Word groups
105 theses under this subject heading
Boris Çındıkov'un seçme hikâyeleri esasında Çuvaşçada kelime grupları
Modern Türk lehçeleri içinde, İlk Türkçe döneminden itibaren ayrılmış olmasının yanı sıra dinleri ve kültürleri açısından da Türk dünyasına en uzak mesafede bulunan Çuvaşlar, dillerinde İlk Türkçenin arkaik özelliklerini bir hayli koruması ve kültürel anlamda farklı özellikler barındırması dolayısıyla birçok bilim insanının dikkatini çekmiştir. Çuvaşça üzerine fonetik, morfolojik ve söz varlığı açısından muhtelif bilimsel çalışmalar yapılmış olmasına rağmen söz dizimi üzerine yapılan çalışmalar yok denilecek kadar azdır. Bu boşluğu kısmen de olsa doldurabilmek amacıyla bu çalışmada, Çuvaşçanın kelime grupları eş zamanlı olarak incelenmiş ve Türkiye Türkçesinin kelime gruplarıyla karşılaştırılarak benzer ve farklı yönleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu tez, "Ön söz" den sonra 5 ana bölümden oluşmaktadır. Tezin Giriş kısmında, Çuvaşlar hakkında genel bilgi verilmiş ve Çuvaşçanın Türklük bilimi ve Türkoloji dünyası için ne denli önemli olduğu vurgulanmaya çalışılmış, ardından Çuvaşçanın söz dizimi üzerine Türkiye'de ve Türkiye dışında yapılmış literatür çalışmaları taranıp zikredilmiştir. İkinci bölümde, Boris Çındıkov'un Tuhsa Kayiççen "Ayrılmadan Önce" adlı hikâye kitabından seçtiğimiz hikâyelerin transkripsiyonu yapılmış, üçüncü bölümde metnin Türkiye Türkçesine aktarımı sağlanmıştır. Dördüncü bölümde ise seçtiğimiz metinler üzerinden Çuvaşçanın kelime grupları incelenmiş ve Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılarak benzer ve muhtelif özellikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölüm olan "sonuç" kısmında da diller arasında ne kadar mesafe olursa olsun, ne kadar farklı milletlerle kültürel alışverişlerde bulunulursa bulunsun söz dizimi genetiğinin değişmediği, morfoloji, fonetik gibi diğer inceleme alanlarına oranla daha dayanıklı olduğu ve söz diziminin dilin iskeleti olduğu açıklanmıştır.
Türkçe dersi ortaokul öğrenci çalışma kitaplarındaki etkinliklerin söz varlığı üzerine bir araştırma
Öğretim sürecinde belirlenen hedeflere ulaşmada en önemli materyaller ders kitaplarıdır. Bundan dolayı hazırlanan ders kitaplarının dersin hedef ve kazanımlarına uygun olması ve yeterli niteliklere sahip olması gerekmektedir. Hem öğretmen hem de öğrenci için temel başvuru kaynağı olan Türkçe ders kitapları hedeflenen bu amaçlar doğrultusunda hazırlanmalıdır. Türkçe öğretiminde ders kitapları dil becerileri ile zihinsel becerilerin gelişiminde belirleyici öneme sahiptir. Bireyler arası iletişimde kişinin sahip olduğu kelimeler, anlama ve anlatma becerisini doğrudan etkilemektedir. Bu becerinin en temel kaynağı olan ders kitaplarındaki söz varlığı çalışmamızın temel konusudur. Bu noktadan hareketle "Türkçe Dersi 6, 7 ve 8. Sınıf Öğrenci Çalışma Kitaplarındaki Etkinliklerin Söz Varlığı ve Kelime Grupları" incelenmiş ve bu unsurların öğrencilerin seviyesine uygun olup olmadığı değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil, Ders Kitabı, Söz, Söz Varlığı, Kelime Grupları.
Yahya Kemal Beyatlı'nın "Kendi Gök Kubbemiz" adlı şiirinde kelime grupları
Kelimeler, bireyler arasındaki iletişimin temelini oluşturan unsurlardır. Bu unsurlar yazılı ve sözlü iletişimin gelişmesiyle varlıklarını günümüze kadar sürdürmüşlerdir. Fakat iletişimin gelişmesiyle kelimeler, duygu ve düşünceyi ifade etmekte yetersiz kalmıştır. Bu yüzden insanlar kelime gruplarını kullanmak durumunda kalmışlardır. Bu çalışmamızda Yahya Kemal Beyatlı'nın "Kendi Gök Kubbemiz" adlı şiir kitabındaki kelime grupları incelenmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Yahya Kemal Beyatlı'nın hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde kelime grupları hakkında genel bilgiler verilmekle beraber araştırmacıların görüşleri açıklanmış ve görüş farklılıkları belirtimiştir. Üçüncü bölümde şiirdeki kelime grupları çözümlenerek değerlendirilmiştir.
Akbaba Gazetesi 400-500 sayılar arasında yer alan manzum parçaların kelime grubu tahlili
"Akbaba Gazetesi 400-500 Sayılar Arasında Yer Alan Manzum Parçaların Kelime Grubu Tahlili" adlı bu çalışmamızda amacımız, tespit edilen manzum parçaların muhtevasını, kelime gruplarının dil açısından önemini, gazete üzerinden fark ettirmektir. Çalışmamızı üç başlık altında toparladık. İlk bölümde Akbaba gazetesinin önemini yazıya dökerek gazetenin öne çıkmış yazar ve şairlerini tanıttık. Gazetede incelediğimiz (400-500) sayılar arasında manzum parçaların kalem sahiplerini tek tek belirttik. İkinci bölümde tespit ettiğimiz manzumları, başlıkları, sayfa ve numaralarıyla birlikte Latin harflerine aktardık. Üçüncü bölümde kelime gruplarını Türk dil bilimcilerinin ve araştırmacıların görüşleri doğrultusunda tanıtıp, tespit ettiğimiz kelime gruplarını gösterdik. Ekler kısmına incelediğimiz gazeteden örnekler sunduk. Anahtar Kelimeler: Akbaba Gazetesi, Yusuf Ziya Ortaç, Manzum, Kelime Grupları
Sabahattin Ali'nin "Beyaz Bir Gemi, Portakal, Katil Osman, Böbrek" adlı hikayelerinde kelime grupları
Bu çalışmada Sabahattin Ali'nin "Sırça Köşk" adlı eserindeki "Beyaz Bir Gemi, Portakal, Katil Osman, Böbrek" adlı hikâyelerde yer alan kelime grupları yapıları ve cümle içindeki görevleri bakımından tasnif edilerek incelenmiştir. Öncelikle hikâyelerin yazarının hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra dilbilimcilerin görüşlerinden de faydalanarak "kelime grubu"nun tanımı ve özellikleri verilerek örneklendirilmiştir. Söz konusu hikâyelerde geçen belirtili isim tamlaması, belirtisiz isim tamlaması, takısız isim tamlaması, aitlik, bağlama, birleşik fiil, birleşik isim, edat, isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil, kısaltma grupları, sayı, sıfat tamlaması, tekrar, unvan ve ünlem grupları tanımlanarak yapıları ve cümle içinde kullanıldıkları görevleri bakımından tasnif edilerek örneklendirilmiştir. Böylece Sabahattin Ali'nin "Beyaz Bir Gemi, Portakal, Katil Osman, Böbrek" adlı hikâyelerinde geçen kelime grupları tahlil edilerek Türkiye Türkçesi söz diziminin ayrıntılarıyla anlaşılmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.
Yaşar Kemali'in Sarı Sıcak adlı eserinin kelime grupları yönünden incelenmesi ve Türkçe eğitimine katkısı
İnsanlar arasındaki en önemli iletişim araçlarından biri şüphesiz ki dildir. Dil insanların yaşantısında karşılaştığı durumları; duyguları, düşünceleri aktarmadaki en önemli araç olduğu gibi sanatçıların da zihinlerinde kurguladıkları dünyayı edebî metinler yoluyla okuyucuya aktardıkları vasıtadır. Ancak günlük hayatta yaşanan bazı duyguları, düşünceleri ve karşılaşılan bazı durumları ifade etmede dilin temel yapı taşı olan kelime tek başına yeterli olmamaktadır. Bu yüzden kelime grupları duygu, düşünce ve hislerin aktarılmasına olanaklı kılarak daha etkili bir iletişim kurulmasını sağlar. Yapılan yüksek lisans tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumu tespit edilmiş, araştırmanın amacı ve önemi belirtilmiş, konu ile ilgili kısa tanımlar yapılarak çalışmanın hazırlanması sürecinde incelenen örnek çalışmalar belirtilmiştir. İkinci bölüm çalışmanın yöntemini içermektedir. Üçüncü bölüm çalışmanın temel bölümünü oluşturan bulgulardan ibarettir. Bu bölümde kelime grupları hakkında genel bilgiler verilerek bulgular sıralanmış, Yaşar Kemal'in "Sarı Sıcak" adlı eserinde yer alan 22 hikâyede geçen kelime grupları incelenip elde edilen bulgular belirtilip tabloya dökülmüş ve Yaşar Kemal'in Türkçe Eğitimine katkısı üzerinde durulmuştur. Eserin dördüncü bölümünde sonuç ve öneriler sunularak hikâyeler Türkçe eğitimi yönünden değerlendirilmiştir. Dil bilimci Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Türkçede Söz Dizimi (Akçağ, 2018) adlı eserinin 25. baskısı esas alınarak yapılan bu çalışmada hikâyelerde geçen kelime grupları şu şekilde incelenmiştir: İsim tamlaması, sıfat tamlaması, sıfat-fiil grubu, isim-fiil grubu, zarf-fiil grubu, birleşik isim grubu, birleşik fiil grubu, tekrar grubu, ünlem grubu, edat grubu, unvan grubu, kısaltma grupları, sayı grubu ve bağlama grubu. Tespit edilen kelime grupları geçtikleri cümlelerde koyu şekilde gösterilmişlerdir. Kelime gruplarının yer aldığı cümlelerin sonunda hangi hikâyenin kaçıncı sayfasında geçtiği belirtilmiştir. Aynı sayfada yer alan aynı kelime grupları tekrara düşmemek adına ayrıca belirtilmemişlerdir. Çalışmanın sonuç kısmında kelime gruplarının hikâyelerde kullanılma sayıları verilmiş ve aynı zamanda Türkçe Eğitimi yönünden değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışma "Sarı Sıcak" (YKY, 2013) adlı eserin 13. baskısı dikkate alınarak yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Yaşar Kemal, Kelime Grupları, Türkçe Eğitimi, Söz Dizimi
Bitlis ili yerleşim birimi adları (İl ilçe belde merkezi yerleşim birimleri)
Konusu yer adlarını incelemek olan Yer Ad Bilimi, bir milletin kültürü ile coğrafyası arasındaki bağı ortaya koymaktadır. Aynı zamanda bir milletin tarih boyunca yaşadığı toprakları işaret etmesi açısından da yer ad biliminin önemi büyüktür. Belli bir coğrafyada yaşayan insanların sahip oldukları kültür yapısını anlamak için oradaki yer adlarının incelenmesi önemlidir. İnsanların değerleri, inançları, yaşayış tarzları gibi kullandıkları dil de yerleşim birimi adlandırmalarında kendini gösterir. Bu bakımdan boyutu ne olursa olsun bir yerleşim birimini her yönüyle tanımanın en önemli yollarından biri de burada kullanılan yer adlarının çeşitli yönleriyle incelenmesidir. Bu çalışmada tarih boyunca birçok topluluğa ev sahipliği yapmış Bitlis ilinin il, ilçe ve belde merkezi yerleşim birimlerinin adlarının köken, yapı, anlam ve veriliş sebebi yönlerinden incelenmiştir. Toplamda 136 yerleşim birimi adının incelendiği bu çalışmada öncelikle yerleşim birimlerinin coğrafi konumu, sosyo-ekonomik yapısı, yapılaşma durumları, sakinleri, tarihi özellikleri ve demografik yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra söz konusu yerleşim birimi adlarını oluşturan kelimelerin ses bilgisi, şekil bilgisi, kelime ve kelime grubu bilgisi, köken bilgisi ve anlam bilgisi incelenerek söz konusu adın ad olduğu yerleşim birimine veriliş sebebi üzerinde durulmuştur. Çalışma kapsamında Bitlis il, ilçe ve belde merkezi yerleşim birimleri adlandırılırken tercih edilen dil, kelime ve tamlamalar adların yerleşim biriminin özellikleriyle ilgili olup olmadığı, bu adlandırmalarda ön plana çıkarılan yönleri gibi hususlar irdelenmiştir. Böylece Bitlis yer adları ile ilgili bütünsel bir değerlendirme yapılması sağlanmıştır. Dilbilimin yanı sıra başta halk bilimi olmak üzere tarih, coğrafya, sosyoloji gibi birçok bilime ait unsurları bünyesinde bulunduran çalışma, çok yönlülüğü ile zengin ve yararlı bir kaynak olacaktır.
Cemal Süreya' nın şiirlerinde kelime grupları
İnsanlar dil aracılığı ile yazılı veya sözlü olarak sağlıklı bir iletişim kurabilmektedir. Bu sağlıklı iletişimin oluşmasında ise kelimelerin büyük bir önemi vardır. Bazen tek bir kelimeyle anlatamadığımız durumları birden çok kelimeyle anlatmak isteriz ve böyle durumlarda da kelime gruplarına başvururuz. Bu çalışmamızda Cemal Süreya'nın "Sevda Sözleri" adlı şiir kitabındaki kelime grupları incelenmiştir. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Cemal Süreya'nın Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde "Kelime Grupları" hakkında araştırmacıların görüşleri açıklanmış ve görüş farklılıkları ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde şiirlerdeki kelime grupları sınıflandırılmış ve çözümlemeleri yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise Sevda Sözleri kitabındaki şiirler dizeleriyle beraber numaralandırılmış bir şekilde yer almıştır. Örneğin; on ikinci şiirin üçüncü dizesi "12.3." şeklinde gösterilerek her şiirin her dizesinin rahatça tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın "Kelime Grupları" ile ilgili incelemelere katkıda bulunması amaçlanmıştır.
Attilâ İlhan'ın şiir kitaplarında kelime grupları
Dil bir milletin en önemli, en temel öğelerindendir. Her dil ortaya çıktığı kültür çemberinde gelişir ve varlığını sürdürür. Buna bağlı olarak da her dil kendisine ait anlamsal ve yapısal özellikler gösterir. Türkçe bu bağlamda ele alındığında anlam zenginliklerini içinde barındıran ve çok yönlü bir dil olarak tanımlanmalıdır. Sondan eklemeli dillerden olan Türkçe, en küçük birimi olan seslerin bir araya getirdiği sözcüklerden ve bu sözcüklerin anlam birlikleri ile oluşan cümlelerden meydana gelir. İşte bu bağlamda anlam birlikleri bir cümlenin adeta iskeletini oluşturmaları bakımından önemlidir. Çeşitli eklerle ya da anlamsal ilişkilerle ortaya çıkan bu birlikler cümle içerisindeki kelime gruplarını oluştururlar; kendi içlerinde farklı işlevsel özelliklere sahip olan bu gruplar aynı zamanda ele alınan dil malzemesinin bağlamını ortaya çıkarmaları bakımından önemlidir. Çünkü ortaya konulan kelime grubunda yer alan sözcükler tek başlarına farklı bir görevdeyken ortaya çıkarılan kelime grubunda sözcüğün görevi değişebilmektedir. Bu da hem yapısal hem de anlamsal farklılıklara yol açmaktadır. Kelime gruplarının anlamı genişletmesi ve dil birliklerini farklı biçimlerde ortaya koyması bakımından özenle tespit edilerek gruplandırılması gerekliliği her metin için önem arz etmektedir. Bu çalışmada Cumhuriyet Dönemi şairlerinden Attilâ İlhan'ın Tutuklunun Günlüğü,Böyle Bir Sevmek, Elde Var Hüzün, Korkunun Krallığı, Ayrılık Sevdaya Dahil ve Kimi Sevsem Sensin adlı şiir kitaplarındaki kelime grupları incelenmiştir.
Ziya Osman Saba'nın şiirlerinde kelime grupları
Kelimeler anlatımın temelini oluşturur. Kelimeler kavramları bazı zamanlarda tam olarak tek başlarına karşılamayabilirler. Bu nedenle dil birlikleri, dilin belirli kuralları çerçevesinde yan yana gelerek kelime gruplarını oluşturur. Kelime grupları Türkçenin zenginliğini ortaya koymaktadır.Bu çalışmada öncelikle uzmanların kelime grupları hakkındaki görüşlerinden bahsedilmiş. Görüş farklılıkları ortaya konmuştur. Bu çalışmamızda Ziya Osman Saba'nın Cümlemiz adlı şiir kitabındaki kelime grupları incelenmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde yazarın hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde kelime gruplarının genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde şiirdeki kelime grupları tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Tasnifler yapılırken şiirler numaralandırılmıştır. On altıncı şiirin yedinci mısrası numaralandırılarak gösterilmiştir. 16.7 şeklinde ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ziya Osman Saba, Kelime Grupları, Dil.
Metin Altıok'un şiirlerinde kelime grupları
İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerinden biri kompleks dil kullanımı sayesinde daha gelişmiş bir iletişim yeteneğine sahip olmasıdır. Yazılı ve sözlü iletişimin sağlanmasına aracı olan dilin de kendi içinde bileşenleri mevcuttur. Bazı varlık ve kavramları karşılamak için bir kelimenin yetmediği durumlarda kelime gruplarından faydalanılır. Bu çalışmada, Metin Altıok'un tüm şiirlerinin bir derlemesi olan "Bir Acıya Kiracı" isimli eserin incelendiği bu çalışmada birinci bölümde şairin hayatı ve eserleri ile ilgili bilgiler verilmiş, ikinci bölümde ise konunun uzmanlarının kelime grupları hakkındaki görüşlerine değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, söz konusu kitabın ilk 226 şiirindeki kelime grupları incelenmiş ve sınıflandırmaları yapılmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise kitapta yer alan şiirler numaralandırılmış bir şekilde verilmiştir. Örneğin; yirmi dördüncü şiirin beşinci dizesi "24.5." şeklinde ifade edilmiş bu sayede her şiirin her dizesinin kolaylıkla bulunabilmesi amaçlanmıştır. Yaptığımız literatür araştırmasında, daha önce Metin Altıok'un şiirlerindeki kelime gruplarının incelenmediği görülmüş ve hem Metin Altıok ile ilgili hem de kelime grupları ile ilgili çalışmalara katkıda bulunmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Metin Altıok, Bir Acıya Kiracı, Kelime Grupları, Dil.
Ali Çelebi'nin Şükûfenâme'si (giriş-inceleme-metin-sözlük)
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, Ali Çelebi'nin Şükūfenāme'sinin Millet Kütüphanesi'ndeki nüsahası ele alındı ve çalışma bu esere bağlı kalınarak gerçekleştirildi. Çalışma; Genel anlamda giriş, inceleme, metin ve sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Bunun yanında eserin cümle tipleri, kelime grupları da ele alındığı gibi dizin çalışması da yapıldı. Giriş kısmında çalışma boyunca yapılanlar, çalışmanın konusu kapsamı amacı ve yöntemi belirtilmiştir. Ardından Ali Çelebi hakkında bilgi verilmiş, şükūfenāme- lerle ilgili bilgiler verilmiş ve bunların akabinde Ali Çelebi'nin Şükūfenāme'si ele alınıp detaylıca incelenmiştir. Birinci bölümde kelime grupları ve cümle yapıları tanımlanarak detaylıca ele alınmıştır. Tanımlar yapıldıktan sonra her başlık kendi unsurları doğrultusunda sınıflandırılmış, alt başlıklar halinde aktarılmıştır. Bu sınıflandırmalar genel anlamda Leyla Karahan, Zeynep Korkmaz, Muharrem Ergin gibi dil bilimcilerimizin görüşleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Tamlamalarda, cümlelerde, unvan gruplarında, zarflarda, zamirlerde vb. çalışmamızı çeşitli işaretlerle parantez içerisinde belirttik. Üçüncü bölümde de eserin transkripsiyon harfleri ile çevirisi yapılmış, dizin ve sözlük çalışması ele alınmıştır. Dizin çalışması madde başı özelliği dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında kelime grupları ve cümle tiplerinin sayısal verileri ve genel anlamda çalışmada elde edilen çıkarımlarla ilgili tespitlere yer verilmiştir. Bunun yanında kaynakça kısmında yararlanılan kaynaklara yer verilip son olarak da öz geçmiş paylaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Şükūfenāme, Ali Çelebi, Cümle Çeşitleri, Kelime Grupları, Çiçek
Necati Cumalı'nın şiir kitaplarında kelime grupları
Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan doğal bir araçtır. İnsanlar duygu ve düşüncelerini birbirlerine aktarmak, herhangi bir durumu anlatmak için dile başvururlar. Kelimeler ise, iletişimin oluşumunda büyük bir öneme sahiptir. Türkçede kelimeler bazen tek bir anlam ifade ederken bazen de tek bir kelime birden çok anlam ifade eder. Bazı durumlarda ise anlatacağımız meramı birden çok kelimeyle anlatmak isteriz. Bu durumda da zaman zaman kelime gruplarına başvururuz. Sondan eklemeli dillerden olan Türkçe, kelime üretimi ve çekimi sadece sondan ekleme ve ses özelliklerine bağlı eklemelerle yapıldığından dolayı Türkçemizde sözler ve kelimeler büyük ölçüde ses değişimlerine uğrar. Bu bağlamda türetilen ve çekimi yapılan kelimeler bir cümlenin gövdesini oluşturmaları açısından son derece önemlidir. Kelime grubu ise, birden fazla kelimenin birleşmesiyle aralarında biçimsel ve anlamsal bir birliktelik bulunan, cümle içerisinde bir bütün olarak karşılık bulan bir dil birlikteliğidir. Bu gruplar birtakım kurallarla belli bir bütünlük içerisinde yan yana getirilirler. Bu bağlamda birtakım kurallarla oluşturulduğu için kelime grubunun şeklinde de bir bütünsellik bulunmaktadır. Bu çalışmada Cumhuriyet Dönemi yazar ve şairlerinden Necati Cumalı'nın "Yağmurlu Deniz, Başaklar Gebe, Ceylan Ağıdı, Yarasın Beyler, Güzel Aydınlık ve Bütün Şiirleri I" adlı şiir kitaplarındaki kelime grupları incelenmiştir. Bu çalışmanın "Kelime Grupları" ile ilgili incelemelere katkıda bulunması amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk Dili, Kelime Grupları, Necati Cumalı, Şiir
Aşık Veysel'in şiirlerinin söz dizimi ve sözlük çalışması
İnsanlar arasında doğal bir vasıta görevi teşkil eden dilin bir milletin tarihi, birliği ve devamlılığı noktasındaki yeri yadsınamaz. Bir toplumun Edebiyatının gelişmişliği de yine o toplumun dilinin gelişmişliğiyle doğru orantılıdır. 2500 yıllık tarihi olan Türk milleti tarih boyunca farklı coğrafyalarda hüküm sürmüş ve dili de bu nisbetle zenginlikler kazanarak gelişmiş ve önemli bir edebi dil olarak hak ettiği yeri almıştır. Türk dili ilk edebi eserlerini sözlü geleneği vasıtasıyla vermiş ve takip eden yüzyıllarda farklı coğrafyalarda, farklı kollardan gelişimini sürdürmüştür. Sözlü geleneğin ürünü olan koşuk, sagu gibi türler kopuz adı verilen çalgı aletiyle ozanlar tarafından icra edilmiştir. Cumhuriyet Türkiye'sinde Halk Edebiyatı yeniden bir canlanma ve hak ettiği değeri görme süreci yaşarken Âşık Veysel kendini bu sürecin göbeğinde bulmuştur. Yüksek Lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmamızda Âşık Veysel'in ölümünden yıllar sonra toplanan ve bütün şiirlerini içinde barındıran İnkılâp Yayınevi'nden çıkmış Dostlar Beni Hatırlasın adlı şiir kitabında şairin kendisine ait 157 adet şiiri incelenmiştir. Çalışmada bir Âşık Veysel sözlüğü vücuda getirilmiş olup kelimelerin sıklık dizini de sözlük içinde belirtilmiş bulunmaktadır. Bununla birlikte şairin kullandığı kelime grupları belirlenerek söz varlığı bağlamında incelenmiştir. Şairin söz varlığı incelenirken ana başlıklar ve alt başlıklar şeklinde sınıflandırma yöntemi tercih edilmiştir. Zengin bir kelime hazinesine sahip olan Âşık Veysel'in şiirlerinden hareketle edebî kimliği tahlil ve izah edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelime grupları, sözlük, dizin, Âşık Veysel
Ulduz Ruznamesi (1979) Güney Azerbaycan Türkçesi (Metin aktarımı ve söz varlığı)
Ata yurttan ana yurda geçişte önemli bir durak olan İran çeşitli Türk topluluklarının konup göçtüğü hatta devlet kurduğu, iktidara hâkim olduğu bir bölgedir. Özellikle Selçuklulardan itibaren Türkler bu coğrafyada pek çok devlet kurulmuş ve yönetimi elinde bulundurmuştur. Bölgede belli bir tarihten itibaren Türkler iktidardan el çekse de İran coğrafyasında pek çok alanda faaliyet yürütmeye devam etmişlerdir. Türklerin uzun yıllardan beri bölgedeki varlığı bölgenin Türklük araştırmaları noktasında önemli bir merkez haline gelmesini sağlamıştır. İran, İran'daki Türkçe yayın ve kaynaklar, dil ve edebiyat alanında birçok araştırmaya konu olmuştur. Biz bu çalışmamızda, İran'da uzun yıllar süren dil yasaklarının ardından Pehlevi rejiminin sona ermesiyle 18 Ocak 1979 tarihinde ilk sayısı çıkan "Ulduz Ruznamesi" adlı gazetenin metin aktarımını tamamladıktan sonra söz varlığı incelemesini yaptık. Çalışmamızda İran ve İran'da yaşayan Türkler hakkında bilgi verilmiş ardından çalışmamıza konu olan gazetenin metin aktarımı verilmiş, üçüncü bölümde ise kelime grupları ile kelime gruplarının sayıları ve yüzdelikleri tablo ve grafikler eşliğinde verildikten sonra dördüncü bölüme dizin eklenmiştir. Ayrıca çalışmanın sonunda bir seçme sözlük verilmiştir.
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Sahnenin Dışındakiler ile Aydaki Kadın romanlarının karşılaştırmalı söz dizimi çalışması
Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan en etkili iletişim aracıdır. Bir milletin kendi arasında anlamlı bir şekilde diyalog kurmalarında o milletin dil yapısı ve söz dizimi önemli bir etkendir. Çünkü bir milletin düşünmesi ve kendini ifade etmesi dilinin yapısıyla ilgilidir. Dilin yapısı ise, üretilen eserlerde tüm özellikleriyle ortaya çıkmaktadır. Eserlere yansıyan dilin özellikleri, yapısı etkilendiği kültürler ve zaman içerisindeki gelişimi o döneme ait eserler incelenerek belirlenebilir. Bu çalışmada Ahmet Hamdi TANPINAR'ın Sahnenin Dışındakiler ve Aydaki Kadın romanları söz dizimi açısından incelenmiştir. Yapmış olduğumuz çalışmanın gayesi incelenen romanlardan yola çıkarak Türkçe söz diziminde cümle ögelerinin ve kelime gruplarının eserlerde nasıl kullanıldıklarını ortaya çıkarmaktır. Çalışmamızda belirtilen romanlarda söz dizimi unsurları göz önünde bulundurularak incelenmiş olup eserlerden örnek cümlelere yer verilmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde kelime gruplarının tanımı yapılarak eserlerden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde cümlenin ögelerinin neler olduğu belirtilerek, örnek cümleler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise cümle çeşitleri alt başlıklarıyla sunulup adı geçen eserlerden örnek cümleler verilerek çalışma sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk Dili, Söz Dizimi, Kelime Grupları, Cümle Çeşitleri Sayfa Sayısı: 133 Danışman: Doç. Dr. Meltem GÜL
Ikbal romanındaki kelime gruplarının incelenmesi
Kelime grupları, birden fazla kelimenin bir araya getirilmesiyle ve yeni bir anlam ifade etmek için oluşan dil birlikleridir. Bu incelemede Hıdır Deryayev'in ''Ikbal'' adlı romanında kullandığı kelime grupları gösterilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın konusu, kelime gruplarının tanımı, kelime gruplarının Türkiye Türkçesinde ve Türkmen Türkçesinde özellikleri, Hıdır Deryayev hakkında bilgi ve ''Ikbal'' romanında bulunan kelime gruplarından oluşmaktadır. Araştırmamızın amacı ''Ikbal'' romanı incelenerek ve romanda bulunan kelime grupları dikkate alınarak her iki lehçede karşılaştırmalı biçimde verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın önemi incelenen romandan yola çıkılarak kelime gruplarının her iki lehçede nasıl olduğu, özellikleri, ortak ve farklı olanlarını daha net görebilme şansı vermektedir. Anahtar kelimeler: Kelime grupları, Ikbal romanı, Hıdır Deryayev
Teke Kızı Tatyana romanındaki kelime gruplarının incelenmesi
Kelime grupları, birden fazla kelimenin bir araya getirilmesiyle ve yeni bir anlam ifade etmek için oluşan dil birlikleridir. Bu incelemede Ata Atacanov‟un ―Teke Kızı Tatyana‖ adlı romanında kullandığı kelime grupları gösterilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın konusu, kelime gruplarının tanımı, kelime gruplarının Türkiye Türkçesinde ve Türkmen Türkçesinde özellikleri, Ata Atacanov hakkında bilgi ve Teke Kızı Tatyana romanında bulunan kelime gruplarından oluşmaktadır. Araştırmamızın amacı ―Teke Kızı Tatyana‖ romanı incelenerek ve romanda bulunan kelime gruplarının tespiti ve bu kelime gruplarının Türkmen Türkçesi dil bilgisi kitaplarındaki yeri, ayrıca kelime grupları her iki dilde de karşılaştırmalı biçimde verilmeye çalışılmıştır Çalışmamız romandan yola çıkılarak kelime gruplarının her iki yazı dilinde de nasıl olduğu, özellikleri, ortak ve farklı olanlarını daha net görebilme ve romanın yazıldığı dönem ve yazarın üslubunu değerlendirme şansı vermektedir.
Yeni Uygur bilmeceleri üzerine söz dizimsel bir inceleme
Bilmeceler, halkın içinde yaratılan, halk tarafından beslenen ve halkın kültürünü, geleneğini, yaşayış tarzını ve kültürel değişimlerini, nesilden nesile sözlü gelenek içerisinde aktararak varlığını sürdüren en önemli sözlü edebiyat türlerinden birisidir. Bu tür, diğer milletlerin kültürlerinde olduğu gibi, Türk milletinin kültüründe de kendisine geniş bir yer bulmuştur. Türk milletinin düşünce sisteminden üretilmiş olan bilmeceler, Türk toplulukları arasında küçük farklılıklarla da olsa yaşamaya devam etmektedir. Türklerin en eski boylarından biri olan Uygurlar da bilmece türüne önem vermişler ve çok çeşitli ve zengin bir malzeme ortaya koymuşlardır. Bu çalışma iki temel bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ―Giriş‖ bölümünde konumuz ile ilgili olan Uygur Türkleri, bilmece türü, Uygur bilmeceleri ve bunlar üzerine yapılan çalışmalar, söz dizimi ve söz dizimi üzerine yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiş ve çalışmanın amacı ve kapsamı belirtilmiştir. Tezin ―İnceleme‖ bölümünde ise Uygur bilmecelerinin söz dizimi, 1. Cümle Ögeleri Bakımından Uygur Bilmeceleri, 2. Kelime Grupları Bakımından Uygur Bilmeceleri ve 3. Cümle Türleri Bakımından Uygur Bilmeceleri olmak üzere üç kısımda ele alınmıştır. Çalışmanın ―Sonuç‖ bölümünde, Uygur bilmecelerinin söz dizimi incelemesi sonucunda elde edilen veriler tek tek sıralanmış, ―Kaynaklar‖ kısmında ise çalışmanın hazırlanması sırasında yararlanılan kaynakların alfabetik listesi verilmiştir. Tezin sonunda yer alan ―Ekler‖ kısmında ise Uygur bilmecelerinin Uygur Arap harflerinden yapılmış transkripsiyonu, Türkiye Türkçesine aktarması alfabetik olarak sınıflandırılmıştır.
Tomris Uyar'ın öykülerinde kelime grupları ve söz valığı
Bu araştırma Tomris Uyar'ın öykülerinde yer alan kelime gruplarını tespit etmek için yapılmıştır. Nitel araştırma modelinin içerik analizi ve doküman analizi yöntemleri çalışma için tercih edilmiştir. Araştırmanın evrenini Tomris Uyar'ın edebi kariyerinin ikinci dönemine ait kitaplarından iki tanesi oluşturmaktadır. Yazarın ikinci dönemine ait eserlerden seçim yapılmasının sebebi ise 1980 öncesi dönemde sıradan insanların yaşamlarında bir seçim yapmaya zorlandıkları koşulları şiirsel ve yalın bir dille izlenimci bir yaklaşımla ele alırken 1980 sonrasında gündelik yaşamın baskısını postmodern bir yaklaşımla çağdaş masallar, metinlerarasılık, soyutlamalar, belirsizlikler ile ele almasıdır. Araştırmanın örneklemini ise ortak kabullere dayanarak sınıflandırılmış kelime grupları oluşturmaktadır. Bu kelime grupları ise isim tamlamaları (belirtili, belirtisiz, zincirleme), sıfat tamlamaları, fiilimsi grupları (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil), unvan, edat, bağlama, tekrar, ünlem, sayı grupları ile birleşik isim ve birleşim fiil gruplarıdır. Veriler incelenirken öykülerin sayfa numaraları ve satır sayıları belirtilerek ele alınmıştır. İncelenen veriler yukarıda belirtilen kelime gruplarının başlıkları altında sınıflandırılarak sıklıkları hesaplanmıştır. Daha sonra sıklıklar grafikler halinde görselleştirilmiştir. Grafiklerin açıklamaları ve yorumlarına da yer verilmiştir. Çalışmanın son kısmında yazarın dili ve eserlerindeki söz varlıkları ele alınmıştır.
Türkiye Türkçesi ve Türkmen Türkçesinin karşılaştırmalı söz dizimi
Çalışmamız Türkiye Türkçesi ve Türkmen Türkçesinin söz dizimi açısından karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Çağdaş Türkiye Türkçesi ve Çağdaş Türkmen Türkçesinin eş zamanlı karşılaştırıldığı bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Türkmen kelimesinin kökeni, Türkmenistan'ın kısa tarihi, Türkmen Türkçesinin kısa dil bilgisi ve incelemede kullanılan yöntem üzerinde durulmaktadır. İnceleme bölümünde sırasıyla cümle ve unsurları, kelime grupları ve cümle türleri konuları üzerinde durulmuştur. Türkiye Türkçesi ve Türkmen Türkçesindeki cümle ve unsurları, kelime grupları ve cümle türleri incelenmiş, bunlar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar "karşılaştırma" bölümleriyle ortaya konmuştur. Karşılaştırma yapılırken önce türün her iki lehçede tanımı yapılmış terim dağılımı ve genel eğilim ifade edilmiş, devamında varsa tartışmalar ve türün özellikleri her iki lehçedeki edebi eserlerden alınan örneklerle ifade edilmiştir. Her bir bölüm için Türkiye Türkçesi ve Türkmen Türkçesi arasındaki benzerlikler, yapısal farklılıklar ve yaklaşım farklılıkları değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde Türkiye Türkçesi ve Türkmen Türkçesi arasındaki karşılaştırmalardan elde edilen sonuçlar üzerinde durulmaktadır. Çalışmamızın son bölümünde Türkmen Türkçesi gramer terimleri dizini oluşturulmuş olup, çalışmada geçen Türkmen Türkçesi gramer terimleri ve Türkiye Türkçesi karşılıkları aktarılmıştır.
İmdat Avşar'ın "Soğuk Rüya" hikâyesi üzerine sentaks çalışması
Türk dil bilgisi çalışmaları içinde Türkçenin söz dizimi ile ilgili önemli çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmada İmdat Avşar'ın Soğuk Rüya isimli hikâye kitabından seçtiğimiz "Soğuk Rüya" isimli metin söz dizimi açısından incelenmiştir. Yapılan bu çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Söz dizimine dair kaynaklardan derlenen bilgilerin ardından gelen bölümde; cümle, ögeleri, kelime grupları ve cümle yapıları bakımından incelenerek bilgi verilmiştir. Konu başlıkları metinden seçilen örnek cümleler kullanılarak desteklenmiştir. Diğer bölümde seçilen metindeki cümleler "ögeleri, kelime grupları ve cümle yapıları" bakımından tahlil edilmiştir. Çalışma araştırmadan çıkarılan bilgilerin yer aldığı sonuç kısmı ile değerlendirilmiştir. Sonuç kısmından sonra "Yazarın Hayatı" ve "Metin" kısımlarına yer verilmiştir. Yazarın hayatı ve hikâye metni "Soğuk Rüya" hikâye kitabından orijinalliği korunarak alıntılanmıştır. Çalışmada yararlanılan kaynaklar ise kaynakça kısmında verilmiştir. Bu tezin amacı söz dizimi üzerine bir inceleme yaparak Türkiye Türkçesinin söz dizimine katkı sağlamaktır. Anahtar kelime: Söz Dizimi, Yargı Grupları, Kelime Grupları, Cümle, "Soğuk Rüya"
Taşlıcalı Yahya Bey'in Gülşen-i Envâr ve Şah-u Gedâ isimli eserlerinde kelime grupları
Bu çalışma Şâh U Gedâ ve Gülşen-i Envâr'da geçen kelime gruplarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Türk Dili tarihi açısından önemli olan Şâh u Gedâ ve Gülşen-i Envâr 16. Yüzyılda Taşlıcalı Yahya tarafından kaleme alınmıştır. Şâh U Gedâ mesneviye tasavvufi bir görünüm verilmeye çalışılan dilinin sadeliğiyle dikkat çeken bir eserdir. Gülşen-i Envâr ise, tasavvuf ve tarikat yoluyla hakikati bulmaya davet eden bir mesnevidir. Dili sadedir. Bu iki eser temel alınarak yapılan çalışmada on beş kelime grubu tespit edilmiş ve bunlar da kendi içinde gruplandırılmıştır. Ele alınan kelime gruplarının diğer kelime gruplarıyla birlikte kullanılışlarına ve cümle içindeki görevlerine de çalışmada yer verilmiştir.
Kazak Türkçesinde zarf fiiller (Art zamanlı inceleme)
Dil, karmaşık bir yapıya sahip olan canlı bir organizmadır. Bu organizma, evrimsel süreçlere tabi olduğu için statik değil, dinamiktir. Tıpkı biyolojik evrim gibi dilin evrimi de geniş bir zaman dilimine yayılarak ilerlemektedir. Bu süreçte, dildeki yapıların anlamları ve işlevleri zaman içinde değişir ve gelişir, bu da dilin canlılığını ve esnekliğini göstermektedir. Dilin sürekli değişen bir yapısının olduğu ve bu değişiminin temel nedeninin gelişme olduğu bilinmektedir. Dilin gelişiminde gramer yapıları önem arz etmektedir. Bu gramer yapılarından biri de zarf-fiillerdir. Zarf-fiiller, fiillerden türeyen zarflardır ve yüklem konumundaki asıl fiili durum, zaman, sebep vb. şekillerde nitelendirmektedir. Zarf-fiiller, Türk lehçelerinin daha geniş bir ifade alanına sahip olmasında ve cümle enflasyonunun önüne geçilmesinde önemli bir rol oynayarak cümle yapısının zenginleşmesine katkı sağlamıştır. Diğer gramer yapıları gibi zarf-fiiller de zaman içerisinde çeşitli değişimler göstermektedir. Bu değişimlerin en önemli sebebi Türk lehçelerinin geniş bir coğrafi alana yayılarak çeşitli kültürlerle etkileşime girip zenginleşerek gelişimlerini sürdürmeleridir. Bu çalışmada, gramerlik özellik bağlamında Kazak Türkçesindeki zarf-fiiller ile Tarihî Türk lehçelerindeki zarf-fiiller art zamanlı olarak incelenip zarf-fiillerin geçmişten günümüze doğru değişimleri ve gelişimleri incelenmiştir.