Özel eğitim öğretmenlerinin meslekteki tükenmişlik düzeylerinin, bilinçli farkındalık ve psikolojik ihtiyaçları tarafından yordanması

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, özel eğitim öğretmenlerinin mesleki tükenmişlikleri üzerinde bilinçli farkındalık ve psikolojik ihtiyaçlarının etkisini incelemektir. Yöntem: Araştırmanın katılımcıları Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel ve resmi özel eğitim kurumlarında çalışan 163 erkek ve 340 kadın özel eğitim öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırma verileri, Maslach Tükenmişlik Envanteri, Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği ve araştırmacı tarafından hazırlanmış olan Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Bu araştırmada nicel yöntem takip edilmiş ve ilişkisel tarama yöntemi ile veriler analiz edilmiştir. Özel eğitim öğretmenlerinin cinsiyet, meslekteki çalışma yılı ve çalışılan öğrenci grubu değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğinin belirlenmesinde bağımsız t testi, ikiden fazla bağımsız grup karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Ayrıca mesleki tükenmişlik, psikolojik ihtiyaç ve bilinçli farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Araştırma bulgularına göre, bilinçli farkındalık ve psikolojik ihtiyaçlar cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Tükenmişliğin duyarsızlaşma alt boyutu cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermektedir. Özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik, psikolojik ihtiyaç ve bilinçli farkındalık düzeyleri ile meslekteki çalışma yılları arasında anlamlı bir farklılaşma bulunmamaktadır. Özel eğitim öğretmenlerinin bilinçli farkındalık ve tükenmişlik düzeyleri ile çalıştıkları öğrenci grubu arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik ihtiyaçlarının ilişkisellik alt boyutuna ait ortalama puanları ile çalıştıkları öğrenci grubunun düzeyi anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Sonuç ve Öneriler: Hafif düzey engele sahip öğrencilerle çalışan özel eğitim öğretmenlerinin ilişkisellik puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Özel eğitimin önemli bileşenlerini oluşturan aile ve çocuk ile öğretmen arasında iletişimi arttırmaya yönelik sosyal etkinliklerin planlanması önemli görülmüştür. Özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişliğinde rol oynayan etmenler yöneticiler, diğer öğretmenler, öğrenciler ve aileler eksenli olduğundan dolayı sorunların önüne geçmeye yönelik çözüm odaklı yöntemlere başvurulması ve sağlıklı bir iletişimin sağlanması önemli görülmüştür.