Sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin yurtseverlik tutumları ile temel değer yönelimleri arasındaki ilişki

Değerler toplum olmanın kaçınılmaz bir parçasıdır. Bireyin tutum ve davranışları değerlere göre şekillenir. Bununla birlikte temel değerlere sahip yurtsever bireyler yetiştirmek eğitim sistemimizin tarihsel olarak devam eden bir hedefidir. Bu süreçte değerler eğitimi önemli bir yer tutar. Türkiye'de değerler eğitimi, müstakil bir program olmayıp, sosyal bilgiler ve tarih gibi derslerin bir parçası olarak ele alınmaktadır. Bu araştırma, değerler eğitiminde öğretmenin rolünü göz önünde bulundurarak, sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin yurtseverlik tutumları ile temel değer yönelimleri arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın problem cümlesi "Sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin yurtseverlik tutumları ile temel değer yönelimleri arasındaki ilişki nedir?" şeklinde belirlenmiştir. Bu problem cümlesinin alt problemleri ise şunlardır: Sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin; 1. Yurtseverlik ve temel değerlere ilişkin tutumları nedir? 2. Cinsiyet değişkenine göre yurtseverlik tutumları ile değer yönelimleri arasında farklılaşma var mıdır? 3. Branş değişkenine göre yurtseverlik tutumları ile değer yönelimleri arasında farklılaşma var mıdır? 4. Mezun olunan fakülte değişkenine göre yurtseverlik tutumları ile değer yönelimleri arasında farklılaşma var mıdır? 5. Öğrenim durumu değişkenine göre yurtseverlik tutumları ile değer yönelimleri arasında farklılaşma var mıdır? 6. Mesleki kıdem değişkenine göre yurtseverlik tutumları ile değer yönelimleri arasında farklılaşma var mıdır? 7. Yurtseverlik ve temel değerlere ilişkin tutumları arasındaki ilişki nedir? Araştırma tarama modelindeki ilişkisel tarama yöntemi ile yapılmıştır. Araştırmanın evreni, Tokat ilindeki Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapan 306 sosyal bilgiler öğretmeni ve ortaöğretim seviyesinde 174 tarih öğretmeni olmak üzere 480 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise; kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen 137 sosyal bilgiler ve 100 tarih öğretmeni olmak üzere 237 öğretmenden oluşmaktadır. Yurtseverlik tutumları ile temel değerler arasındaki ilişki düzeyini belirlemek için Yazıcı (2013) tarafından geliştirilen "Yurtseverlik Ölçeği" ve Kuşdil ve Kağıtcıbaşı (2000) tarafından Türkçeye uyarlanan "Schwartz Değerler Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.00 kullanılmıştır. Araştırma grubunu oluşturan öğretmenlerin demografik özellikleri belirlenmiş, veri toplama araçlarıyla elde edilen verilerin çözümlenmesinde aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri bulunmuştur. İlişkisel analizinde ise ilişkisiz grup t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinin Yurtseverlik Ölçeğine verdikleri puanların ortalamasının 5'li likert tipinde =4,79 olarak hesaplandığı görülmektedir. Yapılan ilişkisel analizlere göre katılımcıların cinsiyet, branş, mesleki kıdem, mezun olunan fakülte ve öğrenim durumu değişkenlerinin, yurtseverlik tutumları üzerinde anlamlı bir farklılaşma meydana getirmediği görülmektedir. Schwartz Değerler Ölçeğine verdikleri puanların ortalamasının 7'li likert tipinde =6,10 olarak hesaplanmıştır. Schwartz Değerler Ölçeğine verilen puanlar incelendiğinde ise evrensellik, yardımseverlik ve güvenlik temel değerleri katılımcıların en fazla önem verdikleri değerler iken; hazcılık, uyarılım, güç boyutları ise en az önem verdikleri temel değerlerdir. Schwartz Değerler Ölçeğine ilişkin sonuçlar, bağımsız değişkenler açısından değerlendirildiğinde ise kadın öğretmenlerin yardımseverlik, evrensellik ve hazcılık temel değerlerine erkek öğretmenlere göre daha fazla önem verdiği görülmektedir. Bununla birlikte lisans mezunları ise güvenlik temel değerine lisansüstü mezunlarına göre daha fazla önem vermektedir. Yurtseverlik tutumu ve temel değerler arasındaki ilişki incelendiğinde ise yurtseverlik ile uyarılım temel değeri dışındaki tüm değer boyutları arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bununla birlikte en güçlü ilişkinin yurtseverlik tutumu ile başarı, geleneksellik ve güç temel değerleri arasında olduğu görülmektedir. Bu durum, Türkiye'de yurtseverlik eğilimlerinin başarı, güç ve geleneksellikten beslendiğini göstermesi bakımından önemlidir.