Okul müdürlerinin ders denetim etkinliklerinin hesap verebilirlik çerçevesinde incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan okul müdürlerinin ders denetim etkinliklerini, eğitimde hesap verebilirliğin yasal, mesleki ve sonuç odaklı hesap verebilirlik alt boyutları çerçevesinde okul müdürleri ve öğretmenlerin görüşlerine göre incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini, 2018-2019 öğretim yılında Amasya ili Merkez ilçesinde (köy ve kasabalar hariç) MEB'e bağlı yedi anaokulu, dokuz ilkokul, 13 ortaokul ve 18 lise olmak üzere toplam 47 devlet okulunda görev yapan okul müdürleri ve öğretmenlerden oluşmaktadır. Orantısız tabakalı örnekleme yöntemi ile tesadüfi olarak seçilen her kademeden üçer okul müdürü olmak üzere toplam 12 okul müdürü araştırmanın çalışma grubuna dahil edilmiştir. Çalışma grubunda yer alan öğretmenler maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenmiştir. Buna göre her okul kademesinden eşit sayıda ve olabildiğince farklı branşta öğretmen çalışma grubuna dahil edilmiştir. Bu çerçevede araştırmanın çalışma grubu, 2018-2019 öğretim yılının ikinci döneminde Amasya ili Merkez ilçesinde (köy ve kasabalar hariç) MEB'e bağlı üç anaokulu, üç ilkokul, üç ortaokul ve üç lise olmak üzere toplam 12 okulda görev yapan ve görüşmeyi kabul eden 12 okul müdürü ve aynı okullarda çalışan ve görüşmeyi kabul eden 20 farklı branşta toplam 36 öğretmenden oluşturulmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış okul müdürü ve öğretmen görüşme formları ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak 2018-2019 öğretim yılının ikinci döneminde toplanmıştır. Görüşmelerde ses kayıt cihazı veya not alma tekniği katılımcının tercihine göre kullanılmıştır. Görüşmeler sonunda elde edilen veriler, betimsel analiz tekniği kullanılarak kodlama tekniği ile kodlanmış, benzer ve farklı temalar etrafında düzenlenmiş, son şekli verilen temalar frekanslarıyla birlikte tablolarda gösterilerek yorumlanmış ve doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Araştırma sonucunda, eğitimde hesap verebilirliğin alt boyutlarına ilişkin yasal hesap verebilirlik çerçevesinde şu sonuçlara ulaşılmıştır: Okul müdürlerinin çoğunluğu, ders denetim görevlerini yönetmeliklerde belirtilen sayıda ve sıklıkta yapmamaktadırlar. Okul müdürlerinin çoğunluğu, ders denetimleri öncesinde öğretmenle birlikte hazırlık/ön çalışma yapmamaktadır. Ders denetimi öncesinde yapılan bazı çalışmalar, daha çok evrak ve dosya istemi şeklindedir. Okul müdürleri, ders denetimi için genellikle sınıfa öğretmenle birlikte girmemekte, 1-10 dakika kadar geç girmektedir. Okul müdürleri, genellikle ders denetimi sırasında sınıflta bir ders saati boyunca kalmakta, ancak az sayıda okul müdürü sınıfta daha az süre kalmaktadır. Mesleki hesap verebilirlik çerçevesinde ulaşılan sonuçlar şunlardır: Ders denetimleri öncesinde bazı okul müdürleri öğretmene haber verirken, bazıları haber vermemektedir. Denetim öncesinde öğretmenler, genellikle sözlü olarak ve günlük iletişim diliyle, bir gün öncesinde bilgilendirilmektedir. Okul müdürleri, ders denetimi esnasında yazılı notlar almak ve değerlendirme formlarını doldurmak gibi görevlerini tam olarak yerine getirmemektedirler. Okul müdürlerinin çoğunluğu, sınıfa girerken kapıyı çalmakta ancak bazıları çalmamaktadır. Bazı okul müdürleri, sınıfa girerken açıklama yaparken, bazıları yapmamaktadır. Okul müdürleri, denetimlerden sonra öğretmen değerlendirme raporlarını ilgili öğretmenlere detaylı bir şekilde, gerekçelerini sunarak açıklamamaktadır. Kısmen sunulan geri bildirimler ise yeterli değildir. Okul müdürleri, öğretmen değerlendirmelerine ilişkin izlenimlerini çoğunlukla başka kişilerle paylaşmamaktadır. Denetime ilişkin paylaşımlar, çoğunlukla olumlu buldukları öğretmenleri örnek gösterme şeklinde yapılmaktadır. Okul müdürlerinin ikili ilişkileri, değerlendirme sürecine kısmen etki etmektedir. Siyasi görüş ve sendikal farklılıklar ya da benzerliklerin değerlendirme sürecine çok az bir etkisinin olduğu; dini görüş, mezhep ve ırk farklılıklarının ya da benzerliklerinin değerlendirmeler üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Sonuç odaklı hesap verebilirlik çerçevesinde şu sonuçlara ulaşılmıştır: Ders denetimleri sonrasında okul müdürlerinin çoğunluğu, öğretmenin mesleki gelişimini artırmak için herhangi bir çalışma yapmamaktadır. Yapılan çalışmalar ise yeterli değildir. Okul müdürleri, okul müdürlerinin yaptıkları ders denetimlerinin öğrencilerin akademik başarısını artırmaya yönelik etkisinin olduğunu, öğretmenler ise olmadığını düşünmektedirler. Araştırma sonunda, okul müdürlerinin ders denetim etkinliklerinin daha etkili olması için eğitimde hesap verebilirlik ve alt boyutlarının eğitim sistemine kazandırılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Denetim, Hesap Verebilirlik, Eğitim Denetimi, Ders Denetimi, Okul Müdürü.