Türk dünyası masallarında olumsuz tipler

Sözlü kültür türleri toplumların yaşayışları ve kültürel kodlarının göstergesidir. Bu türler, toplum hayatına yön veren ve kolayca hafızalardan silinmeyen birçok ortaklığa sahiptir. Türk dünyasının önemli anlatı türlerinden biri olan masallar, halkın kültür zenginliğinin birer taşıyıcılarıdır. Masallar, toplumsal nitelikleri iyi-kötü, güzel-çirkin gibi birçok eksende birleştirip karşıtlığı en belirgin şekilde ortaya koyar. Bu çalışma da farklı coğrafyalarda yaşayan Türk topluluklarının masal metinlerinden hareketle zıtlığın kötü tarafının temsilî olan olumsuz tipler incelenmiştir. Böylece hem olağan hem de olağanüstü olumsuz tiplerin benzerlik ve farklılıkları üzerinde durulmuştur. Türk mitik düşüncesinde halkın bu varlıklarla ilgili bakış açısı geniş bir biçimde ele alınmıştır. Masallarda yer alan sembollerin halk yaşamında olumsuz niteleyicilere sahip varlıklara atfedilmesindeki nedenleri ayrıntılı bir mukayeseyle değerlendirilmiştir. Çalışmada birincil nokta halkın düşüncesinin bir parçası olan olumsuz tiplerin metin içerisindeki işlevlerinin dikkate alınmasıdır. Böylece bunların farklılaşan coğrafyalarda ne gibi değişikliklere uğradığını ortaya koymak amaçlanmıştır. İkincil nokta ise istenmeyen ve kötü toplumsal olayların hangi tip üzerinden anlatıldığını ortaya çıkarmaktır. Ayrıca bir tipin başka bir Türk boyunda aynı işlevle mi yoksa değişik işlevlerle mi var olduğu karşılaştırmalı bir biçimde belirlenmiştir. Bu tiplerde değişen dönüşen hususlar ve birbiri yerine kullanılan mitik varlıklar pek çok açıdan yorumlanarak karşılaştırmalı bir çalışma hazırlanmıştır.