Sicill-i ahvâl defterlerine göre Kıbrıslı devlet memurları (1879-1909)

XIX. yüzyıla kadar Osmanlı idareci kadrolarını teşkil eden klasik "Kalemiye" teşkilatı, II. Mahmud Dönemi'nde başlayan ve Tanzimat Dönemi'nde dengesini bulan köklü bir sivil bürokratik reforma tâbi tutulmuştur. Bu kapsamda teşebbüs edilen konulardan birisi de devlet personel kayıtlarına bir standart getirme çabası olmuştur. Neticede 1879 yılında Sicill-i Ahvâl İdaresi teşkil edilerek Osmanlı bürokrasisinde istihdam edilmekte olan memurların meslekî nicelik ve nitelikleri standart kriterler çerçevesinde kayıt altına alınmaya başlamıştır. Sicill-i Ahvâl Defterleri adı verilen bu kayıtlar sayesinde 201 defterde toplanan yaklaşık 95 bin devlet personelinin haiz olduğu nicel ve nitel verilerine ulaşmak mümkün olabilmiştir. II. Abdülhamid Dönemi'nde tutulmaya başlanan ve memurların bir nevi özgeçmişi denilebilecek olan bu kayıtlardan elde edilen veriler sayesinde memurların hizmet dökümleri ortaya çıkarılabilmektedir. Bu defterlerde kayıtlı memurların baba adları, doğum yerleri, mensup olduklarıaile ve sülale, eğitim durumları, görev yaptıkları yerler gibi çok sayıda soruya ilaveten şahsın eserleri, ödülleri, cezaları, rütbeleri ve nişanları gibi soruların cevaplarını da almak mümkün olabilmektedir. Kıbrıs Adası'nın XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başındaki sosyo-kültürel durumunun tespitine katkı sağlayacağına inandığımız çalışmamızda, Sicill-i Ahvâl Defterleri esas alınarak Kıbrıslı memurlar tetkik edilmiştir. Osmanlı Arşivi'nde yer alan Sicill-i Ahvâl kayıtlarında tespit etmiş olduğumuz 151'i Müslüman, 6'sı gayrimüslim olmak üzere 157 Kıbrıslı memurun prosopografik verileri ortaya konulmuştur. Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş'te Osmanlı bürokrasisi ve Sicill-i Ahvâl kaynaklarının önemi üzerinde durulmuştur. Birinci Bölüm'de; Sultan II. Abdülhamid dönemi bürokratik yapısındaki değişim, Sicill-i Ahvâl Komisyonu'nun kuruluşu ve işlevi, komisyon tarafından tutulan defterlerin mahiyeti tetkik edilmiş ve defterlerin doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için Kıbrıs'ın idari, iktisadi ve demografik durumundan genel olarak bahsedilmiştir. İkinci Bölüm'de; Kıbrıs Sicill-i Ahvâl Defterleri'ne göre Kıbrıslı memurların isim, lakap, unvan, sülale adı, eğitim durumları ve mesleki hayatları ele alınmıştır. Üçüncü Bölüm'de ise Kıbrıslı memurların aldığı rütbe, nişan, madalyalar ve memurlara isnat edilen suçlar ile memurlara verilen cezalar değerlendirilmiş ve değerlendirmeler tablolar halinde gösterilmiştir. Anahtar Kelimler: Osmanlı Devleti, II. Abdülhamid, Sicill-i Ahvâl,Kıbrıs, Bürokrasi.