Irak'ta devlet yaşlı bakımevlerinde kalan yaşlılarda denge bozukluğu ile düşme korkusu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

İnsan vücudunun yapısı ve işlevi, yaşlanma fikriyle kastedilen yaşla birlikte kademeli ve geri dönüşümsüz bir şekilde değişiklik göstermektedir. Bununla birlikte, yaşlanma süreci bireyler ve popülasyonlar arasında farklılık göstermektedir. Yaşlanmanın başlangıcı biyolojik kriterlere göre değil, her toplumun değer ve normlarına bağlı olsa da nüfusun yaşlanmakta olduğu gerçeği yadsınamaz. Birleşmiş Milletler 2019'a göre, özellikle insanlık tarihinde ilk kez yaşlıların sayısı gençlerden daha fazla olacaktır. Kanser, kardiyovasküler hastalık, tip II diyabet, bunama vb. dahil olmak üzere birçok hastalık yaştan oldukça etkilenir. Yaşlıların tüm vücut sistemleri aktif olduklarında daha iyi çalıştığından, hareket onların günlük yaşamlarının önemli bir parçasıdır. Kişinin sağlığı için yüksek bir risk, yürüme ve denge yeteneğinin kaybıyla gösterilir. Düşme öyküsü olmayan yaşlı kişilerin belirli bir yüzdesi, artan yaş ve düşme öyküsü FOF gelişimi ile bağlantılı olmasına rağmen, halen düşme korkusundan (FOF) muzdariptir. Bir bireyin, faaliyetlerini yerine getirebilecek durumda olsa bile, her zaman düşmekten endişe etmesi durumunda düşme korkusu olduğu söylenmiştir. Düşmelere neden olan en önemli etkenlerden biri denge sorunlarıdır. Düşme, ölüm veya sakat kalma riskini artırmakta olup, ayrıca bağımsızlık kaybına neden olabilir. ABD'de 2014 yılında 29 milyon düşme kaydedildiği bildirilmiştir. Yedi milyon yaşlı kişi düşme nedeniyle yaralanmış olup, 27.000 ölümle sonuçlanmıştır (Bergen et al. 2016). Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO 2007) tarihli yaşlılar raporuna göre, denge egzersizleri düşmeleri önlemede yardımcı bir yaklaşımdır ve denge sorunları düşmelerin oluşmasında bir faktördür (WHO 2008). Bu çalışmanın amacı, Irak'ta bir huzurevinde yaşayan yaşlılarda düşme korkusu ile denge bozukluğu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi, yaşlılarda denge ve yürüme durumunu belirlenmesi, düşme korkusu olan ve olmayan yaşlılarda denge testi ile yaşlılarda düşme korkusunu değerlendirilmesidir. Çalışma tasarımı tanımlayıcı-kesitsel olmuştur. Araştırma, Irak'ta Bağdat, Babil, Kerbela, Necef ve Divaniye'yi kapsayan Orta Fırat vilayetlerinde yürütülmüştür. Bu vilayaetlerde yedi geriatri bakım evi ziyaret edilmiştir. Anket 2022 yılında iki ay içerisinde tamamlanmıştır. Huzurevlerinde kalan yaşlılar arasından 139 yaşlı seçilmiş olup, örneklem büyüklüğü 200 yaşlıdır. Araştırma verileri SPSS for Windows 26.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmaya göre düşme korkusu (FES-I ölçeğine göre) ile denge (BBS ölçeğine göre) arasında güçlü bir negatif ilişki söz konusu olmuştur. Erkek katılımcıların yüzdesinin %64 ile en yüksek olduğu ancak kadınların erkeklere göre daha fazla korktuğu ve bu durumun dengeyi en çok bozan şey olduğu tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan yaşlı katılımcıların yaş ortalaması 71.21 olmuştur. Yapılançalışmada, yaş, düşme öyküsü, kronik hastalık öyküsü, yürüme yardımcısı kullanımı ve cinsiyet ile düşme korkusu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmamızın sonuçları, 80 yaş üstü kişilerin düşme korkusunun daha fazla olduğunu (%3,46), cinsiyete göre ise kadınların erkeklere göre (%2,88) daha fazla düşme korkusu yaşadıklarını, yürüme yardımcısı kullanan yaşlıların ise (%3,62) düşme korkusunun yürümeye yardımcı kullanmayanlara göre daha fazla olduğunu, düşme öyküsü olan yaşlılarda ise düşme öyküsü olmayanlara göre ( % 3,40) daha fazla düşme korkusu yaşadıklarını, kronik hastalığı olan yaşlılarda düşme korkusu (%3,04) kronik hastalığı olmayanlara göre daha fazla olduğunu ortaya koymuştur. Eğitim düzeyi, gelir düzeyi, barınma durumu ve düşme korkusu ölçüsü arasında bir ilişki söz konusu değildir. Ayrıca denge skalası ile yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, düşme öyküsü, kronik hastalık öyküsü ve yürüme yardımcısı kullanımı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmamızın sonuçları, 60-69 yaş grubundaki yaşlıların (% 3,09) oranında dengeye sahip olduğunu, üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip yaşlıların (%3,48), ise bir oranda daha dengeli olduğunu kanıtlamıştır. Ayrıca, gelir düzeyi yüksek olan yaşlılarda ise (%3,93) oranında daha fazla dengeye sahip olduklarını, yürüme yardımcısı kullanmayan yaşlılarda ise (%2,98) oranında dengeye sahip olduklarını, düşme öyküsü olmayan yaşlılarda ise (%2,98) dengeye sahip olduklarını, kronik hastalığı olmayan yaşlıların ise (%3,47) daha fazla dengeye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Denge skalası ile, cinsiyet ve huzur evi arasında bir ilişki söz konusu değildir. Şiddetli düşme korkusu yaşayan yaşlıların oranı (% 45,3) ve denge bozukluğu yaşayan yaşlıların oranı ise %18,7'dir. Günümüzün hızla yaşlanan nüfusuna yardımcı olacak ilk adımlar, bu sorunun temel nedenlerini ele alan ulusal sağlık ve sosyal politikaların oluşturulması ve koruyucu sağlık hizmetlerinin uygulanması olmalıdır. Çalışmamızın sonuçları bu alandaki diğer bilimsel araştırmalarda alıntılanabilir. Yaşlı insanlarda denge ve düşme arasındaki bağlantının yanı sıra denge sorunlarıyla ilişkili çok sayıda sosyal ve sağlık faktörünün ortaya çıkması son derece değerlidir. Bu faktörlerin her birinin altında yatan mekanizmalar daha fazla araştırma gerektirmektedir. Bireysel ve toplumsal koruyucu sağlık yaklaşımları, bu konularda farkındalık gerektirmektedir. Veri toplamanın bir sonucu olarak, insanlar sağlıklarını korumak için davranışlarını değiştirmeleri gerektiğini keşfetmişlerdir. Çeşitli biyolojik ve sosyal nedenlere sahip olduğu düşünülen denge sorunları, yaşlanmada önemlidir ve morbidite ve mortalitenin hem azalmasına hem de artmasına neden olabilir. Günümüzün hızla yaşlanan nüfusuna yardımcı olmanın ilk adımları, bu sorunun temel nedenlerini ele alan ulusal sağlık ve sosyal politikaların formüle edilmesi ve koruyucu sağlık hizmetlerinin uygulanması olmalıdır.