Ruhsal hastalığı olan bireylerde ruh sağlığı okuryazarlık düzeyleri ile sağlık algılarının belirlenmesi

Bu çalışma, ruhsal hastalığı olan bireylerde ruh sağlığı okuryazarlığı ile sağlık algılarını belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel olarak yapılmıştır. Araştırma bir ilin ruh sağlığı ve hastalıkları hastanesi, toplum ruh sağlığı merkezi ve üniversite hastanesi psikiyatri kliniğinde yatan ve ayaktan takip edilen bireylerde 11/10/2021-11/04/2022 tarihleri arasında tanımlayıcı ve kesitsel türde yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini çalışma kriterlerini karşılayan 252 ruhsal hastalığı olan birey oluşturmuştur. Araştırmada verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği (RSOY) ve Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ) kullanılmıştır. Veriler çalışmaya katılmayı kabul eden bireyler ile yüz yüze toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler, Shapirowilk, Kolmogorovsmirnov, bağımsız gruplarda t testi ve Tek Yönlü (One Way) Anova Analizi ve Post-Hoc testlerinden (Tukey HSD) ve Tamhane's, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis Varyans test, Bonferroni, Pearson ve Sperman Korelasyon analizi, regresyon analizi yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık için p<0,05 benimsenmiştir. Çalışmaya katılan bireylerin %52,5'inin erkek, %42,4'ünün bekar, %39,6'sının lise mezunu, %56,5'inin gelirinin giderine eşit, %57,3'ünün il merkezinde yaşadığı, %51,4'ünün en uzun il merkezinde yaşadığı, %75,3'ünün kronik hastalığı olmadığı, %55,7'sinin sigara ve %80'inin alkol kullanmadığı, %80,4'ünün ise sağlık erişiminde zorluk yaşamadığı belirlenmiştir. n=104 üzerinden değerlendirildiğinde %50'sinin eşinin ilköğretim mezunu olduğu ve %54,8'inin çalıştığı saptanmıştır. Hastaların Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin (RSOY) "Ruhsal Hastalığı Olan Bireylere Yönelik Tutum" alt boyutundan 16,62±5,82, "Ruhsal Hastalıklara Yönelik Tutum" alt boyutundan 26,29±4,47, "Ruhsal Bozuklukları Tanıma" alt boyutundan 17,45±3,51 ve "Ruhsal Sağlık Bilgisine Ulaşma" alt boyutundan 11,30±2,85 puan aldığı belirlenmiştir. Katılımcıların Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin toplam puan ortalamasının ise 71,69±9,81 olduğu saptanmıştır. Hastaların Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ)'nin "Kontrol Merkezi" alt boyutundan 15,69±4,03, "Öz Farkındalık" alt boyutundan 7,23±2,40, "Kesinlik" alt boyutundan 13,01±3,32 ve "Sağlığın Önemi" alt boyutundan 6,73±2,46 puan aldığı belirlenmiştir. Hastaların Sağlık Algısı Ölçeği'nin toplam puan ortalamasının ise 42,67±7,18 olduğu saptanmıştır. Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları ile Sağlık Algısı Ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Buna göre Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam ve alt boyutlarından Ruhsal Hastalıklara Yönelik Tutum, Ruhsal Bozuklukları Tanıma ve Ruhsal Sağlık Bilgisine Ulaşma puan ortalamaları ile Sağlık Algısı Ölçeği alt boyutlarından kontrol merkezi puan ortalamaları arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam puanı ve alt boyutlarından Ruhsal Hastalıklara Yönelik Tutum, Ruhsal Bozuklukları Tanıma ve Ruhsal Sağlık Bilgisine Ulaşma puan ortalamaları arttıkça Sağlık Algısı Ölçeği alt boyutlarından kontrol merkezi puan ortalamaları azalmaktadır. Ayrıca Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam ve alt boyutlarından Ruhsal Hastalıklara Yönelik Tutum ve Ruhsal Sağlık Bilgisine Ulaşma puan ortalamaları ile Sağlık Algısı Ölçeği toplam puanı arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam puanı ve alt boyutlarından Ruhsal Hastalıklara Yönelik Tutum ve Ruhsal Sağlık Bilgisine Ulaşma puan ortalamaları arttıkça Sağlık Algısı Ölçeği toplam puan ortalamaları azalmaktadır. Sonuç; Ruhsal hastalığı olan bireylerin RSOY toplam puan ortalaması orta düzeyin üstünde olduğu ve SA toplam puan ortalaması orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. RSOYÖ toplam ve alt boyutları puan ortalamaları ile SAÖ toplam ve alt boyutları puan ortalamaları arasında anlamlı negatif bir ilişki bulunmuştur.