Hemodiyaliz hastalarında arteriyovenöz fistüle ilişkin öz bakım davranışlarını değerlendirme ölçeği'nin Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi

Bu çalışma Sousa ve ark. (2014) tarafından geliştirilen "Hemodiyaliz Hastalarında Arteriyovenöz Fistüle İlişkin Öz Bakım Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği"nin Türk toplumu için güvenilir ve geçerli bir araç olup olmadığını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Bolu İli Genel Sekreterliği'ne bağlı Abant İzzet Baysal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde bulunan 2 hemodiyaliz ünitesi, Özel Özdiyaliz Merkezi ve Özel Nefro Bolu Diyaliz Merkezi'nde diyaliz seanslarına gelen 170 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; "Hasta Bilgi Formu, "Hemodiyaliz Hastalarında Arteriyovenöz Fistüle İlişkin Öz Bakım Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği", "Genel Öz Yeterlilik Ölçeği" ile görüşmeci tarafından yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Ölçeğin Türkçe'ye uyarlanmasında, ölçeğin dil geçerliğini test etmek için tek yönlü çeviri yöntemi kullanılmıştır. Ölçeğin içerik/kapsam geçerliğini test etmek için 11 uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Uzman görüşlerinin değerlendirilmesi için Fleiss Kappa uyum katsayısı kullanılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini göstermek için faktör analizi uygulanmıştır. Ölçeğin Kaiser Mayer Olkin (KMO) örneklem yeterlilik değeri 0.876 ve Barlett testi sonucu (χ2=1876.183; df=120, p=0.001) anlamlı bulunmuştur. Bu da veri grubunun faktör analizine uygun olduğunu göstermiştir. Varimax rotasyonlu açıklayıcı faktör analizinde ölçeğin orjinali ile uyumlu olarak iki alt boyut bulunmuş olup, bu iki faktörde açıklanan varyansın açıklanma oranı %59.01 saptanmıştır. Yapı geçerliliği için ayrıca bilinen grupların karşılaştırılması yöntemi ve hipotez sınanma yöntemi de kullanılmıştır. Bilinen grup karşılaştırmasında literatür ile paralel sonuçlar elde edilmiştir. Hipotez sınanması yöntemi için karşılaştırmalı ölçek olarak "Genel Öz Yeterlilik Ölçeği" kullanılmıştır. İki ölçek arasında ileri düzeyde anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki bulunmuştur. Ölçeğin güvenirlik analizinde, iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile gösterilmiştir. Ölçeğin iki alt boyutunun sırasıyla Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0.844 ve 0.852, toplam puan Cronbach Alfa katsayısı 0,916 olarak bulunmuştur. Ölçeğin güvenirliği ise testin iki yarıya bölünmesi yöntemi ile belirlenmiştir. Ölçeğin iki yarısı arasındaki korelasyon 0.762'dir. Birinci yarının (6 maddelik) Cronbach Alpha katsayısı 0.893, ikinci yarının (8 madde) Cronbach Alpha katsayısı 0.816'dır. İki yarı arasındaki Spearman-Brown katsayısı 0.865 ve Guttman Split-Half katsayısı 0.815 olarak yüksek düzeyde güvenilir bulunmuştur. Sonuç olarak; 16 maddeden oluşan ve likert tipte bir ölçek olan "Hemodiyaliz Hastalarında Arteriyovenöz Fistüle İlişkin Öz Bakım Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği"nin Türk toplumu için güvenilir ve geçerli bir araç olduğu gösterilmiştir.