Borsa endeksi
85 theses under this subject heading
CDS primlerinin borsa endeksleri üzerine etkisi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler üzerine bir araştırma
Gelişen finansal piyasalar ve teknolojik yeniliklerle birlikte finansal araçların çeşitleri ve kullanım şekilleri de gelişmeye devam etmektedir. Kredi temerrüt swapları da bu gelişmeler neticesinde kredi riskine karşı bir koruma sağlayan önemli bir araç olarak ortaya çıkmıştır. Kredi temerrüt swapları en temel kredi türev araçlarından biridir ve dayanak varlığın temerrüde düşmesi durumunda alıcısına bir sigorta sağlamaktadır. Ayrıca kredi temerrüt swapları (CDS) kredi riskinin bir göstergesi olarak kullanılmakta ve yüksek CDS primleri, yüksek riskleri beraberinde getirmektedir. Bu nedenle riskli kabul edilen şirketler ve ülkelerin elde edecekleri fonlar için karşılaşacakları maliyetlerde artacaktır. Bu durumda artan riskler potansiyel yatırımların önüne geçebilmektedir. Çalışmanın amacı CDS primlerinin borsa endeksleri üzerinde etkisinin tespit edilmesidir. Bu kapsamda ele alınan 9 gelişmiş ve 10 gelişmekte olan ülkeye ait CDS primleri ile borsa endeksleri arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Ayrıca Türkiye CDS primlerinin BIST endeksleri üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu doğrultuda CDS primleri ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ilişkinin tespit edilmesinde panel veri analizi kullanılmıştır. CDS primleri ile BIST endeksleri arasındaki ilişkinin saptanması için ise bir zaman serisi analizi olan ARDL sınır testinden yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında ele alınan veri setine ilişkin zaman 2008-2021 yıllarını kapsamaktadır. Sonuç olarak; gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere ait borsa endekslerinin CDS primlerinden etkilendiği tespit edilmiştir. CDS primlerinde meydana gelen artışların borsa endekslerini düşürdüğü yani aralarında ters yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bir diğer araştırma konusu olan CDS primleri ile BIST endeksleri arasındaki ilişkinin incelendiği analizlerin sonucunda ele alınan 21 endeksten 7 tanesinin CDS primlerinde meydana gelen değişikliklere duyarlı olduğu ve aralarında negatif yönlü, anlamlı bir ilişkinin varlığı ortaya koyulmuştur.
BİSTt-100 endeksi ile makroekonomik değişkenler arasındaki nedensellik: 2005-2015 yılları arasında Türkiye uygulaması
Çalışmada BİST-100 Endeksi'ni etkileyen makroekonomik faktörler arasında ilişkinin varlığı ve yönü araştırılmıştır. "Çoklu Doğrusal Regresyon" analizi ile makroekonomik faktörlerin birleşik halde etkisi, "Granger Nedensellik Testi" ile yönü tespit edilmiştir. Bağımlı değişkenimiz BİST-100 Endeksi için, günlük kapanış fiyatlarının oluşturduğu aylık ortalama baz alınmıştır. Bağımsız değişkenlerimiz; para arzı, enflasyon, döviz kuru, faiz oranları, altın fiyatları, öncü göstergelerden oluşan makroekonomik faktörlerdir ve bunların da gün sonu fiyatlarından oluşan aylık ortalama değerleri analiz edilmiştir. Çalışmada analiz edilen veriler, TCMB web sayfasından temin edilmiş olup, Aralık 2005- Haziran 2015 tarihleri arasındaki aylık ortalama değerleri kapsamaktadır. Çalışma sonucunda, "para arzı" ve "altın fiyatları" dışında tüm faktörlerin BİST-100 Endeksi ile "tek yönlü nedensellik ilişkisi" olduğu anlaşılmıştır. BİST-100 Endeksi enflasyon, faiz oranları değişkenlerinden negatif etkilenirken, öncü göstergeler endeksinden pozitif yönlü etkilenmektedir. Ayrıca BİST-100 endeksi, döviz kuru fiyatlarını ise negatif yönde etkilemektedir. Oluşturulan "VAR" modeli sonucu zaman serisi verileri durağan hale getirildiği için, uzun dönemli etkileri yerine "Granger Nedensellik Testi" ile 1 (ay) dönemlik gecikmelere bakılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bist-100 Endeksi, Makroekonomik Faktörler, Çoklu Doğrusal Regresyon, VAR, Granger Nedensellik Testi.
Makro-ekonomik değişkenlerin Pakistan Karachi Borsası üstündeki etkileri
Bu çalışmada Pakistan Karaçi Borsası endeksi (KSE) ve temel makro-ekonomik değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmektedir. Çalışmada, 2005 Temmuz ayından 2014 Nisan ayına kadar olan zaman dilimindeki aylık veriler göz önüne alınmıştır. Enflasyon oranı (TÜFE), döviz kurları, GSYİH, faiz oranları ve altın ve petrol fiyatları çalışmada incelenen makro-ekonomik değişkenlerdir. Yöntem olarak, Johansen ve Juselius (1990) Eşbütünleşme Analizi, VECM çerçevesinde Granger Nedensellik Testi'nin yanı sıra Sims (1980) Varyans Ayrıştırması ve Etki Tepki Fonksiyonu Analizi kullanılmıştır. Bulgulara göre, çalışmada ele alınan makro-ekonomik değişkenler ve KSE arasında uzun vadede eş bütünleşme olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, uzun vadede tüm makro-ekonomik değişkenlerle KSE 100 arasında tek yönlü Granger nedensellik ilişkisi, kısa vadede ise sadece döviz oranları ile KSE 100 arasında tek yönlü Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Terör saldırılarının finansal piyasalara etkisi: Borsa İstanbul 100 endeksi üzerine bir uygulama
Yatırımcıların finansal piyasalarda rasyonel hareket ettikleri görüşüne dayanan ve Eugene Fama tarafından ortaya atılan Etkin Piyasalar Hipotezine göre, piyasa da oluşan bilgiler anında fiyatlara yansımaktadır. Bilgilerin fiyatlara anında yansıması yatırımcıların bu piyasalardan beklenenin üzerinde bir getiri elde etme imkânları ortadan kaldırmaktadır. Bundan dolayı da teknik ve temel analiz yoluyla fiyatların önceden tahmin edilme olanağının bulunmadığı iddia edilmektedir. Fakat bahsedilen bu durum her zaman mümkün olmamaktadır. Yatırımcıların her zaman rasyonel davranmadıklarını ve bazen benzer durumlara benzer tepkiler verdikleri yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. Davranışsal Finansında temellerini oluşturan bu olgu, yatırımcılar sosyolojik, psikolojik ve çevresel birçok etkenden etkilenme eğilimi gösterebilmektedir. Özellikle son yıllarda artış gösteren ve toplumların sosyolojik, psikolojik, yönetimsel yapılarını zedelemekten çıkıp ekonomik olarak da zarar vermeye başlayan terör olaylarının varlığı çalışmamızın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Ülkemiz açısından da önemli sorunları beraberinde getiren terör olaylarının varlığı ve etkileri uzun yıllardır tartışılan bir konudur. Bu perspektifte, çalışmanın amacı 20.09.2011-17.02.2017 tarihleri arasında Türkiye'de meydana gelen 94 terör saldırısının Borsa İstanbul 100 Endeksi üzerindeki olası etkisinin ortaya çıkarılmasıdır. Bu kapsamda, Olay Çalışması (Event Study) metodolojisi uygulanırken piyasanın vermiş olduğu tepkiyi daha net gözlemleyebilmek amacıyla terör saldırılarının etkisi tatil günlerinde ya da hafta içi günlerde gerçekleşmesi şeklinde iki alt kategoride irdelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda; terör olayları neticesinde genel anlamında piyasada net olarak negatif ya da pozitif bir trendin varlığından söz etmek kullanılan veri seti ve yöntem bağlamında mümkün olmadığı görülmüştür. Diğer taraftan, istatistiksel olarak anlamlı sonuçların varlığı, ele alınan konu çerçevesinde BİST 100 Endeksinin yarı güçlü formda etkin olmadığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Terör Saldırıları, BİST 100 Endeksi, Etkin Piyasalar Hipotezi, Davranışsal Finans, Event Study.
Dünya enerji emtia fiyatları ile Borsa İstanbul (BİST) elektrik endeksi arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Enerji emtiaları, üretim sürecinin vazgeçilmez girdileridir. İnsanlığın kullandığı elektriğin çok büyük kısmı, bugüne kadar fosil yakıt kökenli enerji emtialarından; petrol, kömür ve doğal gazdan üretilmiştir. 2018 yılı itibariyle, fosil yakıtların dünya elektrik üretimindeki payı %64, Türkiye'de ise %67,6 civarındadır. Bu çalışmada, fosil kaynaklı enerji emtialarında dışa bağımlılığı yüksek olan Türkiye'de; petrol, doğal gaz ve kömür getirilerinin düzeltilmemiş ve piyasa faiz oranına göre düzeltilmiş Borsa İstanbul (BİST) Elektrik endeksinin getirisi ile nedensellik ilişkisi araştırılmıştır. Ayrıca, bu emtiaların ticaretinde ABD Doları kullanıldığından, kur değişimlerinin etkilerini görmek amacıyla TL/ABD Doları kuru, emtia fiyat değişimlerinin sektöre özgü olup olmadığını tespit etmek için de BİST 100 endeks getirileri analize dâhil edilmiştir. Bildiğimiz kadarıyla bu araştırma, Türkiye'de BİST Elektrik endeksi getirisinde dünya petrol ve doğal gaz fiyatlarının yanında dünya kömür fiyatlarının da etkisini inceleyen ilk çalışma olma özelliğini de taşımaktadır. Analiz dönemi olarak 17 Mayıs 2010 – 29 Mayıs 2020 dönemi belirlenmiş, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Granger nedenselliği test etme yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda; Petrol ve kömür fiyatlarındaki değişimler ile BİST Elektrik Endeksinin getirisi arasında karşılıklı nedensellik ilişkisi olduğu, doğal gaz fiyatlarındaki değişim ile ne BİST 100 ne de BİST Elektrik Endeksinin getirileri arasında nedensellik ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir.
Parasal belirsizlik ve borsa getirisi: Türkiye örneği
Belirsizlik kavramı, son yıllarda yatırımların belirleyicilerinden biri olarak ekonomiliteratüründe önemli bir yeresahiptir.Bir ülkeye ait genel ekonomik görüntü, makroekonomik performans ile ölçülmektedir. Döviz kurunda ya da paraarzında oluşacak bir dalgalanma aynı zamanda borsadaki yatırımcıları da etkileyecektir. Oluşacak belirsizlikler uzundönemde hisse senedi getirilerini olumsuz etkilemektedir. Belirsizliklerin farklı kökenleri olsa da bu çalışmadaparasal belirsizliğin göstergesi olarak para arzı belirsizliği ve döviz kuru belirsizliği seçilmiştir. Zaman serisiveri grubu kullanılarak reel döviz kuru belirsizliği ve para arzı belirsizliği arasındaki bağ deneysel olarakincelemiştir. Bu çalışmada kullanılan veri setleri, Döviz kuru efektif alış ve para arzı (M2) serileri TürkiyeCumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) istatistiklerinden eldeedilmiştir. İMKB'de farklı sektörlerde faaliyet gösteren beşşirket ve holdingin hisse senedi getirileri kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler 1986:5 ve 2012:2 döneminikapsamaktadır. Öncelikle seriler birim kök testi yapılarak trent etkisinden arındırılmışlardır. Döviz kuru ve paraarzı belirsizliği ARCH/GARCH testleri ile hesaplanmıştır.Döviz kuru ve para arzı değişkenlerinin belirsizlikleri ile borsa getirisinin göstergesi olan değişkenler arasındailişki olup olmadığı Engle-Granger ko-entegrasyon testi ile regresyon analizine tabi tutulmuştur. Ele alınan beşşirketin İMKB getirisi ile döviz kuru ve para arzı belirsizlikleri arasında bir koentegrasyonun var olduğu tespitedilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular sonucunda, döviz kuru ve para arzı belirsizliklerinin İMKB'de faaliyetgösteren şirketlerin getirisi üzerinde önemli bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Belirsizliği, Para Arzı Belirsizliği, Borsa Getirisi, Arch Model, Garch Model, Ko-entegrasyon.
Bulanık sinir ağı yapısı ile borsa endeks getirisi tahmini: BİST-100 örneği
Bu çalışmada Borsa İstanbul 100 endeksi (BİST – 100) getirisi, bulanık sinir ağı yapısı yöntemiyle, altın fiyatları, döviz kuru, tüketici fiyat endeksi, mevduat faiz oranı, Dow Jones Endeksi, cari açık ve gayri safi yurtiçi hâsıla değerleri kullanılarak tahmin edilmeye çalışılmıştır. Borsa endeksinin çalışma konusu olarak seçilmesindeki sebep, bir yatırım aracı olarak önemli bir alternatif olmasıdır. Borsa Endeksinin dinamik yapısı her dönem için farklı değişkenlerden etkilenmektedir. Verilerin güncelliği ise yapılan çalışmanın sonuç üretmedeki etkinliğini önemli ölçüde etkilemektedir. Bu açıdan çalışmada 2013 yılsonu itibariyle yayımlanan son veriler kullanılmıştır. Çalışmaya konu olan zaman aralığı 2002 – 2013 yıllarıdır. Veriler aylık olarak çalışmaya dâhil edilmiştir. Sonuç olarak genel ekonomik dengelerin endeks üzerindeki etkileri gözlenmiştir. Bulanık çıkarım sistemi parametre değerlerinin farklılaştırılmasıyla elde edilen modeller ile tahmin başarısının önemli ölçüde artırılabildiği uygulama sonucunda ortaya konmuştur. Farklı bulanık sinir ağı modelleri kurulmasıyla %93 oranında tahmin başarısı yakalanmıştır. Parametre farklılaştırması ile en iyi ve en kötü model arasında R2' ye göre yaklaşık %10 oranında tahmin başarısı arttırılmıştır.
Seçili risk ve belirsizlik endeksleri ile gelişmekte olan ülke borsaları arasındaki ilişkiler: Ekonometrik bir uygulama
Küreselleşen menkul kıymet piyasalarının gelecekteki hareketlerinin tahmin edilmesinde çeşitli risk ve belirsizlik endeksleri gösterge olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Ekonomik Politika Belirsizlik (EPU), Finansal Stres (FSI), Jeopolitik Risk (GPR) ve Volatilite (VIX)'ten oluşan seçilmiş risk ve belirsizlik endeksleri ile Türkiye borsası (BIST100), Brezilya borsası (BVSP), Güney Afrika borsası (JTOPI), Rusya borsası (MOEX), Meksika borsası (MXX), Hindistan borsası (NIFTY50) ve Çin borsası (SSI)'den oluşan gelişmekte olan ülke borsaları arasındaki ilişkileri belirlemektir. Çalışmada, veri seti olarak 01.01.2003-31.12.2019 dönemi için VIX endeksinin günlük logaritmik verileri ve 01.01.2003-01.12.2019 dönemi için risk ve belirsizlik endekslerinin aylık logaritmik verileri kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkilerin analizinde, değişkenlerin düzeyde durağan mı yoksa birinci farkta mı olduğuna bağlı olarak ARDL sınır testi ve QRES kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki nedensel ilişkinin analizinde ise , farklı durağanlık düzeylerine sahip serilerin analizine olanak sağlayan Toda-Yamamoto nedensellik testi ve düzeyde durağan olan değişkenler için Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, seçili gelişmekte olan ülke borsaları ile risk ve belirsizlik endeksleri arasında kısa ve uzun dönemde iktisadi teoriye uygun istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Ayrıca, bu çalışmanın sonuçları borsa yatırımcılarına, politika uygulayıcılarına ve diğer ilgili taraflara önemli bilgiler sunmaktadır. Anahtar kelimeler: VIX endeksi, QRES, ARDL, Toda-Yamamoto Nedensellik Testi, BİST100.
İslami ülke endeksleri ve Borsa İstanbul arasındaki volatilite yayılımı
Bu çalışmada İslami Ülke Endeksleri ve Borsa İstanbul (BİST) Katılım Endeksleri arasındaki nedensellik ve endeksler arasındaki volatilite yayılımı incelenmiştir. Bu kapsamda İslami Ülke Endeksleri olarak, Bahrain all Share(BAX), Dubai genel (DFMGI), QE All Shares (QEAS), MSM 30(MSX30), Premier Market- Market Cap Weighted PR (BKP),endeksleri seçilmiştir. BİST Katılım Endeksleri olarak BİST100, BİST50, BİST30, KATILIM30, KATILIM50, KATILIM100, TÜM KATILIM100 endekslerinin 01.02.2015-11.03.2022 tarihleri arasındaki günlük getiri serileri kullanılarak endeksler arasındaki nedensellik ilişkisi Fourer Toda Yamamato testi ile incelenmiştir. Diğer taraftan endeksler arasındaki volatilite yayılımı Hafner Herwatz testi ile incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda İslami Ülke Endekslerinden Borsa İstanbul Endekslerine doğru nedensellik ilişkisinin var olduğu tespit edilmiştir. Aynı şekilde İslami Ülke Endekslerinden Borsa İstanbul Endekslerine doğru volatilte yayılımının varlığı tespit edilmiştir. Bu kapsamda İslami Ülke Endekslerinin Borsa İstanbul Endekslerine yatırım yapmayı düşünen yatırımcılar için öncü bir gösterge olarak kullanılabileceği ön görülmektedir. Bu çalışma portföy yatırımcılarına, politika uygulayıcılarına ve kurumsal yatırımcılara önemli bilgiler sunmaktadır. Anahtar sözcükler: Volatilite, Volatilite Yayılımı, Borsa Endeksi, Toda-Yamamoto Nedensellik Testi
Döviz kurlarının çeşitli borsa endeksleri ile ilişkisi: BİST üzerine bir uygulama
Döviz kurları, yoğun uluslararası ticaret yapan şirketler başta olmak üzere bütün şirketlerin kararlarında etkili olan ön önemli faktörlerden biridir. Bu çalışmanın amacı, farklı borsa endeksleri ile döviz kurları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışmada, Borsa İstanbul ana endeksi olan BİST 100 ve yanı sıra Gıda, Metal, Kimya, Sanayi, Teknoloji, Tekstil ve Turizm Endeksi olmak üzere farklı sektörlerden seçilmiş yedi alt endeks bağımlı değişken olarak analize dahil edilmiştir. Bağımsız değişken olarak ise ülkemizde uluslararası ticarette en sık kullanılan Dolar/TL ve Euro/TL döviz kurları seçilmiş ve 2008 yılı Ocak ayı ile 2018 yılı Aralık ayı arasındaki döneme ait aylık veriler analiz edilmiştir. Döviz kurları ile hisse senedi fiyatları arasındaki ilişkiyi inceleyen literatürde birçok çalışma bulunmakla beraber ilişkinin varlığı ve boyutlarıyla ilgili fikir birliğine varılamamıştır. Bu çalışmada ise daha önce yapılan çalışmalarda nadiren kullanılan FourierEşbütünleşme yöntemiyle değişkenler arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda seçilen döviz kurları ile BİST 100 ve diğer sektör endeksleri arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığına dair hipotez kabul edilmiştir. Katsayılara bakıldığında ise Dolar/TL döviz kuru ile metal, kimya, sanayi, teknoloji, tekstil ve turizm endeksi arasındaki ilişkinin anlamlı olduğu BİST 100 ve gıda endeksi arasındaki ilişkinin anlamsız olduğu görülmüştür. Ayrıca katsayılara göre Euro/TL döviz kuru ile yalnızca turizm endeksi arasındaki ilişki anlamlı bulunurken, diğer endeksler arasındaki ilişki anlamlı çıkmamıştır. Anahtar Kelimeler: Hisse Senedi Piyasası, BİST 100 Endeksi, Döviz Kuru, Fourier Eşbütünleşme Testi
Makroekonomik faktörler ile Katılım 30 ve BİST 30 endekslerinin getiri-risk profilleri arasındaki ilişkisellik
2011:2 – 2020:4 arasındaki periyodu kapsayan çalışmada 111 aylık ve 2328 günlük veri seti ile çalışılmıştır. Çalışma iki farklı aşamayı kapsamaktadır. İlk aşamada Katılım 30 ve BİST 30 endekslerinin aylık olarak getiri-risk profillerinin belirlenmesine yönelik; riske göre düzeltilmiş metotlardan, Sharpe Rasyosu, Treynor Rasyosu ve Jensen Rasyosu kullanılmıştır. İkinci aşamada ise başlıca makroekonomik değişkenlerden; döviz kuru, altın fiyatları, enflasyon oranı, petrol fiyatları, faiz oranı, FTSE 100 endeksi ve S&P 500 endeksi kullanılarak; bu değişkenlerin Katılım 30 ve BİST 30 getiri-risk profilleri üzerinde olan etkileri araştırılmıştır. Araştırmada ilk olarak uygulanacak ekonometrik testlerin belirlenmesi amacıyla serilerin durağanlığı Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron(PP) ile test edilmiştir. Değişkenlerden bazılarının seviyede bazılarının ise birinci fark düzeyinde durağan olmasından dolayı değişkenler arasındaki ilişkisellik ARDL Sınır Testi yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Katılım 30 getiri-risk profilinin ve BİST 30 getiri-risk profilinin bağımlı değişkenleri oluşturduğu iki farklı model kurulmuştur. Araştırma sonucunda Katılım 30 endeksinin her üç metota göre de riske göre düzeltilmiş getirilerinin BİST 30 endeksinin riske göre düzeltilmiş getirilerinden daha iyi bir performans sergilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Katılım 30 endeksinin getiri-risk profili ile döviz kuru, enflasyon oranı, S&P 500 endeksi arasında pozitif yönlü; faiz oranı ve FTSE 100 endeksi arasında ise negatif yönlü bir ilişkiye ulaşılmıştır. Katılım 30 endeksinin getiri/risk serisi ile altın fiyatları ve petrol fiyatları arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye ulaşılmamıştır. BİST 30 endeksinin getiri-risk profili ile faiz oranı arasında negatif yönlü bir ilişki saptanırken; diğer bağımsız değişkenler ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye ulaşılmamıştır.
BIST teknoloji endeksi'ndeki firmalarda entelektüel sermayenin finansal performans üzerindeki etkisi
Literatürde entelektüel sermaye ile finansal performans arasındaki olası ilişkiyi konu alan çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak, yapılan çalışmaların çoğunlukla hizmet sektörü üzerine yoğunlaştıkları görülmektedir. Emeğin, sistem ve süreçler ile dış paydaşlarla olan ilişkilerin birlikte bir bütün olarak önem kazandığı teknoloji sektörüne yönelik çalışmalar ise nispeten sınırlı olup, literatür genellikle tek bir alt sektöre yönelik çalışmaları barındırmaktadır. Bu çalışma, bu boşluğu doldurmaya çalışmakta ve entelektüel sermayenin nasıl ölçüldüğünü ve işletmelerin finansal performansları üzerinde nasıl bir etki yaratacağını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç bağlamında, Borsa İstanbul Teknoloji Endeksi'nde işlem gören teknoloji temelli firmalarından oluşan bir örneklem üzerinde ekonometrik bir analiz yapılması amaçlanmaktadır. Elde edilen ampirik bulgulara göre; uzun dönemde de kısa dönemde de entelektüel sermayenin, finansal performans üzerindeki etkisinin negatif olduğu görülmektedir. Bu durum teorik beklentilerin tersine bir durumdur. Diğer bağımsız değişken olan maddi olmayan duran varlıkların, finansal performans üzerindeki etkisi kısa dönemde pozitif yöndedir. Bu teorik çerçeve ve beklentiler ile uyumlu bir sonuçtur. Ancak, bir dönem gecikme sonucunda katsayının işaretinin negatif yönde olduğu görülmektedir.
Borsa İstanbul sektör endekslerinin uzun dönemli risk ve getiri performanslarının değerlendirilmesi
Finansal piyasalarda birçok yatırım alternatifi bulunmaktadır. Bu yatırım alternatifleri içerisinde yatırımcıların tasarruflarını değerlendirme alışkanlıklarına bakıldığında; gelişmiş ülke yatırımcılarının çoğunluğunun sermaye piyasalarını tercih ettiği görülmektedir. Bu durum gelişmekte olan ülkeler açısından incelendiğinde ise, yatırımcıların tasarruflarını sermaye piyasalarında değerlendirme oranının geçmiş yıllara göre artış eğilimi gösterdiği gözlemlenmektedir. Bu durum bize yatırımcı sayısındaki artışı gösterse de, amaç bilinçli yatırımcı sayısını artırmak olmalıdır. Tamda bu sebeple bu çalışma, sektör endekslerinin uzun vadeli risk ve getiri performanslarını ölçerek yatırımcılara ışık tutmayı amaçlamaktadır. Nitekim yatırımcıların, yatırımlardan elde edeceği getiriler hesaplanırken, risk unsuru da göz ardı edilmemelidir. Gelecek net bir şekilde öngörülemeyeceğinden dolayı içinde hep bir risk unsuru barındırmaktadır ve bu risklerin bazıları ortadan kaldırılabilirken, bazılarının yok edilmesi mümkün değildir. Bu çalışmada sektör endekslerinin risk ve getiri performansları ölçülmektedir. Amaç mevcut risklerin hangi sektörü ne derecede etkilediğini ortaya koymaktır. Böylelikle bu çalışmada, elde edilen sonuçlar yatırımcıların yatırım kararlarında yol gösterici bir nitelik taşımaktadır. Bunun için, Borsa İstanbul'da yer alan dört ana sektör ile 19 alt sektör endekslerinin 10 yıllık endeks verileri kullanılmış ve getirileri bulunarak risklerini ölçülmüştür. Elde edilen bulgular neticesinde, ana sektör endeksi ile alt sektör endekslerinde hangi endekslerin sistematik riskinin en yüksek değere hangilerinin en düşük değere sahip olduğu ortaya konulmaktadır.
BİST'te hizmet endeksi ile holding ve yatırım endekslerinde bulunan firmaların entelektüel sermayelerinin belirlenmesi ve karşılaştırılması
Entelektüel sermaye, fikir olarak 1960'lı yıllarda ortaya atılmadan önce de işletmelerin sahip olduğu bir değerdi ancak geleneksel muhasebe anlayışına göre şerefiye olarak değerlendiriliyordu. 1960'lı yıllarda ortaya atılmasından sonra 1990'lı yıllara gelininceye kadar da entelektüel sermaye kavramına gereken önem verilmemiş ve bu konu göz ardı edilmiştir. Ancak değişen çağ ve beraberinde getirdiği işletme yapılarında yaşanan değişimler entelektüel sermaye kavramını işletmeler için daha önemli ve üzerinde çalışmalar yapılması gereken bir konu haline getirdi. Çünkü artık işletmenin maddi olarak sahibi olduğu varlıklarının yanında maddi olmayan varlıkları da değer kazandı. İşletme yöneticilerinin tecrübeleri, patentler, telif hakları, müşteri ilişkileri gibi pek çok maddi olmayan varlığın ön plana çıkmasıyla entelektüel sermaye kavramına gereken önemin verilmesi sağlandı ve beraberinde entelektüel sermaye değerinin hesaplanması sorununu ortaya çıktı. Entelektüel sermayenin hesaplanması, işletmelerin finansal tablolarında görünmeyen maddi olmayan varlıkları için; bir değer ortaya koyması ve kredi değerlendirme, üçüncü kişilerin yatırım incelemeleri ve işletme yönetim planlarının daha doğru oluşturulması gibi önemli konularda işletmeye fayda sağlamıştır. Entelektüel sermaye yürütülen çalışmalar bakımından yeni bir konu olması sebebi ile hala genel kabul görmüş bir tanıma ve kesinleşmiş hesaplama yöntemlerine sahip değildir. Fakat yazarlar yapmış oldukları çalışmalar ile entelektüel sermaye kavramından genel kapsamda, işletmelerin sahibi olduğu maddi olmayan varlıkların tümü olarak bahsetmektedir. Bu çalışmada, özellikle bilginin şirketler için öneminin artması ile gittikçe önem kazanan entelektüel sermayenin analizi yapılmıştır. Analiz kapsamında entelektüel sermaye hesaplama yöntemlerinden PD / DD, Tobin Q Oranı, HMOD ve EVA yöntemleri kullanılmış ve BİST, Hizmet Endeksi ile Holding ve Yatırım Endekslerine kayıtlı şirketler için 2018-2020 yıllarını kapsayan bir analiz yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde entelektüel sermaye konusuna ve tarihsel gelişimine genel hatları ile değinilmiştir. İkinci bölümde entelektüel sermayenin ölçülmesi, üçüncü bölümde ise entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinden bahsedilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise BİST, Hizmet Endeksi ile Holding ve Yatırım Endekslerine kayıtlı şirketler analiz edilmiş entelektüel sermaye değerleri hesaplanmış ve şirketlerin yıllar içerisindeki durumları ve aynı endekste bulunan diğer şirketler ile karşılaştırmaları yapılmıştır.
G20 ülkelerinin bankacılık sektörü endekslerinin getiri düzeyleri açısından karşılaştırılması
Bu araştırmada G20 ülkeleri arasında finans sektörü borsa endeksleri ile BIST finansal endeksi arasındaki eşbütünleşmenin tespit edilmesi ve G20 ülkeleri arasındaki ülkelere yatırım gerçekleştirmeyi planlayan tasarruf sahiplerine hali hazırdaki borsaların birbiri arasında bir portföy oluşturularak karar alma süreçlerinde kendilerine fayda sağlanması amaçlanmıştır. Buna göre BIST finansal endeksi (XUMAL) ile G20 ülkeleri borsalarının finansal endeksleri arasındaki eşbütünleşmeye bakılmıştır. Araştırmada Ocak 2010- Aralık 2019 tarihleri arasındaki ilgili ülkelerin borsalarına ait veri setleri kullanılmıştır. Bu inceleme yapılırken G20 ülkeleri içerisinde bulunan Arjantin ve Suudi Arabistan'ın bahsedilen tarih aralıklarının tamamında finansal sektöre ait endeks verileri yer almadığından analiz dışında bırakılmıştır. Ülkelere ait finansal endeks verileri https://tr.investing.com/indices/ adresinden ulaşılmıştır. Ülkelere ait veri setlerinin aynı birim üzerinden ifadesi için finansal endeks veri setlerine logaritmik dönüşüm uygulanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde Eviews 10 programı kullanılmıştır. Türkiye finansal endeksi ile ABD, Almanya, Fransa ve İngiltere'nin finans endeksleri arasında iz ve maks-eigen istatistik değerleri kritik değerden büyük oldukların için Türkiye ve bu ilkeler arasında uzun dönemli ilişkiden söz edildiği görülmektedir. Türkiye'nin finans endeksinde oluşacak olan bir sağmanın yıl içerisinde ABD'de %21,6; Almanya'da %18,3; Fransa'da %16,8 ve İngiltere'de %18,8 oranında düzeleceği tahminlenmektedir. Anahtar Kelimeler: Bankacılık, G20, BİST, Borsa Endeks
Adaptif piyasa hipotezinin Borsa İstanbul sektör endekslerinde test edilmesi
Etkin Piyasa Hipotezi ve Davranışsal Finans konuları literatüre farklı dönemlerde kazandırılmış olsalar da iki görüş arasındaki çatışmalar söz konusu kavramlar literatüre girdiğinden bu yana devam etmektedir. 2004 yılında Adaptif Piyasa Hipotezi‟nin literatüre girmesiyle araştırmacılar mevcut farklılıkları biraz daha birleştirici bir bakış açısıyla inceleme şansı bulmuştur. Adaptif Piyasa Hipotezi mevcut iki konuyu uzlaştırıcı bir özellik göstermiştir. Piyasaların değişen koşullara uyum sağlamaları gerektiğini ileri sürmüştür. Etkin Piyasa Hipotezi‟ne bir alternatif olarak önerilen bu hipotez bireylerin karar sürecindeki davranışsal özellikleri üzerinde durmuştur. Lo (2004), Etkin Piyasa Hipotezi ile çelişen durumlar olarak kabul edilen anomalilerin piyasada var olabileceğini ve daimi etkinliği reddederek bazı durumlarda ortalama üzeri getiri elde edilebileceğini belirtmiştir. Bireylerin hata yapabileceğini ve bu hatalardan yola çıkarak öğrenme davranışlarını geliştireceğini ifade etmiştir. Rekabet, yenilik ve adaptasyon gibi konulara dikkat çekmiştir. Olaylara evrimsel ve daha davranışsal bir bakış açısıyla yaklaşmıştır. Bu çalışmada Ocak 1997-Ağustos 2020 dönemlerini kapsayan BIST100 başta olmak üzere 17 farklı sektörün günlük kapanış fiyatları otomatik portmanteau testi ve varyans oranı testi yardımıyla test edilmiştir. Ayrıca mevcut veriler 300 günlük kayan pencere yaklaşımı yöntemiyle de analiz edilmiştir. Otomatik portmanteau testi ve varyans oranı testi sonuçlarına göre bazı sektörler APH ile anlamlı sonuçlar vermiş bazı sektörler ise APH ile anlamsız sonuçlar vermiştir. 300 günlük kayan pencere yaklaşımı analiziyle ulaşılan sonuçlara göre farklı endekslere ait veriler neticesinde söz konusu tüm sektörler Adaptif Piyasa Hipotezi ile uyumluluk göstermektedir.
Türkiye'de altın fiyatları, döviz kuru, faiz oranı, BİST100 endeksi ve enflasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi: Yapısal kırılmalar altında eşbütünleşme ve nedensellik analizi
Bu tez Türkiye'de altın fiyatları ile enflasyon oranı, faiz oranı, döviz kuru ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (BİST100) endeksi arasındaki dinamik ilişkiyi ve bu değişkenlerin uzun vadede altın fiyatları üzerindeki etkisini, büyüklüğünü ve yönünü analiz etmeyi amaçlanmıştır. Çalışmada, aylık seriler kullanılarak ilgili değişkenler arasındaki uzun dönem ve nedensellik ilişkisi araştırılmıştır. Çalışmamızın veri seti 2000:06-2019:12 örneklem dönemini kapsamakta olup toplam 234 gözlem içermektedir. Çalışmada geleneksel ve yapısal kırılmalı birim kök testleri, Gregory-Hansen ve Arai Kruzomi eşbütünleşme testleri uygulandıktan sonra değişkenlerin katsayı büyüklüğünü ve yönünü belirlemek için Dinamik En Küçük Kareler (DOLS), nedensellik ilişkisi için Fourier Toda-Yamamoto yaklaşımıyla incelenmiştir. Çalışmanın bulgu sonuçlarında altın fiyatları ile enflasyon oranı ve BİST100 arasındaki ilişkinin pozitif ve anlamlı, faiz oranlarıyla negatif ve anlamlı, enflasyon ve faiz oranı arasında ise tek yönlü bir nedensellik tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmada kukla değişken olarak kullanılan 2008 küresel ekonomik krizin yansımalarının Türkiye'de altın fiyatlarına etkisi pozitif ve anlamlı bulunmuştur. Anahtar Kelimler: Altın, Enflasyon Oranı, Yapısal Kırılma, Eşbütünleşme, Fourier Toda-Yamamoto
Koronavirüs (COVID-19) pandemisinin OECD ülkeleri hisse senedi piyasaları üzerine etkisi
COVID-19 salgını 2019 yılının Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkmıştır. Kısa süre içerisinde dünyaya yayılmasıyla birlikte Dünya Sağlık Örgütü tarafından hastalık pandemi ilan edilmiştir. Salgının yayılımını engellemek için politik regülatörler kısıtlama kararları almışlardır. Bu kararlar neticesinde sosyal ve ekonomik yaşam, eğitim, finansal piyasalar ve birçok sektör büyük oranda etkilenmiştir. Bu kapsamda bu tez çalışmasında COVID-19'un hisse senedi piyasaları üzerindeki etkileri GARCH modeli yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada örneklem olarak tamamı OECD üyesi olan Almanya, Fransa, ABD, Türkiye, Polonya, Çekya, Meksika, İspanya, Birleşik Krallık ve İtalya ülkeleri alınmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre tüm ülkelerde pandemi ilanı sonrası ilk 5 günlük kısa vadede eş zamanlı bir şekilde anlamlı ve olumsuz getiri elde edilmiştir. Ancak uzun vadede COVID-19'un getiriler üzerinde anlamlı etkisine rastlanmamıştır. Öte yandan COVID-19 uzun vadede Türkiye ve Birleşik Krallık piyasasında volatilitenin artmasına sebep olmuştur. Türkiye, Almanya ve Fransa'da ise volatiliteyi kısa vadede artırmıştır.
Testing the weak and semi-strong form of stock market efficiency: evidence from developed and developing countries` stock markets indexes
Bu çalışma, gelişmiş (Avustralya, Almanya, Japonya, Birleşik Krallık ve ABD), gelişmekte olan üst-orta gelirli (Brezilya, Çin, Malezya, Güney Afrika ve Türkiye ), ve gelişmekte olan alt-orta gelirli (Mısır, Hindistan, Kenya, Sri Lanka ve Tunus) ülkelerin hisse senedi piyasası etkinliğinin zayıf ve yarı güçlü formlarını araştırmayı amaçlamaktadır. Hisse senedi piyasası etkinliğinin zayıf formu, 8 Ocak 2000'den 28 Aralık 2019'a kadar olan dönem ve üç alt dönem için (1/8/2000 -8/ 26/2006, 9/1/2006 – 27/04/2013 ve 5/5/2013 – 12/31/2019) örnek hisse senedi endeksi getirilerinin haftalık gözlemi kullanılarak incelenmiştir. Otokorelasyon testi, Koşu testi, birim kök testleri (Artırılmış Dickey-Fuller (ADF) testleri, Phillips-Perron (PP) testi ve Kwiatkowski, Phillips, Schmidt ve Shin (KPSS) testi) ve Lo ve MacKinlay varyans oranı testi hisse senedi piyasası etkinliğinin zayıf formunu incelemek için uygulanmıştır. Yarı güçlü etkinlik formu, Ocak 2000'den Aralık 2019'a kadar olan dönem için hisse senedi piyasası endekslerinin ve seçilen makroekonomik faktörlerin (enflasyon, para arzı, döviz kurları, faiz oranları, sanayi üretim endeksi ve ham petrol fiyatı) aylık gözlemleri kullanılarak araştırılmıştır. Yarı güçlü etkinlik formunu incelemek için eşbütünleşme analizi ve Granger nedensellik testleri kullanılmıştır. Otokorelasyon ve Koşu testi sonuçları, üçüncü alt dönemde gelişmekte olan-alt-orta gelirli ülkelerde hisse senedi endeksleri dışındaki tüm hisse senedi endekslerinin zayıf formda etkin hale geldiğini göstermektedir. Aksine, birim kök ve varyans oranı test sonuçları, tüm hisse senedi endekslerinin tüm ve alt çalışma dönemlerinde zayıf formda etkin olmadığını göstermektedir. Eşbütünleşme testi sonuçları, yarı güçlü etkinlik biçiminde yalnızca gelişmiş ve gelişmekte olan üst-orta gelirli ülke endekslerinin etkin göründüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca Granger nedensellik testi sonucu, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülke hisse senedi piyasalarının yarı güçlü etkinlik biçiminde etkin olduğunu göstermektedir. Uygulanan metodolojiler arasındaki sonuçların tutarsızlığı, gelecekteki araştırmaların borsa etkinliğini test etmek için kullanılan yöntemlere odaklanması gerektiğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Zayıf-formda etkinlik, yarı-güçlü formda etkinlik, borsa endeksleri
COVID-19 salgını sürecinde vaka artışlarının Türkiye ekonomisi üzerine etkisi ve finansal piyasalar üzerine bir uygulama
Bu tezde COVID-19 korona virüs salgın döneminde günlük vaka sayısına bağlı olarak bir sonraki gün borsa endeksindeki ve dolar döviz kurundaki hareketler bir adımlı stokastik Markov zincirleri yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Seçilen günler için ayrıca vaka sayısından bağımsız olarak günlük borsa endeksi ve dolar kurundaki değişimler incelenmiştir. Bu yatırım araçları üzerinde günlük vaka sayısına göreli ve göreli olmayan Markov modelleri oluşturulmuştur. Geçiş olasılık matrisleri bulunmuş ve kuvvetleri alınarak denge durumundaki limit matrisleri hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar: i) Günlük vaka sayısının azalmasının sonrasındaki günlerde 0,6761 en yüksek olasılık ile borsa endeksinde pozitif yönlü hareket olacaktır. ii) Vaka sayısındaki artış sonrasındaki günlerde ise 0,6184 en yüksek olasılık ile dolar kuru getirisi ile artan yöndedir. iii) Durağanlık durumunda vaka sayıları artma veya azalma yönündeki hareketlerinden bağımsız olarak dolar kurundaki artış olasılığı 0,5541, azalma olasılığı ise 0,4459 dir. Borsa endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,5971 olasılık ile pozitif, 0,4029 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. İv) Vaka sayılarına göreli denge durumunda dolar kuru ve BIST 100 endeksi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır. v) Dolar kuru günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrislerine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; dolar kurunda artan bir günden artan güne geçiş olasılığı 0,6828 dir. Dolar kurundaki azalan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,5087, azalan günden artan güne geçiş olasılığı 0,4913, artan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3172 dır.vi) BIST 100 günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrisine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; BIST 100 endeksinde artan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,6347 dir. BIST 100 endeksinde azalandan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,5824 bulunmuştur. BIST 100 endeksinde azalandan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,4176 olmuştur. BIST 100 endeksinde artandan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3653 olarak elde edilmiştir. Vii) Denge durumu sonuçlarına göre dolar kurundaki artış olasılığı 0,6077, azalma olasılığı ise 0,393 olarak bulunmuştur. BIST 100 endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,6145 olasılık ile pozitif, 0,355 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. Dolar kurunun ve Bist100 endeksinin getirisi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır.
Kripto paraların gelişmiş ve gelişmekte olan ülke borsalarına etkisi
Çalışmamızda, kripto paralar ile borsa endeksleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla en yüksek fiyat değerine sahip ve sabit fiyatlı olmayan 5 adet kripto para birimi ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasından seçilen 10 ülkenin borsa endeksleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla Binance Coin, Bitcoin, Cardano, Etheryum ve Ripple; SP500, NIKKEI225, FTSE100, DAX, SPASX200, BOVESPA, BIST100, SHANGHAI, NIFTY50 ve MOEX borsa endekslerinin 01.01.2018 ile 31.12.2021 yılları arasındaki günlük verileri ile veri seti oluşturulmuştur. İlgili veri seti ile toplamda 50 model oluşturulmuş ve bu 50 modelin durağanlığı ADF Birim Kök testi ile tespit edilerek Toda Yamamoto Nedensellik Testi uygulanmıştır. Uygulanan analizler neticesinde üzerinde çalışılan 50 model arasından 5 modelde değişkenler arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Değişkenler arasında çift yönlü nedensellik tespit edilen modellerimiz, BNB-NIKKEI225, ETH-SPASX200, ETH-NIKKEI225, BTC-NIKKEI225, BTC-MOEX modellerinden oluşmaktadır. 21 modelde ise değişkenler arası tek yönlü nedensellik ilişkisine rastlanılmıştır. Geriye kalan diğer modellerdeki değişkenler arasında nedensellik ilişkisi olmadığı saptanmıştır.
Jeopolitik risk endeksi ve borsa endeksi arasındaki nedensellik ilişkisi: Ortadoğu örneği
Bu çalışmada aralarında Türkiye'nin de bulunduğu sekiz Ortadoğu ülkesinin(Birleşik Arap Emirlikleri, Filistin, Ürdün, Lübnan, Umman, Mısır, Katar ve Türkiye) 2004-2018 tarihleri arasındaki İnvesting.com web adresinden alınan borsa verileri kullanılarak, jeopolitik risk endeksleri ile borsa volatilitesi arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmiştir. Çalışmada her ülkenin günlük borsa getirileri kullanılarak aylık volatilitesi hesaplanmış ve ilgili aya denk gelen jeopolitik risk endeksi(GPR) ile tek yönlü ilişki analizi Toda- Yomamato nedensellik analiz yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda Katar, Filistin ve Ürdün ülkelerinin borsa volatilitelerinin GPR ile nedensellik ilişkisinin olduğu bilgisine ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler; Volatilite, Jeopolitik Risk ve Toda- Yomamato Nedensellik Testi
BİST'teki endekslerin volatilitelerinin karşılaştırmalı analizi: BİST kurumsal yönetim, BİST 100, BİST 50 ve BİST 30 Endeksleri üzerinde bir uygulama
Bu çalışmanın "Kurumsal yönetim ilkelerini benimseyen ve uygulayan firmaların hisse senetlerinden oluşan Kurumsal Yönetim Endeksi'nin volatilitesi BİST 100, BİST 50 ve BİST 30 endekslerinin volatilitesine göre daha düşüktür" şeklindeki temel hipotezi; ARCH, GARCH, EGARCH ve TGARCH modelleri kullanılarak 31.08.2007 – 31.12.2013 tarihleri arasında BİST Kurumsal Yönetim, BİST 100, BİST 50 ve BİST 30 endekslerine ait 1592 adet günlük veri kullanılarak E – Views 8 ekonometri paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Elde edilen analiz sonuçlarına göre BİST Kurumsal Yönetim Endeksi'nin volatilitesi (0.0004142119) ele alınan diğer endekslere nazaran en düşük volatilite olduğundan çalışmanın temel hipotezi "Kurumsal yönetim ilkelerini benimseyen ve uygulayan firmaların hisse senetlerinden oluşan Kurumsal Yönetim Endeksi'nin volatilitesi BİST 100, BİST 50 ve BİST 30 endekslerinin volatilitesine göre daha düşüktür" doğrulanmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen diğer sonuçlara göre BİST 30 Endeksinin volatilitesi ele alınan endeksler içerisinde en yüksek volatiliteye sahip endeks olarak belirlenmiştir. Analizler sonucunda elde edilen "α" ve "β" parametrelerine göre endekslerde meydana gelen şokların kalıcılığının çok uzun olmamakla birlikte bir müddet sürdüğü gözlemlenmiştir. Endekslerde yaşanan volatilitenin yarılanma süreleri genellikle 30 gün civarında belirlenmiştir. Fakat volatilite yarılanma sürelerinin endekslerde birbirinden farklı olması piyasalar arasında arbitraj imkanın var olduğunu göstermektedir. Yapılan analizler neticesinde yatırımcıların finansal piyasalardaki yatırım kararlarını daha güvenilir şartlarda almalarına imkan veren sonuçlar elde edilmiştir. Bu sayede bu çalışmanın sonuçları finansal piyasalarda yatırım yapmak isteyen yatırımcılara bir öncü gösterge olacaktır.
Turizm endeksleri arasındaki eşbütünleşme
Bu araştırmanın amacı, turizm gelirleri sıralamasında en yüksek gelire sahip 25 ülkenin turizm endeksleri arasında eşbütünleşmenin tespit edilmesi ve yatırım yapmayı düşünen tasarruf sahiplerine mevcut borsalar arasında portföy oluştururken karar verme sürecine yardımcı olmasıdır. Dünya ekonomisinin globalleşmesinden dolayı artan finansal liberalizasyon ülkelerin birbirleri ile etkileşim içinde olmalarına sebep olmaktadır. Yatırım kararları alırken riski azaltmak amacıyla çeşitlendirilen portföyler, tek bir yatırım aracı yerine birden fazla yatırım araçlarından oluşturulmaktadır. Ayrıca uluslararası borsalarda çeşitlendirmelerini değerlendiren yatırımcılar, ülke risklerinden de korunabilmektedir. Uluslararası düzeyde portföy oluşturulurken yatırım için seçilecek olan borsaların birbirleri arasında eşbütünleşmenin olmaması, riskin azaltılması yönünden önemlidir. Aralarında BIST XTRZM'in de bulunduğu en yüksek turizm gelirine sahip 25 ülke içerisinden turizm endeksine sahip ülkelerin BIST XTRZM ile aralarındaki eşbütünleşme incelenmiştir. Bu kapsamda araştırma verileri BIST XTRZM ve ABD'nin DJUSCG, DJUSTT, NQUSB5759, NQUSS5759, Avustralya'nın AXHRJ ve AXHRK, Çin'in FTXIN45750, İngiltere'nin FTNMX5750, İspanya'nın BCNR.BC, İtalya FTIT5700, Tayvan'ın THOI ve Yunanistan'ın FTATTRA turizm endekslerinden oluşmaktadır. Elde edilen veriler Eviews-8 programında analiz edilmiştir. Aynı düzeyde durağan olan bu seriler arasındaki ilişkiyi incelemek üzere daha sonrasında ise Johansen eşbütünleşme testi yapılmıştır. Yapılan eşbütünleşme testi sonucunda BIST XTRZM endeksi ile diğer ülkelerin turizm endeksleri arasında istatistiksel olarak herhangi bir ilişkinin varlığının olup olmadığı ve ne düzeyde olduğu incelenmiştir. Analiz sonucunda elde edilen iz değerinin kritik değerden yüksek olması sonucunda BIST XTRZM endeksi ile İspanya'nın BCNRBC endeksi, Tayvan'ın THOI endeksi ve Yunanistan'ın FTATTRA endekslerinin uzun dönemde eşbütünleşik olduğu tespit edilmiştir. Eşbütünleşik olmayan serilerin kısa dönemli ilişkilerini incelemek amacıyla Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre İngiltere'nin FTNMX5750 endeksinden BIST XTRZM'e doğru tek yönlü nedensellik ilişkisine ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Eşbütünleşme, BIST XTRZM, Turizm