Kronik böbrek hastalarında kan basıncı variabilitesi ve progresyon ilişkisi

Giriş ve Amaç: Kan basıncı (KB) yüksekliğinin (hipertansiyon) kronik böbrek hastalığı (KBH) nedeni olduğu gibi aynı zamanda renal progresyonu ve son dönem böbrek yetmezliğine gidişi hızlandırdığı bilinmektedir. Kan basıncında meydana gelen değişimlere variabilite (varyans) denilmektedir. Güncel çalışmalarda KB variabilitesinin artmış hedef organ hasarı ve kardiyovasküler olaylarla ilişkili olduğu saptanmıştır. Ancak literatürde bu konuda farklı sonuçlar elde edilen çalışmalar da mevcuttur. Çalışmamızda KBH ve hipertansiyon (HT) tespit edilen hastalarda KB variabilitesinin renal progresyon üzerine olan etkisi değerlendirmeyi amaçladık. Materyal-Metod: Tanımlayıcı tipte ve retrospektif olarak veri toplama yönteminin kullanıldığı çalışmamıza, 01.01.2013 ile 31.12.2017 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nefroloji Bilim Dalı polikliniğinde KBH ve HT tanısı ile takip-tedavi edilen ve çeşitli endikasyonlarla 24 saatlik ambulatuvar kan basıncı ölçümü (AKBÖ) yapılan 59 hasta dahil edilmiştir. 3 aydan daha uzun süredir KBH ve HT tanıları ile takip altında olan, 18 yaşından büyük hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya katılmayı kabul etmeyen, ardışık gece ve gündüz AKBÖ takibi yapılmamış, HT tanısı olmayan, 3 aydan daha uzun süre takipte olmayan hastalar çalışmadan dışlanmıştır. Tüm hastaların sistolik ve diyastolik KB değerleri (gündüz, gece, ortalama ve standart sapma olarak) kaydedildi. Kan basıncı variabilite katsayıları (VK) hem sistolik (SKB-VK) hem de diyastolik (DKB-VK) kan basınçları için ayrı ayrı hesaplandı. Hastaların tahmini e-GFH değerleri CKD-EPI formülü ile hesaplandı. e-GFH değerinde <5 ml/dk/yıl kadar düşüş olması normal progresyon, ≥5 ml/dk/yıl düşüş olması ise hızlı renal progresyon olarak kabul edildi. Hızlı renal progresyon varlığı primer sonlanım noktası olarak belirlendi. Bulgular: Çalışmaya alınan 59 hastanın (yaş: 54,2±14,6 yıl, %50,8'i erkek) %39'u diyabetikti. Hastanın %40,6'sinde kontrolsüz HT mevcut iken %45,8'inde nondipper patern görüldü. Tüm hastaların 24 saatlik AKBÖ sonuçları hesaplanmış olup buna göre; gündüz sistolik kan basıncı (SKB) ortalaması 135,3±17,9 (min:104- maks:184) mmHg, gündüz sistolik kan basıncı varyasyon katsayısı (SKB-VK) ortalaması 11,7±2,8 (min:5,8-maks:18,9), gece SKB ortalaması 128,6±23,0 (min:89maks:195) mmHg, gece SKB-VK ortalaması 9,5±3,6 (min:4,1-maks:23,2) iken toplam SKB ortalaması 134,0±18,4 (min:101-maks:175) mmHg ve toplam SKB-VK ortalaması 12,0±2,7 (min:6,1-maks:17,6) saptandı. Diyastolik kan basıncı (DKB) değerlerine bakılacak olursa; gündüz DKB ortalaması 84,5±13,4 (min:50-maks:110) mmHg, gündüz diyastolik kan basıncı varyasyon katsayısı (DKB-VK) ortalaması 13,8±3,8 (min:5,7-maks:26,1), gece DKB ortalaması 77,2±16,1 (min:45-maks:109) mmHg, gece DKB-VK ortalaması 12,0±3,7 (min:4,1-maks:23,1) iken toplam DKB ortalaması 82,9±13,9 (min:49-maks:109) mmHg ve toplam DKB-VK ortalaması 14,3±3,6 (min:7,1-maks:25,7) saptandı. Tüm hastaların çalışma başlangıcında bakılan serum kreatinin: 1,9±1,8 mg/dl, e-GFH: 64,6±38,1 ml/dk, proteinüri: 1419,9±1973,3 mg/gr olduğu görüldü. Ortalama 15,4±8,0 ay takip süresi sonunda serum kreatinin: 2,2±2,2 mg/dl, e-GFH: 61,3±38,0 ml/dk, proteinüri: 1488,2±2009,3 mg/gr olduğu ve 59 hastanın 15'i (%25,4) hızlı progresyon geliştiği belirlendi. Hızlı progresyon gösteren hastalarla doğal progresyon gösterenler arasında gündüz, gece ve toplam SKB, SKBVK, DKB ve DKB-VK değerleri açısından anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). Yaş, cinsiyet, DM varlığı, başlangıç e-GFH değeri, dipping durumu gibi parametreler kontrol altına alınarak SKB-VK ve DKB-VK'nin hızlı progresyonu öngörmedeki bağımsız etkisi incelendi. Buna göre hem SKB-VK hem de DKB-VK'nın hızlı progresyonu öngörmede etkisinin olmadığı saptandı (p>0,05). Sonuç: Çalışmamızda KBH ve HT olan hastalarda kan basıncı variabilitesi ile renal progresyon arasında bir ilişki saptamadık. Bu konuda daha fazla hasta sayısı ve daha uzun süreli takip ile randomize kontrollü prospektif planlanmış ileri çalışmalara ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz.