Öğretmen, öğrenci ve ailelerin ilköğretim II. kademede gözlenen disiplin problemleri ve baş etmede kullanılan stratejiler ile ilgili görüşlerinin incelenmesi

Bu araştırma, ilköğretim okullarının ikinci kademesinde (6.,7. ve 8. sınıflarda) gözlenen disiplin problemleri ve baş etmede kullanılan stratejiler ile ilgili öğretmen, öğrenci ve velilerin görüşlerini belirlemeye yönelik nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı tarama modelinde betimsel bir çalışmadır.Araştırmanın evrenini Adana merkez ilçelerinde (Seyhan, Yüreğir, Çukurova, Sarıçam) bulunan devlet ilköğretim okullarının ikinci kademesinde görev yapan öğretmenler, bu okullarda eğitim-öğretim gören öğrenciler ve bu öğrencilerin velileri oluşturmaktadır. Araştırma verileri iki aşamada gerçekleşen bir süreçte toplanmıştır. İlk olarak ?yansızlık ilkesi? ne uygun bir şekilde ?tesadüfî küme örnekleme? yapılmış ve bu bağlamda alt, orta ve üst sosyo-ekonomik düzey çevrelerden 10' ar okul seçmek yoluyla 30 okul belirlenmiştir. Bu aşamaya gönüllük esasına dayalı olarak 310 öğretmen ve 508 öğrenci katılmış ve veriler ?Disiplin Problemlerini Değerlendirme Anketi (DPDA) uygulanarak elde edilmiştir. İkinci aşamada görüşme yapılacak öğretmen, öğrenci ve veli çalışma gruplarının belirlenmesinde ise nitel araştırma geleneği içinde yer alan olasılık temelli olmayan örneklem tekniklerinden, amaçlı örnekleme, kolay ulaşılabilir örnekleme ve maksimumum çeşitlilik örneklemesi izlenmiş ve gönüllülük esasına dayalı olarak 15 öğretmen, 15 öğrenci ve 15 veli ile görüşme yapılmıştır.Araştırma sonucunda öğretmenlerin disiplin problemi olduğu konusunda en fazla hem fikir olduğu öğrenci davranışları; gürültü yapmak, arkadaşlarına saygısızlık etmek, eşyalara zarar vermek, ders dışı şeylerle ilgilenmek, dersle ilgisiz konularda sürekli konuşmak, izin almadan konuşmak ve arkadaşlarını rahatsız etmek olmuştur. Öğrencilerin disiplin problemleri olarak nitelendirdikleri davranışların başında ise arkadaşlarına saygısızlık etmek, gürültü yapmak, eşyalara zarar vermek, hırsızlık yapmak, iftira atmak, başkalarının eşyalarına zorla el koymak, öğretmene saygısızlık yapmak, öğretmen masasına bir şeyler atmak, sınıfı kirletmek, arkadaşlarını rahatsız etmek davranışları gelmiştir.Öğretmen ve öğrenciler disiplin problemlerinin okullarında ?ara sıra? gözlendiği yönünde hem fikir olurken; öğretmenler izin almadan konuşmak, şikâyet etmek, sınıfı kirletmek, derse karşı ilgisizlik, arkadaşlarına saygısızlık etmek, ödevlerini yapmamak, teneffüste sınıf dışına çıkmamak davranışlarıyla daha sık karşılaştıklarını ifade etmişlerdir. Benzer görüşte olan öğrenciler de izin almadan konuşma, gürültü yapma, dersle ilgisi olmayan konularda sürekli konuşma, komiklik yapma, ders dışı şeylerle ilgilenme ve öğretmene karşı gelmek davranışlarının diğer davranışlara göre daha sık gerçekleştiğini belirtmişlerdir. Veliler ilköğretim ikinci kademedeki öğrencilerde öğretmene ve arkadaşlarına saygısızlık, saldırgan davranışlar, argo ve küfürlü konuşmaları çok sık gözlemlemeye başladıklarını ifade ederken; kendi çocukları hakkında da öğretmenlerinden ders esnasında başka şeylerle ilgilendikleri/ konuştukları ve arkadaşlarıyla kavga ettikleri yönünde şikayet aldıklarını belirtmişlerdir. Çete kurma- çete üyesi olma, hırsızlık yapma, kumar oynama ve okula-sınıfa kesici, delici vb. alet getirme davranışları öğretmenlerin en ciddi buldukları disiplin problemleri olurken; hırsızlık yapma, sigara içme, okula -sınıfa kesici, delici vb. alet getirme, başkalarının eşyalarına zorla el koymak, kumar ya da benzeri oyunlar oynamak davranışları öğrencilerin en ciddi algıladıkları disiplin problemleri olmuştur. Velilerin en ciddi buldukları disiplin problemi ise öğretmene saygısızlık olmuştur. Disiplin problemlerinin nedenleri öğretmenler tarafından aile, arkadaş çevresi,toplumsal ve kültürel yapıdaki değişim ve kitle iletişim araçları; öğrenciler tarafından, arkadaş çevresi ve kendileri ile ilgili olarak açıklanırken veliler aile, öğrenci ve arkadaş çevresinin yanı sıra öğretmen ve okul çevresinin özelliklerini de öne çıkarmışlardır.Öğretmenler olumlu pekiştireç, doğrudan sözel uyarı, rehberlik yapma, davranışın nedenini araştırma, açıklama yapma,beden diliyle uyarı, öğrenciye yaklaşma fiziksel yakınlık denetimi ve dolaylı sözel uyarıda bulunma stratejilerini her zaman kullandıklarını belirtirken; öğrenciler bu stratejilerin ara sıra kullanıldığını ifade etmişlerdir. Öğrenci ile bire bir görüşme yapma, gerek öğretmenler gerekse öğrenciler tarafından disiplin problemleriyle baş etmede en etkili algılanan strateji olmuştur. Veliler ise öğretmenlerin bir sorun olduğunda daha çok kendilerini aradıklarını ve durumu bire bir görüştüklerini ifade etmişlerdir. Öğretmenler öğrencilerden çoğunlukla kendilerini kontrol etmelerini, beklentiler yönünde davranmalarını ve uyarıları dikkate almalarını beklerken; öğrenciler ise öğretmenlerden daha çok yakın ilgi beklediklerini belirtmişlerdir. Ailelerin öğretmenlerden beklentileri de çocuklarının beklentilerine paralel olmuş ve öğretmenlerden çocuklarına karşı daha hoşgörülü ve sabırlı yaklaşmalarını beklediklerini ifade etmişlerdir. Velilerin disiplin konusunda öğretmenlerden diğer beklentileri ise; dengeleri koruma, otorite kurma; kuralları öğretme ve uyulmadığı takdirde kesinlikle yaptırımları uygulamadır. Veliler disiplin problemleriyle baş etme konusunda öğretmene sağladıkları desteği ise çoğunlukla çocuklarıyla konuşma, açıklama yapma, düzenli okul ziyareti yaparak öğretmenleriyle görüşme olarak belirtmişlerdir.Bayan öğretmenler verilen davranışları erkek öğretmenlere göre daha fazla problem olarak nitelendirmiş ve daha ciddi algılamışlardır. Kız öğrenciler verilen davranışları erkek öğrencilere göre daha fazla problem olarak nitelendirmiş ve daha ciddi algılamışlardır. Alt sosyo ekonomik çevrede görev yapan öğretmenler disiplin problemlerinin daha sık gözlendiğini belirtmişlerdir. Kız öğrenciler öğretmenleri doğrudan ve dolaylı sözel uyarı, beden diliyle uyarı ve açıklama yapma stratejilerinin daha çok kullanıldığını belirtirken, erkek öğrenciler sınıf çevresini değiştirme, sosyal izolasyon, bedensel olarak acı verme, alay etme/küçük düşürme ve dersi bırakıp, işlenmiş sayma stratejilerinin öğretmenler tarafından daha çok kullanıldığını belirtmişlerdir.