Kafkasya'dan Tokat'a göçler ve muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyonları (1877-1914)

Bu çalışmada 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi ile 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı arasında Kafkasya'dan Tokat Sancağı'na Kafkas göçleri, muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyon süreçleri ve devletin Kafkas muhacirlerini iskan etmesi ve iskan sırasında ve sonrasında devletin muhacirlere yönelik yaptığı uygulamaların muhacirler nazarındaki karşılığı ele alınmıştır. Giriş kısmında tarih boyunca devletlerin sosyolojik ve demografik yapılarında ve kültürel dönüşümlerinde çok önemli bir yer tutan göç olgusu değerlendirilerek; tarih boyunca daima bir sorun yumağı ve savaş alanı olarak kalmış Kafkasya'nın coğrafi yapısı ve tarihsel süreci ele alınmıştır. Bu çalışmanın amacı, Tokat'a yapılan Kafkas göçleri, muhacirlerin iskanları ve Tokat şehrinin sosyal, kültürel ve demografik dönüşümüne olan etkilerini anlamaya çalışmaktır. Tokat'a Kafkas muhaciri göçü ve iskanı şu ana kadar araştırılmadığı için özgün bir konu olarak kalmıştır. Bu çalışmada kullandığımız kaynaklar ağırlıklı olarak ana kaynaklar niteliği taşıyan Başbakanlık Osmanlı Arşivi (yeni adıyla Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı) belgeleridir. Ayrıca çalışma, Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye ve Tertip Düstur gibi birinci elden kaynaklar ve Kafkas göçleri üzerine yazılmış ikinci elden kaynaklarla desteklenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi sırasında ve sonrasında başlayan Kafkas göçleri genel hatlarıyla ele alınarak, Osmanlı Devleti'nin muhacirleri iskan siyaseti ve muhacirlerin devletin sınırları dahilinde iskan edilmesi değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, muhacirlerin Tokat Sancağı sınırları içerisinde bulunan Tokat (Merkez) Kaza, Niksar, Erbaa ve Zile kazaları'na iskanları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca, muhacirlerin söz konusu kazalar genelinde iskan sırasında ve sonrasında yerli halk, yerel yöneticiler ve muhacirlerden kaynaklanan sorunlar ve bu sorunların altında yatan sebepler değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, Tokat Sancağı'na iskan edilmiş muhacirlerin karakteristik özellikleri, muhacirlere devlet nezdinde yapılan yardımlar, muhacirlerin sebep olduğu ve kendilerinden kaynaklanan asayiş sorunları hakkında bilgi verilmiştir. Nihayetinde tüm bu gerekçelere dayalı olarak muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyon süreçleri değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Kafkasya, Göç, Muhacir, İskan, Sivas, Tokat, Erbaa, Niksar, Zile, Asayiş, Entegrasyon