Din-şiddet bağlamında Işid ve Irak'ın dini azınlıkları

Bu çalışma, din-şiddet ilişkisi sosyal, dini ve politik sebeplerle Selefiyye'nin temel görüşlerini referans alarak ortaya çıkan Cihadi Selefiyye üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Üç bölüme ayrılan çalışmada Cihadi Selefiyye'nin eylemsellik hali olan Küresel Cihat Teorisi'nin anlaşılması amacıyla el-Kaide'nin oluşumundaki dönüm noktaları ele alınmıştır. IŞİD'in ortaya çıkışı ise toplumsallığın rolü bağlamında açıklanmıştır. Dinlerin, şiddeti amaç olarak kullanmayı tavsiye etmediği gerçeğinden hareketle, din ve şiddet ilişkisi temel kavramlar üzerinden tartışılmıştır. Selefiyye'nin ilk ortaya çıkışı, Muhammed bin Abdulvahhab'ın yöntemleri ile tabanını genişletip canlanması ve dönüşümü incelenmiştir. Ayrıca, Afganistan cihadı ile Cihadi Selefiyye'nin metodolojisini güçlendirmesi, küresel cihat teorisinin gelişimi teorisyenlerin eserleri üzerinden ve sosyolojinin metodolojisinden uzaklaşılmadan aktarılmıştır. Çalışmada Irak'ta yaşayan dini azınlıkların tarihleri, yaşadıkları bölgeler, hukuki statüleri, teolojik yapıları incelenmiştir. Dini azınlık mensuplarıyla yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlarda, özellikle Irak'ın işgali sonrasında toplum içindeki değişen konumları incelenmiştir. Devletin hukuki güvencelerinin etkinliği, şiddete maruz kalmaları ve maruz kaldıkları şiddeti anlamlandırma biçimleri değerlendirilmiştir. Ayrıca IŞİD'in ortaya çıkışı sonrasında yaşadıkları sorunlar, Türkiye ve Avrupa devletlerine göç süreçlerinde şiddetin etkisi ve hâlihazırda göç edilen ülkedeki durumları değerlendirilmiştir. Grup olma bilinci, dini yaşantılarındaki değişiklikler ve ibadet yerlerine ulaşım imkânları gibi sonuçlar elde edilerek değerlendirmeler yapılmıştır. Küresel Cihat Teorisi'nin ortaya çıkmasında Cihadi Selefiyye'nin önemli rol oynadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, politik sebeplerin yanında IŞİD'in tabanının genişlemesinde toplumsal olayların ve durumların belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Irak'ın ABD tarafından işgali, bölgedeki direnişin kurumsallaşmasına yol açmıştır. IŞİD'in 2014 sonrasında dini azınlıklara uyguladığı şiddetin ölüm ve göç gibi iki sonucu olmuştur. Bu sonuçlar ise 2014'te şiddete bizatihi maruz bırakılan dini azınlıkların tecrübelerinden hareketle incelenmeye ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular din-şiddet ilişkisinin tarihsel ve toplumsal dinamiklerin etkisiyle şekillendiği yönündedir.