Diyabetli bireylerde hastalığı kabulün diyabet öz bakım davranışlarına etkisi

Bu çalışma diyabetli bireylerde hastalığı kabulün diyabet özbakım davranışlarına etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipte olan çalışmanın evrenini Abant İzzet Baysal Üniversitesi İzzet Baysal Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları ve Endokrinoloji Polikliniklerine ayaktan başvuran ve bu servislerde yatarak tedavi alan diyabetli bireylerden dahil edilme kriterlerini karşılayan 133 diyabetli birey oluşturmuştur. Veriler araştırmacı tarafından Soru Formu (sosyo demografik özellikler, sağlık durumuna ilişkin özellikler, diyabete ilişkin özellikler), Hastalığı Kabul Ölçeği (Acceptance of Illness Scale) ve Diyabet Öz bakım Aktiviteleri Anketi – DÖBA (The Summary of Diabetes Self-Care Activities Questionnaire – SDSCA) kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Verilen analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, tek yönlü ANOVA modeli, Post-hoc Tukey ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Veriler SPSS (ver.18) ile değerlendirilmiş olup, istatistik anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 alınmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre hastalığı kabul ölçeği toplam puanı ile diyabet özbakım aktiviteleri toplam puanı arasında istatiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon olduğu görülmüştür (p=0.001). Hastalığı kabul ölçeği toplam puanı ile kan glukozu puanı arasında istatiksel olarak anlamlı fark bulunmazken, diyet puanı, egzersiz puanı ve ayak bakım puanı arasında istatiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon (p<0.05) olduğu görülmüştür. Hastalığı kabul ölçeği toplam puanı ile HbA1C arasında istatiksel olarak anlamlı korelasyon bulunmamıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre tanı süresi arttıkça kabul puanı düşmektedir (p<0.05). Hastalığı kabul puanı kadınlarda, geliri giderinden az olanlarda, ek kronik hastalık varlığında (hipertansiyon, kalp yetmezliği ve astım) ve diyabet komplikasyonları varlığında (nefropati, nöropati ve retinopati) istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Diyabet öz bakım aktiviteleri toplam puanı eğitim seviyesi yüksek olanlarda istatiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Kategorik özelliklerle öz bakım alt puanları arasındaki ilişkiye bakıldığında ise; diyet puanının eğitim seviyesi düşük olanlarda, ayak bakım puanının köyde yaşayanlarda ve eğitim seviyesi düşük olanlarda, egzersiz puanının ise evli olanlarda istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak hastalığı kabul diyabetli bireylerde öz bakım aktivilerinin yerine getirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Sağlık bakım ekibi içinde hemşireler bu konuda anahtar role sahiptir. Hemşireler diyabetli bireylerin hastalığı kabulüne ve hastalık yönetimine katılımına yardımcı olmalı, uygun müdahalelerle yetersiz kabul tanımlanmalı, kabul düzeylerine göre düzenli izlem, bireysel tedavi ve bakım planı sağlanmalıdır. Glisemik kontrolün sağlanarak yaşam kalitesinin artırılması, komplikasyonların önlenmesi veya azaltılması, bakım maliyetlerinin düşürülebilmesi için diyabetli bireylerin baş etmelerine yardımcı olunmalı, eğitim programlarıyla ve gerektiğinde psikolojik müdahalelerle desteklenmelidir. Anahtar Kelimeler: Diyabet, Hastalığı kabul, Öz bakım aktiviteleri, Hemşire.