Tekstil işçilerinin sınıf bilinçlerine etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimliklerinin etkisi: İstanbul örneği

Bu tezin amacı İstanbul'da çalışan tekstil işçilerinin sınıf bilinçlerinin oluşumuna etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimliklerinin etkisini incelemektir. Günümüzde sınıf konusunda yapılan çalışmalarda sınıfın salt ekonomiye dayandırılarak açıklanması eksik bulunmakta ve sınıfın, üyelerinin etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimlikleri, yaş, eğitim durumu vs. gibi daha birçok faktörden oluşan kompleks bir yapıya sahip olduğu ortaya konulmaktadır. Nitekim üretim araçlarına sahip olma durumlarına göre Marks'ın, toplumun proletarya ve burjuvazi olarak ikiye ayrıldığını iddia ederek ortaya koyduğu sınıf kavramı zamanla Weber tarafından sosyal statü ve partinin de eklenmesiyle daha geniş kapsamda ele alınmış ve sınıf konusuna farklı bir boyut kazandırılmıştır. Bu durum sınıf konusunda yeterli bilgiye ulaşabilmek için kavramın çok boyutlu bir şekilde ele alınması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu anlamda insanların doğdukları andan itibaren etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimliklerine göre bir sınıfa yerleştirildikleri düşüncesinden yola çıkılmış, sınıf ve sınıf bilinci kavramlarının teorik ve deskriptif bir açıklamasından ziyade uygulamalı bir şekilde sınıfın diğer boyutları olan etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimlikleri ile birlikte ele alınarak tekstil işçilerinin sınıf bilinci düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır. Öncelikli olarak işçilerin kendilerini hangi sınıf pozisyonunda gördükleri belirlenmiştir. Sonrasında ise işçilerin etnik, dini ve toplumsal cinsiyet kimliklerinin sınıf pozisyonlarını belirlerken ne derece etkili olduğu incelenmiştir. Dolayısıyla etnik kimlikler bakımından oldukça zengin bir yapıda olan ve tekstil sektöründe ilk sırada yer alan İstanbul araştırmanın gerçekleştirilebilmesi için en ideal evreni sunmuştur. Araştırmanın örneklemini ise İstanbul ilindeki tekstil çalışanlarının binde üç temsili ile 508 işçi oluşturmuştur. Çalışmada çoklu inceleme tekniği kullanılmıştır. İlk olarak nicel araştırma yöntemi olan anket çalışması uygulanmıştır. Toplumsal cinsiyet kimliklerinin de temel olarak ele alındığı çalışmada kadın ve erkek dağılımının orantılı olması sağlanmaya çalışılmış ve toplam 218 kadın ve 290 erkek işçi ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket çalışması sırasında gönüllü olan 15 işçi ile de derinlemesine mülakat tekniği uygulanmıştır. Anket ve görüşme çalışmalarının değerlendirilmesinin ardından 5 adet odak grup çalışması uygulanmıştır. Böylelikle anket çalışmasının sınırlı kaldığı noktalarda elde edilen bulgular görüşme ve odak grup çalışmalarının sonuçları ile desteklenmeye çalışılmıştır. Bu tezin ana savı ise tekstil işçilerinin Marksist anlamda üretim ilişkileri üzerinden tanımlanan sınıf bilinçlerinin düşük olmasına rağmen diğer kimliklerinin özelikle dini kimliğin sınıf bilinç düzeylerinin oluşumunda etkili olduğudur. Anahtar kelimeler: Tekstil, Sınıf, Sınıf Bilinci, Etnisite, Din, Toplumsal Cinsiyet, Kimlik