Yetişkin bireylerde benlik saygısı ve stresle başa çıkma tarzının psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinin incelenmesi: Türkiye-İran karşılaştırması

Stres, küreselleşmenin yoğun bir biçimde yaşanmasıyla birlikte hem bireysel hem de kurumsal düzeyde büyük tehlike arz eder hale gelmiştir. Bu durum Türkiye ve İran gibi ülkelerde de büyük oranda artmıştır. Yaşamda karşılaşılan çok sayıda stresöre karşılık bireylerin sergiledikleri benlik saygısı ve psikolojik dayanıklılık önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı benlik saygısı ve stresle baş etme tarzlarının psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini; 18 yaşından büyük olup Türkiye'de yaşayan Türk vatandaşları ile Türkiye'de yaşayan, Türkçeyi iyi düzeyde konuşan ve anlayan İran vatandaşı olan bireyler oluşturmaktadır. Sonuç olarak 268'i Türkiye vatandaşı ve 233'ü İran vatandaşı olmak üzere toplam 501 kişi araştırmaya katılmıştır. Örneklemi oluşturan bireylerin benlik saygıları, stresle başa çıkma tarzı ve psikolojik dayanıklılık düzeyleri Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (BSÖ), Stresle Başa Çıkma Ölçeği (SBÇÖ) ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği'yle (PDÖ) belirlenmiştir ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 20 istatistik paket programı kullanılmıştır. Çalışmanın temel hipotezlerini ve araştırma sorunlarını test etmek için enter metodlu regresyon analizi, Bağımsız Örneklem T testi ve Tek Yönlü ANOVA testi kullanılmıştır. Yapılan regresyon analizlerinde hem Türkiye vatandaşlarının hem de İran vatandaşlarının benlik saygısı ve stresle başa çıkma tarzlarının psikolojik dayanıklılığı yordadığı bulunmuştur. Ayrıca Türkiyeli bireylerin benlik saygılarının İranlı bireylerden daha yüksek çıktığı tespit edilmiştir. İran vatandaşlarından farklı olarak Türkiye vatandaşlarından çocuğu olmayan bireylerin benlik saygısı, çocuğu olan bireylerden daha yüksek çıkmıştır. Eğitim durumu itibariyle Türkiye vatandaşlarının stresle başa çıkma tarzında bir farklılık olmamakla birlikte İran vatandaşı olan bireylerin yalnızca çaresiz yaklaşım düzeylerinde anlamlı bir farklılığın olduğu tespit edilmiştir. İran vatandaşı olup çocuğu olmayan bireylerin daha fazla çaresiz bir yaklaşım içerisinde olduğu ve daha çok sosyal desteğe başvurduğu tespit edilmiştir. Türkiyeli bireyler açısından ise çocuğu olmayanların hem daha çok kendine güvenli yaklaştıkları hem de çaresizlik yaklaşımı sergilediği ve daha fazla sosyal desteğe ihtiyaç duyduğu bulunmuştur. Çalışmada psikolojik rahatsızlığı olmayan İranlıların, psikolojik rahatsızlığı olanlara oranla daha fazla çaresiz bir yaklaşım içerisinde oldukları belirlenmiştir. Türkiye açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. İran vatandaşı olan kadın ve erkeklerin kendilerine ilişkin olumlu özdeğerlendirme düzeylerinde anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Ancak Türkiye vatandaşı olan kadın ve erkeklerin psikolojik dayanıklılık düzeylerinin birbirine yakın çıktığı görülmüştür. Türkiye vatandaşlarının olumlu özdeğerlendirme ve yeniliklere açık olma konusunda bekâr olanların psikolojik olarak daha dayanıklı oldukları tespit edilmiştir. İranlı vatandaşların medeni durum itibariyle sadece yeniliklere açık olma konusunda Türkiye'yle benzer sonuçlara sahip olduğu belirlenmiştir. Türkiye vatandaşları açısından bakıldığında; lise ve üniversite mezunu olanların, ilköğretim ve lisansüstü mezunlarına göre daha fazla kişisel güçlü yönlerinin olduğuna inandıkları ve yeniliklere açık olduklarını ifade ettikleri görülmektedir. Psikolojik rahatsızlığı olmayan İranlı kişilerin özdeğerlendirmelerini daha olumlu yaptıkları ve Türkiyeli olanların ise yeniliklere daha açık oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu olan değişkenler açısından ülkeler arasında bulunulan farklılıklar kültürel ve sosyal yapı çerçevesinde tartışılmıştır.