Aile hekimliği anabilim dalları ve klinikleri'nde 2000-2020 yılları arasında yapılan tıpta uzmanlık tez çalışmalarının bibliyometrik analizi

Amaç: Türkiye'de Mart 2022 itibariyle eğitim kliniği onayı alan 86 Aile Hekimliği Anabilim Dalı / Klinik bulunmaktadır. Bu çalışmada Aile Hekimliği Anabilim Dalları ve Klinikleri'nde 2000-2020 yılları arasında yapılan tıpta uzmanlık tez çalışmalarının bibliyometrik analizi yapılması amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu araştırma, Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 1 Ocak 2000 – 1 Ocak 2020 tarihine kadar Aile Hekimliği uzmanlığı alanında yapılmış erişimi izinli olan 1628 tezin incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada teze ait bilgiler (araştırma tipi, tez konusu, araştırmada kullanılan yöntemler vb.) kaydedilmiştir. İkinci aşamada tezlerin makaleye dönüşme durumları Google, Google Scholar, PubMed, TR Dizin ULAKBİM ve Dergipark arama motorlarında tarama alanlarına tez yazarlarına ve danışmanlarına ait ad soyad bilgileri, tezin Türkçe ve İngilizce başlığı ve anahtar kelimeleri girilerek değerlendirilmiştir. Tezlerden yayın olanların dergi indeksleri, Q kategorizasyonu ve atıf sayıları tespit edilmiştir. Bulgular: Çalışma kapsamında incelenen 1628 tezin dağılımı incelendiğinde, 2014 yılından sonra tez sayılarında büyük bir artış olduğu görülmüştür. Uzmanlık öğrencilerinin 1009'u (%62,0) kadındır. Tezlerin 977'si (%60,0) üniversite hastanesinde, 651'i (%40,0) eğitim ve araştırma hastanesine ait tezlerdir. Danışman unvanı profesör olan tez sayısı 505 (%31,0), doçent olanlar 579 (%35,6), doktor öğretim üyesi / yardımcı doçent olanlar 353 (%21,7), uzman doktor olanlar 191 (%11,7) olarak belirlenmiştir. Tez danışmanlarının branş dağılımlarına bakıldığında; 1420 tez (%87,2) aile hekimliği uzmanı danışmanlığında gerçekleşmiştir. Tezlerde en çok seçilen konular koruyucu sağlık hizmetleri (%8,7), anksiyete – depresyon (%7,1) ve diyabetes mellitus (%6,1) olmuştur. Tanımlayıcı / kesitsel araştırmalar 1414 (%86,8) tez ile en yüksek oranda tercih edilen araştırma tipi olmuştur. Tezlerin 161'inde (%9,9) proje destek alımı, 1319'ünde (%81,0) anket kullanımı, 234'ünde (%14,4) laboratuvar kullanımı, 96'sında (%5,6) radyolojik test kullanımı saptanmıştır. Yıllara göre proje destek alımı, laboratuvar ve radyolojik test kullanımı istatistiksel olarak önemli düzeyde azalmıştır (p<0,05). Tezlerin 458'i (%28,1) herhangi bir dergide yayın olmuştur. Yayınların veritabanlarına bakıldığında; 92 (%20,1) SCI / SCI-Expanded, 190 (%41,5) uluslararası, 176 (%38,4) tez ulusal veritabanlarında yayın olmuştur. Sonuç ve Öneriler: Aile Hekimliği alanında yapılan tez sayısı ve tez danışmanlarının Aile Hekimliği disiplininden olma oranları yıllar geçtikçe artmıştır, bu sayede özellikle birinci basamak sağlık hizmetleri için değerli bilimsel katkılar oluşturulmuştur. Yapılan tezlerin yayına dönüşme oranı ve süreci diğer branşlarla benzer bulunmuş olsa da literatürdeki Aile Hekimliği alanında yapılmış çalışmalara göre daha yüksek bulunmuştur. Aile Hekimliği disiplininin giderek kuvvetlendiği görülse de tezlerin makaleye dönüşme aşaması daha çok teşvik edilmeli, bu hususta tez danışmanlarının tecrübeleri önem kazanmaktadır.