Temettüat Defterlerine göre Bolu Dörtdivan kazasının sosyal- ekonomik durumu (1844-1845)

Osmanlı Devleti 19. yüzyılın ortalarında bir takım yenilik ve düzenlemelere ihtiyaç duymuştur. Bu düzenlemelerin yapıldığı döneme Tanzimat dönemi, düzenlemelerin açıklandığı fermana Tanzimat fermanı denir. Tanzimat Osmanlı Devleti'nde özellikle ekonomik alanda büyük değişimlere sebep olmuştur. Bu değişimin temeli vergi sisteminde yaşanmıştır. 1844-1845 yıllarında Osmanlı Devleti'nde öncelikle merkeze yakın kazalarda olmak üzere toplumun arazi, hayvanat, emlak ve diğer birtakım gelirleri tespit edilmeye çalışılmış ve halk bu ödeme gücüne göre vergilendirilmeye başlanmıştır. Tanzimat döneminde vergi sayımlarının tutulduğu defterlere Temettüat defteri adı verilmiş olup bu defterler bu çalışmanın ana kaynağını oluşturmaktadır. Defterler hem sosyal hem ekonomik açıdan ait oldukları yerleşim birimleri hakkında detaylı bilgiler içermektedirler. Dolayısıyla defterlerdeki veriler kişi adlarından lakaplara, köy ve mahallelerin tahmini nüfusundan kazanın tahmini nüfusuna, hayvan cinsleri ve adetlerinden tarımsal çeşitliliğe kadar birçok bilginin açığa çıkarılmasına imkân vermektedir. Bu tezde, 1844-1845 senesi temettüat kayıtlarına dayalı olarak Bolu Dörtdivan kazasının sosyal ve ekonomik yapısı ortaya konmaya çalışılmıştır. Temettüat defterlerinin yanı sıra Dörtdivan ve Bolu hakkındaki çeşitli araştırma ve başvuru eserlerinden de yararlanılmıştır. Bu çalışma giriş ve sonuç kısımları dışında dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında Dörtdivan'ın tarihi anlatılmıştır. Birinci bölümde Osmanlı Devleti'nde mali kayıtlarının tutulması ve temettüat defterlerinin bu kayıtlar içerisindeki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İkinci bölümde isimler, lakaplar ve meslekler merkeze alınarak kazanın sosyal görünümüne ait veriler değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde tarım ve hayvancılık faaliyetleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde vergiler özelinde kazanın ekonomik görünümüne değinilmeye gayret edilmiştir. Sonuç kısmında ise Dörtdivan Kazasının 1844-1845 yıllarındaki idari, ekonomik ve sosyal durumu değerlendirilmiştir.