Mecmu`a-i Eş`ar
76 theses under this subject heading
Milli Kütüphane'de kayıtlı 06 Hk 252/1 numaralı Mecmûʿa-i Eşʿâr ve Fevâ'id (1a-50b) (Metin-inceleme-MESTAP'a göre tasnif)
Mecmualar, derleyicisi tarafından farklı özelliklerdeki metinlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan eserlerdir. Derleyicinin edebî zevkini, kültür ve birikimini yansıtan mecmualar, oluşturuldukları dönemin estetik ve edebî zevkini de yansıtmaları bakımından oldukça önemli eserlerdir. Günümüzde antolojiye tekabül eden bu eserler, klasik Türk edebiyatının en önemli kaynakları arasında yer alırlar. Mecmualar dönemin beğenilen şairlerini ve divanı olmayan şairlerin şiirlerini bulmakta araştırmacılara kolaylık sağlarlar. Çalışmamızın konusunu oluşturan "Mecmûʿa-i Eşʿâr ve Fevâ'id", Milli Kütüphane'de 06 Hk 252/1 numarasıyla kayıtlıdır. Çalışmamızın giriş bölümünde mecmua, şiir mecmuaları, mecmuaların edebiyat tarihi açısından önemi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde mecmuanın şekil ve muhteva özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde mecmuanın transkripsiyonlu metnine, üçüncü bölümde "Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi"ne (MESTAP) göre tasnifine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise mecmuada adı geçen şairlerin biyografileri yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Şiir, Divan Şiiri, Mecmua, Şiir Mecmuası, Milli Kütüphane 06 Hk 252/1, MESTAP.
Milli Kütüphane'de kayıtlı 06 Hk 252/1 numaralı Mecmûʿa-i Eşʿâr ve Fevâ'id (51a-99a) (Metin-inceleme-MESTAP'a göre tasnif)
Kütüphanelerde Şiir Mecmuası, Mecmûʿa-i Eşʿâr, Mecmuatü'l-Eşʿâr başlığıyla kayıtlı olan mecmualar, Klasik şiirimize ait çeşitli nazım şekilleri ve türlerin derlenmesiyle oluşturulmuş eserlerdir. Çalışmamızın konusunu, Ankara Milli Kütüphane'de "Mecmûʿa-i Eşʿâr ve Fevâ'id" adıyla 06 Hk 252/1 arşiv numarasında kayıtlı olan şiir mecmuasının (51a-99a) incelenmesi ve "Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP)" göre tasnifi oluşturmaktadır. Çalışmamızda mecmua ayrıntılı olarak tanıtılmış ve çeviri yazılı metni verilmiştir. Çeviri yazılı metinde, mecmuadaki şiirler şâirlerin neşredilmiş divanlarındaki şiirlerle karşılaştırılmıştır. Tespit edilen farklılıklar dipnotlarda gösterilmiştir. Çalışma, giriş ve dört bölümden oluşmuştur. "Giriş" bölümünde mecmua kavramının tanımı ve mecmuanın özellikleri ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. "Birinci Bölüm"de, tez konumuzu oluşturan mecmua, şekil ve muhteva hususiyetleri bakımından tanıtılmıştır. "İkinci Bölüm"de ise bu mecmuanın çeviri yazılı metnine yer verilmiştir. "Üçüncü Bölüm"de, şiir mecmuası için "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)" tablosu verilmiş, "Dördüncü Bölüm"de, mecmuda yer alan şairlerin biyografilerine yer verilmiştir.
Ali Emiri Manzum 547'deki şiir mecmuası (Vr. 75b - 100b) (İnceleme - metin)
Bu çalışma, "Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu Manzum:547 Mecmuâ-yı Eş′âr " numarada kayıtlı olan içinde nazîrelerin de olduğu şiir mecmuasının 75b-100b varaklarının transkripsiyonlu metninden ve bu metnin fiziksel incelemesinden oluşmaktadır. Transkripsiyonlu metin hazırlandıktan sonra bu bölümün içeriği hakkında inceleme tarafımızca yapılmıştır. İstinsah tarihi hakkında bir bilgi yer almayan mecmua toplamda 149 varak olup türü nazîre mecmuasıdır. Mecmuada en fazla 17. yüzyıl şair ve şiirleri yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Mecmûa, dîvân, nazire, gazel, şair.
Pervane Bey mecmuasının diliçi çevirisi (114-168. şiirler)
Türk edebiyatında ilk örneklerinin XV. yüzyılda verilmeye başlandığı mecmualar ve cönkler, edebiyat araştırmacıları için büyük bir öneme sahiptir. Mecmualar aracılığıyla, günümüzde gün yüzüne çıkmamış şâirler ve şiirler ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca var olan şâirler ve şiirlere ait bazı bilgiler mecmualar sayesinde teyit edilebilmektedir. Yazıldığı dönemin edebiyat zevkini ve beğenisini ortaya koyan mecmualar, günümüzde araştırmacıların birçok konu hakkında bilgi sahibi olmak için başvurduğu önemli kaynaklar arasındadır. Çalışmanın konusunu, mecmuaların bir türü olan nazire mecmualarının en kapsamlı örnekleri arasında sayılan Pervane Bey Mecmuasının 114-168 numaralı gazellerin nesre çevrilme çalışması oluşturmaktadır. Eser, Pervâne b. Abdullah tarafından 1560/1561 yılında düzenlenmiştir. Yazma nüshada 'Mecmua-i Nezair' adı kayıtlıdır. Eserin tek nüshası Topkapı Sarayı Bağdat Köşkü Kütüphanesi'nde B406 numarada kayıtlıdır. Bu kapsamlı mecmuada yaklaşık 525 şairin 7360 şiiri yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: 16.yüzyıl, Nazire, Mecmua, Pervane Bey
Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Manzum 593 numaralı şiir mecmuası: İnceleme, metin, dil içi çeviri, mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Bu çalışmada Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Manzum bölümünde yer alan 593 numaralı şiir mecmuası incelenmiştir. Îdî Çelebi tarafından tertip edilen söz konusu mecmua 73 varaktan ibaret olup 17. yüzyılda derlendiği tahmin edilmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde mecmualar ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölüm inceleme konusu şiir mecmuası hakkında genel bilgilere, ikinci bölüm mecmuanın muhtevasının incelenmesine ayrılmıştır. Üçüncü bölüm ise mecmua metninin çeviri yazıyla tespiti ve dil içi çevirisini ihtiva etmektedir. Mecmuanın Mestap'a göre tasnifi ve tıpkıbasımı çalışmanın sonundaki ekler bölümünde yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: mecmua, şiir, dil içi çeviri, Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi, Mestap
Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi kütüphanesi Hakses koleksiyonundaki 08802/Hs0753 numaralı demirbaş ve T811.21 yer numarasına kayıtlı Mecmu'âtü'l-Eş'âr (1b -249a) (İnceleme–metin)
Bu çalışmamız, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi Hakses Koleksiyonundaki 08802/Hs0753 Numaralı Demirbaş ve T811.21 Yer Numarasına Kayıtlı Şiir Mecmuası'nın tanıtımı, transkripsiyonlu metni ve bu metnin incelenmesinden meydana gelmektedir.Mecmuada yer alan şairler XIV XIX. yüzyıllar arasında yaşamıştır. Şiirlerin çoğu XVI. yüzyıl şairlerine aittir. Bu sırayı XVII. yüzyıl şairleri takip etmektedir. XIV ve XIX. yüzyıllardansa sadece iki şair vardır. Mecmuanın derleyeni belli değildir. İçinde en son XIX. yüzyıla ait şairlerin olmasından dolayı XIX. yüzyılda tertip edilmiş olabileceğini düşündüğümüz mecmua, antoloji niteliğinde olup 249 varaktan oluşmaktadır. Mecmuada eksik sayfalar yoktur. Tertibinde sadece ilk varaklarda Divân-ı Hayâlî'ye ait şiirlerde rediflere göre alfabetik sıra takip edilmişse de daha sonra bu tercih terk edilmiştir. İki kere yazılmış, bölünmüş ve mahlassız olan şiirlerle birlikte mecmuada toplam 357 şiir bulunmaktadır. Mükerrer şiirler haricinde ise mecmuada, 349 şiir ve farklı yüzyıllara ait -tespit edilebilen- 108 şair yer almaktadır. Mahlassız toplam 18 şiir vardır. Hayâlî Bey, 81 şiirle en çok şiiri bulunan şairdir. Musammatların ağırlıkta olduğu mecmuada, 15 farklı nazım şekli kullanılıp 245 şiir ile en çok gazellere yer verilmiştir. Mecmuada bahsi geçen bu Türkçe şiirlerin yanı sıra tasavvufî konular üzerine yazılmış birkaç mensur metinle Farsça şiirler de vardır.
İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi T 752 numarada kayıtlı mecmua'nın transkripsiyonlu metni ve şiir mecmualarının sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Mecmua Arapça cem' kökünden türemiş olup "toplanılıp biriktirilmiş, tertip ve tanzim edilmiş her şeyin tümü" olarak tanımlanmıştır. "Mecâmî, mecma', câmi'" gibi cem' kökünden türetilmiş kelimeler ve Osmanlı Türkçesinde "cüzdân, defter, cerîde" kelimeleri de mecmua anlamında kullanılmıştır. Sahip oldukları zengin muhtevalarıyla kırkambar özelliği gösteren mecmualar, Türk edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Manzum ve mensur şekilde kaleme alınan bu eserler meraklılarınca her zaman rağbet görmüştür. Büyük çoğunluğunun mürettibi ve tertip tarihi bilinmeyen bu eserler mürettibinin tercihine göre muhteva bakımından farklılık gösterirler. Yazıldıkları dönemin şiir anlayışını ve edebi zevkini yansıtması bakımından önemli olan mecmualar, bir edebiyat araştırmacısı için önemli bir kaynak olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bu kaynaklar ile ilgili yapılmış çalışmalar da edebiyatımıza önemli katkılarda bulunmuş ve bulunmaya devam edecektir. Edebiyatımızın farklı dönemlerini aydınlatan, bilinen şairlerin duyulmamış şiirlerini ortaya koyan, az tanınan veya hiç bilinmeyen şairleri gün yüzüne çıkartan mecmualar adeta günümüzün antolojileridir. Bu çalışmada İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde T 752 numarada kayıtlı şiir mecmuasının tanıtımı amaçlanmıştır. İlk olarak mecmualar hakkında genel bilgiler verilmiş olup bu eserlerin edebiyatımızdaki yerinden, öneminden ve sınıflandırılmasından bahsedilmiştir. Daha sonra 107 varaktan oluşan mecmuanın tanıtımı, transkripsiyonlu metni ve MESTAP'a göre tasnifi yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmua, Şiir, MESTAP.
Çorum Hasanpaşa Kütüphanesi 19 hk 25231 numarada kayıtlı mecmû'a-i eş'âr adlı eserin transkripsiyonu, incelenmesi ve MESTAP'a göre tasnifi (1b-34b)
Arapça cem' (toplama) kökünden gelen mecmûa kelimesi "düzenlenmiş, biriktirilmiş unsurların tamamı" anlamında kullanılmaktadır. Mecmûalar; yazıldıkları döneme ait edebî zevki yansıtma, divan ve cönklerde yer almayan bazı şiirleri içerme, bilinmeyen şâirleri ortaya çıkarma gibi özelliklere sahiptir. Bu çalışmada, Mecmû'a-i Eş'âr'ın (1b-34b) varakları arasındaki şiirlerinin transkripsiyonu ve incelemesi yapılmıştır. Eserin tamamı 106 varaktan oluşup müstensihi ve istinsah tarihi belli değildir. Mecmû'a-i Eş'âr'ın incelenen kısmında 82 şâire ait 193 adet şiir tespit edilmiştir. İki şiirin şâiri tespit edilememiştir. Şiirler genel olarak 15-20. yy. arasında yaşayan divan ve halk şâirlerine aittir. Ancak ağırlık olarak 19. yy.'da yaşayan şâirlerin şiirlerinden oluşmaktadır. Çalışmamıza esas olan bölümde (1b-34b) 119 gazel, 5 müseddes, 4 müstezad, 2 muhammes, 2 murabba, 1 terkîb-i bend, 3 kıt'a; 56 koşma ve 1 semai yer almaktadır. Ayrıca şiirlerin arasına yazılmış, bazıları anonim bazılarının şâiri belli 15 beyit bulunmaktadır. Mecmû'a-i Eş'âr'daki şiirlerin şekil ve içerik özellikleri incelendi. Daha sonra ise metnin transkripsiyonuna yer verildi. Yapılan inceleme neticesinde Mecmûa'da; Fuzûli gibi zirve şâirlerin şiirlerinin yanı sıra Nâzî, Haşmet, ǾAynî gibi daha az bilinen şâirlerin şiirlerine de yer verildiği görülmüştür. Ayrıca ismine kaynaklarda rastlayamadığımız şâirler de (Farık, Muhlis vb.) tespit edilmiştir. Bu çalışmalar neticesinde, gün yüzüne çıkarılan bu Mecmûa'nın dönemin şiir zevki ve şâirlerin sanat anlayışları hakkında fikir vereceği ve Türk edebiyatı tarihi bakımından aydınlatıcı olacağı düşünülmektedir. Anahtar Kavramlar: Mecmû'a-i Eş'âr, mecmûa, klasik Türk şiiri, Türk halk şiiri
Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 hk 2211 numarada kayıtlı şiir mecmûası (inceleme- metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmû'alar, Klasik Türk edebiyatının ana kaynaklarını destekleyici kaynaklar olmaları bakımından oldukça önemli eserlerdir. Antoloji niteliğindeki bu eserler mürettiblerinin edebî zevki penceresinden oluşturuldukları devre ışık tutmaları bakımından paha biçilmezdir. Tezimizin konusu olan Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 Hk 2211 numarada kayıtlı Mecmû'a bir şiir mecmû'asıdır. Eser iki ayrı Mecmû'a görünümünde ve toplam 173 varaktan oluşmaktadır. Yaptığımız numaralandırmaya göre toplam 707 şiir/şiir parçasından oluşmaktadır. Mecmû'a'da 15-17. yüzyıllar arasında yaşamış 118 farklı şaire ait şiirlerin olduğu tespit edilmiştir. Nitekim kime ait olduğu tespit edilemeyen 46 şiir/şiir parçası bulunmaktadır. Yaşadığı yüzyıl tespit edilemeyen şairlerin de bu yüzyıllar arasında yaşadığı düşünülmektedir. Çalışmada mecmû'alar hakkında genel bilgiler verilmiş, 19 Hk 2211 numaralı Mecmû'a tanıtılmış ve incelenmiştir. Mecmû'a'nın çeviri yazılı metni verilmiş ve MESTAP'ın önerdiği şekilde dökümü yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmû'a, Mecmû'a-i Eş'âr, MESTAP Bilim Kodu: 31402
Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 3616 numarada kayıtlı Şiir Mecmû'ası (İnceleme-metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmûʻâlar; tarih, edebiyat, tıp, güzel sanatlar, din, sosyal yaşam ve insanlık gibi pek çok alanda insanlara kaynaklık eden eserlerdir. Böyle önemli eserlerin incelenip gün yüzüne çıkarılması da alan yazını için oldukça önemlidir. İncelediğimiz Mecmûʻa, Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu'nda 06 Mil Yz A 3616 yer numarasında Mecmûʻa-i Eş'âr adı ile kayıtlıdır. Eser, dinî unsurlar ihtiva etmektedir. İçerisinde 4 mesnevi, halk şiiri nazım şekillerinden koşma biçimiyle ilâhî türünde yazılmış 9 adet koşma, divan şiiri nazım şekliyle yazılmış olan 7 gazel ve biçimi tespit edilemeyen 1 adet ilâhî bulunmaktadır. Mensur kısımlarda ise akıl baliğ olanların bilmesi gereken farzlar, vacipler ve delilleri, Allah hakkında bilinmesi gereken farz ve vacipler, peygamberler, din ve iman vd. hakkında bilinmesi gereken vacipler ve Şeyh Hasan Basrî'den rivayet olunan 54 farz risâlesi bulunmaktadır. Eserin dil özelliklerinden 17. yy.da meydana getirildiği düşünülmektedir. Çalışmamızda mecmûʻalar hakkında bilgiler verilmiş, Türk edebiyatında mecmûʻaların öneminden bahsedilmiş ve konu edilen 06 Mil Yz A 3616 numaralı yazma tanıtılarak incelenmiştir. İnceleme sonucu elde edilen veriler, çeviriyazılı metin şeklinde verilmiştir. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmûʻa, Mecmûʻa-i Eşʻâr, İlâhî, Mesnevi.
Mecmûʿa-i eşʿâr (Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Y-410) (İnceleme, metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmûʿalar, edebiyat tarihi açısından kaynak eserler olması bakımından önem arz etmektedir. Bununla birlikte şairlerin dîvânlarında yer almayan şiirlerine mecmûʿalarda rastlanılmaktadır. Bu şiirleri gün yüzüne çıkarmak o dönemin edebi zevk ve beğenileri hakkında bilgi edinilmesini sağlamaktadır. Bu çalışmada, Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Y-410 numarada kayıtlı Mecmûʿa-i Eşʿâr'da yer alan 1a-45b sayfaları arasındaki şiirlerin transkripsiyonu ve incelemesi yapılmıştır. Eser 45 varaktan oluşan ve taʿlik hatla kaleme alınmış el yazması bir eserdir. Eserin müstensihi ve istinsah tarihi belli değildir. Mecmûʿa-i Eşʿâr'daki şiirler genel olarak 15-18. yüzyıl arasında yaşayan şairlere aittir. Bu şairler arasında; ʿAbîdî, Ahdî, Azîzî, Bâkî, Behiştî, Beyânî, Cenâbî, Cevrî Çelebi, Cihânî, Emrî, Figânî, Firâkî, Gâzâli, Hâfız, Hamîdî, Halîlî, Hayretî, Hilâlî, Hüdâyî, Kamî, Kudsî-zâde Mehmed Şeyhî Efendi, Lâmiʿî, Latîfî, Levhî, Meylî, Misâlî, Muhibbî, Murâdî, Necâtî, Nefʿi, Nevʿî, Nizâmî, Rahmî, Revânî, Riyâzî, Sâdık, Sâʿi, Selîmî, Tabʿî, ʿUlvî, Vâlihî, Yahyâ, Zâtî, Zînetî ve ismi tespit edilemeyen bir şair olmak üzere 45 şair bulunmaktadır. Mecmûʿa'da; 81 gazel, 10 kaside, 6 müfred, 4 müseddes, 3 tarih, 3 kıtʿa, 2 rubâʿî, 1 muhammes, 1 koşma, 1 tercî-i bend, 1 terkîb-i bend yer almaktadır. Mecmûʿa'daki şiirlerin şekil ve içerik özellikleri incelenerek metnin transkripsiyonuna yer verilmiştir. Mecmûʿa'da yer alan şiirler, şairlerin dîvânlarıyla karşılaştırılarak farklılıklar dipnotlarda belirtilmiştir. Çalışmada, Y-410 numarada kayıtlı Mecmûʿa'nın çeviri yazılı metni verildikten sonra MESTAP'a göre tasnifine yer verilmiştir.
Seyyid Ali Bursevi'nin Mecmu'a-i Eş'ar'ı (İnceleme - metin)
Klasik Türk Edebiyatının kaynaklarından olan mecmualara olan ilgi her geçen gün artmaktadır. Şiirle ilgili bu mecmualar, şair tezkirelerinden özellikle antoloji ağırlıklı olanlarla yakından ilişkidir. Hatta denilebilir ki bazı tezkirelerin temelini oluşturmaktadır. Divanı bulunmayan ve şair tezkireleri gibi kaynaklarda geçmeyen bazı şair ve şiirlerin muhafazası ve günümüze ulaşmasında şiir mecmualarının önemi de büyüktür. Yüksek lisans tezi olarak incelediğimiz 06 Mil Yz A 801 Milli Kütüphane kayıt numaralı şiir mecmuası nazım şeklindedir. Dili Türkçe olan bu mecmua genellikle 15, 16 ve 17. yüzyıla ait eserleri içermektedir. Yaptığımız çalışma 3 bölümden oluşmuştur. İlk bölümde mecmuanın künye bilgileri ve müellifi hakkında bilgiler verildi. İkinci bölümde ise mecmuanın muhteviyatı üzerinde duruldu. Son bölümde ise mecmuanın transkripsiyonlu metni yapılmıştır. Mecmua, 105 farklı şairin 418 manzum metninden oluşmaktadır. Mecmuada geçen şairler ve eserleri mecmuada geçtiği gibi sıralanmış, eserleri ve kendileri hakkında bilgiler tablolar hâlinde verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mecmu'a-i Eş'ar, Şiir Mecmuaları, Seyyid Ali Bursevi, Klasik Türk Edebiyatı
17. yüzyıldan üç mecmua-i eş'ar
Kaynakları bakımından dünya edebiyatı içerisinde en zengin edebiyatlardan biri olan Klasik Türk Edebiyatı, bu özelliğini hiç şüphesiz barındırdığı eserlerin gücüyle elde etmiştir. Sayısız eser veren bu anlayışın, deyim yerindeyse imbikten geçmiş halinin bulunduğu ürünlerin arasında şiir mecmuaları gelmektedir. Şiir mecmuaları, belli bir eğitim seviyesine sahip şiir meraklılarının derleyerek seçtiği ürünlerin toplandığı eserlerdir. Sanat eserlerini çağının aynası olarak kabul edersek mecmualar, tam da bu işlevi yerine getiren birinci el kaynaklardır.İncelediğimiz üç mecmû`a-i eş`âr, içinde belirli bir türü barındırmayan, 17. yüzyılın ön plana çıkmış şiir türleri ve şiir beğenisi ile ilgili ipuçları veren bir özellik göstermektedir. Mecmuaların kim tarafından ve hangi tarihte yazıldıkları tam olarak bilinmemektedir. Tezimizde 17. yüzyılda yazılmış üç mecmû`a-i eş`âr transkipsiyon harfleri ile latin alfabesine aktarılmış, mecmua tasnifi ve dönemin şiir üslubu hakkında bilgiler verilmiştir.
Mecmu'a-i Eş'ar-ı Mevleviyan
Klasik edebiyatımızda çeşitli konulardaki yazıların, şiirlerin, derleyicisinin dikkatiyle bir araya getirildiği bir şiir defteri olarak düşünülen mecmualar gerek edebiyat tarihinin gerek kültür tarihinin karanlıkta kalmış yüzünü aydınlatmaya yarayan belgeler olması sebebiyle incelenmesi önem arz etmektedir. Çünkü nihai olarak Türk Edebiyatı tarihinin bütün yönleriyle ortaya konması için her döneme ait metinlerin neşrinin yapılması ve sonrasında yapılacak olan yorumlama ve şerh çalışmalarına sağlam bir zemin oluşturulması gerekmektedir.İşte biz de bu anlayış ile çalışmamıza konu olarak seçtiğimiz Ankara Milli Kütüphane Yz. B 193 numarada kayıtlı olan ?Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan?ın metnini ortaya koyarak gerek edebiyat tarihine gerek şerh çalışmalarına katkıda bulunmayı amaçladık. Çalışmamız İnceleme- Metin ve Tıpkıbasım örneklerinden oluşmaktadır. İnceleme kısmında mecmualar hakkında genel bilgiler verilmiş, Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan'ın nüsha tavsifi yapılmış ve eserde yer alan 85 şair ve şiirleri hakkında bilgiler verilmiştir. Metin kısmında ise; eserin Latin alfabesine aktarımında izlenilen yol belirtilmiş, metnin çevriyazı harfleri kullanılarak Latin alfabesine aktarımı yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan, Mevlevilik, Şairler, Şiir Mecmuası, Gazeller.
Milli Kütüphanede 06 Hk 3639 numarada kayıtlı Mecmu'a-i Eş'âr (İnceleme-metin)
Kütüphanelerde Şiir Mecmuası, Mecmua'-i Eş'ar, Mecmu'atü'l-Eş'ar başlığıyla kayıtlı olan mecmualar Klasik şiirimize ait belirli nazım şekilleri ve türlerin derlenmesiyle oluşturulmuş mecmualardır. Tezimizin konusu olan bu eser de Milli Kütüphane' de 06 Hk 3639 numaralı Mecmu'a-i Eş'ār başlığıyla kayıtlı şiir mecmuasıdır. Çalışmamızda mecmua ayrıntılı olarak tanıtılmış ve çevriyazılı metni verilmiştir. Çevriyazısı yapılan metinden sonra mecmuadaki şiirler şâir divanlarındaki şiirlerle ve çeşitli kaynaklardaki şiirlerle karşılaştırılmıştır. Tespit edilen farklılıklar dipnotlarla gösterilmiştir. Tezimiz giriş, birinci bölüm ve ikinci bölüm olmak üzere üç kısımdan oluşmuştur. Giriş bölümünde mecmua tanımı, özellikleri, sınıflandırılışı vb. genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde bu mecmua şekil ve muhteva hususiyetleri bakımlarından tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise tezimize konu bu eserin çevriyazısı verilmiş ve yazma eser nüshası ilave edilmiştir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk şiiri, şiir, mecmua, Şiir mecmuaları
Mecmû'a-i Hakkî (inceleme-metin)
Çalışmada Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar "E. H. 1790" numarada kayıtlı İsmail Hakkı Bursevî'ye ait 1121 tarihinde ikmâl edilmiş müellif nüshası mecmua, Mecmû'a-i Hakkî adıyla, çeviriyazıyla günümüz alfabesine aktarılmıştır. Eserin değerlendirilebilmesi için devrin şartları, müellifin hayatı, edebî yönü ve eserleri yapılan pek çok çalışmada genişçe ele alındığından bu çalışmada ana hatlarıyla sunulmuştur. Farklı nesir örnekleri yanında nazım şekilleri ve türleri bakımından oldukça zengin bir muhtevaya sahip Mecmû'a-i Hakkî'nin dış ve iç yapısı incelenmiş, mecmualar içindeki yeri tayin edilmeye çalışılmıştır. Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) doğrultusunda mecmuanın şekil ve muhteva hususiyetleri MESTAP tablolarına sistemli şekilde aktarılmıştır. Bursevî'nin bazı zatlara ithaf ettiği sayısı on dördü bulan tuhfeleri gibi, bu mecmuanın da "Seyyid Abdürrahim Tayyib Çelebi" adında bir zata ithaf edilen "tuhfe" tarzında bir eser olduğu kanaatindeyiz. Mecmuadaki pek çok metnin yanında tarih manzumeleri, dinî hayata dair yer, zaman ve kişilerle ilgili şiirler devrin sosyo-kültürel hayatı ve müellifin bakış açısı hakkında somut ipuçları sunmaktadır. Yine mecmuada Bursevî'nin bazı hat çalışmalarıyla beraber meşhur Mi'râciye adlı eserinin de bir nüshası bulunmaktadır. Mecmuadaki sarf ve nahive dair risâle sayılabilecek uzun bir bölüm, müellifin dilbilimi çalışmalarına ışık tutan bir sözlük niteliğindedir. Hepsinden önemlisi her bir edebî eserin incelenmesinin edebiyat tarihimizde mühim bir boşluğu dolduracağı muhakkaktır. Anahtar Sözcükler: İsmail Hakkı Bursevî, Mecmû'a, Osmanlı şiiri, Sözlük
Süleymaniye Kütüphanesi Çelebi Abdullah 315 numarada kayıtlı Mecmû'atü'l-Eş'âr ve'l-Gazeliyyât (inceleme- metin)
numarada kayıtlı olan şiir mecmû'asının tanıtımı ve transkripsiyonlu metninden oluşmaktadır. İki bölüm halinde hazırlanan çalışmanın birinci bölümünde mecmû'anın tanıtımı ve incelemesi yapıldı. Mecmû'ada yer alan şâirler, şiirler, nazım şekilleri, şiirlerin ilk ve son beyitleri, kullanılan vezinler, karşılaştırdığımız eser ve eserin sayfa numarası kapsamlı bir tablo ile gösterildi. İkinci bölümde ise mecmû'ada yer alan şiirlerin transkripsiyonlu metnine yer verildi. Yazmanın tamamı ise çalışmamızın sonuna eklendi. Derleyenini tespit edemediğimiz, şâir ve şiir seçimlerinden dolayı 16. Yüzyılda derlendiğini düşündüğümüz mecmû'a, antoloji niteliğinde olup 176 varaktan müteşekkildir. Yer yer varak kayıplarının olduğu da düşünülmektedir. Mecmû'anın tertibinde belli bir düzen gözetilmemiştir. Mecmû'ada 127 şaire ait 864'ü manzum ve 10'u mensur olmak üzere toplam 874 metin yer almaktadır. Bu şiirler kaside, gazel, nâkıs gazel, müfred, matla, kıt'a, murabba', tahmîs, tesdîs, müseddes, tercî-bend, terkîb-bend gibi nazım şekilleriyle yazılmıştır. En çok tercih edilen nazım şekli ise gazeldir. Bâkî, 184 şiiriyle mecmû'ada en çok şiiri bulunan şâirdir. Şiirlerin yanı sıra mektup, ilaç terkibi, doğum kayıtları, du'âlar, fetvâlar gibi farklı içerikte mensur parçalar da vardır. Mecmû'alar, zengin ve değerli ürünler ihtiva ettikleri için Klasik Edebiyatın gizli hazineleri durumundadırlar. Bu çalışma ile Sâ'î, Fünûnî, Emînî, Andelîbî, Zehrî, Bilal gibi pek bilinmeyen şairlere ve şiirlerine ulaşılarak Klasik Türk edebiyatına katkılar sağlanmıştır.
Süleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan bölümü 59 numarada kayıtlı Mecmû`a-i Eş`âr isimli şiir mecmuası (141a-214a) (Çeviri yazılı, tenkitli metin)
Mecmualar, yazıldığı dönemin okuyucu zevkinin tespiti, edebiyat tarihine yansımamış yeni belgeleri içermesi, üslup çalışmalarına katkısı, şairin edebî kişiliğinin tespitine ışık tutması ve şairlerin divınının teşkilinde müracaat kaynağı olması gibi birçok hususta araştırmacıya katkı sağlar. Ayrıca şiir mecmuaları özellikle şairlerin divanlarına girmemiş şiirlerini içermesi bakımından da önemlidir. Bu tezde Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Bölümü 59 Numarada bulunan Mecmû`a-i Eş`r isimli, XVI. yüzyıla ait şiir mecmuasının 141a-214a arası varakları çeviriyazıyla verilmiştir. Şiirlerin sağlamasının ortaya konulması için divanlarda geçen şiirlerle karşılaştırılıp metin tenkidi yapılmıştır. Mecmua, sahip olduğu özellikler ve bünyesindeki bilgilerle tanıtılmıştır. Ayrıca eserin bir bütün olarak anlaşılması için mecmua kavramı hakkında bilgi verilmiş ve mecmuada şiiri olan şairlerin hayat hikâyeleri de kısa bir şekilde sunulmuştur.Anahtar sözcükler: Mecmua, XVI. asır, D?v?n şiiri
Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar Bölümü 5879 Numarada Kayıtlı Mecmû'a-i Eş'âr (1b - 97b)
Tezimize konu olan bu mecmua Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar bölümünde yer alan 5879 numarada kayıtlı bir şiir mecmuasıdır. Yaptığımız bu çalışmada, mecmuanın 1b-97b arasındaki varaklarının transkripsiyonlu metni verilmiştir. Mecmuanın derleyeni ve ne zaman derlendiği hakkında herhangi bir bilgiye ulaşılmamıştır. Mecmuada yer alan şairlerin yüzyılları dikkate alındığında mecmuanın 15. yüzyılda yazılmış olduğu düşünülmektedir. 1b-97b arasındaki metnin içerisinde toplam şair sayısı 10'dur. Yazarı belli olmayan şiirler de dahil olmak üzere 125 şiir bulunmaktadır. Bu şiirlerin yarısından fazlası gazeldir. Mecmua içinde en çok şiiri bulunan şair Ahmet Paşa'dır. Anahtar sözcükler: Mecmua, şiir mecmuası, şiir.
Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar Bölümü 5879 Numarada Kayıtlı Mecmû'a-i Eş'âr (98a - 192a)
Arapça 'cem' kökünden gelen mecmu'a, dini ya da dindışı konularda manzum veya mensur parçalardan seçilerek oluşturulmuş yazma eserler için kullanılmıştır. Tanzimat döneminde ise dergi anlamında kullanımı da mevcuttur. Mecmu'alar belirli bir kural çerçevesinde oluşturulmamış olup müstensihin zevk ve anlayışı doğrultusunda meydana getirilmiş eserlerdir. Bu eserlerden itina ile hazırlananları olduğu gibi özensiz bir şekilde hazırlananları da mevcuttur. Şiir mecmu'aları gerek yeni şairlerin ortaya çıkması açısından gerekse belirli şairlerin yeni şiirlerine ulaşılması açısından önemli kaynaklardır. Bu tezde Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar Bölümü 5879 numarada bulunan Mecmû'a-i Eş'âr isimli, XVI. yüzyıla ait şiir mecmuasının 98a-192a arası varakları çeviriyazıyla verilmiş, şiirlerin sağlamasının ortaya konması için elde bulunan divanlarda geçen şiirlerle karşılaştırılıp metin tenkiti yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Mecmu'a, Mecmu'a-i Eş'âr
Oğuz Ergeç Koleksiyonu Mecmû'ası(inceleme-1A-80A transkripsiyonlu metin-tıpkıbasım)
Bu çalışmada 18. yy.'ın sonu ile 19. yy.'ın başlarında peyderpey derlendiği düşünülen ve 330 varaktan oluşan bir mecmû'anın 1a-80a varaklık kısmı incelenmiştir. Mecmû'anın mürettibini tespit için eser taranmışsa da herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Eserin geneli incelendiğinde eserin adına dair herhangi bir kayda ulaşılamamıştır. Eser şahıs elinde bulunduğundan kütüphane yahut katalog kaydı da bulunmamaktadır. Mecmû'a ağırlıklı olarak gazel, kaside, tevârîh, müseddes, tahmîs ve müfred gibi çeşitli nazım şekillerini içinde barındırmakla birlikte mensur metinler de ihtiva eden hacimli bir eserdir. İncelediğimiz kısım olan 1a-80a varakları arasında 12. yy. ile 19. yy. arasında yaşamış 208 şaire ait 563 şiir yer almaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde çalışmanın konusu, kapsamı ve önemi belirtildikten sonra "Türk Edebiyatında Mecmû'alar" adını taşıyan ikinci bölümde kelime ve kavram olarak mecmû'a, mecmû'aların tasnifi, şiir mecmû'alarının önemi hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde mecmû'a hakkında genel bilgilerden sonra 1a-80a varakları arasında yer alan şair kadrosuna, nazîrelere ve bu varaklar arası kullanılan aruz kalıplarına yer verilmiş, incelediğimiz kısmın muhteva özellikleri değerlendirilmiş, son olarak da çalışılan kısmın içeriğini yansıtan bir tablo ilâve edilmiştir. Dördüncü bölümde 1a-80a varakları arası mecmû'a metni transkribe edilmiş, son bölüm olan beşinci bölümde ise çalışma neticesinde elde edilen sonuçlar sıralanmıştır. Anahtar kelimeler: Mecmû'a, mecmû'a-i eş'âr, dîvân şiiri, gazel.
Mecmu'a-yı Eş'ar (inceleme-metin-tıpkıbasım)
Mecmu'alar Türk edebiyatının en önemli kaynaklarındandır. Fakat bu konu ile ilgili yapılan çalışmaların azlığı mecmu'alara gereken titizlik ve önemin gösterilmediğini ortaya koymaktadır. Oysa mecmu'alar gereken ilgiyi görseler edebiyat araştırmacılarına sağlıktan edebiyata, bilimden kültüre kadar pek çok konuda ışık tutabilecek niteliktedirler. Ancak günümüzde mecmu'a metinlerinin Latin harflerine çevrilme çalışmaları hız kazanmıştır. Bu da edebiyat tarihimiz açısından sevindirici bir hususdur.Yapmış olduğumuz bu çalışma yukarıda belirttiğimiz gibi Edebiyat tarihimizde mecmu'alarla ilgili yapılan çalışmalara küçük de olsa bir katkı sağlamak düşüncesiyle ortaya koyulmuştur.Milli Kütüphane Yz. A 7301'da kayıtlı olan bu eser bir şiir mecmu'asıdır. İçerisinde yaklaşık olarak 90 tane şairin şiirlerine yer verilmiştir. Şiirin yanı sıra müfred ve kasideler de bulunmaktadır. Belli bir sıra ve düzen bulunmamakla birlikte şiirlerin sayısında da belli bir oran yoktur. Bir şaire ait bir şiir olabildiği gibi birden fazla şiiri olan şairlerde vardır. 181 varaktan oluşan mecmu'anın çoğu Osmanlıca yazılmış olmakla beraber Farsça kısımları da bulunmaktadır.Basım yılı 19. yy olmakla tam kesin tarihi bilinmeyen eserin birçok şiir mecmu'asında olduğu gibi kim tarafından yazıldığı belli değildir.Çalışmanın giriş kısmında içerisinde şiiri belli bir sayıyı geçmiş şairlerle elde edilebilinen bilgiler doğrultusunda kısa açıklamalar yapılmıştır. Şiirler vezinleriyle birlikte nazım türlerine bakılmaksızın olduğu gibi yazılmıştır. Son kısma da tıpkıbasım eklenmiştir. Böylelikle ilim dünyasının çalışmalarına katkıda bulunmak amaçlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Mecmu'a, şiir mecmu'ası, metin, Milli Kütüphane Yz. A 7301
Mecmu'ayı Eş'ar (inceleme-metin-tıpkıbasım) Milli Kütüphane yz. a 4022
Doğuşundan bu yana D?v?n Edebiyatı, Türk edebiyatına yön vermeye başlamış; gerek muhteva yönünden ve gerekse estetik yönden Türk edebiyatına sayısız zenginlik katmıştır. Dolayısıyla D?v?n Edebiyatını, Türk kültürünü kristalize bir halde bizlere sunan bir edebiyat dönemi olarak nitelendirmek gerekir. Böylesine zengin bir estetiğe ve muhtevaya sahip olan d?v?n şiirinde mecmu?aların, mecmu?a-yı eş??rların (şiir mecmu'aları) önemi büyüktür. Öyle ki D?v?n Edebiyatı açısından mecmu'aları, ?hazine-ender-hazine?; yani D?v?n Edebiyatı hazinesinin içinde saklı bir hazine olarak adlandırmak yerinde olacaktır.Bizim söz konusu çalışmamız olan eser, Milli Kütüphane Yz. A 4022'de kayıtlı olan bir şiir mecmu'asıdır. Mecmu'anın içerisinde 5 şairin şiirine yer verilmiştir. 124 varaktan oluşan eserde 1 kaside, 235 gazel bulunmaktadır. Eserdeki gazeller 5 beyit olarak yazılmıştır. Şiirler d?v?nlardaki şiirlerle birebir mukayese edildikten sonra beyit sayısı arasındaki farklar ve şiirler arasındaki diğer farklar dipnot olarak belirtilmiştir.Çalışma, şairlerin mecmu'adaki şiirlerinin transkribe edilip d?v?nlarıyla mukayese edilerek aralarındaki farkların belirtilmesi amacını taşır. Çalışmanın giriş kısmında, eserde şiirleri yer alan beş şairin hayatı ve edebi kişiliği ile mecmu'alar hakkında bilgilere yer verilmiştir. Daha sonra eserin çeviri metni yer alırken metnin sonuna da tıpkıbasımı eklenmiştir. Sonuç itibariyle bu çalışma mecmu'alarla ilgili olarak edebiyat dünyasına katkı sağlamak düşüncesiyle hazırlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Mecmu'a, şiir, şiir mecmu'ası, Milli Kütüphane Yz. A 4022
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı yazma eserler bölümü OE_YZ_0119 numarada kayıtlı Mecmû'a-i Eş'ar
Arapça 'cem' kökünden gelen mecmua, dini ya da din dışı konularda manzum ya da mensur parçalardan seçilerek oluşturulmuş, çoğunlukla yazarları ve yazıldıkları tarihleri belli olmayan yazmakullanılmıştır. Mecmualar derleme yoluyla meydana getirilmiş, tamamen derleyenin zevkini yansıtan eserlerdir. Bu eserler düzgün ve tertipli şekilde olabildiği gibi düzensiz bir şekilde de olabilmektedir. Mecmualar şairlerin divanların yer almayan şiirleri ya da tezkirelerde ismi geçemeyen şairlerin isimlerini ortaya çıkartması yönüyle edebiyat tarihi için büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı yazmaeserler bölümü OE_Yz_0119 numarada kayıtlı Mecmû'a-i Eş'âr, mecmuaların sistematik tasnifi projesine (MESTAP) göre incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Mecmua