4 büyük halifenin kişilik ve dindarlık özelliklerinin modern psikoloji perspektifinden incelenmesi

Kişilik konusu, psikoloji biliminin en temel konularından biridir. Bireyin davranışlarını etkileyen en temel unsurların başında sayılabilecek olan bu konu, psikolojinin bir bilim dalı olarak doğuşundan bile eski bir tartışma geçmişine sahiptir. Konu üzerinde tartışan tüm düşünür ve bilim insanları, insanları çeşitli kişilik özellikleri üzerinden sınıflandırmaya çalışmış, insanın davranışlarının altında yatan temel sebepleri bu sayede anlamaya gayret etmişlerdir. Mizaç, kişilik, karakter gibi kavram işaret ettiği anlamların birbirlerine yakın olması sebebi ile yapılan tanımlarda genelde benzer ögelere yer verilmiş, günlük hayat rutini içerisinde de bu kavramlar birbirlerinin yerlerine kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde, konunun daha net anlaşılması ve değerlendirilmesi için söz konusu kavramların tanımları, etimolojik kökenleri ve kişilik kuramlarına yer verilerek konu detaylı şekilde ele alınmıştır. İkinci bölümdeki konu ile gerekli ilişkinin kurulabilmesi ve tezin genel bağlamı ile doğrudan ilişkili olması sebebi ile dinin kişilik gelişimi üzerine etkisi ve İslam dininde kişilik psikolojisi başlığına yer verilerek konu başlıkları detaylı şekilde ele alınmıştır. İkinci bölümde, İslam'ın ilk dört halifesinin hayatlarına yer verilmiştir. Öne çıkan kişilik özellikleri başlığında, yaşadıkları olaylar bağlamında verdikleri tepkilerden yola çıkarak hangi kişilik özelliklerinin kendilerinde bulunduğuna dair çıkarımlar yapılmıştır. Öne çıkan kişilik özelliklerinde olay ve tepki bağlamında çıkarımı yapılarak ele alınan özelliklerin her biri bir sonraki başlıkta modern psikoloji perspektifinden değerlendirilerek, İslam öncesi ve sonrası yaşantıları kişilik özelliğine olan etkisi, bu davranışı ortaya koymaya sebep olan olay ve yaşantılar, kişilik özelliğinin arka planındaki sebepler ve bu kişilik özelliğinin psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi gibi hususlar üzerinde durularak değerlendirilmiştir. Son başlıkta her bir sahabenin kişilik özellikleri ve mizacının dini yaşama ve algılama biçimine olan etkisi değerlendirilmiş, bu kişilik ve mizaç özelliklerinin hangi dini tutum ve davranışın ortaya çıkmasında etkili olduğuna detaylı biçimde yer verilmiştir. Söz konusu dört sahabenin her biri bu şekilde incelenmiş ve detaylı bilgi verilmiştir. Çalışmam, İslam tarihinde Hulefâ-i Raşidîn olarak bilinen İslam Devletinin ilk dört halifesinin kişilik ve mizaç özellikleri doküman ve belge taraması yöntemi ile detaylı şekilde ele alındığı nitel bir çalışmadır. Bu özelliklerden hareketle, karakter ve mizaç özelliklerinin, dini inanış, davranış ve dine bağlanma üzerindeki etkilerine değinilmiştir. Bu sayede, kendi dönemlerinde yaşamış diğer sahabelerden farklı ya da ön plandaki özellikleriyle, bu dört sahabeyi farklı kılan temel noktalar değerlendirilerek, kişilik ve mizaç konusunun dini yaşama ya da algılama gibi konulardaki etkisi anlamlandırılmaya çalışılmıştır.