Theses supervised by Prof. Dr. Leyla Yekdane Tokman
12 theses · Eskişehir Technical Üniversity, Anadolu University
Turkish social sustainable building certification model: TÜSSBİSER
This thesis study is based on the aim of "to encourage and improve the social sustainability through building/built environment in Turkey". The production and formation of a building/built environment that will encourage and improve the social sustainability depends only on the design decisions to be made during the architectural design process. That is why ensuring that the social sustainability issues are taken into account during the architectural design process through a specific systematic approach is important. On the other hand, it is possible that the zoning legislation, as well as the architectural design process, plays an important role in encouraging and improving the social sustainability by means of building/built environment as well. In this context, the potential of providing data support to the architectural design process of the social sustainability approach of the legal regulations related to built environment in our country has been regarded as important and analyzed. Since it has been found that the social sustainability content of the regulations scrutinized is quite limited, developing a unique certification model was considered to be both important and required. During the development of this model, because of their comprehensive framework and rich data support, the social sustainability approach of international certification systems has been used as a basis. In this thesis, a model called Turkish Social Sustainable Building Certification (TÜSSBİSER) Model has been developed in order to integrate the social sustainability issues into the building/built environment production processes in our country. The TÜSSBİSER model evaluates the social sustainability approaches of both the international green certification systems LEED, BREEAM ve DGNB and the regulations related to the built environment that are referred as the national legal framework within the scope of this thesis together. Thus, TÜSSBİSER is a unique model with highly comprehensive content.
Mimari tasarımda BIM
Bina Bilgi Modellemesi (BIM), projelerin üç boyutlu ve dijital olarak yönetildiği bir süreçtir. BIM proje süreci (mimari tasarım, uygulama - inşaat ve yapım sonrası aşamalar), mimarlık, mühendislik ve inşaat sektörü için yeni bir dönem açmıştır. Farklı disiplinlerin birlikte kolaylıkla çalışmasını sağlayan BIM sistemi, sadece 3B modellemeyi değil aynı zamanda proje planlaması, maliyet hesabı, sürdürülebilirlik ve tesis yönetimini de desteklemektedir. Projelerde BIM, bina yaşam döngüsü boyunca kullanıldığı gibi aynı zamanda sadece tasarım veya uygulama veya işletme vb. aşamalarda da kullanılmaktadır. Fakat süreçte, tek aşamada kullanılması BIM'in sağladığı avantajları da azaltmaktadır. Bu bağlamda, tez çalışmasında mimari tasarım aşamasında, uygulama ve inşaat aşamasında ve yapım sonrası aşamalarda örnek projeler üzerinden BIM kullanımının avantajları ortaya konmuştur. Çalışma sonucunda, mimari tasarım aşamasında BIM'in kullanıldığı örnekler ile, özellikle büyük ölçekli projelerde disiplinlerarası çalışma yapıldığı ve bilgiler eksiksiz doldurulduğu takdirde, BIM'in ileriki aşamalar için büyük avantajlar sağlayabileceği tespit edilmiştir. Aynı zamanda en etkili kullanım sürecinin yapım aşaması olduğu fakat süreçlerin birbirlerini beslediği gözlemlenmiştir. Böylece yapı yaşam döngüsü boyunca BIM kullanımının süreci kolaylaştırdığı, en karmaşık yapılarda bile tasarımı aynı zamanda da inşaat aşamasında imalatları kolaylaştırmakla birlikte yapım sürecini de disiplinlerin birlikte çalışması ile hızlandırmaktadır. Proje yaşam döngüsünün etkili bir şekilde sürdürülmesi için tüm aşamaların sırasıyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Mimari tasarım, BIM-Bina bilgi modellemesi, Tasarım teknolojisi, Teknoloji
Sürdürülebilir mimari tasarım: Az katlı konutlarda esnek bir tasarım modeli
Yapı yaşam döngüsü sürecinde değişen kullanıcı ve ihtiyaçlarına cevap verebilecek aynı zamanda enerji, kaynak, maliyet, geri dönüşüm sağlayabilecek esnek sürdürülebilir konutlara ihtiyaç duyulmaktadır. Yapılan çalışmalar incelendiğinde az katlı konutlarda sürdürülebilirlik ve esnekliği bir arada ele alan çalışma sayısının kısıtlı olması bu araştırmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Bu kapsamda kullanıcı ve ihtiyaçlarının karşılanması bakımından sürdürülebilirlik ve esnekliğin bir arada olması gereklilik haline gelmiştir. Bu nedenle mimarlıkta, dünyanın sınırlı kaynaklarıyla dengeli bir tasarım ve üretim yaklaşımı öneren, çevresel/ekonomik/sosyal yönden sürdürülebilen, değişen kullanıcı ve gereksinimlerini karşılayabilen, esnek sürdürülebilir az katlı konut tasarım modeli tripodu bağlamında tasarım ölçütleri net bir biçimde ortaya konulmalıdır. Çalışma genel olarak üç aşamada gerçekleşmiş olup, birinci aşamada yerli ve yabancı yayınlar incelenmiş, ikinci aşamada LEED, BREEAM ve DGNB sertifika sistemleri ölçütleri ile esneklik ölçütleri ilişkileri değerlendirilmiş ve sertifika sistemlerinden birisine sahip veya yarışma projesi olan esnek sürdürülebilir az katlı konut örnekleri irdelenerek araştırma bulguları elde edilmiştir. Son aşamada ise elde edilen bulgular değerlendirilerek az katlı konutlar için sürdürülebilirlik ve esneklik ölçütleri belirlenmiş ve model önerisinde bulunulmuştur. Çalışma, esnek sürdürülebilir az katlı konutlar bağlamında yapılacak olan çalışmalara kaynak teşkil etmesi bakımından önemlidir.
Akıllı kent kavramının sürdürülebilirlik bağlamında irdelenmesi
Kent olgusu geçmişten bugüne kadar varlığını korumuştur. Sürekli olarak büyüyen, gelişen kentlerde yaşayan insanlar gündelik yaşamlarını kolaylaştırmak için yeni icatlardan ve teknolojilerden yararlanmışlardır. Teknolojik gelişmeler insan hayatının her alanında olduğu gibi kent yaşamında da kullanılmıştır. Bu ise Akıllı Kent kavramını beraberinde getirmektedir. 2000'li yıllardan beri gündem olan bu kavram, zamanla dünya üzerinde birçok çalışmanın yapılmasına yol açmıştır. Teknolojinin gelişmesi ile Akıllı Kentler ortaya çıkmış, genel kent kavramı bir yenilik kazanmıştır. Çeşitli projeler, çalışmalar, tasarımlar ile gelişen kentler insan hayatını kolaylaştırıcı ve yaşam kalitesini yükseltecek niteliktedir. Bu tez çalışmasında "Akıllı Kent" kavramı detaylı bir şekilde incelenerek dünyada ve ülkemizdeki örnekler ile değerlendirilmiştir. Tezin hipotezi olan akıllı kentlerin sürdürülebilir kentler olduğu kanıtlanarak çalışma sonlandırılmıştır.
Doğadan ilham alan mimari: Rejeneratif (yenileyici) tasarım potansiyeli
Doğa, her zaman insanların ilgisini çekmiş, insanlar için bilgi ve ilham kaynağı olmuştur. Ancak zamanla insan faaliyetleri, doğa – insan bağlantısını zayıflatarak mevcut bitki örtüsünü ve canlıların yaşam alanlarını olumsuz etkilemiş ve ekolojik dengeye zarar vermiştir. Ekolojik dengenin bozulması sonucunda çevresel sorunlar ortaya çıkmıştır. Günümüzde iklim değişikliği gibi sorunların hissedilir duruma gelmesi ile çevresel sorunlara çözüm arayışı artmıştır. Çevresel sorunların çözülebilmesi için insan faaliyetlerinin doğaya zarar vermemesi, doğayla uyum içinde olması gerekmektedir. İnsanın doğayı dilediği gibi kullanabileceğini düşünen anlayış yerine insan – doğa ilişkisinin karşılıklı yarar sağlamasına, birbirlerini destekleyerek ilerlemesine yönelik bir anlayış benimsenmelidir. Tez kapsamında, doğa temelli tasarım yaklaşımlarından; insanın çevresel sistemlerin bir parçası olduğu ve bu çevresel sistemlerde gerçekleşecek herhangi bir değişikliğin insanı da etkileyeceği gerçeğine dayanan rejeneratif tasarım ele alınmaktadır. Rejeneratif tasarım yaklaşımı, ekosistemlerin korunmasının yanında bu sistemlerin iyileştirilmesini ve gelişimini desteklemektedir. Çevreyi pozitif etkilemeyi ve doğa – insan etkileşimini korumayı hedefleyen rejeneratif tasarım, insanlara kaliteli yaşam sağlayacak yapılı çevre üretimi için önemli bir potansiyele sahiptir.
Konutlarda geleneksel sistemlerden sürdürülebilir akıllı sistemlere geçiş sürecinin yönetilmesi
İnsan çevre içerisinde yaşar, ihtiyaçlarını çevreden karşılar. Dünyada değişen ve gelişen yaşam şartları ve standartları insanlığın ihtiyaçlarını da şekillendirmiştir. Artan talepler kaynaklardan karşılanmaya çalışılmış bu durum doğal kaynakların bilinçsiz bir şekilde tüketilmesinin önünü açmıştır. Bu bilinçsiz tüketimin devamında çevrenin zarar görmesine neden olmuş, zarar gören çevre çeşitli nedenlerle içinde yaşadığı canlı hayatını tehdit etmeye başlamıştır. Bu durumun nedenlerinden biriside hiç şüphesiz yapılı çevrenin oluşmasını sağlayan inşai faaliyetlerdir. Günden güne artan konutların paralelinde doğa ve doğanın barındırdığı kaynakların tüketimi de hızlanmıştır. Çalışmanın da nedenini oluşturan bu durum, çevre ve ekoloji üzerinde negatif baskı yaratmış ve çeşitli çevresel problemlere yol açmıştır. Neticede konutlardaki beklentiler değişmelidir ve mevcut konut stoklarının da bu değişime katılması beklenmelidir. Binaların tasarım aşamasından yıkım aşamasına kadar sürdürülebilir parametrelere sahip, ulusal çıkarları düşünen, verimi yüksek, çevresel etkileri az olan konutlara ''yıkılmadan'' dönüştürülmesini sağlamaktır. Tam bu noktada çalışmanın hedefi çevresel etkileri yüksek, verimi düşük, var olduğu çağa ve yere cevap veremeyen konut stoklarının, dünyadan örnekler incelenerek ve yabancı kaynaklar taranarak elde edilen veriler ile hazırlanan ''Mevcuttan Sürdürülebilirliğe Geçişte Akıllı Model Önerisi'' ile yıkılmadan sürdürülebilir ve akıllı nitelikler kazandırılmasını sağlayacak bir yaklaşımı ortaya koymaktır.
Sürdürülebilir mimari tasarımda akıllı cepheler
Yapı sektöründe binalar, enerji tüketimiyle bulunduğu çevreyi çeşitli şekillerde kirleterek karbon salınımını artırır. Sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda binaların bulunduğu çevreye verilen zararın azaltılması ve verimli olması için araştırmalar, çalışmalar hız kesmeden devam etmektedir. Günümüzde sürdürülebilir akıllı binalar ortaya çıktı ve sayıları giderek artıyor. Yaşanmakta olan iklim değişikliğine bağlı olarak dünyada artan çeşitli felaketlerle beraber enerji tüketiminin ve karbon salınımının azaltılması için binaların akıllı ve sürdürülebilir binalara dönüşmesi gerekliliği yapılan çalışmalarda da görülmektedir. Akıllı binalar için sıfır enerji ve sıfır karbona ulaşmak küresel bir hedeftir ve sürdürülebilir kalkınma stratejilerinde önemli bir etkendir. Sürdürülebilir mimaride akıllı binaların enerji verimliliğini artırmak için en etkili strateji cephelerin akıllı cepheler olmasıdır. Sürdürülebilir akıllı binalarda akıllı cepheler, ısıtma, soğutma, havalandırma (HVAC) ve diğer alt sistemlerle kullanıcı konforunu ayarlayan, yenilenebilir kaynaklardan yararlanarak enerji tasarrufu ve enerji üretimi sağlayan, çevresiyle uyumlu cephelerdir. Bu tez kapsamında akıllı bina, net sıfır bina, sürdürülebilir mimarlık, akıllı cepheler ve tasarım ilkeleri, çevresel bina değerlendirme metotları ve dünyadaki akıllı binalarda uygulanan akıllı cepheler incelenerek sürdürülebilir mimaride akıllı cephe uygulamalarının kullanılması vurgulanacaktır. Tezin hipotezi olan iklim değişikliğinde sıfır enerji ve sıfır karbonu hedefleyen en iyi verimli bina olan Net Sıfır Bina (Net Zero Build) için sürdürülebilir akıllı cephelerin mevcut ve yeni binalarda kullanılması ve yaygınlaştırılması vurgulanarak çalışma sonlandırılmıştır.
Uyarlanabilir cephelerin sürdürülebilir mimarlığa etkisinin incelenmesi
Yapılan araştırmalar, dünya olarak 2030 yılı için belirlenen sera gazı emisyonu hedefinden hala uzakta olduğumuzu ifade etmektedir. Bu durum karşısında ciddi önlemler alınmaması iklim değişikliği başta olmak üzere pek çok çevresel sorunun her geçen yıl etkisini artırmasına sebep olacaktır. Binalar, yapım-kullanım-yıkım süreçleri ile bu durumun oluşmasında önemli bir pay sahibidir. Bu yüzden binalarda temiz ve yenilenebilir enerji kullanarak, fosil yakıt tüketimi ve karbon emisyonunu azaltmayı, yenilenebilir ve geri dönüştürülebilir kaynak kullanımı ile de atık oluşumunu en aza indirmeyi teşvik eden ve bütün bunları kullanıcı konforunun gözetilerek yapılmasını hedefleyen sürdürülebilir mimari her geçen gün önemini artırmaktadır. Binanın çevresi ile bağlantısını sağlayan cepheler, sürdürülebilir mimari anlayışın tasarıma yansıtılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu kapsamda geliştirilen uyarlanabilir cepheler binanın, çevresi ile uyumunu üst düzeye çıkarma potansiyeline sahiptir. Bu tez çalışmasında, binaların çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması için uyarlanabilir cephelerin farklı çözüm önerileriyle, çok yönlü sürdürülebilir katkı sunması hipotezinden yola çıkarak, ilk olarak sürdürülebilir mimarlığın tanımı yapılmış ve çevresel risklerden bahsedilerek önemi vurgulanmıştır. Daha sonra uyarlanabilir cephelerin uygulama çeşitliliğini sağlayan sistemler incelenmiş ve sistemlerin sürdürülebilir performanslarının etkisini ve çok yönlülüğünün değerlendirilmesi için yeşil bina sertifikalarından yararlanılarak performans kriterleri oluşturulmuştur. Oluşturulan performans kriterleri ile örnek uygulamalar incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, uyarlanabilir cephelerin sürdürülebilir potansiyelleri hakkında bilinç oluşturularak kullanımının yaygınlaştırılmasına katkı sunulması hedeflenmektedir.
Sürdürülebilir mimarlık kapsamında mimarlık ofislerinde ışığın tasarımdaki rolü ve önemi
Sürdürülebilir mimari tasarımda ele alınması gereken en önemli kriterlerden biri doğal ışıktır. Bu tez kapsamında belirtilen mimari tasarımda doğal ışık kullanımı, aydınlatma elemanlarının enerji tüketim miktarını azaltmaktadır. Bu nedenle enerji etkin bir tasarımda doğal aydınlatma ön plana çıkarılmaktadır. Çalışmada mimarlık ofislerinin görsel konfor koşulları ve enerji korunumu ilkeleriyle aydınlatılması konusu ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda mekânsal düzenlemeleri doğal ışığa göre biçimlenen ve kullanıcılar için esnek çalışma mekânları sunan sürdürülebilir mimarlık ofisleri, tasarım stratejileri dikkate alınarak belirlenmeye çalışılmıştır.
Mmarlık ve kültür:Bir tasarım stratejisi olarak Shigeru Ban
Mimarlık kültür ilişkisi Antikite zamanından günümüze kadar her dönem varlığını somutlaştırarak devam ettirmektedir. Mimarlık kültürü, mimarlık ve kültürün bağlantılı olduğu tüm disiplinlerde ve eserlerinde görülmektedir. "Mimarlık ve Kültür: Bir Tasarım Stratejisi Olarak Shigeru Ban" adlı çalışmada literatür taraması ve Ban'ın eserlerinin örneklendirilmesiyle, mimari tasarım teknolojisi ve sürdürülebilirlik yönü ile Ban'ın mimarlık ve kültüre yerel ve evrensel etkisi incelenmektedir. Çalışmada kuramsal olarak incelenen mimarlık ve kültür kavramları birbirileri içinde etkileşim halindedir. Değişim karşılıklı ve evrensel olarak gerçekleşmektedir. Tarihin gidişatındaki kullanıcı ihtiyaçları ve istekleri, estetik beğeniler, doğayı ele alış şekli, politika, maddi kaygılar, malzeme değişikliği gibi birçok etmen kültürü şekillendirmiştir. Kültürdeki bu etkileşimler mimaride de hayat bulmuştur. İnsanoğlunun doğayla bağlantı kurmasını sağlayan kültürün, tasarım teknolojisinin ilerlediği yöne göre yaşanırlılığı devam edecektir. İnsan ve doğa arasında bulunan kültürü somut hale getiren mimarlığa, ekoloji boyutunda büyük bir pay düşmektedir. Ekosistem zarar görmeye başladığı anda insan da zarar görmektedir. Sürdürülebilirlik, sürdürülebilir mimarlık bu açıdan önemlidir. Çalışmada örneklemelerle Shigeru Ban'ın; geleneksel Japon mimarlık kültürünü günümüze yorumlayarak kendine ait ürettiği tasarım malzemesi (kâğıt tüp) ve tasarım teknolojisi ile sürdürülebilir mimarlığa ve insan yaşamına etkisi incelenmektedir. Geleneksel Japon kültüründe yer alan 'doğaya ait olma' söylemi Ban'ın mimari stratejisinde görülmektedir. Ban, insan ve doğayı birbirinden ayırmadan mimarlık kültürünü evrensel hale getirmektedir. Ban'ın insanlık için düşünerek, tasarlayarak yaptıkları vurgulanmak istenmektedir. Anahtar Sözcükler: Mimarlık Kültürü, Mimari Tasarım Kuramı, Shigeru Ban, Mimari Tasarım Teknolojisi, Sürdürülebilirlik.
Çocuk resimlerinin mimari tasarıma etkisi
Çocuk ve mimarlık yaşamın içinden iki ayrı kavramdır. Bu tez çalışması 'çocuğun gözünden mimarlık' yönlenmesini kapsamakta olup; sağlıklı çocuğun algıları doğrultusunda, resimlerindeki ifadelerin mekânsal ipuçlarını ortaya koymaktadır. Bu kapsam çerçevesinde, çocuk ve mimarlık temel öğeleriyle ilerlemekte olan çalışmada; her iki kavramın iletişim aracı olan algı ve çizgi üzerinden kuram, görüş ve literatür taramalarıyla ilerlenmekte ve çocuk resimlerinden ilham alan, uygulanmış yedi adet mimari tasarım örneği üzerinden değerlendirmeye ulaşılmaktadır. Açıklanan örnekler üzerinden, çocuk resimlerinin mimari tasarıma etkisine dair genel bir değerlendirme yapıldığında birtakım tespite ulaşılmaktadır: Hem 'tasarıma özgü olmayıp; çocuk resimlerindeki genel ifadelerden esinlenen' hem de 'kullanıcısı olan çocukların yaptıkları resimleri araç olarak kullanıp; tasarıma çocuk katılımı sağlanarak uygulanan' örnekler bulunmaktadır. Çocuğun şematik 'konut' ifadesindeki duvar, çatı ve zemin çizgilerinden meydana gelen 'beşgen' formun sıklıkla kullanıldığı görülmektedir. Büyük yapılar tek blok şeklinde çözümlenmeyip, parçalı kütleler halinde ve bitişik nizam şeklinde konumlandırılmaktadır. Tasarımların tamamında yalın mimari dil hâkim olup; yalınlığı esas alan detay çözümlemelerine yer verilmektedir. Esinlenilen çocuk resimleri çevresel unsurları da barındırmakta olup; resimler imajinatif mekân ilişkilerini yansıtmaktadır. Mimari tasarımda çocuk resimlerinin ele alınması, biçimsel kaygıların ötesindedir. Kullanıcısı olduğu mekânda, yer almayı hayal ettiği rolleri belirlemede çocuğa kulak verilmiş olması tasarımı sosyal anlamda da farklı kılmaktadır. Mekânlar kullanıcısı olan çocuklarla birlikte, çocuk gözüyle ele alınmış olup; daha yaşanılır mekânların kurgulanması hedeflenmektedir. Anahtar sözcükler: Çocuk, Algı, Resim, Mekân, Mimari Tasarım
Gelenekselden bilişime: Sürdürülebilir kütüphane tasarımının güncel ilkeleri
Bu tezin amacı, üniversite kütüphane binalarının mimari tasarımları yeniden değerlendirilerek, güncel ilkeler belirlenmesi ve yeni yapılacak binalar için mimari tasarım rehberi oluşturulmasıdır. Bu değerlendirmeler üç ana başlık altında yapılmıştır: (1) sürdürülebilir mimarlık, (2) bilgisayar ve iletişim teknolojileri, (3) kullanıcı. Tezin problemi; değişen öğrenci profili, gelişen bilişim kaynakları ve çeşitlenen öğrenme yöntemlerinin dikkate alınmasıyla yenilenen öğrenme mekanı tasarımları içinde kütüphane binalarının varlığını koruyup korumayacağıdır. Bu bağlamda tez, üniversite kütüphaneleri ile sınırlandırılmıştır. Gelenesel ve güncel üniversite kütüphane binalarının mimari yapısı incelenerek tablolaştırılmıştır. Kütüphane mimari tasarımlarının mekansal, teknolojik ve sürdürülebilir dönüşümleri ortaya çıkarılmıştır. Araştırmanın sonucunda, bu yapıların sürdürülebilir olduğu nedenleriyle ortaya konmuş; yeni tasarımlar için model bir rehber sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Üniversite kütüphanesi, Sürdürülebilir mimarlık, Bilişim teknolojisi, Yeni nesil kullanıcı, Kütüphane mimarisi