Hava yollarında çalışan 20-45 yaş arasındaki kabin memurlarında vardiyalı çalışma sisteminin beslenme durumuna etkisi

Biyolojik ritim, sirkadiyen saat tarafından modüle edilen vücut ısısı, uyku uyanıklık döngüsü, fiziksel aktivite, yeme düzeni, fizyolojik ve davranışsal fonksiyonlardaki döngüsel varyasyonlardır.Organizmalar, 24 saatlik aydınlıkkaranlık döngüsüne uyumu yakalayabilmek için günlük (yaklaşık 24 saat) içsel ritim modeline sahiptir. Vardiyalı sistem sirkadiyen ritmin bozulmasına neden olmakta bireylerin öğünlerinin zamanlanmasını, besin tercihlerini ve uyku düzenlerini etkilemektedir. Bu araştırma; kabin memurlarında sirkadiyen ritmin değişmesiyle ortaya çıkan farklılıkların beslenme durumu üzerindeki etkisini saptamak amacıyla yapılmıştır. Araştırma Şubat 2023 – Nisan 2023 tarihleri arasında İstanbul'da hava yolu şirketinde çalışan, herhangi bir diyet uygulamayan, hamile ve emzikli olmayan, yaşları 20-45 arasında değişen 217 gönüllü kadın kabin memuru (hostes) üzerinde yapılmıştır. Uçuş görevlilerinin kişisel özellikleri ve beslenme alışkanlıkları verilerini toplamak amacıyla online sistem(Google-forms)üzerinden gönüllü katılımcılara anket soruları uygulanmıştır. Sirkadiyen ritimi değerlendirmek için Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) Sabahçıl-Akşamcıl ölçeği kullanılmıştır.Sirkadiyen ritmin bozulmasına bağlı gece açlık süresi azalmakta ve sağlıksız yiyeceklere erişim kolaylaştırmaktadır. Vardiyalı çalışma sistemiyle çalışmaya başladıktan sonra katılımcıların besin alımı artmış ve vücut ağırlıklarında artış görülmüştür.Katılımcılardan kronotip sınıflamasına göre en sık öğün atlayanlar "akşamcıl tipe yakın" olan gruptur.Akşam kronotipine sahip yetişkinler sabah kronotipine göre öğün atlamaya ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarına daha çok eğilimlidir. Akşam yemeklerinde alkol ve çikolata alımının daha yüksek, meyve- sebze ve tam tahıllı besinlerin tercihi ise daha düşüktür. Poğaça, simit, börek vb. ürünleri tüketme durumları, sabahçıl-akşamcıl grupları açısından anlamlı farklılık göstermektedir (p<0.05). Vardiyalı çalışma bireylerde gündüz uyku hali, uykunun yetersizliği ve kalitesinin düşmesine neden olmaktadır.Uykusuzluk, gece yeme sendromu, düzensiz yemek yeme obezite riskini artırmaktadır. Sonuç olarak, kronotip tiplerinin bireylerin uyku kalitesini, yeme davranışlarını ve yiyecek seçimlerini etkilediği saptanmıştır.