Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerin hastalık algısının yaşam kalitesine etkisi

Bu çalışma Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) bireylerin, hastalık algılarının yaşam kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipte olan çalışmanın evrenini Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları servis ve polikliniğine başvuran KOAH tanısı almış hastalar oluşturmuştur. Veriler araştırmacı tarafından literatür taranarak hazırlanan Soru Formu (sosyodemografik ve hastalığa ilişkin özellikler), Hastalık Algısı Ölçeği, Kısa Form – 36 (SF-36) Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada örneklem büyüklüğünün hesaplanmasında güç analizi kullanılmıştır. Güç analizinde etki büyüklüğü 0.2, tip I hata (α) düzeyi 0.05 ve güç değeri 0.80 ile örneklem büyüklüğü 199 olarak belirlenmiş olup araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 204 KOAH'lı birey ile tamamlanmıştır. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, ANCOVA (kovaryans analizi) modeli ve pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Veriler SPSS (ver.22) ile değerlendirilmiş olup, istatistik anlamlılık düzeyi olarak p˂0.05 alınmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; KOAH'lı bireylerin yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, gelir durumu, kronik hastalık varlığı, sigara ve alkol kullanma durumu ile hastalık algısı ve yaşam kalitesi arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p˂0.05). Hastaların hastalık süresi ve hastalık evresi ile hastalık algısı ve yaşam kalitesi arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p˂0.05).Hastalık süresi ve evresi arttıkça hastaların hastalık algıları ve yaşam kalitelerinin azaldığı belirlenmiştir. SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutları ile hastalık algısı ölçeği alt boyutlarından hastalık tipi, kişisel kontrol, tedavi kontrol, hastalığı anlayabilme ile anlamlı pozitif korelasyon; süre (akut/kronik), sonuçlar, duygusal temsiller, psikolojik atıflar, risk etkenleri boyutu arasında anlamlı negatif korelasyon bulunmuştur. Hastalık algısı ile yaşam kalitesi arasında anlamlı bir ilişki vardır (p˂0.05). KOAH'lı bireyler; kronik ve ciddi sonuçları olan, süreç içerisinde emosyonel ve psikolojik olarak kendilerini olumsuz etkileyen KOAH'ın yaşam kalitelerini azalttığını, hastalıklarının kendileri ve tedavileri ile kontrol altına alınabildiği takdirde yaşam kalitelerinin artacağını düşünmektedir. Sonuç olarak KOAH'lı bireylerde hastalık algısı yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Etkili bir hastalık yönetimiyle hastanın yaşam kalitesi artmakta ve mortalite azalmaktadır. Bu bağlamda hemşirenin hastasına bütüncül bakım anlayışı ile yaklaşarak hastaların hastalık algısını ve yaşamış olduğu sorunları belirlemesi, bu sorunların çözümüne veya yaşam kalitesini artırmaya yönelik girişimlerde bulunması önemlidir. Yaşam kalitesinin artırılması pozitif hastalık algısının sağlanabilmesi, komplikasyonların önlenmesi veya azaltılması ve tedavi sürecine uyumun sağlanabilmesi için KOAH'lı bireyler eğitim programlarıyla ve gerektiğinde psikolojik müdahalelerle desteklenmeli; hemşireler bu konuda hasta ve yakınlarına danışmanlık yapmalıdır. Anahtar Kelimeler: Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı, Hastalık Algısı, Yaşam Kalitesi, Hemşire.