Uluslararası insan hakları düzenlemelerinin ulusal hukuka etkisi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve Türkiye

İnsan haklarının korunmasında evrensel sistemden Birleşmiş Milletler (BM) sistemi anlaşılırken, bölgesel sistemler içerisinde en etkin korumayı sağlayan Avrupa İnsan Hakları Sistemidir. Avrupa Konseyi (AK) bünyesindeki Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) insan haklarının korunmasında yeni bir çağ başlatmıştır. AİHS getirdiği yargısal denetim mekanizması ile bireye sağlanan hakları güvenceye almış ve yapılan ihlalleri yaptırıma bağlayan bir model olmuştur. AİHS'ne Ek 11 No'lu Protokol ile birlikte AİHM adı altında oluşturulan tek organlı denetim mekanizması insan haklarının korunmasında tarih boyunca gelinen en ileri aşamadır. Bireyi uluslararası hukukun bir süjesi haline getiren bu sistem, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) içtihatları yoluyla taraf devletlerde insan hakları alanında önemli ilerlemeler sağlamıştır.Bu çalışmada AİHM'nin yapısı, işleyiş biçimi, yetkisi, yargılama usulü ve kararlarının niteliği ve uygulanması açıklanmış ve Türkiye'nin AİHM'nin bireysel başvuru hakkını tanımasından sonra AİHM kararları doğrultusunda insan hakları alanında Türkiye'de mevzuatta yapılan değişiklikler ele alınmıştır. AİHM kararları doğrultusunda Türkiye iç hukukunda yapılan değişiklikler ve insan hakları alanındaki ilerlemeler, insan haklarının korunmasının devletlerin sınırlarını aşarak uluslararası bir niteliğe büründürmesine ve uluslararası düzenlemelerin devletlerin iç hukukuna etkisine bir örnek teşkil etmektedir. Konunun Türkiye'nin Batı ile entegrasyonu ve Avrupa Birliği (AB) üyelik hedefi açısından da önemli olduğu açıktır. Tüm AB üyesi ülkeler insan hakları alanında AİHS normlarını kabul etmektedir. Bu nedenle AB'ye üye olmak isteyen Türkiye'nin mevzuatını AİHS hükümlerine ve AİHM kararlarına uygun olarak düzenlemesi kaçınılmazdır. Her ne kadar bazı değişikliklerin yapılması başta kolluk kuvvetleri olmak üzere devlet mekanizması içindeki işleyişi zorlaştırsa ve bazı aksamalara neden olsa da Türkiye mevzuatını mümkün olan en kısa sürede değiştirme yoluna gitmiştir. Bu da Türkiye'nin insan haklarının gelişimi doğrultusunda ne derece kararlı olduğunun göstergesidir.ANAHTAR KELİMELER: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye, İnsan Haklarının Korunması.