Sicil-i Ahval Defterlerine göre Çorumlu devlet memurları (1879-1909)

Çorum, sekiz bin yıla yakın tarih ve medeniyet birikimi ile dünya uygarlığının önemli bir merkezidir. Tarihsel süreci Hitit ve Frigler'den Bizans'a, Selçuklu ve Danişmentliler'den Osmanlı'ya ve Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan Çorum; binlerce yılın ve farklı halkların eseri olan muhteşem medeni¬yet birikimi ile bugün yeniden keşfedilerek, ışığını Orta Anadolu'dan tüm dünya insanlığına ulaştırıyor. Bu medeni¬yet meş'alesini, bu topraklar taşımaya devam etmektedir. Çorum bölgesi, farklı kültürlerin ve farklı toplumların izlerini barındırarak, bugün dahi insanlığı etkileyen ve günü¬müz gelişmelerine birikimi ile yön veren kolektif bir uygarlığa ev sahipliği yapıyor. Osmanlı Devleti'nde köklü değişiklik yapılmaya çalışılmış, II. Mahmut ve Tanzimat dönemleriyle yapılan yenilikler devletin beklentilerini karşılayamamıştır. Bu nedenle II. Abdülhamit döneminde reformlara devam edilmiş, merkezi sistemi oturtmak en önemli hedef olmuştur. Merkezi sistem esasına bağlı olarak da; adli, mülki ve askeri reformlar yapılmıştır. 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devletinde görevli memur sayısında önemli artışlar olmuştur. Memurların arttırılmasındaki temel amaç, merkezi gücü en küçük idari birime kadar benimsetmek ve merkez ile taşra arasında tam bağlantı kurabilmekti. Bundan dolayı artırılan memurların kayıtlarını tutmak ve çalışmalarını denetlemek amacıyla 1879'da Sicil-i Ahval İdaresi kurulmuştur. Bu kurum, memurlar hakkındaki bilgileri Sicil-i Ahval Defterleri'ne kaydetmiştir. Osmanlı Devleti bürokrasisinin son döneminin en önemli yazılı kaynağı olan Sicil-i Ahval Defterleri'nin nasıl hazırlandığı yayınlanan nizamnamelerle açıklanmıştır. Memurlara sorulan; hangi aileye mensup olduğu, doğum yeri, baba adı, tahsili, bildiği diller, nerelerde çalıştığı, aldıkları ödül ve cezalar gibi sorulara verdikleri cevaplar bu defterlere kaydedilmiştir. Bu resmi evraklar, biyografi özelliği taşıması yönünden, bu dönemin memurları hakkında bize geniş ölçüde bilgi vermektedir. Bu araştırmada, Sicil-i Ahval Defterleri'nde kaydı geçen 87 Çorumlu memurun hayatlarına dair ayrıntılar incelenmiştir. Çorumlu memurların incelenmesi ile taşradaki memurların nasıl istihdam edildikleri ve olumlu-olumsuz faaliyetlerinin nasıl sonuçlar doğurduğu hakkında önemli bilgiler elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sicil-i Ahval, Çorum, Memur, Biyografi, Bürokrasi.