihtiva ettiği konular nedeniyle büyük öneme sahip arşiv kaynaklarındandır. 30 Numaralı ve 1577 tarihli bu Mühimme Defteri'nin 65-125. sayfa aralığı çalışmanın asıl kısmını oluşturmaktadır. Transkript edilen bu defter, çeşitli idari ve adli atamalar, eyalet, sancak, kaza, nahiye ve kalelerin güvenliği, tahkimi,bakım ve onarımı, eşkıyalık faliyetleri gibi farklı konuları ihtiva etmektedir. Bu çalışmada, 30 Numaralı Mühimme Defteri'nin 65-125. sayfaları transkribe edilerek, hüküm özetleri çıkartılmış ve dizin eklenerek çalışma nihayete erdirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Mühimme, Eşkıya, Kale
23 Numaralı ve 1573-1574 (H. 981) tarihli Mühimme Defteri/S. 282-352 (Özet- transkripsiyon-dizin)
Mühimme defterleri 1649 tarihine kadar Divân-ı Hümayun'dan çıkan bütün ferman ve beratları, daha sonraları ise yalnız devlet işleriyle ilgili işlemlerin tarih sırasıyla özel olarak yazılı bulunduğu defterlerdir. Divân-ı Hümayun'da müzakere edilen dahili ve harici meselelere ait siyasi, askeri, içtimai ve iktisadi önemli kararların kaydedildiği bu defterlere "Mühime Defterleri" adı verilmiştir. XVI. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın ilk yıllarına ulaşan bir dönem içinde, küçük zaman bölümleri hariç ortalama 350 yıllık zaman dilimi itibariyle, kültür ve tarih zenginliğini ihtiva eden mühimme defterleri, Osmanlı Arşivi defter serîleri içinde önemli yer tutar. Ana konularını; devleti ilgilendiren siyasi, iktisadi, kültürel, sosyal ve harp tarihine dair üst düzey kararlar teşkil eder. Kararlarla ilgili belgelerin birer örneği tarih sırasına göre bu defterlere aynen yazılırdı. Bu çalışmada, geniş kapsamlı bu arşiv kaynağından 23 Numaralı Mühimme Defteri'nin, 282-350. sayfalarındaki bulunan 603-784 numaralı hükümlerin transkripsiyonu, özetleri ve değerlendirmesi yapılmıştır.
23 numaralı ve 1573 tarihli Mühimme Defteri /s. 1-86 (özet- transkripsiyon-dizin)
Osmanlı Devleti'nde dîvân-ı hümâyûn'da görüşülüp karara bağlanan ve padişahın tasdikinden geçen siyâsî, idârî, askerî, mâlî, örfî, şer'î, ictimâî işler; şikâyet ve davaların görüşülüp kaydedildiği defterlere "Mühime Defterleri" adı verilmiştir. XVI. ve XVIII. yüzyıllar arasında en önemli kaynak, belge niteliği taşıyan mühimme defterleri içerdiği konular bakımından Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatı ile ilgili bilgiler vermektedir. Bununla birlikte ahali arasında cereyan eden hukuki mevzuat ve meselelerin halinde takip edilen yol ve usûl, tevcihler, aziller, tımar ve zeamet sistemleri, harp tarihine dair kilit noktalar, bir harbin seyri ve geri planı, sınır boylarındaki faaliyetler, beldelerin sosyal ve kültürel yapısı ve ilmî faaliyetler gibi birçok önemli konu hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Bu geniş kapsamlı arşiv kaynağından 23 Numaralı Mühimme Defterinin, 1-86 sayfa aralığında bulunan 1-174. numaralı hükümlerin transkripsiyonu, özetleri ve değerlendirmesi tarafımızdan yapılmıştır.
23 Numaralı ve 1573-1574 tarihli Mühimme Defteri/s. 156-220 (Özet- transkripsiyon-dizin)
Osmanlı Devleti'nde en önemli karar alma organı olan Divan-ı Hümayun'da siyasi, askeri, içtimai, hukuki, iktisadi her türlü meseleler görüşülüp karara bağlanırdı. Alınan bu kararlar, Divan-ı Hümayun defterleri adı verilen defterlere kaydedilirdi. Divan-ı Hümayun kataloğundaki en önemli defter serisi, Mühimme defteridir. Mühimme defterleri, Osmanlı divanında görüşülen önemli konuların kaydedildiği defterler olup muhtevaları itibariyle pek çok araştırma sahasını ilgilendiren özelliğe sahiptirler. 23 Numaralı Mühimme Defteri'nin 156-220. sayfa aralığındaki toplam 149 hükmün transkripsiyonu, özetleri ve tanıtımı yapılmıştır. Defterin tamamı 1573-1574 tarihlidir. Bizim çalıştığımız kısım 1573 yılına ait hükümleri kapsamaktadır. Çalışmamız özellikle eşkıyalık faaliyetleri başta olmak üzere bazı kalelerin yapım ve onarımı, İstanbul'un ve ordunun iâşesinin temin edilmesi, bazı sancak beylerinin atamaları, şehir ve kasabaların muhafazası, donanmanın güçlendirilmesi, kadı kararları gibi konuları ihtiva etmektedir.
2 numaralı Mühimme-i Mektume Defteri (H.1208-1211/M.1793-1796) transkripsiyon ve değerlendirilmesi (S.31-60)
Osmanlı Devleti'nin en üst düzey karar mekanizmalarından olan Divan-ı Hümayun'da devlete ait siyasi, sosyal, ekonomik ve askeri meseleler görüşülür ve karara bağlanırdı. Divanda alınan kararlar Mühimme Defterleri adı verilen defterlere kaydedilirdi. Mühimme Defterleri'ne ayrıca merkezden ilgili makam ve kişilere gönderilen fermanların da bir sureti kaydedilirdi. Gerçekleştirildikleri divana göre isim alan Mühimme Defterleri'nin içerisinde gizli öneme sahip olanlara ise Mühimme-i Mektume Defterleri adı verilmekteydi. Bu çalışmada toplamda 10 adet olan Mühimme-i Mektume Defterleri'nden 2 numaralı defterin transkripsiyon ve hüküm özetleri çalışılmıştır. H.1208-1211/M.1793-1796 yıllarını kapsayan defterin 31-60 sayfaları arasında toplam 124 hüküm mevcut olup paşa, kadı, mutasarrıf, naip gibi dönemin idari görevlilerine gönderilen hükümleri içermektedir. Hükümlerin büyük bir çoğunluğu eşkıyalık, gasp, verilen veya kaldırılan cezalar, askeri yardım ve emeklilik konularından oluşmaktadır. Bu ise dönemin sosyal, ekonomik ve askeri yapısı hakkında araştırmacılara mühim bilgiler vermektedir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Mühimme Defterleri, Hüküm, Eşkiyalık, Mühimme-i Mektume Defterleri.
23 Numaralı ve 1573-1574 tarihli Mühimme Defteri/s. 221-281 (özet- transkripsiyon-dizin)
Divan-ı Hümayûn'da görüşülen meseleler, evrakın tekamülü için Divan'daki çeşitli kalemlere gönderilirdi. Bu meseleler önemlerine göre birinci ve ikinci dereceden meselelere ayrılırdı. Divan-ı Hümayûn'da görüşülüp karara bağlanan meselelere "mühim" kaydı konulurdu. Bu tür evrakların bir arada bulunduğu defterlere ise mühimme defteri denilmektedir. Çok dikkat ve itina ile tutulan bu defterler daimi bir müracaat yeridir. Eski bir muamele yahut bir iş bahis mevzuu olduğu zaman bu defterlere bakılır, ona göre mütalaa, beyan veya muamele yapılırdı. Divan-ı Hümayun'da görüşülüp karara bağlanan ve padişahın tasdikinden geçen siyasi, idari, askeri, mali, örfi, şer'i, ictimai işler; şikayet ve davalar bu defterlere tarih sırasına göre kaydedilir, daha sonra bunları reisülküttab tarafından gözden geçirip son kontrolleri yapılır, gerekli olan emir ve fermanlar ilgili yerlere gönderilirdi. Çıkan bir ihtilafta eldeki belge ile merkezdeki suretin aynı olması gerekiyordu. Aksi takdirde merkezdeki kayıt esas alınmaktaydı Bu geniş kapsamlı arşiv kaynağından 23 Numaralı Mühimme Defterinin, 221-281sayfa aralığında bulunan 468-604. numaralı hükümlerin transkripsiyonu, özetleri ve değerlendirmesi tarafımızdan yapılmıştır.
2 numaralı Mühimme-i Mektume Defteri (H.1208-1211/M.1793-1797)
Devletin bekası ve birliği için gizli tutulması gereken evrakların kaydolduğu yer Mühimme-i Mektumedir. Mühimme-i Mektume Osmanlı Tarihinin en önemli kaynaklarındandir. Osmanlının içinde eşkıyalık yapan, birliği bozan, isyan çıkarmaya çalışanlar ile ilgili merkezin gizli talimatı ile cezalandırlması bize hem suç ve cezaların içeriği ve niteliği hem de sosyal ve ekonomik anlamda dönemi tahlil etmemize yardımcı olmaktadır. Bu çalışma da Mühimme-i Mektume Defterini 61-90(H.1208-1211/M.1793-1797) çevirmeye çalıştık. Çalışmamız iki bölümden oluşmakta olup ilk bölüm de kısaca belge özetleri, ikinci bölümde ise belgenin çevirisi yapıldı. Bu çalışmada merkezden gelen hükümler Beylerbeyi, Alaybeyi, kadı naibi vb… görevlilere yazılan hükümleri içermektedir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Eşkiyalık, Gizli Hükümler, Mühimme Defterleri.
2 numaralı Mühimme-i Mektume Defteri (H. 1208-1211/M. 1793-1797) transkripsiyon ve değerlendirilmesi (s. 1-30)
Günümüzdeki Bakanlar Kurulu'nun işlevini gören Divân-ı Hümayûn toplantılarında iç ve dış meselelere ait idari, iktisadi, içtimai, askeri konular ve halkın şikâyetleri görüşülür, bunun sonucunda alınan önemli kararlar Mühimme Defterleri'ne kaydedilirdi. Bu defterler, modern tarih çalışmalarında kullanılmasının yanı sıra, yüksek karar organı vazifesi gören Divân'dan kalan belgeler olduğu için, hukuk tarihi açısından da önemli bir yer tutar. Toplamda 419 adet olan Mühimme Defterleri'nde, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatının yönetim ve askeri birimlerinin yapısı, çalışma şekilleri, savaş tarihleri, devlet ve gayr-i müslim halk arasındaki ilişki, hac siyaseti, kutsal bölgelerin korunması ve idaresi gibi önemli konularda bilgi içermektedir. İçerdikleri bu bilgilere göre; Rikâb Mühimmesi, Ordu Mühimmesi, Kaymakamlık Mühimmesi, Mektum Mühimmesi, Mısır Mühimmesi gibi çeşitli isimler almıştır. Mühimme-i Mektume, devlet için çok gizli olan kararların tutulduğu defterlerdir. Bu defterler, Hicri 1203-1302 Miladi 1788-1885 yılları arasında tutulmuş ve sayıları onu geçmemektedir. Mühimme-i Mektum Defterleri'ni inceleyerek, dönemde yapılmış yolsuzluk, eşkıyalık ve bu kimselere verilmiş cezalar hakkında bilgi edinebiliriz. Anahtar Kelimeler: Divân-ı Hümayûn, Mühimme Defterleri, Mühimme-iMektum, Osmanlı Devleti, Şikayet
30 Numaralı Mühimme Defteri [s.248-370] (Transkripsiyon, belge özetleri ve dizin)
Osmanlı Devleti'nde Divân-ı Hümâyûn'da tutulan defterlerin en önemlilerinden biri Mühimme Defterleri'dir. Divanda görüşülen ve devletin iç ve dış meselelerine ait siyasî, askerî, idarî ve iktisadî bakımdan önemli bulunan konular reisü'l-küttâb başkanlığındaki bir kâtibler heyeti tarafından bu defterlere kaydedilmiştir. Üzerinde çalıştığımız 30 Numaralı Mühimme Defteri (s.248-370) 1577 yılına ait bir defterdir. Özellikle eşkıyalık faaliyetleri başta olmak üzere bazı kalelerin yapım ve onarımı, İstanbul'un et iâşesinin temin edilmesi, bazı sancakbeylerinin atamaları, şehir ve kasabaların muhafazası gibi bir takım konuları ihtiva etmektedir. Sözkonusu defter, dönemine ilişkin aydınlatıcı bilgiler içermektedir. Bu çalışmada, 30 Numaralı Mühimme Defteri'nin 248 ile 370. sayfaları arasının transkripsiyonu yapılıp hüküm özetleri çıkarılmıştır. Daha sonra defterin tanıtım ve değerlendirmesi yapılmış ve tezin son kısmına ise dizin eklenmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Mühimme, Eşkıya, İâşe, Kale
86 Numaralı Mühimme Defteri (Transkripsiyon, özet ve değerlendirme)
Divân-ı Hümâyûn kararlarının kaydedildiği Mühimme Defterleri Osmanlı arşiv kaynakları arasında birinci derecede öneme sahiptir. Bu defterler sayesinde Osmanlı Devleti'nin siyasî, askerî, idarî ve malî konuları hakkında bilgi edinmek mümkündür.Bu çalışmanın konusunu teşkil eden 1636?1637 yılı olaylarına ait kayıtların bulunduğu 86 Numaralı Mühimme Defteri toplam 91 sayfa olup 153 hüküm ihtiva etmektedir.Bu çalışmada 86 Numaralı Mühimme Defteri Osmanlı alfabesinden Latin alfabesine aktarılmış, hükümlerin özetleri yapılmış ve değerlendirilmeye tabi tutulmuştur.Bu çalışma sırasında görülmüştür ki, mühimmelerin büyük kısmı 1636-1637 yıllarında şark hududundaki hazırlıklarla ilgilidir. Bu bağlamda sınır kalelerinin tahkimatı, bu kalelere asker temini, ordu toplanması, zahire ve mühimmat temini hükümlerde geçen başlıca konulardır. Bunun dışında dönemin olaylarından Karadeniz'de Kazak eşkıyasına karşı alınan tedbirler ile Dürzî isyanlarına dair konularla ilgili hükümler de yer almaktadır.Yukarıda bahsedilen konular kapsamında yapılacak olan çalışmalar için 86 Numaralı Mühimme Defteri'nin önemli bir kaynak olacağı söylenebilir.
Klasik dönem Osmanlı Ülkesi'nde endüstriyel üretim organizasyonu (Osmanlı kanunnameleri ve mühimme kayıtlarına göre)
Bu yüksek lisans tez çalışması klasik dönem Osmanlı ülkesinde endüstriyel üretim organizasyonu üzerine bazı önemli bilgi ve tespitleri ihtiva etmektedir. Bu çalışma giriş ve sonuç bölümleri hariç üç ana bölümden oluşmaktadır.Birinci Bölüm, Osmanlı endüstriyel üretim organizasyonunda hammadde temini hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Özellikle gemi inşası için ihtiyaç duyulan kereste, top ve gülle dökümü için gerekli demir ve barut üretimi için gerekli güherçile ne suretle temin edilir bu bölümde değerlendirilmiştir.İkinci Bölüm, endüstriyel üretimde işgücü organizasyonu hakkında bilgi sunmaktadır. Bu bölümde özellikle teknik işgücü, askeri işgücü ve mesleki işgücü üzerinde durulmaktadır.Üçüncü Bölüm, hammadde veya mamul maddenin ilgili alanlara nakledilmesiyle ilgilidir. Bu bölümde özellikle kara taşımacılığı, deniz taşımacılığı, göl ve ırmak taşımacılığı üzerinde durulmuştur.Bu çalışma birebir Osmanlı Arşiv vesikalarından (Mühimme kayıtları ve Kanunnamelerden) istifade ile hazırlanmış kaynak bir çalışma niteliğindedir.Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, endüstri, işgücü, hammadde, nakliye.
Mihümme Defterlerine göre Osmanlı Devleti`nde eşkiyalık olayları (1594-1607)
ÖZET Yüksek Lisans Tezi Ayşegül HÜSEYNİKLİOĞLU Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Elazığ - 200L Sayfa: XV + 304 Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyılın ikinci yansından itibaren kendini hissettiren iktisadi, sosyal ve siyasi çözülme asayişi önemli ölçüde tehdit etmiştir. Devletin ortaya çıkan problemlere kalıcı ve köklü çözümler üretememesi ve değişen dünya şartları eşkıyalık olaylarını ortaya çıkarmıştır. Bu eşkıyalık olayları; yol kesme, soygun, hırsızlık, cinayet, can, mal ve ırza tecavüz görevi suistimal, resmi görevlilerin zulümleri, öğrenci taşkınlıkları, aşiretlerin kanunsuz faaliyetleri şeklinde cereyan etmiştir. Devletin her kademesinde olan insanların katıldığı bu olaylara, iktisadi şartlarla beraber insanların kolay kazanma, şöhret olma arzusu gibi kompleksli davranışları da neden olmuştur. Ehl-i örf, ehl-i şer, aşiretler ve sivil halk, bu olayları kimi zaman ortaklaşa kimi zaman münferit gerçekleştirmişlerdir. Eşkıyalık olayları daha çok Anadolu Eyaleti'nde ve onu takiben Rumeli Eyaleti'nde gerçekleşmiştir. Diğer eyaletlerde de küçük büyük bir çok olay yaşanmıştır.II Eşkıyalık olaylarına karşı alınan önlemler çoğu zaman bu faaliyetleri engelleyememiştir. Eşkıyalığın yayılması devlet otoritesinin zayıflamasına özellikle taşrada büyük ölçüde ortadan kalkmasına neden olmuştur. Bu araştırmada Osmanlı arşiv vesikalarının önemli serilerinden biri olan Mühimme Defterlerine göre on beş yıllık süre içerisinde (1594-1607) Osmanlı Devleti'nde yaşanan eşkıyalık olayları, bu olayların kimler tarafından yapıldığı ve alınan tedbirler üzerinde durulmuştur. ANAHTAR KELİMELER : Osmanlı, eşkiyalık, ehl-i fesad, ehl-i örf, ehl-i şer
99 numaralı mühimme defteri transkripsiyonu ve değerlendirmesi (91-180)
Mühimme Defterleri, Divan-ı Hümayun toplantılarında görüşülen iç ve dış konulara ait siyasi, askeri, kültürel, ekonomik kararların kaydedildiği defterlerdir. Bu defterler Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatındaki idari ve askeri organların yapısı, karşılıklı ilişkileri hakkında önemli bilgiler içerir. Mühimme Defterleri, XVI. Yüzyılın ortalarından XX. Yüzyılın başlarına kadar ki dönemi kapsayan önemli tarihi kaynaklardır. Ayrıca komşu ülkeler ile Avrupa, Rusya, Ortadoğu, Kafkaslar, Kuzey Afrika, Arabistan Yarımadası hakkında önemli bilgiler içerir. '99 No'lu Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi' başlığını taşıyan yüksek lisans tezi, II. Süleyman'nın saltanatı (1687-1691) yılları içinde yer alan,1688-1689 yıllarında tutulmuş olan Mühimme defterinin, transkripsiyonu, değerlendirilmesi ve tasnifini içermektedir. Defter; 1688-1689 Osmanlı Tarihinin genel profiline uygun olarak, Belgrad, Vidin, Avlonya gibi Balkanlarda yüzyıl içinde Avusturya ile mücadeleye sebeb olan beldelerin, savunulması, bu savunmalar için gerekli olan mühimmat ve askerin tedariki, bunlarla ilgili, Osmanlı'nın kendi kuvvetlerine, ya da ona tâbi olan Erdel kralı, Eflak voyvodası, Boğdan voyvodası ve Kırım hanlarına gönderilen hükümleri içermektedir. Buna ek olarak bu dönemde oldukça yaygın olan eşkıyalık faaliyetleri, devlet görevlilerinin müsbet ya da menfî çeşitli faaliyetleri, kilise tamirleri, halkın korunması, görev tevcîhi, asker kaçakları ve halka yaptıkları vs. gibi birçok konu defterde bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Mühimme, Mühimme Defterleri, Divân-ı Hümâyûn, Eşkıyalık
99 numaralı mühimme defteri transkripsiyonu ve değerlendirmesi(1-90)
Divan-i hümayun kayıtlarının tutulduğu defterlere Mühimme Defterleri denilmektedir. Divan-ı hümayun toplantılarının kaydedildiği defterlerden biri olan Mühimme defterleri siyasi, sosyal ve askeri tarih gibi birçok konuda temel kaynak olma vasfını taşırlar. Mühimme Defterleri; Dîvân-ı Hümâyûn'da görüşülüp alınan kararların önemli olanları için yazılan fermân ve nâmelerin kaydedilmeleriyle ortaya çıkmış bir defter serisidir. Bu defterler, dîvândan çıkan karaların bir sûretinin kaydedildiği defterler olmaları açısından tarih araştırmaları için çok önemli kaynaklardır. Çünkü devletin idârî ve askeri organlarının yapısı, siyâsî konumu, içtimâî ve iktisâdî yansımaları bu defterlerde görülebilmektedir. 99 No'lu Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi (1-90 ) başlığını taşıyan yüksek lisans tezi, II. Süleyman'nın saltanatı (1687-1691) yılları içinde yer alan,1688-1689 yıllarında tutulmuş olan Mühimme defterinin, transkripsiyonu, değerlendirilmesi ve tasnifini ihtiva etmektedir. Defter; 1688-1689 Osmanlı Tarihinin genel profiline uygun olarak, Belgrad, Vidin, Avlonya gibi Balkanlarda yüzyıl içinde Avusturya ile mücadeleye sebeb olan beldelerin, savunulması, bu savunmalar için gerekli olan mühimmat ve askerin tedariki, bunlarla ilgili, Osmanlının kendi kuvvetlerine, ya da ona tâbi olan Erdel kralı, Eflak voyvodası, Boğdan voyvodası ve Kırım hanlarına gönderilen hükümleri içermektedir. Buna ek olarak bu dönemde oldukça yaygın olan eşkıyalık faaliyetleri devlet görevlilerinin müsbet ya da menfî çeşitli faaliyetleri, kilise tamirleri, halkın korunması, görev tevcîhi, asker kaçakları ve halka yaptıkları zulümler vs. gibi birçok konu defterde bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Mühimme, Mühimme Defterleri, Divân-ı Hümâyûn, Eşkıyalık
73 numaralı Mühimme defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (1-120)
Mühimme Defterleri, Osmanlı Devleti'nde üst düzey karar organı olan Divân-ı Hümâyûn'a ait ferman suretlerinin toplanmasıyla oluşan defterlerdir. Mühimme Defterleri, Divân-ı Hümâyûn'da görüşülüp karara bağlanan önemli konuların yazılmasıyla ortaya çıktığından büyük önem arz etmektedir. Divân-ı Hümâyûn'a intikal eden siyasi, iktisadi, içtimai ve sosyal olayları aydınlatacak nitelikte pek çok bilgiyi bu defterlerde bulmak mümkündür. Transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 73 numaralı Mühimme Defteri, III. Murat döneminin (1574-1595) son yılı ile III. Mehmet döneminin (1595-1603) ilk yılını kapsamaktadır. Osmanlı Devleti'nin 1594-1595 yıllarında karşı karşıya kaldığı en büyük sorunlardan biri olan eşkıyalık faaliyetleri, defterin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Ayrıca zahire temini, sefer, kasaplık, köprü tamiri, cami yapımı, sancakların birleştirilmesi, tayin, hassa çayırları gibi çeşitli konular da defterde geçmektedir. Çalışmamızda Divân-ı Hümâyûn ve Mühimme Defterleri hakkında genel bilgilerin yanı sıra incelenen defterin şekil ve muhteva özellikleri, transkripsiyon ve değerlendirmesine yer verilmiştir. Çalışmanın sonunda indeks ve 73 numaralı Mühimme Defterinin fotokopisi yer almaktadır. Anahtar kelimeler: Mühimme Defterleri, Divân-ı Hümâyûn, Mühimme, Eşkıyalık, Zahire
73 Numaralı Mühimme Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (277-433)
Divan-ı hümâyûn toplantılarında görüşülen iç ve dış meselelere ait siyasi, askeri, toplumsal ve iktisadi kararların kaydedildiği; devletlerarası ve farklı dine mensup olan topluluklar arasındaki ilişkiler, merkez ve taşra teşkilatının işleyişi; askeri, hukuki, toprak, adli ve idari konuları ihtiva eden Mühimme Defterleri, Osmanlı Devlet'inde üst düzey karar organı olan Divân-ı Hümâyûn'a ait ferman suretlerinin bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Bu nedenle defterlerin incelenmesi ile devlet işleyişi ile ilgili önemli bilgiler elde edilekmektedir. Tez çalışmasına konu olan 73 numaralı Mühimme Defteri, III. Murat döneminin (1574-1595) son yılı ile III. Mehmet döneminin (1595-1603) ilk yılını kapsamaktadır. Eşkiyalık olayları, İstanbul'a gönderilen zahire, vâkıf mallarının tamîri, kale ve palanga yapımı ve tamiri gibi konular defterin içeriğini oluşturmaktadır. Çalışmamızda 73 numaralı Mühimme Defterinin transkripsiyonu, hükümlerin özeti, defterin şekil ve muhteva yönünden incelenmesi hakkında tanıtıcı bilgiler verilmiştir.