Çocukların bilimsel araştırmaların doğası hakkındaki görüşleri ve yaz bilim kampında geliştirilmesi

Bu çalışmada TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) 4004 Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları programı altında desteklenen yaz bilim kampı projesi kapsamında çocuklara hem doğada bilimsel araştırma yapmayı öğretmeyi amaçlayan hem de yaptıkları bilimsel araştırmaların sonunda bilimsel araştırmaların doğasına ait özelliklerin paylaşma, tartışma ve yansıtma yoluyla netleştirildiği (making explicit) bir program uygulanmış ve etkililiği araştırılmıştır. Yaz bilim kampı 23- 30 Haziran 2013 tarihinde Bolu'da yapılmıştır. Katılımcılar ortaokul 6. ve 7. sınıfı bitiren 24 öğrenciden oluşmaktadır. Kampın amacı, çocuklara doğada farklı araştırmalar yapmalarını sağlayarak bilimsel araştırma yapmayı ve bilimsel araştırmaların özelliklerini öğretmektir. Çocuklar dörder kişilik gruplarla bilim danışmanlarının rehberliğinde dört farklı bilimsel araştırma yapmışlardır. Araştırma seanslarında gruplar bilim danışmanlarının rehberliğinde araştırma soruları hazırlamış, hangi araştırma alandaysa o alana giderek ya da örnekleri kamp yerine getirerek veri toplamışlar, verilerini analiz ederek araştırma sorularını cevaplamışlardır. Her gruptan bir çocuk araştırmalarını sunmuştur. Her sununun sonunda bilim danışmanlarından biri onların araştırmalarından yola çıkarak bilimsel araştırmaların özelliklerini netleştirmiştir. Buna ek olarak, aynı kişi her araştırma seansının sonunda bilimsel araştırmaların özelliklerini öğrencilerin araştırmalarından örnekler vererek özetlemiş ve netleştirmiştir. Çocukların bilimsel araştırma hakkındaki görüşleri Schwartz, Lederman ve Lederman (2008) tarafından geliştirilen Views of Scientific Inquiry (VOSI-S) anketi ile araştırılmıştır. Beş açık-uçlu sorudan oluşan ankette bilimsel araştırmanın doğasını niteleyen şu 6 özelliğin ölçülmesi amaçlanmaktadır: a) bilimsel araştırmaları soruların yönlendirmesi, b) bilimsel araştırmaların birden fazla yöntemle yapılabilmesi, c) bilimsel araştırmaların birçok amacı olması, d) bilimsel araştırmalarda bilginin gerekçelendirilmesi (justification), e) veri ve kanıt arasındaki farklar, f) bilimin, bilimsel bir topluluğun uygulamaları olması. VOSI-S anketi, kamp başlangıcında ön-test, kampın sonunda son-test ve kamptan iki ay sonra kalıcılık testi olmak üzere üç kez uygulanmıştır. Anketleri desteklemek için çocuklardan altısıyla ön-testte ve son-testte yarı-yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmacı ve tez danışmanı iki anketi birlikte kodlayarak ortak anlam oluşturmaya çalışmış, sonrasında beş anketi bağımsız kodlayarak uyum hesaplamışlardır; uyum ön-testte %87, son-testte %95 gibi yüksek olduğundan ilk araştırmacı kodlamayı tamamlamıştır. Sonuçlar kamp programının en etkili olduğu yönün bilimsel araştırmaların birden fazla yöntemle yapılabilmesi özelliğini geliştirmesi olduğunu göstermiştir. Araştırma seanslarında yazdıkları araştırma soruları doğrultusunda bazen gözlem bazen de deney yapmışlardır. Bu yaşantıları ve iki yöntem arasındaki farkın tartışılması bu olumlu gelişmeyi sağlamış olabilir. Soruların bilimsel araştırmaları yönlendirmesi özelliğinde de olumlu gelişme gözlenmiştir. Araştırma seanslarında, kendi araştırma sorularının doğrultusunda bilimsel araştırmaları kendilerinin tasarlamaları, bu özelliğin iyi anlaşılmasını sağlamış olabilir. Kamp programının başarılı kabul edilebileceği, fakat kalıcı olmayan bilimsel araştırmanın doğası özelliği 'veri ve kanıt arasında fark olması' özelliğidir. Bu özellikte ön testten son teste gelişme görülmüş, fakat kalıcılık testinde azalmıştır. Kamp programının az gelişim sağladığı üç özellik, 'bilimsel araştırmaların birçok amacının olması, bilimsel araştırmalarda bilginin gerekçelendirilmesi ve bilimin bilimsel bir topluluğun uygulamaları olması' özellikleridir. Kamp programının bu özellikleri daha iyi destekleyecek doğrultuda geliştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, VOSI anketindeki bazı soruların bu özellikleri daha iyi ortaya çıkarabilecek şekilde geliştirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilimsel araĢtırma, bilimsel araĢtırmanın doğası, VOSI,bilim kampı, rehberli araĢtırma.