Televizyon izlemede anne-baba aracılığı ile çocukların saldırgan davranışları arasındaki ilişki

Daha fazla televizyon izleyen çocukların, daha az televizyon izleyen çocuklara göre, daha fazla saldırgan davranışlar sergilediklerine ilişkin literatürde pek çok çalışma mevcuttur. Bununla birlikte, televizyon izleme sırasında anne-babaların çocuklarına eşlik etmelerinin de çocukların saldırgan davranışlar sergilemesi üzerinde etkisinin olup olmadığı sorusu tartışmalıdır. Literatürde anne-baba aracılığının türleri ve uygulanmasına yönelik kimi çalışmalar bulunmasına karşılık, aracılığın çocukların televizyondan öğrenmesi ve davranışları üzerine etkisi konusundaki çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu doğrultuda, bu çalışmada, anne-babaların televizyon izleme aracılığı ile çocukların saldırgan davranışları arasındaki ilişkinin sorgulanması amaçlanmıştır.Literatürde televizyon izlemede anne-baba aracılığı ?aktif?, ?kısıtlayıcı? ve ?birlikte izleme? olarak üçe ayrılmaktadır. Aktif aracılık (active mediation), çocuklarla televizyon içeriği hakkında konuşmak, programların gerçeklik durumunu tartışmak, televizyonda izlenen davranışlar üzerine eleştirel yorumlar yapmak ve televizyonda yayınlanan içerikler hakkında bütünleyici bilgi sağlamak anlamında kullanılmaktadır. Kısıtlayıcı aracılık (restrictive mediation), hangi tür televizyon programlarının ne zaman ve ne kadar seyredilebileceği hakkında kurallar koymayı içermektedir. Birlikte izleme (coviewing) ise basitçe anne-babanın çocukla birlikte televizyon izlemesine verilen addır. Ancak çocukla birlikte televizyon izlenmesi anne-baba ve çocuk arasında herhangi bir iletişim meydana geldiği anlamına gelmemektedir; yalnızca, anne-baba ve çocukların aynı odada bulunması ve aynı televizyon programını izlemeleri anlamına gelmektedir. Bu yapısıyla çalışmada anne-baba aracılığı, bu üç kategori çerçevesinde tanımlanmıştır.Niteliksel türdeki bu çalışmada, anne-babaların televizyon izleme aracılığı ile çocukların saldırgan davranışları arasındaki ilişki literatürdeki aktif, kısıtlayıcı ve birlikte izleme kategorileri çerçevesinde üç ayrı aşama çerçevesinde sorgulanmıştır.Öncelikle, çalışmaya konu olacak anne-baba ve öğrencilerin belirlenmesine çalışılmıştır. Bu anlamda çalışma, 6 yaşındaki çocuklar ve onların anne-babalarıyla sınırlı tutulmuştur. Çünkü bu yaş dönemindeki çocuklar, literatürde ?işlem öncesi dönemde? bulunmaktadırlar ve soyut algılama yetenekleri henüz gelişmemiştir. Dolayısıyla televizyondaki hayalle gerçeği birbirine karıştırabilmekte ve bunu da günlük yaşamlarına yansıtabilmektedirler. Başka bir deyişle televizyon içeriklerinden etkilenme durumlarının yüksek olduğu bir dönemde bulunmaktadırlar. Bu yaştaki çocuklara ilköğretim okullarının ana sınıflarında erişilebilmektedir. Bu çalışmada da İç Anadolu Bölgesi'ndeki bir ilköğretim okulunun ana sınıfında öğrenim gören öğrenciler konu alınmıştır. Okulun belirlenmesinde ve öğrencilerin seçilmesinde ?eğitimli anne-babalarının olması? şartı aranmıştır. Çalışmaya konu olacak katılımcıların belirlenebilmesi için okulda 6 yaş çocuklarının bulunduğu iki sınıftaki tüm öğrenci ailelerine yönelik bir anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. 12 sorudan oluşan ankette anne-babaların televizyon izlemede uyguladıkları aracılık türleri ve düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır. Anket uygulamasıyla elde edilen bulgular doğrultusunda çalışmaya konu edilecek her üç aracılık türüne uygun ?düşük?, ?orta? ve ?yüksek? düzeyde olmak üzere birer öğrenci ve dolayısıyla anne-babası belirlenmiştir. İkinci aşamada belirlenen bu anne-babalarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış türdeki bu görüşmeler, ortak beş temel soru çerçevesinde tamamlanmıştır. Daha sonra çalışmaya konu olan çocukların okul ortamlarındaki serbest oyun saatlerindeki davranışları gözlemlenmiştir. Gözlemlerde çocukların saldırgan davranışlarına ilişkin veriler; ?televizyondan öğrenilen saldırgan davranışlar? ve ?diğer saldırgan davranışlar? olmak üzere iki kategoride toplanmıştır. Kaydedilen görüşme ve gözleme ait veriler nitel araştırma ilkelerine göre deşifre edilerek çözümlenmiştir. Çözümlemenin güvenirliği ve inanılırlığı anlamında iki uzman denetimde bulunmuştur.Bulgular, çocukların saldırgan davranışlarının, aracılığın üç türüyle de ilişkilendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Televizyon izlemede aktif aracılık, çocuğun hayalle gerçeği ayırabilmesine ve kabul edilebilir davranışları öğrenmesine yardımcı olmaktadır. Kısıtlayıcı aracılıkta çocuğun televizyon izlemesi sınırlandığı için televizyondaki saldırgan davranışları çocuk izleyememektedir. Ancak kısıtlayıcılığın nedeni çocuğa açıklandığı durumlarda, çocuğun kısıtlandığı yayın içeriği ile bir şekilde karşılaşması durumunda, bu tür içeriklerden daha az etkilendikleri söylenebilmektedir. Birlikte izlemede ise anne-baba çocukla konuşmadığı için, çocuk, anne-babanın izlediği her türlü program için ?bu iyidir? diye düşünebilmekte ve anne-baba ile birlikte televizyonda izlediği her türlü yayın içeriğini ?meşru? görebilmekte ve bunları davranışlarına yansıtabilmektedir.Öte yandan anket, görüşme ve gözlem yoluyla elde edilen bulgular bir araya getirildiğinde anne-babaların, çocukların televizyon izleme alışkanlıkları konusundaki düşünce, söylem ve uygulamalarının birbiriyle çeliştiği ortaya çıkmıştır. Öncelikle çocukların anne-babalarının düşündükleri ya da söylediklerinden daha fazla televizyon izlediği ve televizyon içeriğine maruz kaldığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, anne-babaların ?kendi uyguladıklarını söyledikleri? aracılık türü ve düzeyi de gerçek durumdan farklıdır.Bulgular, anne-babaların çocukların televizyon izleme alışkanlıklarını gerçek anlamda kontrol etmeleri ve çocuklarıyla iletişim kurmaları durumunda çocukların televizyon içeriğinden olumsuz etkilenme oranının düşebileceğini ortaya koymaktadır.