Theses supervised by Prof. Dr. Arzu Çiçek
13 theses · Anadolu University, Eskişehir Technical Üniversity
Seydisuyu (Eskişehir) havzasında su ve sediment kalitesinin belirlenmesi
Bu çalışma kapsamında, bor maden yataklarının ve tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu Seydisuyu Havzası'nda (Eskişehir) akarsu boyunca bulunan on iki adet örnekleme istasyonundan 2012-2013 tarihlerinde mevsimsel olarak yüzeysel su örnekleri ve sediment örnekleri alınmıştır. Alınan numunelerde arsenik ve bor başta olmak üzere, bazı ağır metal parametreleri ve bazı fizikokimyasal parametreler incelenmiş ve ulusal/uluslararası su kalitesi mevzuatlarına göre değerlendirilmiştir. Bu örnekleme istasyonları baz alınarak havzadasu ve sediment kalite sınıfları belirlenmiştir.
Eskişehir'deki sulama göletlerinin su kalite indekslerinin belirlenmesi ve ekolojik açıdan değerlendirilmesi
Su, canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmelerini sağlayan en önemli faktörlerden birisidir. Su kalitesi ise belirlenmiş kullanımlar ile ilgili su kütlesi veya su kaynağının durumunu göstermektedir. Su kalitesinde fiziksel, kimyasal ve biyolojik parametrelerin birbirleri ile olan ilişkileri incelenirken parametrelerin farklı birimlerde olmasının bazı zorluklara neden olmasından yola çıkılarak su kalite indeksleri oluşturulmuştur. Su kalite indeksi (WQI) Horton tarafından 1965 yılında su kalite değişkenleri olan pH, koliform, iletkenlik, alkalinite, klorür, çözünmüş oksijen verileri kullanılarak geliştirilmiştir. Bu çalışma kapsamında, Eskişehir İlinde bulunan altı göletten 2013-2014 tarihlerinde mevsimsel olarak alınan yüzeysel su örneklerinde sıcaklık (yüzey ve dip sıcaklık farkı), pH, bulanıklık, fekal koliform, çözünmüş oksijen, biyokimyasal oksijen ihtiyacı, toplam fosfat, toplam nitrat ve toplam katı madde analizleri yapılmış ve NSFWQI (Ulusal Sanitasyon Vakfı Su Kalitesi İndeksi) metodu ile su kalite indeksi hesaplanmış ve ekolojik açıdan değerlendirilmiştir.
Alternatif yakıt kullanılarak üretilen çimentodan mamul betonarme su yapılarında eser element özütleme karakteristiklerinin incelenmesi
Çimento; hammaddesi doğal kayaçlar olan, üretimi enerji yoğun olarak tanımlanan hidrolik bağlayıcı yapı malzemesidir. Çimento yarı mamulü olan klinker; kalker, kil, demir cevheri, marn gibi doğal hammaddelerin yüksek sıcaklıklarda pişirilmesi ile üretilmektedir. Klinker üretiminde kömür, petrol koku, doğal gaz vb. fosil yakıtlar kullanılmaktadır. Sektörde gerekli yasal izinleri alan fabrikalar tarafından evlerden ve endüstriden kaynaklanan atıkların bir bölümü, artan enerji maliyetleri, enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve atıkların çevreye olan zararının minimize edilmesi amacı ile alternatif yakıt olarak kullanılabilmektedir. Özellikle son yıllarda gelişen teknoloji ve ilgili konuda yapılan yatırımlar ile, yakıt ısıl gücünün önemli bölümünü alternatif yakıtlardan sağlayan çimento fabrikalarının sayısı artmıştır. Çimento Endüstrisi atık yönetiminde ülke ekonomisine önemli faydalar sağlamaktadır. Dünyada örnekleri uzun yıllardır süre gelen alternatif yakıt kullanım operasyonları, teknolojinin getirdiği imkânlar ile yüksek ikame oranlarına ulaşılmıştır. Avrupa'da, yüksek ikame oranlarının son ürün olan betona etkisinin incelenmesi amacı ile birçok çalışma yapılmış, özellikle özütleme (leaching) karakteristiklerinin belirlenmesi için laboratuvar ölçekli metodolojiler geliştirilmiştir. Bu çalışma kapsamında, özütleme (leaching) konusunda yapılmış çalışmaları ve yöntemleri referans alarak, Amerikan Çevre Koruma Ajansı tarafından yayınlanan EPA Yöntem 1315 bu çalışma kapsamında kullanılmış; "alternatif yakıt kullanılarak üretilen çimentodan mamul betonarme su yapılarında eser element özütleme karakteristikleri" incelenmiştir. Elde edilen veriler, yerel ve uluslararası İçme ve Kullanma Suyu Standartları ile karşılaştırılmıştır.
Porsuk Çayı su örneklerinde bazı mikro ve makro elementlerin araştırılması
Nüfusun hızla artması, kentleşme, sanayi alanlarının çoğalması ile birlikte su kaynaklarının korunması kritik bir önem kazanmıştır. Çevresel kirlilik seviyelerinin artmasıyla sulardaki makro ve mikro element miktarlarının da önemi artmıştır. Makro ve mikro elementler, canlı ve cansız varlıklarda birikebilmeleri, yaşanılan ortamlara yerleşebilmeleri ve diğer canlılara çeşitli yollarla (örneğin; besin zinciri) geçebilmeleri sebebiyle önem taşımaktadır. Çalışmada, Porsuk Çayı boyunca seçilen on yedi adet örnekleme istasyonunda 2016 – 2017 yılları arasında aylık olarak yüzeysel su örnekleri alınmıştır. Alınan örneklerde bazı makro (Ca, Mg, Na, K) ve mikro (Cu, Zn, Fe, Mn, Ni) elementler incelenmiş ve ulusal / uluslararası su kalitesi mevzuatlarına göre değerlendirilmiştir. Elementlerin seviyeleri EPA Method (7000b)'uyla ve atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile belirlenmiştir. Analizlerin sonunda, demir ve çinko elementleri dışındaki diğer element seviyelerinin genel olarak sınır değerleri aşmadığı gözlenmiştir.
Musaözü baraj göletı̇nı̇n (Eskı̇şehı̇r) su kalı̇te ı̇ndeksı̇ne göre değerlendı̇rı̇mesı̇
Tüm canlı varlıklar yaşamlarını sürdürebilmek, susuzluğunu gidermek için temiz ve yeterli suya ihtiyaç duyarlar. Yeryüzünde temiz su kaynakları azalmakta ve her geçen günde kirleticiler tarafından büyük tehdit altında olmaktadır. Su kalitesi; fiziksel, kimyasal ve biyolojik parametreler dikkate alınarak belirli kullanımlardaki su kaynağının veya kütlesinin durumunu göstermektedir. Su kalitesi indeksi ise belirli parametreden elde edilen birçok veri grubunu kullanarak, kalite sınıflarını temsil eden tek ve kolay anlaşılır bir sayı meydana getirmektir. Türkiye'de su kalite indeksi yeni uygulanan bir konudur ve birçok su kalite indeksi mevcuttur. Bu çalışmada, Musaözü Baraj Göleti'nin su kalite indeksine göre kalite sınıfının belirlenmesi ve değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda; sıcaklık, çözünmüş oksijen, pH, bulanıklık, fekal koliform, BOİ, nitrat ve fosfat analizleri yapılarak NSF-WQI'ye göre, Musaözü Baraj Göleti'nin kalite sınıfı "orta ve iyi" arasında gözlemlenmiştir.
Kanlıpınar göleti (Eskişehir) su kalitesinin araştırılması
Eskişehir ili sınırları içeriside bulunan Kanlıpınar göleti su kalisinin araştırılmasını amaçlayan bu çalışmaya Kasım 2018 tarihinde başlanmış 8 ay süreyle mevsimsel olarak su örneleri alınmış, çalışma Haziran 2019'da sonlandırılmıştır. Gölet toplamda 6 istasyon olmakla 10 fiziko-kimyasal paremetre yönünden incelenmiştir. Bu parametrelerden Sıcaklık, Elektriksel İletkenlik (EC), pH, Çözünmüş Oksijen (ÇO), Oksjen Doygunluğu gibi parametreler yerinde, Amonyum, Nitrat, Nitrit, Fosfat, Toplam Azot gibi parametreler ise o gün içerisinde uygun koşullarda muhafaza edilerek labaratuvar ortamında ölçümler yapılmıştır. Bu parametreler "Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği"nde bildirilen kıta içi su kalite standartlarına göre değerlendirildiğinde; Kanlıpınar Göleti yıllık ortalama veri sonuçlarına bakıldığında; İletkenlik II sınıf, Çözünmüş Oksijen I ve II sınıf, Oksijen Doygunluğu II sınıf, Nitrit II ve III sınıf, Fosfat I ve II sınıf, Diğer geri kalan parametreler göre ise I sınıf su kalitesinde olduğu belirlenmiştir.
Sarısungur göletinde (Eskişehir) fizikokimyasal parametrelerinmevsimsel izlenmesi
Bu tez çalışmasında Sarısungur Göleti'nin bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri araştırılmıştır.Bu amaç doğrultusunda Sarısungur Göleti'nden Eylül(2018)-Haziran(2019) tarihleri arasında 6 istasyondan mevsimsel olarak su örnekleri alınmış, gerekli ölçüm ve analizler yapılmıştır.Araştırma süresince su sıcaklığı, pH, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen miktarı, oksijen doygunluğu arazide yapılan ölçümlerle belirlendi.Nitrat, nitrit, amonyum,toplam azot ve fosfat miktarları ise labaratuvarda yapılan spektrofotometrik analizlerle tespit edilmiştir.Analizler sonucu elde edilen verilerin mevsim ve istasyonlara göre dağılımları tablo ve şekillerle ifade edilmiştir.Sarısungur Göleti'nde yaptığımız çalışmalar sonucunda bulunan fiziksel ve kimyasal veriler Kıtaiçi Su Kaynakları Kalite Kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Genel olarak parametreler I ve II Su Kalite Sınıfına ait olduğu belirlenmiştir.Lakin bazı parametreler açısından göletde bazı istasyonlarda mevsimsel olarak III Su Kalite Sınıfı özellikleri de tespit edilmiştir.
Yukarı Sakarya Nehri'nde su kalitesindeki mevsimsel değişimlerin indekslere bağlı olarak belirlenmesi ve kirletici kaynaklarına göre değerlendirilmesi
Miktarları her geçen yıl azalan su kaynaklarının kullanılabilirliğinin bir ölçüsü olarak tanımlanan su kalitesi kavramı, pek çok farklı parametre kullanılarak ifade edilmektedir. Bu parametrelerin değerlendirilmeye çalışılmasında çeşitli zorlukların ve yorum farklarının ortaya çıkması nedeni ile su kalite indeksleri oluşturulmuştur. Bu çalışma kapsamında, Yukarı Sakarya Nehri'nde belirlenen 12 istasyonda çeşitli su kalite indekslerine bağlı olarak mevsimsel izleme çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen veriler ile dünyada yaygın olarak kullanılan su kalite indeksleri (NSF-WQI, CWQI, OWQI), kullanılarak su kalitesinin mevsimlere bağlı değişimi belirlenmiştir. CWQI'in hesaplanmasında, kullanım amacı bazlı ve referans nokta bazlı limit değerler oluşturularak, üç farklı senaryo için su kalite indeksi hesaplanmıştır. Kullanılan indekslerde, mevsimler arasında birbiri ile en uyumlu sonuçlar NSF-WQI ile elde edilirken, akarsuyun mevcut kalite durumunu en iyi yansıtan sonuçlar, CWQI'de II. sınıf su kullanım amacı limitleri dikkate alınarak yapılan hesaplamalar ile elde edilmiştir. Kullanım amacı bazlı su kalitesi indeksinin, akarsuların gerçek kalite durumlarını yansıtmak için kullanılabilecek etkili bir indeks olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar değerlendirildiğinde Ankara Çayı baskın kirlilik kaynağı olarak tespit edilmiştir.
Ankara Çayı su kalitesinin NSF-WQI indeksi kullanılarak belirlenmesi ve çözüm önerilerinin değerlendirilmesi
Ankara Çayı, Türkiye'nin en büyük nehirlerinden birisi olan Sakarya Nehri'nin önemli bir kolu olmakla birlikte, yüksek kirlilik baskısı altında bulunan bölgenin kirlilik yükünü tüm havzaya taşıması hasebiyle izlenmesi ve takip edilmesi gereken önemli bir su kaynağıdır. Son yıllarda artan nüfus, kentleşme ve sanayileşme ile birlikte su tüketiminin kontrolsüz bir şekilde artması ve tarımsal faaliyetlerde bilinçsizce kullanılan gübre ve tarım ilaçlarının su kaynaklarına karışması sonucunda su kaynaklarındaki su kalitesinin izlenmesi oldukça önem kazanmıştır. Su kalite indeksi metodu ile su kalitesinin anlaşılması ve değerlendirilmesi oldukça pratik bir hal almıştır. Dünyada en çok kullanılan ve diğer su kalite indeks metotlarının dayanağını oluşturan su kalite indeksi Ulusal Sanitasyon Vakfı Su Kalitesi İndeksi (NSFWQI)'dir. Bu çalışmada, Türkiye'de oldukça yeni olan ve Ankara Çayı'nda ilk kez kullanılan su kalite indeksi metodu çalışılmış ve su kalite indeksine bağlı su kalite sınıflarının tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla, Ankara Çayı'nın kaynağından başlayarak Sakarya Nehri ile birleştiği yere kadar akarsu boyunca seçilen on adet örnekleme istasyonundan 2019-2020 yıllarında mevsimsel olarak su örnekleri alınmıştır. Alınan numunelerde sıcaklık (yüzey ve dip sıcaklık farkı), pH, bulanıklık, fekal koliform (En Muhtemel Sayı Yöntemi), çözünmüş oksijen, biyokimyasal oksijen ihtiyacı, toplam fosfat ve toplam nitrat analizleri su kalite indeksi hesaplamalarında kullanılmak üzere toplam 20 parametrenin analizi yapılmış ve NSFWQI'ne göre su kalite sınıfları belirlenmiştir.
Azerbaycan ve Türkiye perspektifinden ekolojik ve endüstriyel simbiyoz: Geleceğin yeşil şehirleri
Dünya ekosistemi, artan nüfus, kentleşme ve sanayileşmenin beraberinde getirdiği çevresel problemlerle karşı karşıyadır. Bu problemler, yerel, bölgesel, ulusal ve küresel ölçekte çözüme kavuşturulması gereken önemli sorunlar karşımıza çıkmaktadır. Azerbaycan ve Türkiye'de bu problemlerden etkilenen ülkeler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Azerbaycan ve Türkiye'de ekolojik ve endüstriyel simbiyoz uygulamalarının gelecekteki yeşil şehirler için nasıl bir rol oynayabileceğinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında, her iki ülkenin de endüstriyel ve ekolojik simbiyoz açısından mevcut durumu ve potansiyeli analiz edilerek, bu potansiyelin yeşil şehirlerin inşa edilmesinde nasıl değerlendirilebileceği araştırılmıştır. Araştırmada, ekolojik ve endüstriyel simbiyoz kavramlarının tanımı, tarihsel gelişimi, temel prensipleri ve işleyişi ele alınarak Azerbaycan ve Türkiye'de bu kavramların uygulanma durumu analiz edilmiştir. Bu bağlamda, her iki ülkenin bu konudaki politikaları, girişimleri ve uygulamaları göz önünde bulundurularak ekolojik ve endüstriyel simbiyozun yeşil şehirler için potansiyeli tespit edilmiştir. Yeşil şehirlerin planlanması, tasarımı ve işletilmesinde her iki ülkeden farklı ekolojik ve endüstriyel simbiyoz uygulamaları seçilerek incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, Azerbaycan ve Türkiye'de ekolojik ve endüstriyel simbiyoz uygulamalarının gelecekteki yeşil şehirler için kritik bir role sahip olabileceğini göstermektedir.
Seyitgazi yöresi (Eskişehir) içme sularında bor seviyelerinin araştırılması
Su, canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmelerini sağlayan en önemli ekolojik faktörlerden birisidir. Sularda bulunan bazı elementler yaşamsal aktiviteler için mutlak gerekli olmalarına rağmen izin verilen limit değerlerin üzerinde olduğunda yaşayan canlılar için toksik etkiler oluşturabilmektedir. Bor (B) elementi de canlılar açısından gerekli olan elementlerin içerisinde yer almaktadır. Ancak, bor kullanımının her geçen gün artması ile birlikte ekosistemler açısından büyük problemler meydana gelmektedir. Borun çevreye yayılışı kayaçların ayrışması, deniz suyundan borik asidin buharlaşması ve volkanik faaliyetler gibi doğal yollarla olduğu gibi maden çıkarılması ve işlenmesi şeklindeki antropojenik faaliyetler sonucunda da geçekleşmektedir. Bu çalışma kapsamında, bor maden yataklarının yoğun olduğu Eskişehir İli Seyitgazi İlçesi'ne ait 47 köyde belirlenen istasyonlardan 2011-2012 tarihlerinde mevsimsel olarak içme suyu örnekleri alınmıştır. Alınan içme suyu örneklerinde bor seviyeleri ve bazı fizikokimyasal parametreler incelenmiş, istatistiksel olarak değerlendirilmiş ve ulusal/uluslararası mevzuatlarda yer alan limit değerlerle karşılaştırılmıştır.Anahtar Kelimeler: İçme Suyu, Bor, Seyitgazi, Türkiye
Seydisuyu Havzası yeraltı su kalitesinin ve kirlilik düzeyinin belirlenmesi
Yeraltı suları, son yıllarda azalan temiz su kaynaklarına alternatif ve küresel ısınmanın da önemli sonuçlarından olan kuraklığın baş gösterdiği bölgelerde kullanımı artan, yüzey sularına oranla daha temiz kalabilen sulardır. Tatlı su kaynakları arasında buzul ve kar sularından sonraki en büyük hacimli kaynaklar yeraltı sularıdır. Bu kaynakların kalitesi içme suyu, kullanma suyu ve sulama suyu gibi farklı alanlarda kullanımlardan dolayı önem taşımaktadır. Ülkemizin önemli akarsu havzalarından Sakarya Havzası?nın alt havzalarından biri olan Seydisuyu Havzası, gerek doğal jeolojik yapısından dolayı gerekse beşeri faaliyetler ile kirlenmekte ve yeraltı suları kalitesi değişmektedir. Bu yüksek lisans tezi kapsamında, Seydisuyu havzası içerisinde yer alan 20 farklı sulama ve içme suyu kullanımlı kuyudan 2012 ? 2013 tarihlerinde mevsimsel numuneler alınmıştır. Alınan yeraltı suyu örneklerinde arsenik ve bor başta olmak üzere elementel parametreler ve bazı fizikokimyasal parametreler incelenmiş, istatistiksel olarak değerlendirilmiş ve CBS araçları kullanılarak havza yeraltı suyu kirlilik haritaları ile düzeyleri gösterilmiştir.
Porsuk Çayı'nın su kalite indekslerine göre değerlendirilmesi ve baraj gölü trofik seviyesinin belirlenmesi
Tüm canlıların hayatta kalmaları için mutlak gerekli ve en önemli doğal kaynak olan suyun günümüz şartlarında kullanılabilen miktarı oldukça azalmıştır. Son yıllarda nüfus, sanayileşme ve kentleşmenin hızla artması ile birlikte atıksuların arıtılmadan su kaynaklarına verilmesi, tarımda kullanılan gübre ve tarım ilaçlarının su kaynaklarına karışması ve su tüketiminin artması sonucunda akarsularda, göl ve denizlerdeki su kalitesindeki değişimin incelenmesi oldukça önem kazanmıştır. Sularda bazı parametrelerinin izlenmesi ile su kalite indeksleri ortaya konulmuştur. En yaygın kullanılan ve en çok bilinen su kalite indeksi Ulusal Sanitasyon Vakfı Su Kalitesi İndeksi (NSFWQI)'dir. Sulardan elde edilen veriler ışığında su kalite sınıflandırması yapılmakta ve mevcut duruma göre geleceğe yönelik çözümler üretilmektedir. Bu çalışma kapsamında, Türkiye'de oldukça yeni ele alınmaya başlanılan ve Porsuk Çayı'nda ilk kez araştırılan su kalite indeksine bağlı su kalite sınıflarının tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla, Porsuk Çayı'nın kaynağından Sakarya Nehri ile birleştiği yere kadar seçilen istasyonlardan alınan su örneklerinde; sıcaklık (yüzey ve dip sıcaklık farkı), pH, bulanıklık, fekal koliform (En Muhtemel Sayı Yöntemi), çözünmüş oksijen, biyokimyasal oksijen ihtiyacı, toplam fosfat ve toplam nitrat analizleri yapılmış ve NSFWQI (Ulusal Sanitasyon Vakfı Su Kalitesi İndeksi)'ne göre su kalite sınıfları belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, günümüzde oldukça önemli araştırma konularından birisi olan göllerde trofik seviyeninin saptanması çalışmalarına katkıda bulunmak amaçlı Porsuk Baraj Gölü'nün trofik seviyesi de tespit edilmiştir.