Kanser hastalarında anemi sıklığı ve sebeplerinin incelenmesi

GiriĢ: Anemi kanser hastalarında sık görülen hematolojik klinik bir tablodur. Aneminin hastalarda tüm sistemik fonksiyonları, emosyonel ve kognitif fonksiyonları da içeren etkisi, yaşam kalitesine ve sağ kalıma olumsuz etkileri bilinmektedir. Kanser hastalarında anemi etyolojsi çeşitli mekanizmalarla açıklanan kansere sekonder anemi, sistemik kemotarapi (KT), radyoterapi (RT) ve kronik hastalıkların eşlik ettiği durumlardan oluşan multifaktöryel nedenlerle açıklanır. Hastalarda hafif halsizlikten günlük rutin aktivitelerini kısıtlayan çeşitli semptomların görüldüğü kanser kliniğine eşlik eden anemi sıklığını, sebeplerini tanımlamak kanserli hastanın yaşam kalitesi, sağ kalımını artırmak ve anemi tedavi yönetimini belirlemek açısından önemlidir. Gereç Yöntem: Çalışmaya Düzce Üniversitesi Onkoloji Kliniğine Ocak 2014 - Haziran 2015 tarihleri arasında başvuran 18 yaş üstü 312 hasta alınmıştır. Biz çalışmamızda retrospektif olarak demografik özellikler, kronik hastalıklar, kanser türü, evresi, kansere yönelik KT ve RT, anemi etiyolojisine yönelik hematolojik ve biyokimyasal tetkikleri içeren data oluşturduk. Onsekiz yaş altı hastalar ve klinik, laboratuvar ve görüntüleme gibi dosya bilgi yetersizliği olan hastalar çalışma dışında bırakılmıştır. Hgb değeri <12gr/dl olan hastalar anemik olarak kabul edilmiştir. Başlangıç Hgb değerleri ve tedavi sürecindeki son poliklinik başvuru Hgb değerleri kaydedilmiştir. Anemi etyolojisine yönelik hemogram parametreleri, serum demir, ferritin, total demir bağlama kapasitesi (TIBC), Mean corpuscular volüme (MCV), transferrin satürasyonu (TS), B12, değerlendirildi. İstatistik anlamlılık düzeyi olarak 0,05 alınmış ve p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiş ve hesaplamalarda SPPS (ver. PASW 18) programı kullanılmıştır. Bulgular: Solid tümörü olan kanser hastalarına yönelik 312 hastayla yaptığımız çalışmamızda anemi görülme oranı 38,8% (n=115) saptanmıştır. Anemisi olan kanser hastalarında ortalama Hgb düzeyi 10,6gr/dl olup hafif düzeyde anemik olan olgular (Hgb 10-12gr/dl) çoğunlukta saptanmıştır. Anemi saptanan kanser hastalarında medyan yaş 65 olup anemik olmayan hastalarla karşılaştırıldığında anlamlı olarak daha yüksek bulunurken, orta ve derin anemik hastalarda da (Hgb<10gr/dl) ortalama yaş 67 olarak anemik olmayan ve hafif anemisi olan hastalara göre anlamlı yüksek bulunmuştur (p=0,002, p=0,001). Anemisi olan olgularda tanı anında metastatik olma durumu, KT uygulanma oranı anemisi olmayanlara göre anlamlı yüksek saptanmıştır (p=0,04, p=0,006, p=0,01). KT tedavi sürecinde platin içerikli KT'nin uygulandığı genitoüriner (mesane ve jinekolojik kanser) kanserlerde anemi sıklığı anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0,005). Anemi etiyolojisine yönelik incelemede kronik hastalık anemisi daha sık görülmekle birlikte (n=65) demir eksikliği anemisi, B12 eksikliği, renal hastalığa bağlı anemi de gözlenmiştir. Meme kanseri tanılı hastalarda demir eksikliği görülme oranı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,006). Sonuç: Kanser hastalarında tanı anında ve tedavi sürecinde anemi sıklığı ve sebeplerinin incelenmesine yönelik çalışmamızda; tanı anında yaş ve metastatik olup olmama durumunun, tedavi sürecinde ise kanser tipinin ve kemoterapi alıp almamanın anemi üzerine anlamlı etkisi görülmüştür. Tespit ettiğimiz bu bulguların kanser hastalarında anemi oranlarında farklılıklara sebep olabileceği kanısındayız. Anemi etyolojisine yönelik incelememiz sonucunda ise tedavi sürecinde kronik hastalık anemisi tüm kanser hastalarında daha sık olmakla birlikte, demir eksikliği anemisi meme ve gastointestinal kanserli olgularda genitoüriner ve akciğer maligniteli olgulara göre daha sık bulunmuştur. Anemi gelişiminin önlenmesi ve yönetiminin yapılabilmesi için sadece Hgb düzeylerine göre olan anemi değerlendirmesi yerine demir eksikliğinin de kanser hastalarında oluşturduğu olumsuz etkiler nedeni ile etyolojiye yönelik tetkiklerin daha ayrıntılı incelenmesini önermekteyiz. ANAHTAR KELİMELER: Anemi, kanser, prevelans, anemi etyoloji, kemoterapi, demir eksikliği