Meme kanserine bağlı lenfödem gelişen kadınlarda mobil lenfödem özbakım destek programının, özbakıma, yaşam kalitesine ve lenfödem ile ilgili semptomlara etkisinin incelenmesi

Araştırma, meme kanserine bağlı lenfödem (MKBL) gelişen kadınlarda, Mobil Lenfödem Özbakım Destek Programı (m-LÖDEP)'nın özbakıma, yaşam kalitesine ve lenfödem (LÖ) ile ilgili semptomlara etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama metadolojik türde olup Meme Kanserine Bağlı Lenfödemde Özbakım Ölçeği (MKBLÖ) geliştirilmiş, psikometrik özellikleri incelenmiştir. Örneklem 210 MKBL'li kadından oluşmakta olup, sonuçta MKBLÖÖ'nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu saptanmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması randomize kontrollü deneysel tasarımına uygun olarak, Ocak 2021-Aralık 2021 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma evrenini Ege Üniversitesi, Tülay Aktaş Onkoloji Hastanesi, LÖ biriminde kayıtlı hastalar oluşturmuştur. Çalışmada deney (n=37) ve kontrol (n=35) grubuna online standart LÖ eğitimi verilmiş, deney grubuna ayrıca çalışma kapsamında geliştirilen m-LÖD telefonlarına yüklenmiş ve kullanılması gösterilmiştir. Çalışmanın verileri girişim öncesi, girişim sonrası birinci ay ve üçüncü ayda, telefon yolu ile hastalar aranarak toplanmıştır. Araştırma verileri 'sosyodemografik ve klinik özellikler formu', 'MKBLÖ', 'Lenfödem Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kol (LYKÖ)', 'Lenfödem Belirti Şiddet ve Sıkını Ölçeği (LBŞSÖ)' ve kol çevre ölçümü ile toplanmıştır. Gerekli etik kurul, kurum izinleri ve hastalardan sözlü onam alınmıştır. Veriler, SPSS 24 paket programında sayı, yüzde, ortalama, student t testi, ki-kare testi, tek faktörlü ve çift faktörlü tekrarlayan ölçümlerde varyans analizleri, mann-whitney u, friedman, wilcoxon testleriyle değerlendirilmiştir. Deney ve kontrol grubu sosyodemografik ve klinik özellikler açısından benzerdir (p>0.05). Deney grubunda, m-LÖDEP kullanma durumuna göre MKBLÖ puan ortalamaları arasında farklılık varken (pgrup:0.045, pzaman:0.000, pgrup*zaman:0.027), LYKÖ ve LBŞSÖ puan ortalaması açısından farklılık yoktur. Deney grubunun zamana göre özbakım puanının yükseldiği, yaşam kalitesi puanının iyileştiği, belirtinin azaldığı ve kol ölçümlerinde azalma olduğu saptanmıştır (p<0.05). Kontrol grubunun zamana göre belirti puanının azaldığı ve kol ölçümlerinde azalma olduğu bulunmuştur (p<0.05). Mobil LÖ özbakım destek programı MKBL'li kadınlarda özbakım ve yaşam kalitesini iyileştirmede, semptom miktarını azaltmada faydalı bir yöntemdir. Anahtar Sözcükler: meme kanserine bağlı lenfödem, mobil uygulama, özbakım, yaşam kalitesi, semptom