İlkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabı'ndaki metinlerin değerler eğitimi bakımından incelenmesi

Çalışmanın amacı, 2018-2019 eğitim- öğretim yılında ilkokullarda okutulan MEB Yayınları ilkokul 4.sınıf Türkçe Ders Kitabı'ndaki metinleri değerler eğitimi bakımından incelemektir. Alanyazın tarandığında bu konuyla ilgili daha önce birçok çalışmanın yapıldığı gözlemlenmektedir. Yapılan benzer çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada NVIVO 10 yazılımı kullanılmıştır. Nitel verilerin bilgisayar programı desteği ile incelenmesine yönelik çalışmaların sayısının yeterli olmadığı tespit edilmiştir. Araştırma bu bakımdan önemli görülmektedir. Araştırma betimsel nitelikte bir nitel çalışmadır. Çalışmanın verileri doküman incelemesi tekniği ile elde edilmiştir. Doküman analizi, amaçlanan olgular hakkında bilgiler içeren yazılı ve görsel içeriklerin analizi olduğu için çalışma için en uygun analiz yöntemi olarak seçilmiştir. Veri analizinde NVIVO 10 yazılımı kullanılmıştır. Bu yazılım sayesinde ders kitabındaki metinlerin analizi yapılmıştır. Yazılım doküman analizinde kullanılan etkin bir programdır. Hedef kelime ve kelime gruplarının doküman içerisinde taranmasına ve etkin bir analiz çalışmasına olanak veren bu yazılım, çalışma için uygun bulunmuştur. Araştırmanın kapsamını 2018-2019 eğitim öğretim yılında Türkiye genelinde okutulan MEB Yayınları ilkokul 4.sınıf Türkçe Ders Kitabı oluşturmaktadır. Daha önceki yıllarda Türkçe ders kitaplarına ek olarak çalışma kitapları da öğrencilere sunulmaktaydı. İlkokul çağındaki çocukların omurga ve kas gelişimini etkilemesi sebebiyle birçok kitap tek kitap hâline getirildi. Türkçe ders kitabı da bu örneklerden biridir. Bu kitap, MEB, Talim ve Terbiye Kurulunun 28.05.2018 gün ve 78 sayılı kararı ile ders kitabı olarak kabul edilmiş, Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 03.07.2018 gün ve 12720204 sayılı yazısı ile birinci defa 1.301.370 adet basılmıştır. Ders kitaplarındaki metinler; adalet, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, doğa sevgisi, doğruluk, dürüstlük, estetik, güven, hoşgörü, merhamet, misafirperverlik, özgüven, paylaşma, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımlaşma değerleri bakımından ele alınmıştır. Ders kitabındaki değerler sınıflandırılırken Rockeach, Spranger ve Schwartz'ın değer sınıflandırmalarına da yer verilmiştir. Bu değerlerin metinler içerisindeki yerleri tespit edilmiştir. Yerleri tespit edilen metinlerin hangi değere atıfta bulunduğu etraflıca dile getirilmiştir. Çalışmada belirlenen değerlerin metin sıklığı ve oranları tablolar hâlinde sunulmuştur. Araştırmacının tespit ettiği değerler uzman görüşüne başvurularak kıyaslanıp gözden geçirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre MEB Yayınları ilkokul 4.sınıf Türkçe Ders Kitabı'nda 146 değer tespit edilmiştir. Söz konusu metinlerdeki değerleri belirlemek için MEB'in değerlerle ilgili yaptığı açıklamalar dikkate alınarak bir Değer İnceleme Formu hazırlanmıştır. Alanyazındaki değer tanımları form oluşumu sırasında ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Form hazırlanırken alanda çalışmalar yürüten uzmanlardan görüş alınmış ve bu görüşler doğrultusunda forma son şekli verilmiştir. MEB 4.sınıf Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda, ders kitaplarında öğrencilere verilmesi amaçlanan 20 değerin durumu hazırlanan form ile incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda toplam 146 değer arasında en sık saptanan değerin çalışkanlık değeri olduğu ortaya konulmuştur. En az tespit edilen değerin ise adalet değeri olduğu ortaya çıkarılmıştır. Araştırma bulgularından hareketle değerler eğitiminin ilkokul süreci ile ilgili yorumlarda bulunulmuştur. Değerler eğitiminin uygulayıcıları olan öğretmen ve okul idarecilerine öneriler sunulmuştur. Araştırmanın verileri MEB Yayınları ilkokul 4. sınıf Türkçe Ders Kitabı'ndaki metinlerden elde edilmiştir. Çalışma bulguları son yıllarda alanyazında geçen benzer çalışmalarla karşılaştırılmış, çalışmanın güçlü ve zayıf yönlerine değinilmiştir. Daha önceden yapılan çalışmalarla ilgili bir tablo oluşturularak çalışmanın geçmişten günümüze alanyazındaki yerine değinilmiştir. Bu nedenle diğer araştırmacıları için de kolaylık sağlanmıştır. Anahtar kelimeler: Değer, Değer eğitimi, Metin, Türkçe Ders Kitabı