COVID-19 salgını sürecinde vaka artışlarının Türkiye ekonomisi üzerine etkisi ve finansal piyasalar üzerine bir uygulama

Bu tezde COVID-19 korona virüs salgın döneminde günlük vaka sayısına bağlı olarak bir sonraki gün borsa endeksindeki ve dolar döviz kurundaki hareketler bir adımlı stokastik Markov zincirleri yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Seçilen günler için ayrıca vaka sayısından bağımsız olarak günlük borsa endeksi ve dolar kurundaki değişimler incelenmiştir. Bu yatırım araçları üzerinde günlük vaka sayısına göreli ve göreli olmayan Markov modelleri oluşturulmuştur. Geçiş olasılık matrisleri bulunmuş ve kuvvetleri alınarak denge durumundaki limit matrisleri hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar: i) Günlük vaka sayısının azalmasının sonrasındaki günlerde 0,6761 en yüksek olasılık ile borsa endeksinde pozitif yönlü hareket olacaktır. ii) Vaka sayısındaki artış sonrasındaki günlerde ise 0,6184 en yüksek olasılık ile dolar kuru getirisi ile artan yöndedir. iii) Durağanlık durumunda vaka sayıları artma veya azalma yönündeki hareketlerinden bağımsız olarak dolar kurundaki artış olasılığı 0,5541, azalma olasılığı ise 0,4459 dir. Borsa endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,5971 olasılık ile pozitif, 0,4029 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. İv) Vaka sayılarına göreli denge durumunda dolar kuru ve BIST 100 endeksi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır. v) Dolar kuru günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrislerine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; dolar kurunda artan bir günden artan güne geçiş olasılığı 0,6828 dir. Dolar kurundaki azalan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,5087, azalan günden artan güne geçiş olasılığı 0,4913, artan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3172 dır.vi) BIST 100 günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrisine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; BIST 100 endeksinde artan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,6347 dir. BIST 100 endeksinde azalandan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,5824 bulunmuştur. BIST 100 endeksinde azalandan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,4176 olmuştur. BIST 100 endeksinde artandan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3653 olarak elde edilmiştir. Vii) Denge durumu sonuçlarına göre dolar kurundaki artış olasılığı 0,6077, azalma olasılığı ise 0,393 olarak bulunmuştur. BIST 100 endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,6145 olasılık ile pozitif, 0,355 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. Dolar kurunun ve Bist100 endeksinin getirisi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır.