Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Gültekin
12 theses · Uşak University
Hz. Peygamberin bireysel ve toplumsal problemleri çözmede takip ettiği metotlar
Beden ve ruh yönüyle birbirinden farklı fıtratla yaratılan insanın olduğu her yerde birtakım problemlerin olması kaçınılmaz bir durumdur. İnsanoğlu, hayata dair ihtiyaçlarını elde etmek için çalışırken, bazen birbirlerine karşı haksız tutumlara girebilmektedir. Bu da insanlar arasında ihtilafların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. İnsan, karşılaştığı problemler ile baş edebilme yöntemleri arayışı içerisinde daima var olagelmiş, kendi sorunlarını aşabilme becerileri geliştirmeye çalışmıştır. Önemli olan, birlikte yaşama zorunluğu olan insanoğlunun, meselelerini çözebilme erdemi gösterebilmesidir. Yüce Allah, anlaşmazlıklar halinde insanların aralarının sulh yoluyla çözüme kavuşturulmasını teşvik etmektedir. İnsanlara barışta hayır olduğu haber verilmektedir. Allah Resûlü Hz. Muhammed (s.a.v.) hayatı boyunca Kur'an ahlakını yaşamış ve yaşatmıştır. O nübüvvet hayatının öncesinde ve sonrasında içinde yaşadığı toplumun sorunlarına elinden geldiğince çözümler üretmiş, insanların barış ve huzur içerisinde yaşamalarını sağlamaya çalışmıştır. Bu çalışmamızda Hz. Peygamber'in (s.a.v.), problemlerin çözümünde dayandığı Kur'ani ilkeler ve uygulamaları, hem bireysel hem de toplumsal açıdan incelenmeye çalışılmıştır. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) problem çözme metotlarına kulak vermek insani ilişkilerde barış ve huzura vesile olacak, birlikte yaşama kültürünü zenginleştirecektir.
Hadislerde yargılama usûlünün temel ilkeleri
Tarih boyunca her toplum, varlığını sürdürebilmek ve bir arada barış içerisinde yaşayabilmek için hukuk kurallarına ihtiyaç duymuştur. Sosyal bir varlık olan insanoğlunun diğer insanlarla olan münasebetlerinde birtakım anlaşmazlıkların ortaya çıkma ihtimali her zaman vardır. Hukuk kurallarının belirlenmesi, haklının haksızdan ayırt edilmesi ve insanlar arasında doğabilecek zulmü engellemesi açısından büyük bir önem arz etmektedir. Bu hukuk kuralları belirlenirken gözetilen ilkeler, toplumda düzen ve barışı temin edecek olan yegâne ölçülerdir. Bu açıdan yargılama usûlünün temel ilkelerinin belirlenmesi, adâleti sağlama noktasında sadece İslam toplumunda değil tüm topluluklarda da önemli bir yere sahip olacaktır. İslam toplumunda yargılama usûlünün temel ilkeleri ile ilgili bilgiler öncelikle Kur'ân-ı Kerîm'de sonrasında hadisi şeriflerde yer almaktadır. İslam Hukuku, Hukuk, Tarih gibi değişik alanlarda hâkimlerin verdiği hükümlerde dikkat ettikleri hususlar ve yargılama usûlü ile ilgili bilgilere dair birçok çalışma yapılmıştır. Ancak hadis alanında bu konulara dair çalışmalar oldukça azdır. Yapılan çalışmalar da daha çok hadisler üzerinden değil yargılama konuları ekseninden ele alınmıştır. Dolayısıyla hadis sahasında böyle bir çalışmanın yapılması hem hadislerin yargılama usûlüne etkisini ortaya koymakta hem de konu ile alakalı hadislerin daha sağlıklı anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, ilgili araştırmalar ve yönteme yer verilmiştir. Birinci bölümde yargılama usûlü ile ilgili genel bilgiler yer almıştır. İkinci bölümde hâkimlerin özellikleri ile ilgili hadislerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise yargılama usûlünün temel ilkeleriyle ilgili hadisler; adâlet, yemin, şâhitlik ve sulh başlıkları altında incelenmiştir. Hadisler, sened ve metin yönünden değerlendirilerek bu hadislerin elverdiği ölçüde modern hukuk ile mukayesesi yapılmış, hadislerin gözettiği amaç ve ilkelerin modern hukuk sistemindeki ilke ve amaçlarla örtüşüp örtüşmediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Hadis metinleri değerlendirilirken şerh kitaplarından, lügat, tefsir ve hukuk kitaplarından da istifade edilmiştir. Konu itibariyle bu hadisler, en geniş ve derli toplu şekilde Ebû Dâvûd'un Sünen'inin "Kitâbü'l-Akdıye" bölümünde yer aldığı için genellikle buradaki hadisler baz alınmış, eksik ve gerekli görülen yerlerde diğer hadis kaynaklarından da ilaveler yapılmıştır.
Muhammed Mustafa el-A'zamî ve oryantalistlere yönelttiği eleştiriler
Oryantalizm, İslami ilimlerde, özellikle hadis alanında en popüler konulardan biridir. Şarkiyatçıların görüşlerinin İslami ilimlerdeki çalışmaları dolaylı veya dolaysız olarak uzun süredir etkiledikleri görülmektedir. Şarkiyatçılığın hadis sahasındaki güncel etkisinin artmasının ana sebeplerinden birisi de Goldziher, Juynboll ve Schacht gibi oryantalistlerin hadisler hakkında yaptığı ağır eleştirilerin karşılıklı dialetik hale dönüşmesidir. Hadis sahasındaki oryantalizm çalışmalarını İslam dünyasından ilk takip edenlerden birisi Muhammed Mustafa el-A'zamî'dir. A'zamî hem Goldziher'in hem de Schacht'ın özellikle hadis sahasındaki eserlerini incelemiş, bunları yorumlamaya ve e silentio, isnadların geriye doğru geliştirilmesi gibi teorilerini çürütmeye çalışmıştır. A'zamî'nin görüşleri, özellikle Schacht eleştirileri Türk akademisyenler tarafından çoğu kitapta atıfta bulunulması bakımından önemlidir. Türk akademisinde hadis alanında oryantalizm ile ilgili çalışmaların sayısı az gibi görünse de aslında çok kaliteli makaleler ve kitaplar ortaya çıkmıştır. Ancak dil sorunu gibi çeşitli sebeplerden dolayı alanda yeterince çalışma yapılmadığını söyleyebiliriz. Bu çalışmada öncelikle oryantalizm hakkında kısa bir sunum yapılmıştır. Bu kısımdan sonra A'zamî'nin oryantalistlerin görüşlerine yaptığı eleştirilere değinilmiş, başta Schacht olmak üzere şarkiyatçılar hakkındaki görüşleri, eleştirileri ve eserlerinde izlediği yöntemler gösterilmeye çalışılmıştır. Daha sonra Türk akademisinde doğrudan hadis ve oryantalizm üzerine yapılan çalışmalar ve A'zamî'nin alandaki etkileri hakkında genel bir fikir sunulmuştur.
Kütüb-i Sittedeki talak hadisleri ekseninde Hz. Peygamberin sünnetinde boşanma konusunun incelenmesi
Daha sonra doldurulacaktır
Kütüb-i Sittedeki talak hadisleri ekseninde Hz. Peygamberin sünnetinde boşanma konusunun incelenmesi
Daha sonra doldurulacaktır
Zâhid el-Kevserî'nin "el-İmtâ '" adlı eserinde yer alan "Müsnedü Ebî Hanîfe li'l-Hasen b. Ziyâd"daki 60 hadîs-i şerîfin tahrîci ve değerlendirilmesi
Bu çalışmada öncelikli amaç olarak Zâhidü'l-Kevserî'nin el-İmtâ' adlı kitabında İbn Devâlîbî'den rivayet ettiği Hasen b. Ziyâd'ın Müsned'inde yer alan 60 ahkâm hadîsinin tahric ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Hasen b. Ziyâd, Hanefî mezhebinin beşinci büyük imamıdır. Ebû Hanîfe'den rivayet ettiği bu hadisler ahkâm hadisleridir. Dolayısıyla fıkıhta otorite olmuş bu kişilerin rivayet ettiği bu ahkâm hadislerinin Kütüb-i Sitte başta olmak üzere diğer kaynaklarda ne şekilde geçtiklerini tesbit etmek, varsa farklılıkları belirtmek ve değerlendirmelerini yapmak temel amaçlarımızdandır. Bu amaç doğrultusunda birinci bölümde konuya giriş ekseninde Hasen b. Ziyâd, Zâhidü'l-Kevserî ve İbn Devâlîbî'nin hayatları, eserleri, talebeleri, hocaları ve ilmî kişiliklerine dair kısa bilgiler yer alacaktır. İkinci bölümde ise tez konumuzu oluşturan Hasen b. Ziyâd'ın Müsned'inde yer alan bu ahkâm hadîslerinin tahrîci ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Bu hadislerin tercüme ve izahları verilerek her bir hadîsin kaynak ve bulguların elverdiği ölçüde tahrîc ve değerlendirilmesi yapılacaktır. İlgili hadîsin hangi kaynaklarda ne şekilde geçtiği araştırılacak, sened zincirlerinde yer alan râviler de teker teker ricâl ve tabakât kitaplarından faydalanılarak tetkik edilecektir. Sonuç ve değerlendirme bölümünde ise tüm bu araştırmalar ve elde edilen bulgular neticesinde hadis ve râvilerin sıhhatine dair genel bir değerlendirme yapılacaktır. Tahrîcini yaptığımız bu ahkâm hadisleri de fıkıh konularına göre kategorize edilecek ve bütün bu çalışmaların sonucu verilecektir. Anahtar Kelimeler: Hasen b. Ziyâd, el-İmtâ', el-Kevserî, İbn Devâlîbî, Müsned, hadis, tahrîc.
Zâhid el-Kevserî'nin "el-İmtâ '" adlı eserinde yer alan "Müsnedü Ebî Hanîfe li'l-Hasen b. Ziyâd"daki 60 hadîs-i şerîfin tahrîci ve değerlendirilmesi
Bu çalışmada öncelikli amaç olarak Zâhidü'l-Kevserî'nin el-İmtâ' adlı kitabında İbn Devâlîbî'den rivayet ettiği Hasen b. Ziyâd'ın Müsned'inde yer alan 60 ahkâm hadîsinin tahric ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Hasen b. Ziyâd, Hanefî mezhebinin beşinci büyük imamıdır. Ebû Hanîfe'den rivayet ettiği bu hadisler ahkâm hadisleridir. Dolayısıyla fıkıhta otorite olmuş bu kişilerin rivayet ettiği bu ahkâm hadislerinin Kütüb-i Sitte başta olmak üzere diğer kaynaklarda ne şekilde geçtiklerini tesbit etmek, varsa farklılıkları belirtmek ve değerlendirmelerini yapmak temel amaçlarımızdandır. Bu amaç doğrultusunda birinci bölümde konuya giriş ekseninde Hasen b. Ziyâd, Zâhidü'l-Kevserî ve İbn Devâlîbî'nin hayatları, eserleri, talebeleri, hocaları ve ilmî kişiliklerine dair kısa bilgiler yer alacaktır. İkinci bölümde ise tez konumuzu oluşturan Hasen b. Ziyâd'ın Müsned'inde yer alan bu ahkâm hadîslerinin tahrîci ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Bu hadislerin tercüme ve izahları verilerek her bir hadîsin kaynak ve bulguların elverdiği ölçüde tahrîc ve değerlendirilmesi yapılacaktır. İlgili hadîsin hangi kaynaklarda ne şekilde geçtiği araştırılacak, sened zincirlerinde yer alan râviler de teker teker ricâl ve tabakât kitaplarından faydalanılarak tetkik edilecektir. Sonuç ve değerlendirme bölümünde ise tüm bu araştırmalar ve elde edilen bulgular neticesinde hadis ve râvilerin sıhhatine dair genel bir değerlendirme yapılacaktır. Tahrîcini yaptığımız bu ahkâm hadisleri de fıkıh konularına göre kategorize edilecek ve bütün bu çalışmaların sonucu verilecektir. Anahtar Kelimeler: Hasen b. Ziyâd, el-İmtâ', el-Kevserî, İbn Devâlîbî, Müsned, hadis, tahrîc.
Cumhuriyet dönemi hadis çalışmaları (Ali Osman Koçkuzu örneği)
Bu çalışma ile Cumhuriyet döneminde hadis alanında yapılan çalışmaların Ankara Üniversitesi Temel İslam Bilimleri bölümünde hadis, tefsir kürsülerinin kurulmasına öncülük eden Prof. Dr. Tayyib Okiç'in öğrencilerinden Konya İslam Enstitüsü ve sonraki adıyla İlahiyat Fakültesi'nde kırk iki yıl hadis alanında hizmet veren emekli olduktan sonra da vefatına kadar dersler vermeye, kitaplar yazmaya devam eden Prof. Dr. Ali Osman Koçkuzu örneğinde incelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması dört bölümden oluşmakta olup giriş bölümünde Hz. Peygamber'den itibaren hadis ilminin seyri konusunda genel bir bilgi verilmiş, Osmanlı dönemindeki eğitim kurumları ve Konya darülhadislerine değinilmiştir. Birinci bölümde Türkiye'de din eğitimi alanında yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Ali Osman Koçkuzu'nun hayatı, ailesi, ders aldığı hocaları, yetiştirdiği öğrencilerine ve çalışma arkadaşlarının hoca hakkındaki degerlendirmelerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Ali Osman Koçkuzu'nun kitapları, makaleleri, sempozyum tebliğleri, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'ne yazdığı maddeler incelenmiş ve tanıtımları yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise Ali Osman Koçkuzu'nun hadis anlayışı ele alınmış özellikle "Haber-i vahidler ve hadiste nasih-mensuh" konusunda yazdığı eserlerden yola çıkarak hadis konusundaki genel kanaati ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ali Osman Koçkuzu, hadis, cumhuriyet dönemi, Konya, sünnet.
Muhammed Mustafa el-A'zamî ve oryantalistlere yönelttiği eleştiriler
Oryantalizm, İslami ilimlerde, özellikle hadis alanında en popüler konulardan biridir. Şarkiyatçıların görüşlerinin İslami ilimlerdeki çalışmaları dolaylı veya dolaysız olarak uzun süredir etkiledikleri görülmektedir. Şarkiyatçılığın hadis sahasındaki güncel etkisinin artmasının ana sebeplerinden birisi de Goldziher, Juynboll ve Schacht gibi oryantalistlerin hadisler hakkında yaptığı ağır eleştirilerin karşılıklı dialetik hale dönüşmesidir. Hadis sahasındaki oryantalizm çalışmalarını İslam dünyasından ilk takip edenlerden birisi Muhammed Mustafa el-A'zamî'dir. A'zamî hem Goldziher'in hem de Schacht'ın özellikle hadis sahasındaki eserlerini incelemiş, bunları yorumlamaya ve e silentio, isnadların geriye doğru geliştirilmesi gibi teorilerini çürütmeye çalışmıştır. A'zamî'nin görüşleri, özellikle Schacht eleştirileri Türk akademisyenler tarafından çoğu kitapta atıfta bulunulması bakımından önemlidir. Türk akademisinde hadis alanında oryantalizm ile ilgili çalışmaların sayısı az gibi görünse de aslında çok kaliteli makaleler ve kitaplar ortaya çıkmıştır. Ancak dil sorunu gibi çeşitli sebeplerden dolayı alanda yeterince çalışma yapılmadığını söyleyebiliriz. Bu çalışmada öncelikle oryantalizm hakkında kısa bir sunum yapılmıştır. Bu kısımdan sonra A'zamî'nin oryantalistlerin görüşlerine yaptığı eleştirilere değinilmiş, başta Schacht olmak üzere şarkiyatçılar hakkındaki görüşleri, eleştirileri ve eserlerinde izlediği yöntemler gösterilmeye çalışılmıştır. Daha sonra Türk akademisinde doğrudan hadis ve oryantalizm üzerine yapılan çalışmalar ve A'zamî'nin alandaki etkileri hakkında genel bir fikir sunulmuştur.
Cumhuriyet dönemi hadis çalışmaları (Ali Osman Koçkuzu örneği)
Bu çalışma ile Cumhuriyet döneminde hadis alanında yapılan çalışmaların Ankara Üniversitesi Temel İslam Bilimleri bölümünde hadis, tefsir kürsülerinin kurulmasına öncülük eden Prof. Dr. Tayyib Okiç'in öğrencilerinden Konya İslam Enstitüsü ve sonraki adıyla İlahiyat Fakültesi'nde kırk iki yıl hadis alanında hizmet veren emekli olduktan sonra da vefatına kadar dersler vermeye, kitaplar yazmaya devam eden Prof. Dr. Ali Osman Koçkuzu örneğinde incelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması dört bölümden oluşmakta olup giriş bölümünde Hz. Peygamber'den itibaren hadis ilminin seyri konusunda genel bir bilgi verilmiş, Osmanlı dönemindeki eğitim kurumları ve Konya darülhadislerine değinilmiştir. Birinci bölümde Türkiye'de din eğitimi alanında yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Ali Osman Koçkuzu'nun hayatı, ailesi, ders aldığı hocaları, yetiştirdiği öğrencilerine ve çalışma arkadaşlarının hoca hakkındaki degerlendirmelerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Ali Osman Koçkuzu'nun kitapları, makaleleri, sempozyum tebliğleri, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'ne yazdığı maddeler incelenmiş ve tanıtımları yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise Ali Osman Koçkuzu'nun hadis anlayışı ele alınmış özellikle "Haber-i vahidler ve hadiste nasih-mensuh" konusunda yazdığı eserlerden yola çıkarak hadis konusundaki genel kanaati ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ali Osman Koçkuzu, hadis, cumhuriyet dönemi, Konya, sünnet.
Sünnette boşanma
Bu çalışmada, Kütüb-i Sitte'deki talak hadisleri esas alınarak, Hz. Peygamber (s.a.v)'in sünnetinde boşanma konusundan bahsedilecektir. Bu amaçla müelliflerin talak kitaplarında yer vermiş oldukları en önemli rivayetler tespit edilecek ve bu hadisler doğrultusunda sünnette boşanma konusu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Giriş bölümünde tezin problem durumu, araştırmanın amacı, alt problemlerin neler olduğu hakkında bilgi verilecektir. Birinci bölümde konuya giriş ekseninde kavramsal çerçeve ve talakın mahiyeti hakkında kısa bilgiler yer alacaktır. İkinci bölümde, Kütüb-i Sitte müelliflerinin Talak Bölümü'nde kullandıkları bab başlıklarına yer verilecek ve başlıklar üzerinden değerlendirme yapılacaktır. Üçüncü bölümde, müelliflerin kullandıkları bab başlıkları göz önünde bulundurularak ana konular belirlenecek ve her konuyla ilgili Kütüb-i Sitte müelliflerinin konu ile ilgili seçilen en önemli rivayetlerine yer verilecektir. Sonuç bölümünde ise Kütüb-i Sitte müelliflerinin Talak Bölümü'nde kullandıkları bab başlıkları ve bu bab başlıkları altında yer verdikleri hadisler çerçevesinde Hz. Peygamber'in sünnetinde boşanmanın nasıl olması gerektiği tesbit edilecektir.
Sünnette boşanma
Bu çalışmada, Kütüb-i Sitte'deki talak hadisleri esas alınarak, Hz. Peygamber (s.a.v)'in sünnetinde boşanma konusundan bahsedilecektir. Bu amaçla müelliflerin talak kitaplarında yer vermiş oldukları en önemli rivayetler tespit edilecek ve bu hadisler doğrultusunda sünnette boşanma konusu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Giriş bölümünde tezin problem durumu, araştırmanın amacı, alt problemlerin neler olduğu hakkında bilgi verilecektir. Birinci bölümde konuya giriş ekseninde kavramsal çerçeve ve talakın mahiyeti hakkında kısa bilgiler yer alacaktır. İkinci bölümde, Kütüb-i Sitte müelliflerinin Talak Bölümü'nde kullandıkları bab başlıklarına yer verilecek ve başlıklar üzerinden değerlendirme yapılacaktır. Üçüncü bölümde, müelliflerin kullandıkları bab başlıkları göz önünde bulundurularak ana konular belirlenecek ve her konuyla ilgili Kütüb-i Sitte müelliflerinin konu ile ilgili seçilen en önemli rivayetlerine yer verilecektir. Sonuç bölümünde ise Kütüb-i Sitte müelliflerinin Talak Bölümü'nde kullandıkları bab başlıkları ve bu bab başlıkları altında yer verdikleri hadisler çerçevesinde Hz. Peygamber'in sünnetinde boşanmanın nasıl olması gerektiği tesbit edilecektir.