Mora yarımadası'ndaki kaleiçi camiler ve mescitler

Osmanlı Devleti, 1460-1699/1715-1829 yılları arasında Mora Yarımadası'na hakim olmuştur. Mora Yarımadası'nın fethinden itibaren buradaki şehirlere görevliler tayin edilmiş ve Müslüman nüfus yerleştirilmiştir. Osmanlı Devleti, fetihten hemen sonra kalelerde bulunan en büyük kiliseleri camiye çevirmiştir. Müslüman nüfusun ihtiyacına göre daha sonra yeni cami ve mescitler yaptırılmıştır. Cami, mescit ve bu kurumlarda çalışanların giderlerini karşılamak için vakıflar kurulmuştur. Bu çalışmanın ana kaynağını, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtlar Arşivi'ndeki defter ve belgeler oluşturmaktadır. Amacı ise Mora Yarımadası'nda Osmanlı dönemine ait kaleiçi cami ve mescitlerin arşiv belgeleri yoluyla tespit edilmesi ve kurumların işleyiş süreçlerinin açıklanabilmesidir. Aynı zamanda sözü geçen vakıf ibadet mekânlarının, cami ve mescit bulunduran kalelerin tarihi hakkında bilgi vermektir. Bu tez çalışmasında, Mora Yarımadası'nın fethi, idari yapısı, elden çıkış süreci işlenmiştir. Ardından kale, kale-şehir, kale-cami ilişkisi hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra Mora Yarımadası'ndaki kaleler, kalelerdeki cami, mescit, bunların vakıfları ve çalışanlarıyla ilgili detaylar ve değerlendirmeler aktarılmıştır. Çalışmanın sonucunda elde edilen bulgular üzerinde durulmuştur. Yapılan incelemelerde Mora Yarımadası'nda cami ve mescit bulunduran 15 kale, bu kalelerde 30 cami ve 7 mescit tespit edilmiştir. Cami ve mescitler padişah, sefere katılan paşa ve kale sakinleri tarafından yaptırılmıştır. Cami, mescit ve vakıflara çeşitli görevliler atanmıştır. Bu görevlilerin ücretleri günlük ve yıllık olarak hesap edilmiştir. Cami ve mescitlerin giderleri için kurulmuş olan vakıfların çoğu zaman yetersiz kaldığı görülmüştür. Çünkü cami ve mescit çalışanlarının ücretleri bağlı bulundukları vakıflardan ziyade bulundukları yerin mukataa gelirlerinden karşılanmıştır. Ayrıca cami ve mescit tamirleri için gerekli olan giderler uzun yıllar karşılanmamıştır.