Yâresânîlik (Ehl-i hak) ve yâresânîlikte tasavvufî unsurlar

Bu çalışmada, mensuplarının ekseriyeti İran ve Irak arasında bulunan bölgelerde yaşayan, Yâresân, Ehl-i Hak, Kakaî, Rê-ya Hak, Ali İlahî, Din-î Yâri, Tayife-i Sân gibi isimlerle anılan ve ezoterik yapısıyla dikkat çeken bir inanç ele alınmıştır. Yâresânîlik, Müslüman toplumların yoğun yaşadığı bir coğrafyada ortaya çıkan ve Şiî/bâtınî/tasavvufî yanı ağır basan senkretik bir inançtır. Bu inancın günümüzde yaklaşık olarak bir buçuk milyon mensubu olduğu tahmin edilmektedir. Diğer dinler ve inançlarda olduğu gibi Yâresânîlik de tarihi süreç içerisinde iç içe yaşadığı inanç ve kültürlerle etkileşimi olmuştur. Bu bakımdan diğer inançlardan birçok öğe barındıran Yâresânîlik eklektik bir yapı arz etmektedir. Bu inancın bilhassa tasavvuf ile sıkı bir ilişkisi bulunmaktadır. Yâresânîlik, yoğun tasavvufî öğeler, semboller, figürler barındırmakla beraber, günümüzde farklı yorumlanan dûnadûn, tenâsüh, ikili evren düşüncesi, düalizm, bıyık uzatmak, müzik eşliğinde ibadetler yapmak gibi farklı inanç ve gelenekleri de barındırır. Yâresânîlik inancının geliştiği bölge, tarihsel olarak siyasî, dinî, mezhebî, kültürel gibi birçok alanda değişime sahne olduğundan doğal olarak bu inanç tarihî süreç içerisinde bazı değişimler yaşamıştır. Bu bakımdan tarihsel bir olayı, akımı, inancı doğal tarihî seyri içerisinde geçirdiği değişimleri, tarihsel bağlamları göz önünde bulundurarak daha iyi anlaşılacağını düşünüyoruz. Bu bağlamda özellikle Moğol istilası, bölgesel göçler, bâtınî hareketlerin gittikçe yayılması, bölgeyi Şiîleştirme girişimleri gibi nedenler bölgedeki birçok inancın şekillendirmesinde etkisi olduğu gerçeği, bu inancı anlamaya çalışırken göz önünde bulundurulması gerekir. Anahtar Sözcükler: Yâresân, Ehl-i Hak, Kakaî, Sultan Sâhak, Serencâm, Dûnadûn