Opere meme kanserli kadın hastalarda omuz disabilitesine yönelik fizik tedavi modaliteleri ve egzersiz ile sadece egzersiz tedavisinin etkilerinin karşılaştırılması

Amaç: Meme kanserine bağlı radikal veya koruyucu meme cerrahisi geçiren hastalarda postoperatif orta ve geç dönemde ağrı ve/veya eklem hareket kısıtlılığına sebep olan üst ekstremite sorunlarında kombine fizik tedavi modaliteleri ve egzersiz tedavisi ile sadece ev egzersiz tedavisinin etkilerinin karşılaştırılmasıdır. Yöntem: Çalışmaya Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine meme Ca operasyonu sonrası omuz problemleri nedeniyle başvuran 40 hasta alındı. Fizik muayenede manuel gonyometre ile her yöne omuz eklem hareket açıklığı (EHA), 10 cm?lik visuel analog skala kullanılarak istirahat ve aktivite sırasında ağrıları değerlendirildi. Disabilite değerlendirmesi için DASH (Disabilities of the Arm, Shoulder and Hand) anketi ve Constant ölçeği uygulandı. Yaşam kalitesi değerlendirmesi için SF-36 kullanıldı. Hastalar daha sonra iki gruba ayrıldı ve bir gruba sıcak paket, kesikli US ve TENS içeren fizik tedavi ve egzersiz tedavisi diğer gruba sadece ev programı verildi. Hastalar tedavi sonrası ve 3. ayda kontrol edildi. İstatistiksel analizler için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 15.0 programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı analizler Ortalama±Standart Sapma olarak verilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi kullanıldı. Bağımlı gruplarda tedavi öncesi ve sonrası değerlendirmelerde Wilcoxon işaret testi kullanıldı. Ağrı, EHA, disabilite (DASH ve Constant skorları) ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analizi ile, kategorik değişkenlerin birbiriyle karşılaştırılması Chi-Square ve Fisher testleri ile değerlendirildi. Sonuçlar %95 güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi. Bulgular: Hastaların ortalama yaşları 47,6±9.5 yıl, operasyon üzerinden geçen süre ort. 18.1±7,1 ay idi. Hastaların %40?ına (n=16) Modifiye Radikal Mastektomi (MRM), %60'ına Meme Koruyucu Cerrahi (MKC) uygulanmıştı. %65 hastada radyoterapi öyküsü mevcuttu. 23 hastada (%57,5) istirahat sırasında hafif (VAS=1,2±1,3), 37 hastada (%92.5) ise aktivite sırasında hafif-orta düzeyde (VAS=3,7±2,1) omuz ağrısı mevcuttu. Hastaların %52,7?sinde omuz EHA?larında en az bir yöne kısıtlılık mevcuttu. Ortalama DASH ve constant disabilite skorları sırasıyla 67,6±11,8 ve 35,3±8,7 idi. EHA ölçümlerinden fleksiyon, abdüksiyon ve ekstansiyon açılarının VAS, DASH, Constant ve SF-36 ölçekleri ile korelasyon gösterdiği saptanmıştır (p<0,05). Her iki grup arasında yaş, VKİ, EHA ölçümleri, DASH ve constant skorları ve SF-36?nın bütün alt parametreleri ve VAS skorları arasında fark yoktu. Fizik tedavi grubunda tedavi sonrası fleksiyon, abdüksiyon, ekstansiyon ve dış rotasyon ölçümleri; DASH ve constant skorları, VAS istirahat ve aktivite değerleri, SF-36 alt parametrelerinden fiziksel fonksiyon, sosyal fonksiyon ve ağrı?da anlamlı iyileşmeler saptandı. Egzersiz grubunda ise tedavi sonrasında fleksiyon, abdüksiyon, VAS aktivite ve SF-36?nın fiziksel fonksiyon alt parametresinde anlamlı iyileşmeler saptandı. Tedavi sonrası değerler karşılaştırıldığında omuz EHA fleksiyon (p<0.001), abdüksiyon (p<0.001), dış rotasyon (p=0,015), DASH (p<0,001) ve Constant skorları(p<0,001), aktivite (p<0,001) ve istirahat (p=0,038) VAS ağrı değerleri fizik tedavi grubunda, egzersiz grubuna göre istatistiksel olarak daha iyiydi. 3. Ay değerlendirmesinde ise fleksiyon ve abdüksiyon açıları, DASH ve Constant skorları ile aktivitedeki VAS skorundaki iyilik hali egzersiz grubuna göre fizik tedavi grubunda daha belirgindi. Sonuç: Çalışmamızda opere meme kanserli olgularda omuz eklemiyle ilgili problemler sık olarak saptanmış ve önemli disabiliteye neden oldukları gözlemlenmiştir. Meme cerrahisi sonrası geç dönem disabilite rehabilitasyonunda kombine olarak uygulanan fizik tedavi bu hastaların ağrı, omuz EHA, disabilite ve yaşam kaliteleri üzerine olumlu etkiler göstermiştir. Egzersiz tedavisine eklenen fizik tedavi uygulamalarının tedavi etkinliğini arttırdığı ve etki süresini uzattığı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, fizik tedavi, egzersiz, omuz disabilitesi