
294
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Karma yem hammaddelerinin Sibirya mersini (Acipenser baerii) jüvenillerinin proteaz aktivitesi üzerine olası inhibe edici etkilerinin belirlenmesi
Çalışma, Macaristan Riged&Riged Ltd. balık üretim tesisi ve İskenderun Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi yetiştiricilik laboratuvarında yürütülmüştür. Sibirya mersin balığı (A. baerii) larvaları yumurtadan çıkış anından itibaren 23 gün boyunca standart besleme protokolü ile beslenmiştir. Karma yeme geçiş yapılan 23. gündeki proteolitik aktivite ve farklı protein kaynaklarının proteaz aktivite üzerine inhibisyon etkileri ölçülmüştür. Çalışmadan elde edilen bilgiler ışığında, Sibirya mersin jüvenillerinin karma yemlerinde protein kaynağı olarak soya protein konsantresi ve balık unu kullanmanın, diğer yemlerle yapılan beslemeler ile karşılaştırıldığında, proteolitik enzim aktivitesini istatistiki açıdan daha olumlu etki yaptığı görülmüştür (P<0,05). Anahtar Kelimeler: A. baerii, proteaz aktivitesi, protein kaynakları, inhibisyon etkisi
İskenderun Körfezi'nde beyaz sokar (Siganus rivulatus (Forsskal 1775))'ın bazı biyolojik özellikleri
Bu çalışma. beyaz sokar balığı Siganus rivulatus Forsskal.1775'in İskenderun Körfezi'nde bazı biyolojik özelliklerini belirlemek amacıyla gerçekleştirildi. Şubat 2014- Haziran 2015 tarihleri arasında alınan aylık örneklemeler ile 531 adet birey incelenmiştir. Yapılan çalışmada Siganus rivulatus'un yaş, boy, ağırlık. kondisyon faktörü ve gonadosomatik indeks değerleri belirlenmiştir. İncelen örneklerin 166 (%31.19) adet dişi ve 365 (%68.49) adet erkek bireylerden oluşmaktadır. Bireylerin otolitlerinin okunması sonucunda tüm bireylerin; 1 ve 10 yaş grupları arasında dağılım gösterdikleri belirlenmiştir. Dişi ve erkek bireylerde minimum ve maksimum toplam boy değerleri sırasıyla 8.5-29.5 cm ve 8.5-26.9 cm iken; yine erkek ve dişi bireylerde minimum ve maksimum ağırlık değerleri sırasıyla17.66-284.90 gr ve 8.37-249.49 gr olduğu saptanmıştır. Dişi ve erkek bireyler için hesaplanan boy-ağırlık ilişkisi denklemleri sırasıyla W=0.013×L2.982 ve W=0.015xL2.934 olarak hesaplanmıştır. Von Bertanffy dişi bireyler için boyca büyüme değerleri. L∞ = 48.96cm. K= 0.054 yıl -1. t 0 = - 3.495 olaraksaptanmıştır. Erkek birey için. L∞ =43.534. K=0.059 yıl-1 t0=-3.646 yıl. tüm bireyler için L∞ =47.24. K=0.054 yıl-1 t0 = -3.615 yıl. olarak hesaplanmıştır. Kondisyon Faktörü. dişi bireylerde ortalama; 1.54±0.09. erkek bireylerde 1.48±0.501. tüm bireylerde 1.51±0.300 olarak tespit edilmiştir. Aylık gonadosomatik indeks (GSI) değerleri S. rivulatus için Nisan-Mayıs-Haziran ayları arasında ürediğini göstermiştir.
Seyhan Baraj gölü (Adana) zooplanktonunun vertikal göçlerinin tespiti
Bu çalışmada, Adana il sınırları içinde bulunan, Adana'yı Seyhan Nehri'nin sebep olabileceği su baskınından korumak, sulama ve elektrik üretmek amacı ile yapılan Seyhan Baraj Gölü'nün zooplanktonu kalitatif olarak incelenmiş ve tespit edilen zooplanktonun vertikal göçü 24 saat süreyle araştırılmıştır. Örnekler belirli derinliklerden (0, 1, 2,5, 5, 7,5, 10, 15, 20 m) 4 saatlik aralıklarla alınmıştır. Araştırmada, Rotifera'dan 20, Kladosera'dan 4 ve Kopepoda'dan 2 olmak üzere toplam 26 organizma tespit edilmiştir. Rotiferadan Keratella cochlearis dışında kalan diğer tüm rotifer türleri tüm su sütununda dağılım göstermedikleri belirlenmiş ve ayrıca vertikal göç yapmadıkları tespit edilmiştir. Kladoseradan, Diaphanasoma birgei tüm derinliklerde homojen dağılış gösterdiği, saat 18.00'de yüzeyde en fazla birey sayısına ulaştığı tespit edilmiş olup gündüz vakti derine gece ise yüzeye göç hareketlerini gerçekleştirmedikleri belirlenmiştir. Kopepoda'dan, Mesocyclops leuckarti derinlik artışına paralel birey sayısında azalmalar tespit edilmiştir. Diğer kopepod türlerinin yüzeyde oldukça az bulundukları, derinliğe bağlı olarak artış gösterdikleri belirlenmiştir. Ayrıca baraj gölündeki bazı su kalite parametreleri de (konduktivite, çözünmüş oksijen, sıcaklık) belirlenmiş olup bunların normal su kriterleri değerleri içerisinde oldukları tespit edilmiştir.
Melez tilapia (Oreochromis niloticus X Oreochromis aereus) dokularında kadmiyum, kurşun, kadmiyum+kurşun birikimleri ve zeolitin etkisin
Bu araştırmada kurşun (20 mgl-1 Pb2+) ve kadmiyum (5 mgl-1 Cd2+) metallerinin ayrı ayrı ve birlikte bulunduğu akvaryum ortamlarında 14 gün süreyle tutulan Melez Tilapia' nın kas, solungaç, karaciğer, böbrek ve kemik dokularındaki birikimler ve bu birikimlerin giderilmesinde zeolitin (0,1 gl-1) etkisi incelenmiştir. Deneme sonunda balıkların dokularındaki kurşun ve kadmiyum birikimi ICP-MS Spektrometresi ile ölçülmüş olup, Pb içeren ortamlarda dokulardaki Pb birikimi böbrek>karaciğer>kas>kemik>solungaç iken, Cd birikimi karaciğer>solungaç>böbrek> kemik olup, kas dokuda kadmiyum birikimi gözlenmemiştir. Pb+ Cd içeren ortamlarda ise; birikimler böbrek>karaciğer>solungaç>kemik>kas sıralamasında olup, Cd kas dokuda tespit edilmemiştir. Ortamda Zeolitin bulunmasının Melez Tiapia' nın dokularında birikim sıralamasını değiştirmediği ancak kurşun ve kadmiyum birikimini azalttığı, Pb+Cd içeren ortamlara zeolitin katılımıyla da kurşun ve kadmiyum birikiminde azalma olduğu ve bu azalmaların istatistiki olarak önemli olduğu tespit edilmiştir (p<0,05).
Türkiye denizlerinde bulunan mazak kırlangıcı Trigloporus lastoviza (Bonnaterre, 1788) populasyonlarının genetik analizi
Bu çalışmada, mazak kırlangıç balığının (Trigloporus lastoviza) Marmara, Ege ve Akdeniz populasyonlarının genetik yapısını araştırmak için mitokondriyal DNA 16S rRNA gen dizilimi kullanılmıştır. T. lastoviza, Marmara Denizi'ini temsilen Mudanya, Ege Denizi'ni temsilen İzmir Körfezi ve Akdeniz'i temsilen İskenderun Körfezi'nden olmak üzere üç farklı denizden toplanmıştır. Toplam genomik DNA, standart fenol-kloroform ekstraksiyon yöntemi kullanılarak izole edilmiştir. MtDNA'nın 16S rRNA bölgesi, evrensel primerler kullanılarak PCR vasıtasıyla çoğaltılmıştır. İstatistiksel analiz için BioEdit, Mega kullanılmıştır. Analiz edilen 16S rRNA bölgesinin uzunluğu 757 bc'den oluşmaktadır. Timin (T), sitozin (C), adenin (A) ve guaninin (G) ortalama nükleotid kompozisyonu sırasıyla % 19.8, % 27.7, % 31.2 ve % 21.3 olarak belirlenmiştir. 16S rRNA'nın, 46 bç'lik kısmı değişken bölge iken, 27 bç'lik bölge ise parsimoni anlamlı bölge görevi görmüştür. 16S rRNA'nın dizi analizi sonucu 21 farklı haplotip saptamıştır. Populasyonlar arasındaki ortalama haplotip çeşitliliği 0.94 bulunmuştur. En düşük genetik çeşitlilik Ege Denizi populasyonunda (0,054), en yüksek ise (0,0180) Akdeniz populasyonunda görülmüştür. Populasyonlar arasındaki genetik farklılık ise, Marmara ve Akdeniz populasyonları arasında en düşük (0.007), Marmara Denizi ve Akdeniz populasyonları arasında en yüksek (0.016) olarak tespit edilmiştir. Komşu katılımlı ağaç analizinde, İskenderun Körfezi popülasyonu diğer popülasyonlardan oldukça farklı; Marmara ve Ege Denizi popülasyonları ise birbirine yakın özellik göstermiştir.
Akdeniz ve Ege denizindeki kupez balıklarının biyokimyasal yönden karşılaştırılması ve buzda muhafaza edilen kupez balığının kalite kriterleri açısından incelenmesi
Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Akdeniz ve Ege Deniz'inde avlanan kupez (Boops boops) balıklarının bazı biyokimyasal özellikleri incelenmiştir. Bunlar, besin içeriği (nem, yağ, kül), element seviyeleri ve yağ asitleri kompozisyonlarıdır. Çalışılan kupez balığının bölgeler arasında besin içeriği açısından bazı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bu farklılıkların başında Ege Deniz'inde avlanan kupez balıklarının yağ içeriklerinin Akdeniz bölgesinde avlanan kupez balıklarına oranla daha yüksek olması gelmektedir. Yapılan yağ asidi analizleri sonucunda her ik bölgeden temin edilen kupez balıklarının C16:0 ve C18:1n9 asitlerinin sırası ile doymuş yağ asitleri (SFA) ve tekli doymamış yağ asitleri (MUFA) içinde en yüksek oranlarda oluşu ile benzerlik göstermiştir. Ancak, çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA) içeriklerinde Ege Deniz'inde avlanan kupez balıklarında C18:2n6, Akdeniz bölgesinde avlanan kupez balıklarında ise C22:6n3 en yüksek iki yağ asidi olduğu saptanmıştır. İlaveten, balıkların kas dokusunda bulunan elementlerden Mg, P, Ca, K, Fe, Cu, Zn, ve Pb seviyeleri araştırılmıştır. Çalışılan makro elementlerden K ve P elementlerinin Akdeniz ve Ege Deniz'inde yakalanan kupez balıklarında en yüksek iki element olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümde ise Samandağ açıklarında avcılığı yapılan kupez balıklarının buzda depolama boyunca meydana gelen kimyasal, mikrobiyoljik ve duyusal değişimler incelenmiştir. Depolama süresince belirlenen başlıca biyojenik aminler; putresin, spermidin, spermin, seretonin ve histamin olmuştur. Her bir analiz gününde total bakteri ve koliform sayımı yapıldı. Başlangıç mikrobiyal yük 2,58 log10 kob/g olarak tespit edildi. Mikrobiyal yük depolamanın sonunda yükseldi.
Bazı alg özütlerinin hayatta kalış ve MTT metodu ile antikanser etkilerinin araştırılması
Bu çalışmada, Doğu Akdeniz kıyısında yer alan İskenderun Körfezi'nin Kale ve Konacık Bölgesinden iki farklı kahverengi alg (Sargassum sp. ve Cystoseira sp.) toplandı ve özütleri elde edildi. Bu özütlerin Drosophila melanogaster'in hayatta kalışı üzerine etkileri ve insan kolon kanseri hücre hattı (DLD-1) üzerine antikanser etkileri çalışıldı. Hücre kültürü çalışmalarında alg özütlerinin 3 farklı dozu (25 µg/ml, 12.5 µg/ml, 6.25 µg/ml) ayrı ayrı ve doksorubisin (10 µM) ile birlikte, DLD-1 hücre hattına uygulandı, antikarserojenik etkileri 3-(4,5-dimetil tiyazol-2-yl)-2,5-difenil tetrazolium bromid (MTT) testi ile incelendi. Pozitif kontrol olarak genotoksik ve karsinojenik etkileri bilinen ve birçok kanser hastalığının tedavisinde kullanılan kemoterapik ilaçlardan biri olan doksorubisin kullanıldı. Ayrıca, incelenen bitki özütlerinin 10 mg/ml olan dozu flare (flr3) ve çoklu kanat kılı (mwh) mutant işaret genlerini taşıyan 72 ± 4 saatlik transheterozigot Drosophila melanogaster larvalarına uygulandı. Kontrol grubunda hayatta kalış oranı % 83 olarak bulundu. Her iki alg, kullanılan dozda (Sargassum sp. %88 ve Cystoseira sp. %94) Drosopila melanogaster'in hayatta kalışını pozitif etkiledi. MTT testi sonuçlarına göre, her iki alg özütünün uygulanan dozlarda absorbans değerlerini artırdığı bulundu. Elde edilen farklı konsantrasyonlardaki absorbans değerlerindeki artış aritmetik ortalamaları standart hataları ile birlikte MS Excel programında hesaplandı. Bu çalışmada grafik ve tablo halinde sunulan bulgular bu iki algin (Sargassum sp., Cystoseira sp.) gelecek için potansiyel terapötik kaynak olabileceğini işaret etmektedir.
Trol balıkçılığında ıskartanın yaşama ihtimalini etkileyen faktörlerin analizi
Bu çalışmada balıkçılık yönetiminin önemli bir konusu olan ıskarta ölümlerini tahmin ve etkileyen faktörler üzerine ticari ve deneysel bir dizi çalışma yapılmıştır. Ticari trol operasyonlarında ölüm oranları ve basınç tedavisinin yaşama oranına etkisi gözlemlenmiştir. Sanal balıkçılık denemeleri ise kontrollü şartlarda doğadan temin edilen canlı balıklar kullanılarak balık davranışları laboratuvarında gerçekleştirilmiştir. Bu iki farklı çalışmada bir balıkçılık operasyonu sonrasında yaşam oranı, akut ölüm oranı ve gecikmiş ölüm oranı tahmin edilmiştir. Yaşama oranına etki eden temel faktörler, balık davranışı, basınç değişikliği, trol çekim hızı ve deniz suyu sıcaklığı olarak tespit edilmiştir. Bu faktörler, farklı türler üzerinde farklı etkiler göstermiştir. Deneysel ve deniz çalışmaları sonucunda elde edilen yaşama ve ölüm oranları biyokimyasal kan parametreleriyle desteklenmiştir. Yaşama oranına etki eden faktörlerin oluşturduğu stresin seviyesi kan serumundaki kortizol, T3 ve T4 hormon miktarları incelenerek tespit edilmiştir. Çalışmada, basınç tedavisi uygulandığında türlerin yaşama oranının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Laboratuvarda yapılan trol simülasyonu ve akıntı kanalı denemelerinde farklı deniz suyu sıcaklığı ve trol çekim hızına göre davranış bozukluğu ve 24 saat süreyle canlı kalma oranları tespit edilmiştir. Bu çalışmalarda E. costae, E. aeneus, E. marginatus türlerinin ağ içinde veya akıntı kanalında yüzmedikleri ve dolayısıyla yorulmayarak canlı kaldıkları görülmüştür. L. mormyrus ve S. aurata yüksek yüzme performansı göstermiş ve tekrar suya bırakıldıklarında önemli ölçüde canlı kalabilecekleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu tez çalışması ıskartanın yaşama oranlarının sürdürülebilir balıkçılık ve stok yönetimi için önemli bir konu olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca balıkçılık operasyonları sonrası tekrar denize atılan ıskartanın yaşaması, balıkçılık ekonomik kayıpları ve sorumlu çevre yaklaşımı için önemli bir husustur.
Türkiye'de yenilebilir su kurbağası Pelophylax ridibundus (Pallas, 1771)'un yetiştiricilik potansiyeli bakımından bazı özelliklerinin değerlendirilmesi
Üç bölümden oluşan bu tez çalışmasının, ilk bölümünde Gölbaşı Gölü (Hatay)'nden toplanan ve ülkemiz için ekonomik değeri yüksek olan Pelophylax ridibundus'un; yaş kompozisyonu, boy uzunluğu (SVL) ile yaş kompozisyonu arasındaki ilişki, üreme havuzlarına bırakılan dişi ve erkek kurbağaların bırakacağı yumurta sayısı incelenmiştir. Dişi ve erkek kurbağaların yaş ortalaması sırasıyla; 3,72±0,97 (yaş aralığı 2-7) yıl, 3,77±0,87 yıl (yaş aralığı 3-6) olarak tespit edilerek, dişi ve erkek kurbağaların yaşları arasında istatistiksel açıdan önemli bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (P>0,05). Gölbaşı Gölü (Hatay)'nden yakalanıp anaç olarak kurbağa çiftliğine getirilen dişi ve erkek kurbağaların SVL değerleri ile yaşları arasında pozitif bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, P. ridibundus'un doğadan toplanan bireylerinde, üreme dönemi başlangıcında ve üreme dönemi içerisinde karaciğer ile gonadlarda meydana gelen değişiklikler tespit edilip, pelet yemle beslenerek çiftlikte yetiştirilen bireylerin karaciğeri ve gonadları ile doğada yetişen bireylerin karaciğer ve gonadları arasındaki farklar histolojik açıdan saptanmıştır. P. ridibundus'un doğadan toplanan bireylerinde, üreme dönemi başlangıcında karaciğer parankimasının ve hepatositlerin sitoplazmik açıdan yoğun olduğu, karaciğer parankimasında melanin pigmentleri ile yağ damlacıkları tespit edilmiştir. Üreme dönemi içerisinde yapılan incelemelerde kurbağaların karaciğer parankiması üzerinde yoğun miktarda melanin pigmenti görülmüştür. Çalışmada, çiftlikte %35 ham protein oranına sahip pelet yemle beslenerek 8 ay gibi kısa bir sürede yetiştirilen kurbağaların karaciğeri ile gonadlarının, doğada yetişen kurbağaların karaciğeri ile gonadları arasında yapısal olarak herhangi bir fark görülmediği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde, dişi kurbağaların vücut, karkas ve gıda olarak tüketilen arka bacaklarının ortalama ağırlıkları, erkek kurbağalara göre daha yüksek miktarda tespit edilmiş olup, dişi kurbağalar ile erkek kurbağalar arasındaki bu ağırlık farkları istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur (P<0,05). Çiftlikte yetiştirilen dişi kurbağalar ile doğada yetişen dişi kurbağaların besinsel değerleri arasında istatiksel açıdan önemli bir fark görülmemiştir (P>0,05). Çiftlikte pelet yem ile beslenerek kısa sürede yetiştirilen dişi kurbağalar ile doğadan toplanan dişi kurbağaların etlerinin amino asit kompozisyonları arasında, çok büyük farklar olmamasına rağmen; elde edilen bulgulara göre, çiftlikte yetiştirilen dişi kurbağaların daha besleyici olduğu belirlenmiştir.
Hatay ili Yayladağı ilçesi akarsu ve durgun sularındaki zooplanton faunasının araştırılması
Bu çalışmada, Hatay İli Yayladağı İlçesindeki 20 farklı baraj-gölet, akarsu ve kuyulardan mevsimsel olarak bazı su kalite parametreleri ve zooplankton faunası araştırılmıştır. Ekim 2015- Temmuz 2016 tarihleri arasında yapılan çalışma sonucunda Rotifera'dan 53; Kladosera'dan 17 ve Kopepoda'dan 15 olmak üzere toplam 85 takson belirlenmiştir. Zooplankton gruplarının yüzde bulunma oranları ise Rotifera'nın % 62,35 ile en çok, Kladosera'nın %20 ile ikinci sırada ve Kopepoda'nın %17,65 oranı ile en az bulunan grubu oluşturduğu belirlenmiştir. Kuyularda 30 rotifer, 12 kopepod ve 9 kladoser (toplam 51 tür); baraj ve göletlerde 42 rotifer, 11 kladoser ve 3 kopepod (toplam 56 tür); Akarsularda ise 29 rotifer, 10 kladoser ve 5 kopepod (toplam 44 tür) tespit edilmiştir. Rotifera'dan Keratella cochlearis ve Trichocerca similis 13 sucul ortamda, Kladosera'dan Bosmina longirostris 16 sucul ortamda ve Kopepoda'dan Tropocyclops prasinus 13 sucul ortamda tespit edilmiş ve en yaygın bulunan türler olduğu belirlenmiştir. En az yayılım göstererek sadece bir sucul ortamda bulunan türlerin Anuraeopsis fissa, Branchionus quadridentatus, Cephalodella ventripes, Euchlaris lyra, Filinia longiseta, F. opoliensis, Lecane aculeata, L. furcata, L. pumila, L. acanthinula, Mytilina unguipes, Notholca squamula, Rotaria neptunia, Trichocerca pusilla, T. taurocephala, T. elongata, Testudinella elliptica, Daphnia sp., Leydigia acanthocercoides, Monospilus dispar, Ilyocryptus sordidus, Simocephalus vetulus, Bryocamptus minutus, B. zschokkei, Diacyclops bicuspidatus and Eucyclops serrulatus oldukları belirlenmiştir. En çok tür Görentaş Göletinde (36 tür) bulunmuş, bunu 31 türle Kasım Bey Deresi ve 30 türle Hoplar Deresinin takip ettiği belirlenmiştir. En az tür bulunan çalışma alanının ise 2 türle kuyu 10 olduğu belirlenmiştir. Baraj ve göletlerde her mevsim bol miktarda bulunan türlerin Asplanchna priodonta, Polyarthra vulgaris, Bosmina longirostris olduğu belirlenirken akarsularda Cephalodella gibba, Colurella adriatica, Euchlanis dilatata, Lepadella ovalis olduğu belirlenmiştir. Kuyularda ise düzenli artış azalış göstermeyen, zaman zaman yoğun bulunan türlerin Trichocerca similis, Bosmina longirostris ve Tropocyclops prasinus olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : Zooplankton, göl, akarsu, kuyu, Yayladağı, Hatay Sayfa Adedi : 57 Danışman : Prof. Dr. Ahmet BOZKURT
Kozan Baraj Gölü'nde (Adana) ağ kafeslerde balık yetiştiriciliğinin baraj gölü su kalitesi ve zooplankton faunası üzerine etkisinin araştırılması
Baraj gölünde tespit edilen ortalama su kalite parametrelerinden su sıcaklığının 16,7 oC ± 0,439, pH'ın 8,22 ± 0,044, elektriksel iletkenliğin 406,086 µS/cm ± 1,998, çözünmüş oksijenin 7,846 mg/l ± 0,136, fosfatın 2,60 mg/l ± 0,135, nitritin 0,121 mg/l ± 0,003, nitratın 6,363 mg/l ± 0,131, amonyumun 0,121 mg/l ± 0,005 ve klorofil a'nın 2,979 mg/m3± 0,135 olduğu belirlenmiştir. Baraj gölü suyu sıcaklık, çözünmüş oksijen, NH4-N, bakımından birinci sınıf su; iletkenlik, pH, NO3-N bakımından ikinci sınıf su, NO2-N ve PO4-P miktarı bakımından dördüncü sınıf su kalitesinde olduğu belirlenmiştir. Kafes istasyonu ve referans istasyonu arasında su sıcaklığı değişmezken çözünmüş oksijen, elektriksel iletkenlik ve klorofil a değerleri kafes istasyonda daha düşük, amonyum, nitrat, nitrit, ortofosfat ve pH ise önemsiz seviyede daha yüksek bulunmuştur. Gölde Rotifera'dan 29 tür, Kladosera'dan 15 tür ve Kopepoda'dan 6 tür olmak üzere toplam 50 zooplankton türü saptanmıştır. En çok türün (7) Brachionidae familyasında olduğu belirlenirken, bunu 6 türle Chydoridae ve 5 türle Ameiridae familyalarının takip ettiği belirlenmiştir. Asplanchna priodonta, Polyarthra dolichoptera, Bosmina longirostris ve Ceriodaphnia pulchella her ay heriki istasyonda, B. quadridentatus, L. bulla, Leptedora kindtii, C. sphaericus, D. rostrata ve M. leuckarti sadece kafes istasyonunda, A. fissa, C. adriatica, C. gibba, F. terminalis, H. oxyuris, K. tecta, L. acuminata, L. salpina, T. tetractis, L. leydigi, M. dispar, M. laticornis ve N. Hibernica'nın sadece referans istasyonunda bulundukları belirlenmiştir. Çalışmada 9 ay boyunca referans istasyonda ki tür sayısının daha fazla olduğu belirlenirken, sadece 2 ay kafes istasyonunda ki tür sayısının daha fazla olduğu ve 1 ay da eşit sayıda tür bulunduğu belirlenmiştir. İstasyonlara göre ortalama zooplankton miktarının 5 ay kafes istasyonunda, 7 ayda referans istasyonunda daha bol bulundukları belirlenmiştir. Bununla birlikte Rotifera'nın kafes istasyonunda bol olduğu bulunurken, Kladosera ve Kopepoda'nın referans istasyonunda daha bol oldukları belirlenmiştir.
Amanos dağları'nda bazı doğal su kaynaklarının su parametrelerinin araştırılması
Yaşamın devamı için en önemli ihtiyaç olan suyun verimli kullanımı, doğal su kaynaklarının mevcut durumunun belirlenmesi ve korunması önemlidir. Bu çalışmada, Mayıs 2018 - Nisan 2019 tarihleri arasında İskenderun Körfezi'ne bakan Amanos Dağları eteklerinde Akçay, Bekbele ve Sakıt yerleşimlerinden toplam 12 adet su kaynağının bazı su parametreleri izlenmiştir. Bu su kaynakları, akış hızı, hidrojen potansiyeli (pH), sıcaklık, oksidasyon azaltma potansiyeli (ORP), elektriksel iletkenlik (COND), toplam çözünmüş katılar (TDS) ve tuzluluk (tuzluluk) için takip edildi. Ölçümler mobil cihazla doğal su kaynakları sahasında aylık olarak yapıldı. Ek olarak, bu 12 doğal su kaynağından 8 tanesi kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), demir (Fe), nitrat (NO3-), florür (F-), sodyum (Na), klorür (Cl-) ve çinko (Zn) içeriği için analiz edildi. Mineral analizleri için ikisi Akçay yerleşiminden, ikisi Bekbele yerleşiminden, dördü Sakıt'tan sekiz doğal su kaynağı seçilmiştir. Su kaynaklarının bazı parametreler açısından en düşük ve en yüksek değerleri aşağıda verildiği şekilde değişmektedir: pH: 7,20- 8,01; sıcaklık: 13,41- 19,16 OC; ORP: (-65,38) - (-15,91) mV; iletkenlik; 274,88- 622,88 μS; TDS: 190,00- 448,88 ppm; tuzluluk: 145,87-346,66 ppm ve debi: 3,31- 27,11 lt/dak. . Ayrıca, bazı mineral içerikleri açısından en düşük ve en yüksek değerler aşağıda verildiği şekilde bulunmuştur: Kalsiyum: 3,03- 81,0 ppm; Magnezyum: 4,39- 87,7 ppm; Demir: 0,06- 0,10 ppm; Nitrat: 0,5 ile 20,0 ppm; Florür: <0,1- 0,2 ppm; Sodyum: 3,03- 11,5 ppm; Klorür: 4,48- 16,4 ppm ve Çinko: < 0,01 ppm. Sonuç olarak, incelenen bu doğal su kaynakları, araştırılan değerler açısından ulusal ve uluslararası (TSE, WHO ve EC) içilebilir su standartları dâhilinde bulunmuştur.
Kadife çiçeği (Tagetes erecta), astaksantin ve mannan-oligosakkarit'in labidochromis caeruleus ve pseudotropheus socolofi (Cichlidae Bonaparte, 1835) yavrularının büyüme, renklenme, karaciğer ve bağırsak histolojisi üzerine etkileri
Bu çalışma, kadife çiçeği (Tagetes erecta, KÇÖ) özütü, sentetik karotenoid (astaksantin, AST) ve mannan-oligosakkarit (MOS) katkılı yemlerin iki Cichlidae türünün (sarı prenses, Labidochromis caeruleus ve mavi prenses, Pseudotropheus socolofi) yavrularının büyüme, renklenme, karaciğer ve bağırsak histolojisi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Yem katkı maddelerinin en etkili dozlarını elde etmek için dört farklı yem kullanılmıştır. Deneme I (%0, 2, 4, 6, 8, 10 ve 12 KÇÖ), Deneme II (%0, 2, 4, 8 KÇÖ ve 50, 100, 150 mg AST/kg yem), Deneme III (‰0, 1, 2 MOS, ‰1 MOS+%4 KÇÖ, ‰2 MOS+%4 KÇÖ, ‰1 MOS+50 mg AST/kg yem ve ‰2 MOS + 50 mg AST/kg yem) ve Deneme IV (%0 KÇÖ, %4 KÇÖ, 50 mg AST/kg yem, ‰1 MOS+%4 KÇÖ ve ‰1 MOS+50 mg AST/kg yem) olarak oluşturuldu. Her bir deneme 30 gün sürdü. Denemeler, sürekli havalandırmalı koşullarında 27±1°C su sıcaklığında, 5 sarı prenses+5 mavi prenses/10 L stok oranında (her bir grup üç tekerrürlü) gerçekleştirilmiştir. Her bir denemenin sonucunda elde edilen en etkili dozalar bir sonraki denemede kullanılmıştır. Tüm denemelerin sonucunda her iki Cichlidae türü için de %4 KÇÖ, 50 mg AST/kg yem ve ‰1 MOS katkılı gruplarda en iyi büyüme ve renklenme değerleri (L, a ve b değeri bakımından) kaydedilmiştir. Histolojik analizlerde, kadife çiçeğinin bu çalışmada kullanılan dozlarının patolojik etki göstermediği sonucuna varılmıştır.
Kontrollü laboratuvar koşullarında zebra balığı (Danio rerio, HAMİLTON 1822) yapay üretimi ve cinsiyet oranı
Zebra balıkları model organizma olarak, insan genlerini ve hastalıklarını incelemek amacıyla biyomedikal araştırmalarda yaygın kullanılmaktadırlar. Buna rağmen, zebra balığının yapay üretimi zayıf bir şekilde tanımlanmıştır ve evrensel olarak kabul edilen herhangi bir yapay kültür protokolü yoktur. Biyomedikal alanda çalışan bilim insanlarını tatmin etmek için kontrollü laboratuvar koşullarında standart bir zebra balığı kültür yöntemi geliştirilmelidir. Bu tez ile laboratuvar koşullarında zebra balığının yapay kültürü araştırılmıştır. Ek olarak embriyogenez, yumurta çapı ve cinsiyet oranı, incelenmiştir. Çalışmada, erkek ve dişiler için ortalama vücut uzunlukları sırasıyla 3,34 ± 0,40; 2,97 ± 0,3 cm ve ortalama ağırlıklar sırasıyla 0,38 ± 0,14; 0,25 ± 0,27g olarak ölçülmüştür. Yumurtlama kapları ve çakıllar anaçların yumurtlatılması için kullanılmamıştır. Hem erkek hem de dişiler için olgunlaşma aşaması, kuluçkadan 90 gün sonra saptanmıştır. Abdomenleri şişmiş olan erkek ve dişi anaçlar önceden ürettiğimiz stoklardan seçilmiştir. Önce ovaryumlara yapılan baskı ile yumurtalar, sonra erkeklerden süt yumurtalar üzerine alınmıştır. Döllenme kuru yöntemle ile yapay olarak yapılmıştır. Yumurtalar 28±1ºC, 4- 5 günde açılmıştır. Ortalama yumurta çapları ve yumurta verimliliği ölçülmüştür. Embryogenez başlıca yedi aşamada tanımlanmıştır; zigot, bölünme, blastula, gastrula, segmentasyon, fargula ve çıkış aşamalarıdır. Örneklenen 163 balığın cinsiyet oranı 109: 54 (erkek: dişi) idi ve bu fark anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Buna ilaveten, Dişilerin canlı ortalama ağırlıkları erkeklerinkinden daha yüksek (p>0.05) olarak kaydedilmiştir. Bu çalışma sonuçları, cinsiyet oranının erkekler lehine olduğunu ve doğru yapay kültür koşulları ve uygun el ile sağım yönteminde biyomedikal araştırma için gerekli yumurta ve embriyoların kolayca elde edilebileceğini göstermektedir.
Sucul sistemlerde ekolojik okuryazarlığa eko-stem yaklaşım
Çevre sorunlarını etkileyen pek çok etmen olmasına rağmen, önümüzdeki on yılda daha da hızlanması beklenen insan nüfusundaki fazla artış en önemli faktördür. Hızlı nüfus artışı gezegenimizin doğal kaynaklarını azaltmakta ve yaşanabilir ekosistemleri bozmaktadır. Tehlikede olan doğal kaynakların başında su gelmektedir. Türkiye'nin yıllık 450 milyar m3'lük yıllık yağış miktarı vardır. Bunun 69 milyar m3'ü yer altı sularını beslemekte ve sadece 28 milyar m3'ü dünyaya tatlı su kaynağı oluşturmak üzere dönmektedir. Yer altı sularının bir kısmı çatlaklardan sızarak buharlaşmakta ve ziyan olmaktadır. Günümüzde pek çok metot sızıntı sularını depolamak için kullanılmakta, toplanan suyun büyük bir kısmı da depoya ulaşmadan tekrar kaybolabilmektedir. Bu çalışmanın konusu , Payas Çınarlık Platosu'nda (yer: 36° 45'18,4 "N 36° 16'01,8" E) bir sızıntı suyun kullanılabilir hale getirilmesidir. Bu çalışma öğrencilerin Eko-STEM yaklaşım ile katılımı ve Payas Belediyesi imkanları ile gerçekleştirilmiştir. Eko-STEM; bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik disiplinlerinin günlük yaşam problemlerinin çözümünde kullanılırken ekolojinin de hassasiyetle gözetilmesi yaklaşımıdır. Adı geçen sızıntı suları toplama ve yerinde kullanılabilir hale getirmede kullanılan yöntem oldukça olumlu sonuç verdi ve saniyede ortalama 280 ml tatlı su elde edildi. Bu projenin gerçekleşmesi sırasında projeye katılan 159 öğrenciye "ekolojik okuryazarlık" eğitimi verilerek bilinçlendirme yapıldı. Ayrıca sızıntı suyun kazanılması ve çevresinin rehabilitasyonunun planlanması da Eko-STEM yaklaşım ile öğrenciler tarafından yapıldı. Daha yaşanabilir bir dünya için insanları eğitmeli ve önlemler almalıyız. Ekolojik okur yazar bir nesil yetiştirmeye ihtiyacımız var. Bu çalışmaları eğitim faaliyetleri içerisinde ele almak daha etkili olacaktır. AnahtarKelimeler : Ekolojik okuryazarlık, STEM, Eko-STEM yaklaşım , Sızıntı sular, Sürdürülebilirlik SayfaAdedi : 70 Danışman : Prof. Dr. Şükran ÇAKIR ARICA
Denizel makroalg, Ulva intestinalis (Cholorophyta),Ellisolandia elongata (Rhodophyta), Dictyota dichotoma veSargassum vulgare (Pheaophyta)'nin lipit içeriği veantimikrobiyal etkilerinin belirlenmesi
Çalışmada, gelecekte geliştirilecek fonksiyonel ürünler için dört farklı makroalg türüne ait biyokimyasal kompozisyon, antimikrobiyal aktivite, yağ asidi kompozisyonu, besin maddesi bileşenleri ve SEM (Taramalı Elektron Mikroskopu) görüntüleri belirlenmiştir. Makroalg örnekleri kuzeydoğu Akdeniz kıyısında yer alan İskenderun Körfezi'nden toplanmıştır. Analizlerde kahverengi alglerden Sargassum vulgare, Dictyota dichotoma, yeşil alglerden Ulva intestinalis ve kırmızı alglerden Ellisolandia elongata türleri kullanılmıştır. En yüksek protein, lipid ve kül içerikleri sırasıyla, U.intestinalis (%15,77), S.vulgare (%12,21) ve kül içeriğinin E.elongata (%76,75) türlerine ait olduğu belirlenmiştir. En yüksek ve en düşük SFA, MUFA ve PUFA'daki yüzde değişimleri sırasıyla D.dichotoma (%41,48)-E.elongata (%85,85)'ya, E.elongata (belirlenemedi) ve D.dichotoma (%22,67), E.elongata (belirlenemedi) ve S.vulgare (%2,52). En yüksek C, H, N % değerleri E.elongata türünde belirlenmiştir. Sonuç olarak, antimikrobiyal etkinlik testlerinde, U.intestinalis ve E.elongata makroalg türlerinin E.coli ve C.albicans'a karşı etkili olduğu belirlenmiştir.
Hatay ili küçük ölçekli balıkçılığının durumu
Bu çalışma Türkiye'nin Kuzeydoğu Akdeniz sahilinde bulunan Hatay ilinin küçük ölçekli balıkçılığın sosyo-ekonomik yapı ve sorunları sahil ilçeleri olan Samandağ, Arsuz, İskenderun, Payas ve Dörtyol ilçelerinde gerçekleştirilmiştir. Av araçlarının teknik ve fiziksel özellikleri, balıkçıların sosyo-ekonomik özellikleri, balıkçılık faaliyetlerinin ekonomik analizi ve balıkçıların karşılaştıkları sorunlar değerlendirilmiştir Hatay ilinde küçük ölçekli balıkçılık faaliyetinde kullanılan toplam kayıtlı 317 adet tekne bulunmaktadır. Veriler Samandağ, Arsuz, İskenderun, Payas ve Dörtyol kıyı bölgelerinde küçük ölçekli balıkçılık faaliyetinde bulunan 209 balıkçı ile yüz yüze görüşülerek elde edilmiştir. Balıkçılara toplam 42 sorudan oluşan anket soruları sorulmuştur. Küçük ölçekli balıkçılık, özellikle küçük kasabalarda ve düşük sermaye yatırımlarına sahip balıkçılık alanlarında birçok insan için bir gelir kaynağıdır. Küçük ölçekli balıkçılık, bölge halkının sağlıklı beslenmesine de katkıda bulunur. Su ürünleri insan protein gereksinimlerinde önemli bir rol oynar. Kıyı bölgelerinde sürdürülebilir küçük ölçekli bir balıkçılık elde etmek için etkin doğru yönetim ve politikalara ihtiyaç vardır. Balıkçıların daha fazla desteklenmesi gerekmektedir. Kıyı bölgelerinde küçük ölçekli balıkçılar ve aileleri için, azalmakta olan balıkçılık kaynakları ciddi bir risk oluşturmaktadır.
İskenderun körfezinde dağılım gösteren aslan balığı Pterois miles (Bennett, 1828)'in bazı biyoekolojik özellikleri
Bu çalışmada Mart 2018-Nisan 2019 arasında İskenderun Körfezi'nde zıpkın avcılığı ve uzatma ağı ile toplanan 179 adet aslan balığının Pterois miles (Bennett, 1828)'in yaş, büyüme ve beslenme özellikleri araştırılmıştır. 1-6 yaşlar ve 14,5-35,5 cm boylar arasında dağılım gösteren bireylerin eşey oranı erkekler lehine 1:0,67 olarak hesaplanmıştır. Boy-ağırlık ilişkisi dişiler için W = 0,0067L3,2204, erkekler için W = 0,0076L3,1811, tüm bireyler için W = 0,0079L3,1706 olarak hesaplanmıştır. Von Bertalanffy büyüme parametreleri tüm bireyler için L∞=44,6271 cm, K=0,1933 yıl-1, t0=-1,3513 yıl olarak hesaplanmıştır. Gonadosomatik indeks değeri %6,33 ile en yüksek Ağustos ayında tespit edilmiştir. Midelerin %43'ü boş olarak, içeriğe sahip midelerde balıklar, kabuklular, yumuşakça kabukları, deniz bitkisi, resif parçaları tespit edilmiştir.
Vatoz mukusundan elde edilen ekstraktların biyomedikal olarak kullanım potansiyeli
Tez çalışmasında, vatoz epidermal mukusundan elde edilen çeşitli ekstraktların, biyomedikal alanlarda potansiyel kullanımı, bilimsel prensiplere bağlı olarak tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. İskenderun Körfezi'nde hem trol hem de uzatma ağlarıyla yapılan avcılıklarda elde edilen ve ilk yakalandığında oldukça yoğun bir şekilde mukus salgılayan dört vatoz türü Dasyatis marmorata, D. pastinaca, Gymnura altavela ve Raja miraletus tercih edilmiştir. Dört bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümünde, D. marmorata, D. pastinaca, G. altavela ve R. miraletus türlerine ait epidermal mukus örneklerinin Bradford analizi ile toplam protein miktarı, GC/MS analizi ile uçucu bileşikleri ve HPLC analizi ile R. miraletus mukusundaki vitamin E (α-tokoferol) oranı tespit edilmiştir. D. marmorata, D. pastinaca, G. altavela ve R. miraletus epidermal mukuslarındaki toplam protein miktarı sırasıyla 4,61, 4,87, 4,89 ve 3,94 mg/ml olarak bulunmuştur. GC/MS analizi sonucunda, D. marmorata mukusunda bulunan majör bileşikler; 2-İzopropil-5-metil-1-heptanol (%10,04), 2-tert-Butil-4-izopropil-5-metilfenol (%7,95), Dokosan (%7,98) ve Dodekanoik asit (%15,76); D. pastinaca mukusunda bulunan majör bileşikler, Siklooktasiloksan (%11,22), Siklononasiloksan (%14,49), 1H-Purin-6-amin, [(2-florofenil) metil] (%13,4), Siklodekaziloksan (%12,10), Lusenin-2 (%11,37) ve Oktasiloksan (%10,57); G. altavela mukusunda bulunan majör bileşikler, 1-Nonen (%8,13), 2-İzopropil-5-metil-1-heptanol (%12,24), 2-Hidroksi-3-fenil-2H-1-benzopiran (%11,83), Eikosan (%14,25) ve Dodekanoik asit (%21,37) ve R. miraletus mukusunda bulunan majör bileşikler, Tetrakoksametil (%36,08), Siklodekaziloksan (%31,56) ve Oktasiloksan (%32,36) olarak bulunmuştur. HPLC analizi sonucu R. miraletus mukusunda 13,78 µg/ml oranında vitamin E tespit edilmiştir. İkinci bölümde, D. marmorata, D. pastinaca, G. altavela ve R. miraletus epidermal mukus örneklerinin gram negatif (Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae) ve gram pozitif bakteri (Bacillus subtilis ve Enterococcus faecalis) suşlarına karşı antifungal aktivitesi disk difüzyon ve spektrofotometrik broth mikrodilüsyon metotlarıyla ortaya çıkartılmıştır. Disk difüzyon metodu için en güçlü antibakteriyel aktivite, B. subtilis üzerinde 2,90 mm'lik inhibisyon zon çapıyla G. altavela mukusunun asetik asit ekstraktında (GaAA) belirlenmiştir. Spektrofotometrik broth mikrodilüsyon metodu için ise en güçlü antibakteriyel aktivite, K. pneumoniae üzerinde 8,99 µl'lik MİK değeriyle D. marmorata mukusunun asetik asit ekstraktında (DmAA) belirlenmiştir. Üçüncü bölümde, D. marmorata, D. pastinaca, G. altavela ve R. miraletus epidermal mukus örneklerinin mantar (Candida albicans ve Candida parapsilosis) suşlarına karşı antifungal aktivitesi yine disk difüzyon ve spektrofotometrik broth mikrodilüsyon metotlarıyla ortaya çıkartılmıştır. Disk difüzyon metodu için en güçlü antifungal aktivite, C. parapsilosis üzerinde 2,40 mm'lik inhibisyon zon çapıyla yine G. altavela mukusunun asetik asit ekstraktında (GaAA) belirlenmiştir. Spektrofotometrik broth mikrodilüsyon metodu için ise en güçlü antifungal aktivite, C. albicans üzerinde 9,40 µl'lik MİK değeriyle G. altavela mukusunun asetik asit ekstraktında (GaAA) belirlenmiştir. Dördüncü bölümde ise, G. altavela epidermal mukusunun hücre canlılığı testi (MTT analizi) ile akciğer kanseri hücre hattı (A549) üzerindeki antikanserojen aktiviteleri incelenmiştir. Ancak A549 hücre hattı üzerinde herhangi bir antikanserojen aktivite tespit edilememiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar, vatoz epidermal mukusundan elde edilen ekstraktlardaki biyoaktif maddelerin daha detaylı analizlerle karakterize edilip geliştirilerek ilgili alanlarda prototip uygulamalarıyla desteklendiğinde, biyomedikal sektörlerindeki potansiyel iş alanlarında denizel kaynaklı doğal bir ürün olarak ticarileştirilebileceğini göstermiştir. Bu çalışma TÜBİTAK 2211-C Yurtiçi Öncelikli Alanlar Doktora Burs Programı tarafından desteklenmiştir.
Prebiyotik katkılı yemlerin kırmızı benekli alabalıklarda (Salmo trutta macrostigma Dumeril, 1858) büyüme performansı ve bağırsak histolojisi üzerine etkisi
Kırmızı benekli alabalık, yüksek ekonomik değere ve su ürünleri yetiştiriciliğinde çok önemli bir potansiyele sahip alabalık türüdür. Çeşitli nedenlerle doğal ortamında yok olma tehlikesi altındadır. Bu nedenle hem doğal ortamlarda stoklama çalışmaları yapılmış hem de yetiştiricilik potansiyeli araştırılmıştır. Fonksiyonel yem katkı maddeleri olarak prebiyotiklerin büyüme, hayatta kalma, bağışıklık sistemi, bağırsaklarda artan emilim ve bazı balıkların ve kabukluların genel refahını iyileştirme üzerinde birçok yararlı etkiye sahip olduğu bildirilmiştir. Ticari bir prebiyotik olan Grobiyotik®-A yem katkı maddesi olarak bugüne kadar Salmo trutta macrostigma'da değerlendirilmemiştir. Bu, kırmızı benekli alabalık yemlerine Grobiyotik®-A prebiyotik takviyesine yönelik bir ön araştırmadır. Bu çalışmada, Grobiyotik®-A'nın kahverengi alabalığın büyüme performansı, bağırsak yapısı ve vücut kompozisyonu üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, ortalama ağırlığı 0,43 g olan 600 balık kullanıldı. Grobiyotik®-A, artemia ve yem ile balıklara uygulandı. Deneysel diyetlerin 90 günlük beslenmesinin ardından kontrol ve Grobiyotik®-A eklenen gruplar arasında kilo alımı, spesifik büyüme oranı, yaşama oranı ve vücut yapısı üzerinde herhangi bir etki gözlenmedi. Bununla birlikte,% 1,4 Grobiyotik®-A ile beslenen balıkların bağırsak villus uzunluğu, kontrol ve% 2,8 Grobiyotik®-A ilave edilmiş yemlerde önemli ölçüde daha yüksek bulundu. Ayrıca her iki Grobiyotik®-A takviyeli grupta kontrol grubuna göre daha fazla yağ oluşumu gözlenmiştir.
Türkiye'nin Paris İklim Anlaşması dâhilindeki yükümlülükleri ve iklim değişikliğinin bu yükümlülükler üzerindeki etkisi
Kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtların kullanılması, ormansızlaşma, yanlış arazi kullanımı ve sanayi atıkları ile atmosfere salınan sera gazlarının atmosferdeki birikimleri, Sanayi Devrimi'nden beri hızla artmakta ve çevre kirliliğine neden olmaktadır. Bu artış yirmi birinci yüzyılda küresel ısınma ve iklim değişikliği sorununu ortaya çıkarmıştır. Bu sorunlara neden olan sera gazı emisyonlarının daha çok insan faaliyetlerinden kaynaklandığı ve bununla birlikte sanayi, tarım, hayvancılık, enerji gibi sektörlerin de neden olduğu bilinmektedir. Küresel ısınma ve iklim değişikliğine ilişkin uluslararası alanda birçok anlaşma ve müzakereler yapılarak bu probleme yönelik çözüm arayışlarına gidilmiştir. Bu çözüm arayışlarından Paris Anlaşması ile yerküre sıcaklığının 1,5 ºC ile sınırlandırılması hedeflenmektedir. Türkiye'nin yapılan iklim anlaşması ile katkı belgesinde vermiş olduğu %21'lik azaltım taahhüdünü 2030 yılına kadar yerine getirerek, 2 ºC'lik sıcaklık hedefine ulaşması gerekmektedir. Tez kapsamında iklim değişikliği sorunu, etkileri, uluslararası, ulusal ve yerel ölçekte iklim değişikliği azaltım politika ve stratejileri, vb. konularda inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. 1990-2018 yılları arasında Türkiye İstatistik Kurumu'nun Çevre ve Enerji istatistiklerinden salınan sera gazları emisyon verileri ve ERA5 Reanalysis'den alınan sıcaklık verileri ile regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda, karbondioksit (CO2), metan (CH4), nitröz oksit (N2O) ve F gazının sıcaklığı artırdığı sonucuna varılmıştır. IPCC'nin belirlediği sera gazı emisyonu olasılıklarını temsil eden RCP 2.6 ve RCP 4.5 senaryolarını kullanarak 2019-2050 yılları arasındaki Potsdam Enstitüsü'nden alınan küresel sera gazı emisyon verileri ile CORDEX'ten alınan aynı senaryolar dâhilinde ve aynı yıllar arasındaki Türkiye sıcaklık verileri ile de regresyon analizi yapılmıştır. Bağımsız değişkenlerimiz olan sera gazlarının, bağımlı değişkenimiz sıcaklığa nasıl etki ettiği ve 21. Taraflar Konferansı'nda (COP21) yapılan 2015 Paris Anlaşması doğrultusunda Türkiye'nin sunduğu taahhütler ve uygulanabilirliği tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler:İklim değişikliği, Paris Anlaşması, yenilenebilir enerji, sera gazları, COP21, RCP 2.6, RCP 4.5
Farfantepenaeus aztecus (Ives, 1891)'un yumurtlatılması ve farklı tuzluluk koşullarında postlarval aşamaya kadar yetiştiriciliği
Bu tez çalışmasında, beş farklı tuzluluk düzeyinin (‰ 25, 30, 35, 40, 45) kahverengi karides, Farfantepenaeus aztecus larvalarının Naupli5 (N5) aşamasından Postlarva1 aşamasına kadar hayatta kalma ve gelişimi üzerine etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla N5 aşamasına ulaşmış 50 adet larva 2 litre kapasiteli yuvarlak, düztabanlı balonlara stoklanmış ve her muamele grubu 5 tekerrürlü olacak şekilde 27,6±0,4°C su sıcaklığında PL1 aşamasına kadar kültüre alınmıştır. Araştırma sonunda N5 aşamasından Protozoea1 aşamasına kadar en iyi yaşama oranı ‰35 tuzluluk düzeyinde % 44,00±23,15 olarak elde edilirken en düşük yaşama oranı ‰25 tuzluluk düzeyinde %14,00±4,89 olarak elde edilmiştir (P<0,05). Aynı şekilde Mysis1 evresinden PL1 aşamasına kadarki en yüksek yaşama oranı ‰35 tuzluluk düzeyinde %24,40±19,51olarak elde edilmiştir. PL1 aşamasında diğer gruplardan elde edilen en iyi yaşama oranları ise sırasıyla ‰30 salinite düzeyinde %23,20±18,14 ve ‰40 tuzluluk seviyesinde % 16,80 ± 6,72 şeklinde elde edilmiştir. ‰25 ve ‰45 tuzluluk düzeylerinde PL aşamaya ulaşma oranı istatistiki olarak diğer gruplardan farklı bulunmuştur (P<0,05). Bu çalışmanın sonuçlarıyla ilk kez, Atlantik kökenli bir karides türü olan, Akdeniz'e daha sonra yerleşerek popülasyonlar oluşturan, Kuzeydoğu Akdeniz'den IV. gonad evresinde elde edilen ve N5 aşamasından PL1 aşamasına kadar farklı tuzluluk düzeylerinde kültüre alınan kahverengi karidesin larvaları için optimum tuzluluk düzeyinin ‰30-40 tuzluluk aralığında olduğu gösterilmiştir.
Farfantepenaeus aztecus (Ives, 1891)'un yumurtlatılması, farklı tuzluluk ve sıcaklık koşullarında yumurtaların inkübasyonu
Bu tez çalışması kahverengi karides, Farfantepenaeus aztecus yumurtalarının açılma oranı, açılma süresi ve larval aktivitesi üzerine tuzluluk ve su sıcaklığının etkilerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla IV. gonad aşamasında doğadan yakalanan F. aztecus aynı gece laboratuvar koşullarında yumurtlatılmıştır. Yumurtaların döllülük oranı mikroskop altında belirlendikten sonra, yumurtalar üç farklı tuzluluk (‰ 30, 35 ve 40) ve üç farklı su sıcaklığından (24, 28 ve 32 °C) dokuz kombinasyon oluşturulmuş ve 3 tekerrürlü, 50 adet/L olacak şekilde 2 Litre kapasiteli yuvarlak cam kavanozlara stoklanmıştır. Tüm su sıcaklığı ve tuzluluğu kombinasyonlarında yumurtaların açılmış olduğu belirlenmesine rağmen, tuzluluk, sıcaklık ve her ikisinin birlikte elde edilen nauplii, açılma süresi ve larval aktivite üzerinde önemli etkileri olduğu belirlenmiştir (P<0,05). Yalnızca tuzluluk kriteri göz önüne alındığında en iyi açılma oranı (48,44%) ‰35 salinite düzeyinde, en düşük açılma oranı ise (%34,77) ‰30 salinite düzeyinde gerçekleşmiştir (P<0,05). Araştırma sonunda en iyi açılma oranlarının %52,22 oranı ile 28 °C'de ve %48,33 ile 32 °C de gerçekleştiği bulunmuştur. Yumurtaların açılma süresi su sıcaklığındaki artışla azalmış ve bu sürenin test edilen su sıcaklıklarında 11saat 40 dakika ile 17 saat 10 dakika aralığında değiştiği belirlenmiştir. Larval aktivitenin 28 °C ve ‰35- 40 salinite düzeylerinde en iyi olduğu, 24 °C de tüm tuzluluk düzeylerinde iyi olmadığı belirlenmiştir. Araştırma sonunda Kuzeydoğu Akdeniz'den yakalanan ve yumurtlatılan F. aztecus 'un yumurta inkübasyonunda 28 - 32 °C su sıcaklığı ve Kuzeydoğu Akdeniz'in tuzluluğundan (‰38-39) bir parça düşük tuzluluğa sahip deniz suyunun naupli üretimi için optimal olduğu önerilebilir.
İskenderun Körfezi'nde bulunan aslan balıklarının (Pterois miles ve Pterois volitans) mide içeriklerinin incelenmesi
2019-2020 yılları arasında İskenderun Körfezi'nde yürütülen bu çalışmada aslan balığı örnekleri uzatma ağı, trol balıkçılığı yapan ticari balıkçılar ve dalış yoluyla zıpkınla elde edilmiştir. Elde edilen 96 adet P.miles örneği 14,5-32,0 cm boy değerleri arasında (ortalama 23,37 cm), 118 adet P.volitans örneği 13,0-31,5 cm boy değerleri arasında (ortalama 20,56 cm) arasında dağılım göstermiştir. P. volitans ve P. miles'in midelerinde bulunan başlıca prey grupları balık ve kabuklular olarak belirlenmiştir. P. miles'in mide içeriklerinde tespit edilen türler ve canlı grupları Chloropthalmus agassizi, Uranoscopus scaber, Helicolenus dactylopterius ve Serranidae, Sparidae, Scorpaenidae üyeleri P. volitans'ın midesinin içeriği olarak tespit edilmiştir. Benzer şekilde Chloroptalmus agassizi de P. miles mide içeriğinde tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmada 4 P. miles bireyinin midesinde yavru aslan balığı ve aslan balığı vücut parçaları (sırt yüzgeci ve dikenler) bulunmuştur. Bununla birlikte nadiren resif parçaları, su bitkisi kalıntıları, yumuşakça kabuğu parçaları ve yengeç parçaları her iki tür için midelerin içeriğinde bulunmuştur. Çalışmada besin örtüşmesinin göstergesi olan Prey Similarity Index %83,2 olarak bulunmuştur. Ayrıca P. volitans'ın diyet genişliği değeri (diet breadth, B) (2,36) P. miles'ın diyet genişliği değerinden (2,56) daha düşük olduğu hesaplanmıştır.
Bazı denizel biyomateryallerin eldesi ve biyosorbent olarak kullanılması
Bu çalışmada, istilacı denizkestanesi Diadema setosum' dan kolajen ve kahverengi makro alg Sargassum vulgare türünden aljinat elde edilmiştir. Elde edilen aljinat ile kolajen, aljinat ve farklı oranlarda AK1 (2:1) ve AK2 (3:1) boncukları hazırlanmıştır. Elde edilen bu biyomalzemeler ile sucul ekosistemde yaşayan canlılar ve insan sağlığı için toksik olan Pb (II) giderimi hedeflenmiştir. Giderim çalışmalarında, biysorban mekanizmasını etkileyen biyosorban dozajı, pH, temas süresi ve başlangıç çözeltilerinin biyosorpsiyon verimine etkileri incelenmiştir. Biyosorbent miktarının etkisinin belirlenmesi içi yapılan çalışmada, Pb (II) biyosorpsiyon verimi 0,75 g biyosorbent dozajında ise sırasıyla %92,64, %87,08 ve %88,68 ile en yüksek biyosorpsiyon verimine ulaşmıştır. pH 3, 4 ve 5 değerlikte giderim verimleri sırasıyla Aljnat; %67,92, %71,16 ve %76,52, AK1; %53,48, %48,96 ve % 48,52 ve AK2; %61,08, %55,52 ve %58,44 belirlenmiştir. Aljinat boncuklarında süre arttıkça parçalanma gözlenmiştir. AK1 boncuklarında parçalanma gözlenmemesinin yanı sıra, süre arttıkça AK1 boncuklarının boyutlarında büyüme (şişme) gözlenmiş, 360. dakikaya kadar Pb (II) giderimi devam etmiştir. Aljinat boncuklarında yapısal olarak parçalanmalar görülmüş, boyut ve şekil olarak da değişim tespit edilmiştir. AK1 boncuğundaki giderim 100, 200 ve 300 ppm için sırasıyla 2,44 ppm, 6,96 ppm ve 24,96 ppm tespit edilmiş, %96,2, %96,52 ve %91,68 giderim sağlanmıştır. Bu deney aşamasında da diğer deney aşamalarında olduğu gibi en az deformasyona uğrayan biyosorbentin AK1 boncukları olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle AK1 biyomalzemesinin asidik koşullarda Pb (II) içeren atık sulardan, Pb (II) uzaklaştırılması için potansiyel biyosorbent adayı olabilecek nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu denizkestanesinin kabuk ve dikenlerinden kitin ve kitosan elde edilerek karakterizasyonları yapılmış, bu istilacı denizkestanesinin çeşitli alanlara entegre edilerek alternatif biyomateryal malzemeleri üretilmesi ile ekonomiye kazandırılması amaçlanmıştır. Böylece insan gıdası olarak tüketilmeyen ve ekonomik öneme sahip olmayan bu istilacı denizkestanesinin iç organlarından kolajen elde etmenin yanı sıra, kabuk ve dikenlerinden de faydalı biyomateryaller elde edilmiştir. Bir bütün olarak, farklı alanlarda kullanılabilecek farklı biyomalzemeler elde edilse de komple bir canlının farklı yöntemlerle işlenerek, neredeyse hiçbir atık olmaksızın biyomalzeme üretiminde kullanılması söz konusu olmuş ve böylece elde edilen bu farklı biyomalzemelerin ekonomiye kazandırılması olasılığı ortaya konmuştur. Bu durum hem ülke ekonomisine gelir sağlarken, farklı iş kollarının ileride oluşmasına olanak sağlayacağı gibi, ekolojik olarakda denizkestanesinin endemik türler üzerinde oluşturduğu baskının da kontrol altına alınmasını sağlayacaktır. Bu çalışma Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK 2211-C Yurtiçi Öncelikli Alanlar Doktora Burs Programı), Yükseköğretim Kurulu (100/2000 YÖK Doktora Bursu Programı) ve İskenderun Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (2021LTP-03) tarafından desteklenmiştir.
İskenderun ve Mersin körfezlerinden avlananhas kefal (Mugil cephalus) ve levrek (Dicentrarchus labrax)'te mikroplastik miktarı ve bisfenol a birikimi
Plastik atıklar denizel ekosistemlere ulaşarak, bu ortamlarda bulunan canlıları ve dolaylı olarak tüm ekosistemi olumsuz etkilemektedir. Bu olumsuz etkilerin başında atık plastiklerin parçalanarak mikroplastiklere dönüşmesi ve plastik bileşiminde bulunan katkı maddelerinin doğada çözünmesi gelmektedir. Plastik atıkların içerdiği katkı maddelerinden biri de endokrin bozucu ve kanserojen olduğu bilinen Bisfenol-A (BFA)'dır. Bu çalışma ile önemli miktarda plastik atık yüküne maruz kalan İskenderun ve Mersin körfezlerinde bulunan Asi, Deliçay, Ceyhan ve Seyhan nehirlerinin denize döküldüğü bölgelerin yakınlarından, yaz (Ağustos) ve kış (Şubat) mevsimlerinde örneklenen has kefal (Mugil cephalus) ve levrek (Dicentrarchus labrax) bireylerindeki mikroplastik varlığı ve BFA düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır. Örneklenen kefal ve levreklerin %88'inde mikroplastiğe rastlanılmış olup, toplamda 1340 adet mikroplastik tespit edilmiştir. Baskın mikroplastik tipinin fiber (%87), baskın rengin ise siyah (%35) olduğu gözlemlenmiştir. En düşük mikroplastik miktarının II (Dörtyol) no'lu istasyondan örneklenen balıklarda toplam 116 adet, en yüksek ise I (Samandağ) no'lu istasyondan örneklenen balıklarda toplam 576 adet olduğu tespit edilmiştir. Türlere göre tespit edilen mikroplastik miktarı ise; kefalde 1057 adet (%78) ve levrekte 283 adet (%21) olarak belirlenmiştir. Örneklenen balıklardaki BFA birikim düzeylerinin; kefallerin kas dokusunda 0,057±0,045 ng/g ile 1,076±0,151 ng/g aralığında, karaciğer dokusunda 0,056±0,440 ng/g ile 1,008±0,556 ng/g aralığında, levreklerin kas dokusunda 0,154±0,048 ng/g ile 0,961±0,469 ng/g aralığında, karaciğer dokusunda ise 0,056±0,440 ng/g ile 0,787±0,431 ng/g aralığında olduğu tespit edilmiştir. Her iki balık türünde de en düşük BFA birikimi I no'lu istasyon (Samandağ)'dan, en yüksek ise IV no'lu istasyon (Mersin)'dan örneklenen balıklarda saptanmıştır.
Ege Denizi'ndeki sinarit (Dentex dentex) ve sivriburun karagöz (Diplodus puntazzo) balıklarının doğal ve kültür popülasyonları arasındaki genetik etkileşim ve varyasyonların moleküler markırlarla belirlenmesi ve gelecekteki durum tahmini
Küresel ısınmanın olumsuz etkileri ile birlikte, dünya nüfusundaki hızlı artış karşısında insanların ihtiyaç duyduğu hayvansal protein ihtiyacının karşılanabilmesi için su ürünleri yetiştiriciliğinin tüm Dünya'da üretim alanı ve kapasitesinin artması beklenmektedir. Ancak kaçınılmaz olarak bu artışın doğal ekosistem üzerinde etkileri olacaktır. Bu etkilerden biride doğal ortamda bulunan ve genetik olarak daha fazla heterozigot yapıda olan bireyler ile çeşitli nedenlerden dolayı yetiştiricilik ortamlarından doğal ortama kaçan ve genetik olarak daha çok homozigot yapıda olan aynı türün bireyleri arasındaki döllenmeden kaynaklanan genetik çeşitliliğin azalması riskidir. Mümkün mertebede ekolojik olarak sürdürülebilir üretimin sağlanabilmesi için bu ilişkilerin anlaşılması önemlidir. Sinarit (Dentex dentex) ve Sivriburun karagöz (Diplodus puntazzo) Türkiye'nin Ege ve Batı Akdeniz bölgelerinde yetiştiriciliği yapılan balık türleridir. Bu çalışma ile bu iki türün doğal ve kültür popülasyonları arasındaki genetik etkileşim ve varyasyonların moleküler markırlar ile belirlenmesi ve gelecekteki durum tahmini yapılması amaçlanmıştır. Balık materyalleri için Ege Denizi ve Batı Akdeniz'de Karaburun, Çeşme, Kuşadası, Güllük, Bodrum, Çanakkale ve Antalya olmak üzere 7 farklı lokasyon belirlenmiştir. Kültür ve doğal olmak üzere Sinarit balığından toplam 53 örnek, Sivriburun karagöz balığından 58 adet örnek incelenmiştir. Sinarit türünde Ct ve Tm değerleri açısından gruplar arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır (p>0,05). Buna karşın, Sivriburun karagöz türünde, bireylerin alındığı bölgeleri temsil eden gruplar arasında Ct değerleri açısından istatistik olarak çok önemli fark bulunmuştur (p<0,05). Elde edilen HRM profilleri Sinarit türünde 2 farklı grupta toplamıştır. Sivriburun karagöz türünde ise HRM profilleri, 4 farklı grup toplanmıştır. Sinarit türüne ait toplam 53 bireyde toplam haplotip sayısı h= 26 olarak belirlenmiş, toplam ortalama haplotip çeşitliliği Hd= 0,7632 olduğu tespit edilmiştir. Toplam belirlenen haplotiplerin 22'si istasyonlardan temin edilen ve çalışmayı oluşturan bireylerde sadece bir hayvanda bulunduğu tespit edilmiştir. Sivriburun Karagöz türüne ait toplam 58 bireyde toplam haplotip sayısı h= 45 olarak belirlenmiş, toplam ortalama haplotip çeşitliliği Hd= 0,9816 olduğu tespit edilmiştir. Sinarit popülasyonunda nükleotid çeşitlilik (π) verilerine bakıldığında ortalama nükleotid çeşitliliği: 0,004423 olarak belirlenmiştir. En yüksek değer "Karaburun kültür" π= 0,00967(+0,00122) ve en düşük değer ise π=0,00140 (+0,00074) ile "Karaburun doğal" popülasyonunda gözlenmiştir. Sivriburun Karagöz popülasyonunda nükleotid çeşitlilik (π) verilerine bakıldığında ortalama nükleotid çeşitliliği: 0,0103 olarak belirlenmiştir. En yüksek değer "Çeşme doğal" π= 0,01935 ve en düşük değer ise π= 0,00771 ile "Kuşadası doğal" popülasyonunda gözlenmiştir. Sinarit türünde incelenen toplam nükleotid sayısı 477 bç'tir. Nükleotid dağılımı sırayla, T: %30,7; C: %28,6; A: %23,9; G: %16,8 olarak tespit edilmiştir. Sinarit örnekleri için toplam transisyon/transversiyon eğilimi (bias) R= 0,70 olarak hesaplanmıştır. Sivriburun karagöz türünde incelenen toplam nükleotid sayısı 465 bç'tir. Nükleotid dağılımı sırayla T: %31,6; C: %27,3; A: %25,0; G: %16,1 olarak tespit edilmiştir. Sivriburun karagöz örnekleri için toplam transisyon/transversiyon eğilimi (bias) R= 1,419 olarak hesaplanmıştır. Değerlerin kabul edilir sınırlar içerisinde olduğu görülmektedir. Sinarit türüne ait istasyonlardan "Karaburun kültür" ile "Güllük doğal" arasında en yakın genetik uzaklık 0,00080 olarak tespit edilmiştir. Sivriburun Karagöz türüne ait istasyonlardan "Karaburun doğal" ile "Güllük doğal" ve "Bodrum doğal" sırayla en yakın genetik uzaklık; 0,000106; 0,00060 olarak tespit edilmiştir. Bu durum istasyonlarda bulunan popülasyonların benzerlik oranı yüksek olmasından kaynaklanabildiğinin göstergesidir. Sinarit türüne ait 53 birey ile kontrol amacıyla evrensel gen havuzundan alınan levrek türüne ait (JQ623929.2) dizi ile DNA dizileme sonuçlarını içeren neighbor joining ağacı 7 gruptan oluşmuştur. Sivriburun Karagöz türüne ait 58 birey ile kontrol amacıyla evrensel gen havuzundan alınan levrek türüne ait (KP975556.1) dizisinin de bulunduğu DNA dizileme sonuçlarını içeren neighbor joining ağacı 4 gruptan oluşmuştur. Sinarit türüne ait veriler ile Sivriburun Karagöz türüne ait, Tajima'nın D değeri ve Fu'nun Fs testlerinde, tüm popülasyonların değerleri negatif ve toplam değerler negatif olduğu ve bu nedenle istatistiksel olarak çoğunlukla anlamsız bulunmuştur. Sinarit türüne ait kültür ve doğal örnekler arasında modellemeye göre, genetik etkileşim süresi t = 2,1584 yıl olarak tahmin edilmiştir. Sivriburun Karagöz türüne ait kültür ve doğal örnekler arasında modellemeye göre, genetik etkileşim süresi t = 5,1367 yıl olarak tahmin edilmiştir. Sonuç olarak, incelen Sinarit ve Sivriburun Karagöz örneklerinde kültür ile doğal istasyonlar arasında farklı düzeylerde de olsa, genetik açısından bir etkileşimin olduğu belirlenmiştir. Coğrafik koşulların, çalışma alanı için popülasyonların göçü açısından zorlu koşullara sahip olmaması bir etken olduğu düşünülmektedir. Belirli varsayımlar altında yapılan modelleme ile Sinarit ve Sivriburun karagöz türleri için, kültür ve doğal balıklar arasında genetik farklılığın 40 yıl içerisinde çok azalacağı öngörülmektedir. Doğal ortamdaki genetik çeşitliliğin korunması için, üretim tesislerin kalbi niteliğinde olan kuluçkahanelerde, damızlık yönetiminde sahip olunan gen havuzlarını oluşturan anaçlar belirli periyodlarda yenilenmeleri ve değişik popülasyonlardan anaç seçimlerinin bir program çerçevesinde yapılmalıdır. Bunun yanında kafeslerden kaçışın en aza indirilmesi için, üretim ekosistemi içinde bütünleşik olarak yapay zekâ, sensörler ve nesnelerin interneti gibi yenilikçi teknolojilerin de kullanılması önerilmektedir. Bunların sağlanabilmesi için doğal stokların korunmasını önceleyen bir yetiştiricilik politikasını oluşturmaya ihtiyaç vardır. Özel ölçekte ise, tür ve/veya bölgeye özgü bir ERP (Kurumsal Kaynak Planlama) modeli oluşturulabilir.
Nikotinin zebra balığı (Danio rerio)'nda büyüme, yaşama oranı, iskelet sistemi ve iç organlar üzerine etkileri: Histopatolojik ve immünohistokimyasal bir çalışma
Nikotin dünyadaki en güçlü toksinlerden biri olmasına rağmen, replasman tedavisi olarak kullanılmakta ve hastalara diş eti, dermal bant, pastil ve inhaler yoluyla verilmektedir. Zebra balıkları mükemmel model organizmalardır ve biyomedikal, genetik kaynaklı insan hastalıklarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tezin amacı, nikotinin zebra balığı larva ve erginlerinde, iskelet sistemi, büyüme performansı, yaşama oranı ve iç organları üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Hücresel ve moleküler düzeyde nikotinin negatif etkilerini belirlemek amacıyla, histoloji ve immunohistokimyasal boyama yöntemleri kullanılmıştır. İnsanlarda olduğu gibi, hücre bölünmesi belirteci Kiel 67 (mki-67) ve tümör baskılayıcı protein (TP53) zebra balıklarında yüksek düzeyde korunmuştur. Bu nedenle, mki-67ve TP53 antikor olarak seçilmiştir. Yumurtadan yeni çıkan dört yüz seksen (480) larva dört deney grubuna ayrılmıştır. Gruplar Kontrol (C, 0 mg·L–1), N1 (N1, 5 mg·L–1), N2 (N2, 10 mg·L–1) ve N3 (N3, 20 mg·L–1) olacak şekilde nikotin içermektedir. Sonuçlar, nikotinin zebra balığının büyümesi ve yaşama oranı üzerine öldürücü bir etkisi olduğunu göstermiştir. Nikotine maruz bırakılan deney gruplarının, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında daha düşük canlı ağırlığa ve boya sahip olduğu ve farkın istatistiksel olarak önemli bulunduğu belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan dozlardan 20 mg·L-1 nikotin, büyüme ve yaşama oranı üzerinde en olumsuz etkiye sahip olmuştur. Morfolojik incelemeler, bütün nikotin uygulanmış grupların iç organlarında kontrol grubu ile kıyaslandığında kanama olduğunu göstermiştir. Kanamanın kaslarda, karaciğerde, böbrekte, yüzme kesesinde ve bağırsakta, artan nikotin dozuna bağlı olarak kanama riskinin arttığnı göstermiştir. Ayrıca nikotinin histopatolojik etkileri, kaslarda, karaciğer, bağırsak ve gonadlarda tespit edilmiştir. Bütün iç organlarda, mononükleer hücreler, kofullaşma ve ölü hücreler tespit edilmiştir. Nikotinin en ölümcül etkileri, en yüksek dozda uygulandığı 20 mg·L–1 grubunda kaydedilmiştir. Moleküler düzeyde karaciğer, böbrekler, kas, bağırsak ve gonad hücreleri mki-67 pozitif boyanmıştır. Karaciğer ve böbrek tüm dozajlarda P53 pozitif boyanmışken, gonadlar ve bağırsak yalnızca en yüksek dozajda pozitif boyanmıştır. Kaslarda ise boyanma gözükmemiştir. Nikotinin iskelet sistemini, vücut rengini, balığın büyümesini ve yaşama oranını olumsuz yönde etkileyebildiği gösterilmiştir. Hücresel ve moleküler düzeyde, nikotin dozuna bağlı olarak tüm iç organlarda ölümcül etkiler tespit edilmiştir. Bu nedenle nikotin replasman tedavisinde kullanılırken dikkatli olunması gerektiği önerilmiştir.
Kaş Limanağzı bölgesinde deniz çayırı (Posidonia oceanica)'nın restorasyonu
Tez çalışmasında, Antalya'nın Kaş ilçesine bağlı Limanağzı bölgesinde, 2009 yılına kadar Posidonia oceanica deniz çayırlarının bulunduğu ancak bir uçak enkazı batırılması olayından sonra bir daha bu deniz çayırlarının görülmediği noktalarda restorasyon gerçekleştirilmiştir. Bölgeye yaklaşık 300 m mesafedeki başka bir donör bölgeden toplanan sürgünler, Limanağzı bölgesine optimal koşullarda getirilerek aynı gün kıyıya 20-35 m arası mesafede 5-25 m derinlik bandındaki 2 farklı istasyona nakilleri yapılmıştır. Nakil alanlarına veri kaydediciler yerleştirilerek bölgedeki suyun sıcaklık, pH, tuzluluk ve iletkenlik gibi fiziksel parametreleri düzenli olarak kaydedilmiştir. Ayrıca, restorasyon alanındaki her iki istasyonda P. oceanica'nın sağlığı, büyümesi, alandaki biyoçeşitlilik durumu SCUBA dalışlarıyla yerinde takip edilmiştir. 8 aylık bir takibin sonucunda 1. (5 m) ve 2. (10 m) istasyonda kaydedilen fizikokimyasal parametreler birbirine yakın değerlerde gözlemlenmiştir. 2. istasyondaki yaprakların boyları 8 ayın sonunda kayda değer derecede gelişme göstermiş ve rizomlar zemine sıkıca bağlanmıştır. Alandaki biyoçeşitlilik durumu her iki istasyonda da 9 aylık bir izleme ile takip edilmiş ve bu süre zarfında 8 tanesi balık (teleost) (Chromis chromis, Parupeneus forsskali, Siganus luridus, Siganus rivulatus, Sparisoma cretense, Stephanolepis diaspros, Torquigener flavimaculosus ve Xyrichtys novacula) ve 1'er tanesi deniz tavşanı (nudibranş) (Flabellina affinis), deniz hıyarı (ekinoderm) (Synaptula reciprocans) ve deniz tulumu (tunikat) (Halocynthia papillosa) olmak üzere 11 farklı tür tespit edilmiştir. 9 ayın sonunda 1. ve 2. istasyonlarda sayısal olarak en fazla gözlemlenmiş türler sırasıyla P. forsskali (77 adet) ve S. rivulatus (224 adet) olmuştur. Bu tez çalışmasından elde edilen sonuçlar, doğal ve antropojenik baskılara karşı son derece hassas ve savunmasız ekosistemler olan P. oceanica çayırlarının Akdeniz'deki azalan popülasyonları için, karşı hamle olarak restorasyon çalışmalarıyla başarılı bir şekilde telafi edilebilecek olmasının ekolojik ve ekonomik olarak önemi ortaya koyulmuştur. Anahtar Kelimeler : Deniz çayırı, Posidonia oceanica, restorasyon, Türkiye, Akdeniz Sayfa Adedi : 35 Danışman : Prof. Dr. Cemal TURAN
İskenderun körfezi karides ve dil balığı uzatma ağ balıkçılığının genel durumu
İskenderun Körfezi'nde 2023-2024 yılları arasında yürütülen bu çalışma, küçük ölçekli fanyalı uzatma ağı balıkçılığının yapısal özelliklerini, av kompozisyonunu, kullanılan ekipman miktarını ve ekonomik sürdürülebilirliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, bölgede aktif olarak faaliyet gösteren yaklaşık 50 tekneden örnekleme yoluyla seçilen 15 tekneye ait veriler anketler ve saha gözlemleriyle toplanmıştır. Balıkçı barınakları bazında kullanılan karides ve dil ağı parça sayıları belirlenmiş, mürettebat sayıları, tekne büyüklükleri ve yıllık av miktarları gibi teknik ve sosyo-ekonomik veriler analiz edilmiştir. Analizlerde, karides ağı parça sayılarının balıkçı barınakları arasında anlamlı bir fark göstermediği, dolayısıyla bu avcılık tipinin körfez geneline homojen şekilde yayıldığı belirlenmiştir (p>0,05). Buna karşın, dil ağı parça sayılarında barınaklar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar gözlenmiştir (p<0,05). Özellikle Karataş barınağında dil ağı kullanımının yüksek olduğu saptanmıştır. Bu durum, dil balığı avcılığının bazı bölgelere yoğunlaştığını ve farklı teknik yoğunlukların bulunduğunu ortaya koymaktadır. Ortalama karides ağı parça sayısı yaklaşık 30, dil ağı ise 47 olarak hesaplanmıştır. Toplamda örneklene 2.836 kg olarak kaydedilen karides avının tür kompozisyonunda en yüksek payı Farfantepenaeus aztecus oluşturmuş, bu türü Penaeus semisulcatus ve diğerleri takip etmiştir. Çalışmada ayrıca, balıkçıların yıllık karides toplam av miktarını ortalama 5,2 ton olarak beyan ettiği, ancak fiili ölçümlerde bu değerin oldukça altında kaldığı gözlenmiştir. Bu fark, stoklardaki azalmayı ve balıkçıların geçmiş deneyimlerine dayalı tahminlerinin güncel durumu tam olarak yansıtmadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, küçük ölçekli balıkçılığın ekonomik sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyen önemli bir soruna işaret etmektedir. Bölgedeki balıkçıların karşılaştığı en önemli zorluklardan biri, ithal karides ürünlerinin iç pazarda oluşturduğu fiyat baskısıdır. Balıkçılar, yerli avladıkları karidesin piyasa fiyatının düşük olması nedeniyle maliyetlerini karşılamakta zorlandıklarını ifade etmişlerdir. Özellikle dondurulmuş ithal karidesin yaygınlığı, yerli üreticilerin rekabet gücünü azaltmakta ve avcılığın ekonomik cazibesini düşürmektedir. Sonuç olarak, İskenderun Körfezi'nde fanyalı uzatma ağıyla yapılan karides ve dil balığı avcılığı, teknik olarak yaygın kullanılan bir yöntem olsa da biyolojik ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından riskler barındırmaktadır. Dil balıkçılığında erken yaşta bireylerin avlanması ve karides balıkçılığında düşük ürün fiyatları gibi sorunlar, yönetimsel müdahaleleri zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, bölgedeki mevcut durumu güncel verilerle ortaya koymakta ve kaynakların korunması, balıkçıların gelir güvencesinin sağlanması açısından bütüncül politikaların gerekliliğini vurgulamaktadır.
İzmir Körfezi'nde Besin Zincirinin Bazı Halkalarında Organik Kurşun Bileşiklerinin Araştırılması
İzmir Körfezi'nde besin zincirini temsil edecek şekilde 4 mevsim örneklenen yüzey suyu fitoplanktonu, dip suyu fitoplanktonu, zooplankton, midye (Mytilus galloprovincialis), çipura (Sparus aurata), kefal (Mugil cephalus), gopez (Boops boops) ve istavrit (Trachurus trachurus) türlerinin organik kurşun bileşikleri (TEL, TEL+, TML+, DEL++, DML++) ve inorganik kurşun (Pb+2) konsantrasyonları GC-MS ile ölçülmüştür. Doktora tezinin amaçlarından biri olan organik kurşun bileşiklerinin analizinde tecrübe kazanılması gerçekleşmiştir. Yapılan ölçümler sonucunda her istasyonda, her mevsimde organokurşun bileşikleri bulunmuştur. Bileşiklerin konsantrasyon aralığı canlı türüne ve ölçülen analitin türüne göre farklılık göstermektedir. Zooplanktonda ölçülen analitler TEL< DML++< TEL+< TML+< DEL++< Pb+2; yüzey suyu fitoplanktonda ölçülen analitler TEL< DML++< TML+< TEL+< DEL++< Pb+2; dip suyu fitoplanktonda ölçülen analitler TEL< DML++< TML+< TEL+< DEL++< Pb+2 büyüklüğünde tespit edilmiştir TEL< DML++< TEL+< TML+< DEL++< Pb+2 midye konsantrasyonlarıdır; çipura balığında yapılan ölçümler sonucu TEL< DML++< TEL+< TML+< DEL++< Pb+2 sıralaması bulunmuştur. Kefal balığında ise ölçülen analitlerin ortalama konsantrasyonları TELAnahtar Kelime: Akdeniz bölgesi = Mediterranean region
Karabalık (clarias gariepinus) spermasının farklı pH'larda kısa süreli saklanması
Bu çalışmanın amacı, spermanın kısa süreli muhafazasında farklı pH derecelerinde spermatozoon motilitelerinin korunup korunmayacağının tespit edilmesidir. Kısa süreli soğutma yöntemi spermanın saklanması ve kullanılması amacıyla birçok canlı türünde uygulanmaktadır. Su ürünlerinde son yıllarda kullanımı artan bir yöntemdir. Spermanın soğuk muhafazası, soğutulacak spermanın önce koruyucu maddelerle bir araya getirilerek dengelenmesi, sonra belirli bir hızla soğutulması ve gelişimlerine izin verecek fizyolojik solüsyonlar içerisine alınması esasına dayanır. Bütün bu işlemler yapılırken; hücre hasarı minimal olmalıdır, hücrenin yapısal bütünlüğü ve fonksiyonel özellikleri korunmalıdır (Holt,2000). Balık kültüründe spermanın soğuk olarak saklanmasının birçok faydası bulunmaktadır. İstenen karakterler elde etme, istenen karakterlerde seleksiyon yaparak bir örneklik oluşturmak, hibrid yavru elde etme, enfeksiyonların yayılma riskini azaltma gibi avantajlara sahiptir. Tarım ve hayvancılık, gıda maddeleri ihtiyaçlarını karşılayan, bu yüzden de yaşamı doğrudan ilgilendiren vazgeçilmez bir ekonomik faaliyettir. Son yıllarda önemli derecede gelişme kaydeden hayvansal üretim faaliyetleri içerisinde değerlendirilen balık yetiştiriciliğinde, özellikle ıslah konusunda henüz istenilen düzeye ulaşılamamıştır. Bu çalışmada karabalıklarda spermanın farklı pHlarda sulandırıcılar ile kısa süreli soğuk saklanması sonucu motilite faktörlerine etkisi araştırılmıştır.
Aşağı Göksu Nehri'nin su kalitesi ve ötrofikasyon potansiyelinin belirlenmesi
Nehir ve nehir ağzı ekosistemleri ile etkilediği kıyısal deniz alanları antropojenik girdilerin neden olduğu ötrofikasyon probleminden oldukça etkilenmektedir. Bu çalışmada, Göksu Nehri'nde Eylül 2021-Ağustos 2022 döneminde seçilen 5 istasyonda aylık olarak fiziksel, biyokimyasal ve ötrofikasyon göstergesi parametrelerin örnekleme ve ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen çalışma sonuçlarına göre, Göksu Nehri'nde fiziksel ve biyokimyasal parametreler bölgesel ve zamansal (aylık) olarak önemli değişimler göstermiştir. Çalışma sonuçları kullanılarak Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği standartlarına göre trofik durum değerlendirmesi yapıldığında, Göksu Nehri'nde seçilen istasyonlar kirlilik parametreleri bakımından 1. sınıf ve 3. sınıf arasında değişmektedir. İletkenlik, pH, çözünmüş oksijen, nitrat azotu ve toplam azot değerleri bakımından Göksu Nehri suları 1. sınıf olmasına rağmen, ziyaret edilen istasyonlar orto-fosfat fosforu ve toplam fosfor bakımından 2. ve 3. sınıf olarak belirlenmiştir. Ayrıca, bu çalışmada elde edilen toplam azot, toplam fosfor ve klorofil-a değerlerinin yıllık ortalamaları ve hesaplanan Trofik İndeks (TRIX) değerleri üzerinden trofik durum değerlendirilmesi yapılmıştır. Göksu Nehri'nde seçilen stasyonlar TN bakımından mezotrofik (orta) ve ötrofik (kötü) olarak sınıflandırılmasına rağmen, toplam fosfor ve klorofil-a bakımından ötrofik (kötü) olarak belirlenmiştir. TRIX değerlerine göre ise yine seçilen tüm istasyonlar ötrofik (kötü) olarak sınıflandırılmıştır. Su kalite sınıflaması ve trofik durum değerlendirmeleri, orto-fosfat fosforu ve toplam fosfor bakımından zengin Göksu Nehir sularının su kalitesinin bozulduğuna işaret etmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, Göksu Nehri'nden Kuzeydoğu Akdeniz kıyısal alana dökülen besin tuzu yükleri de belirlenmiştir. Buna göre besin tuzu yükleri, NO3-N için 1079 ton/y, TN için 2158 ton/y, o-PO4-P için 224 ton/y ve TP için 373 ton/y olarak hesaplanmıştır. Denize dökülen besin tuzu yükleri kullanılarak hesaplanan TP/TN molar oranı ise 13 olarak belirlenmiştir ve bu değer klasik Redfield oranına (N/P=16) göre düşüktür. Bu durum, tarımsal faaliyetlerden kaynaklı fosforca kirletilmiş atıksuların Göksu Nehri sularına karışmasının bir sonucudur. Birincil üretimin fosfor bakımından limitli olduğu Kuzeydoğu Akdeniz suları için bu durum, kıyısal alanda ekosistem dinamiklerini etkileyebileceğini düşündürmektedir.
Cyprınus Carpio'da kurşunun üreme fizyolojisine etkileri
Çalışmada, ağır metallerden kurşunun 0.13 ve 0.26 ppm derişimlerinin 7, 14 ve 21 gün sürelerince etkisine bırakılan erkek ve dişi Cyprinus carpio'larda, serum 17β-Estradiol (E2), 11-ketotestosteron (11-KT), 17,20β-dihydroxy-4-pregnen-3-one (17,20βP) seviyeleri tespit edilmiştir. Buna ek olarak gonad ve karaciğer dokuları örneklenerek hepatosomatik ve gonadosomatik indeks değerleri ölçülmüş, aynı dokularda histopatolojik değişimler incelenmiştir. Erkek ve dişi C. carpio'larda serum E2, 11-KT ve 17,20βP seviyeleri kontrol grubuna göre değişim göstermiş fakat bu değişimlerin anlamlı olmadığı belirlenmiştir. GSI değerleri dişi ve erkek bireylerde kontrol grubuna göre anlamlı bir değişim göstermemiş, HSI değerleri ise sadece dişi bireylerde 7. ve 21. günlerde kurşun etkisine bağlı olarak azalmıştır. Histopatolojik incelemede, karaciğer dokusunda yaygın olmasada safra kanalları ve sinuzoidlerde dilatasyon, merkezi vena konjesyonları, lenfosit infiltrasyonu ve pigment birikimlerinin varlığı saptanmıştır. Testis dokusunda düşük yoğunluklarda fibrozis tespit edilmiş, ovaryum dokusunda ise kontrol grubu ile karşılaştırıldığına belirgin bir patolojiye rastlanılmamıştır. Sonuç olarak kurşunun belirlenen derişimlerinin incelenen etkide kalma sürelerinde C. carpio'da endokrin bozucu (EB) özellik göstermediği kanısına varılmıştır.
Denizel türler ve işlenmiş su ürünlerinden elde edilen yağlardaki metal ve metaloid düzeylerinin belirlenmesi
Araştırmada, bazı deniz balıklarının kas ve karaciğer dokuları ile bu dokulardan elde edilen balık yağı ile konserve balık yağı ve makroalglerden (Laurencia papillosa ve Corallina officinalis) ekstrakte edilen yağlarda metal ve metaloid düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal olarak kullanılan deniz balıkları ve konserve balıkların besin kompozisyonları belirlenmiştir. Deniz balıkları ve işlenmiş su ürünlerinin besin kompozisyonunun belirlenmesinde Bligh and Dyer yöntemi (AOAC, 1995), doku ve dokulardan ekstrakte edilen yağlar ile makroalg türlerinden ekstrakte edilen yağlarda, işlenmiş su ürünlerinde metal ve metaloid düzeylerinin belirlenmesinde spektrofotometrik yöntem kullanılmıştır. Örneklerin metal ve metaloid analizinde İndüktif Eşleştirilmiş Plazma Kütle Spektrometresi (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry ICP-MS) cihazı kullanılmıştır. S. aurata, S. japonicus, S. rivilatus türlerinin kas dokusundaki besin kompozisyonunda, protein ve lipit düzeyi en yüksek olan tür S. japonicus, su düzeyi en yüksek olan tür ise S. aurata olarak belirlenmiştir. S. japonicus kas doku metal düzeyi Fe>Al>Zn≥Sr≥Ba≥Cu≥As≥Mn=Se≥Cr=Pb≥V, karaciğer doku metal düzeyi Fe>Zn≥Cu≥Al≥As≥Mn≥Sr≥Se≥Ba≥Mo≥Pb≥V≥Cr≥Cd , S. rivulatus kas doku metal düzeyi Fe>Zn≥Al≥Sr≥As≥Ba≥Cu≥Pb≥Se≥Mn≥Cr≥V, karaciğer doku metal düzeyi Fe>Zn>Cu>Al≥Sr≥As≥Ba≥Se≥Mo≥Mn≥Pb≥Cd≥Cr≥V, S. aurata kas doku metal düzeyi Fe>Zn>Al≥As≥Sr≥Ba≥Cu≥Pb≥Se=Mn≥Cr≥V, karaciğer doku metal düzeyi Fe>Zn>Cu≥Mn≥Al≥Sr≥As≥Se≥Ba≥Mo≥Cd≥V≥Pb≥Cr olarak belirlenmiştir. Fe ve Zn incelenen türlerin kas ve karaciğer dokularında en yüksek düzeyde bulunmuş olup bunu kas dokuda Al, karaciğer dokuda ise Cu izlemiştir. Bir metaloid olan As, S. japonicus kas dokuda karaciğer dokusundan daha yüksek bulunurken, S. rivulatus ile S. aurata'da karaciğer doku derişimi kas dokudan yüksek bulunmuştur. Araştırmada denizel türlerde incelenen metallerin kas ve karaciğer doku düzeyleri FAO (1983), FAO/WHO (2019) ve Türk Gıda Kodeksi (TFC, 2002) verilerine göre kabul edilebilir limitlerin altında bulunmuş olup As kas doku düzeyi S. rivulatus'da kabul edilebilir limitin üzerinde bulunmuştur. S. japonicus kas doku yağında Cr ve Mn dışında incelenen metaller tespit limiti altında bulunmuştur. S. rivulatus ile S. aurata kas dokusu ile her üç türün karaciğer dokusu yağlarında Fe, Al ve Zn diğer elementlerden daha yüksek düzeydedir. As, S. aurata kas doku yağında en yüksek düzeyde saptanmış olup diğer türlerin kas ve karaciğer yağ doku metalloid düzeylerinden anlamlı bir ayırım göstermiştir (p<0,05). Araştırmada konserve ton, uskumru, somon ve hamsi balıklarının besin kompozisyonu ve konservelerden elde edilen yağlardaki metal ve metaloid düzeyleri incelenmiştir. Konserve ton balıklarında dolgu maddesi olarak kullanılan light, ayçiçek yağı ve zeytin yağı ilave edilmiş türlerin metal düzeylerinde dolgu maddesi zeytin yağlı konservelerin daha yüksek düzeyde metal içerdiği belirlenmiştir. L. papillosa ve C. officinalis türlerinin yağındaki Al, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Sr, Mo, Ag, Cd, Sn, Ba, Pb düzeyleri belirlenmiştir. L. papillosa ve C. officinalis'den ekstrakt edilen yağlarda Al'un yüksek derişimde bulunduğu incelenen diğer metal düzeylerinin kabul edilebilir limitlerde olduğu saptanmıştır.
Stcw-f sözleşmesi ve sözleşmenin Türkiye'deki geçerliliği
Bu çalışmamızın amacı Türk balıkçı gemilerinin uluslararası sularda avlanmaları sırasında oluşabilecek kazalar, çatışmalar ve avlandıkları bölgelerin özellikleri de dikkate alınarak, balıkçı gemileri ve balıkçı gemi personellerinin uluslararası standartlarda olmaları için günümüz koşulları ve Balıkçı Gemileri için Personel Eğitimi, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları (STCW-F) Sözleşmesi'nin kabulü sonrası oluşacak durumları değerlendirmektir. Çalışmanın hedefi ise ulusal ve uluslararası sularda avcılık faaliyetlerinde bulunan balıkçı gemilerinde hem yönetim hem de işletim düzeyinde güvenlik kültürünün yaygınlaşmasına katkı sağlamaktır. Balıkçılık, dünyadaki en tehlikeli meslekleri barındıran sektörlerden biridir. Dünya Denizcilik Örgütü (IMO), Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) gibi kurumlar tarafından ortaya konan verilere göre yüksek oranlarda can kaybı görülmektedir. Sunulan çalışmada "Personel Eğitimi, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları (STCW) Sözleşmesi", "Balıkçı Gemileri için Personel Eğitimi, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları Sözleşmesi (STCW-F)", "Balıkçı Gemilerinin Emniyeti Hakkında Yönetmelik", "Balıkçı Gemilerinde Yapılan Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik" incelenmiştir. Türkiye'de balıkçı gemilerinde güvenlik, emniyet ve belgelendirme üzerine yapılan çalışmalar ile kaza analiz raporları incelendiğinde; Türk balıkçı gemilerinde yaşanan kazaların çoğunda personelin yeterli mesleki tecrübeye sahip olmasına karşın özellikle güvenlik ve emniyet müfredatını içeren uygulamalı eğitimlerinin eksik olması, örneğin acil durumlarda kaptan/gemi personelinin nasıl davranacağını bilmemeleri sonucunda çatışmalar ve kazaların gerçekleştiği anlaşılmıştır. Mevcut olan STCW sözleşmesi içeriği incelenmiş olup, öngörülen sonuçlarını analiz ederek eğitim ve yetkinliklerdeki farkları ulusal belgelendirme gereklilikleriyle karşılaştırılmıştır. Diğer taraftan çalışmada STCW-F sözleşmesi incelenmiş ve ülkemizde kabul görmeyen ve imzalanmayan bu sözleşmenin kabul edilmesinin gerekliliği ve önemi vurgulanmıştır. Bu sözleşmeye hazır hale gelinmesi için balıkçı gemilerinde çalışan gemi personellerinin eğitim seviyelerinin yükseltilmesi gerekmektedir. STCW-F sözleşmesi çatısı altında Türk balıkçı gemi personelinin alması gereken eğitimler açıklanmıştır.
Marmara bölgesi atmosferik mikro besin tuzu fraksiyonlarının, fitoplankton kompozisyonuna ve birincil üretime etkisi
Marmara Deniz'inde yakın zamanda gözlenen Müsilaj olayları dikkate alındığında bölge atmosfer verisi ile yüzey suyu arasındaki ilişkisinin birlikte incelendiği çalışmaların kısıtlı olduğu görülmüştür. Bu çalışmada Marmara Bölgesi'nde deniz suyu ve atmosfer örnekleri alınarak mikro besin tuzu analizleri yapılmış, mikrokozm çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda Na+ ve Mg2+ iyonlarının deniz tuzu, K iyonlarının bir kısmının toprak kökenli, SÇOA'nın önemli bir kısmının ikincil aerosoller kaynaklı olduğu, Mn ve Fe konsantrasyonlarının antropojenik kaynaklardan etkilendikleri görülmüştür. Atmosferik mikro besin tuzlarının sudaki çözünürlükleri karşılaştırıldığında en yüksek çözünürlüğün Zn'da olduğu belirlenmiştir. Bölge atmosferinin Redfield (N/P:16/1) oranına kıyasla hem kuru hem de toplam çökelme için yaklaşık 2 kat daha yüksek N içeriğine sahip olduğu belirlenmiştir. Atmosfer yoluyla yıllık bölgeye sağlanan tüm azot ve fosforun birincil üreticiler için kullanılabilir olduğu varsayılırsa Marmara denizinde fosfor ve azotun sırası ile 13.9 ve 24.6 mgC/m2.d seviyelerinde yeni üretimi destekleyebileceği hesaplanmıştır. Mikro besin tuz girdileri ve azota karşı molar oranları dikkate alındığında atmosferik akıda Fe ve Zn azota kıyasla daha zengin, Mn, Co, Cu ve Cd mikro besin tuzları ise azota kıyasla daha az olduğu sonucuna varılmıştır. Yürütülen mikrokozum deneylerinde İlkbahar döneminde Diatomların, yaz döneminde ise Cryptophyceae'nın baskın tür olduğu belirlenmiştir. İlkbahar dönemi örneklerinde Arabinoz ve Çözünür Organik Karbon konsantrasyonlarının belirgin artışlar sergilediği görülmüştür. Yaz dönemi örneklerinde besin tuzları ve ışığın yeterli olduğu koşullarda diatom türlerinin çok hızlı çoğalabildikleri ve bu döngülerini tamamlayana kadar diğer fitoplankton türlerinin baskın olmasına izin vermedikleri, bu süreç içerisinde ortamda Glikoz ve Galaktoz konsantrasyonlarının arttığı belirlenmiştir. Çalışma sonuçları, fitoplanton ve bakteriofitoplanktonların mikro besin tuzlarını kullanımı, çoğalmaları ve monosakkaritlerdeki artışlar dikkate alındığında kısa zamanda büyük çapta biyokütle artışına başlıca katkı yapabilecek Fitoplankton türünün başlangıçta Skeletonema costatum ve daha sonra Siyanobakteriler olabileceğini ortaya çıkarmıştır. Yapılan çalışma sonuçları Marmara bölge atmosferi-deniz suyu arasındaki ilişkisinin belirlenebilmesi, kimyasal ve biyolojik parametrelerin zamansal olarak değişiminin incelenmesinde katkı sağlayacaktır.
Mersin körfezinde avcılık yapan balıkçı teknelerinde özel tüketim vergisiz (ötv'siz) akaryakıt kullanımının incelenmesi
Bu araştırma, Mersin Körfezi'ndeki balıkçı gemilerinin yakıt tüketimi ve maliyetlerini inceleyerek ÖTV'siz akaryakıt kullanımının etkilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen verilerle birlikte öneriler sunulmaktadır. Balıkçı gemilerinin ÖTV'siz akaryakıt kullanımı, belirli zaman aralıklarında detaylı bir şekilde analiz edilmiş ve resmi veri setleri ile anket sonuçları istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Türkiye genelinde 2004-2022 arasında ÖTV'siz akaryakıt ve yağ giderlerinde artış gözlenirken, özellikle 2021 ve 2022'de belirgin bir yükseliş yaşanmıştır; 2022'de akaryakıt ve yağ giderleri balıkçılık faaliyetlerinde %45'e çıkmıştır. Mersin Körfezi'nde faaliyet gösteren balıkçı gemilerine 2018-2022 arasında toplam 38.103 mton yakıt sağlanmış ve ÖTV'siz motorin litre fiyatı 2018'de 16.882,44 TL iken, 2022'de 41.072,76 TL'ye yükselmiştir. Bu süreçte balıkçılara toplamda 96.769,74 TL tutarında yakıt indirimi yapılmıştır. Ekim 2023'teki ankete göre, Mersin Körfezi'ndeki kıyı balıkçıları için en önemli gider yakıt masrafıdır ve kaptanların %97'si ÖTV'siz yakıt desteğinin yetersiz olduğunu düşünerek devletten indirimli yakıt talep etmektedir. Çalışma, ÖTV'siz yakıt desteğinin devamının, bölge balıkçılarına diğer teşviklerle birlikte verilmesinin önemli olduğunu vurgulamaktadır. Bu destekler, geleneksel kıyı balıkçılığının sürdürülebilirliği açısından kritik olup, balıkçıların geleceğe umutla bakabilmesi için büyük önem taşımaktadır.
Sığ ötrofik Mogan gölü'nde sediment-su ara yüzeyinde azot dinamikleri
Bu çalışmanın amacı sığ ve ötrofik bir göl olan Mogan Gölü'nde sediment-su ara yüzeyinde azot dinamiklerinin; ıslak ve kuru dönemdeki değişimlerinin araştırılmasıdır. Bu kapsamda gölde kirlilik girdisinin fazla olacağı ön görülen altı adet istasyon belirlenmiştir. Araştırma alanında ve laboratuvar ortamında fiziksel ve kimyasal analizler yapılmıştır. Tez kapsamında, gölde daha önce yapılan ötrofikasyon ve sediment bağlantılı çalışmalardan farklı olarak, sediment-su arayüzeyinde azot dinamiklerinin (amonyum ve nitrat salınım veya tutulumunu pozitif ve/veya negatif yöndeki) kantitatif olarak tahmini amaçlanmıştır. Sedimentten amonyum ve nitrat salınım değerleri sırasıyla amonyum salınımı için -9,16–0,36 µ/m2.gün arasında değişerek en düşük değerini 2019 Temmuz ayında 2. istasyonda alırken en yüksek değerini ise 2018 Ekim ayında 6. istasyonda; nitrat salınımı için -67,2 – 35,16 µ/m2.gün arasında değişerek en düşük değerini 2018 Ekim ayında 3. istasyonda en yüksek değerini ise yine aynı ayda 5. istasyonda almıştır. Mogan Gölü sedimentinde azot salınım tahminleri mevsimsel veya yersel açıdan düzenli bir değişim sergilememiştir. Gölde azot salınım düzeyi gölün besin düzeyini etkileyecek ölçüde yüksek bulunmamakla beraber, azot tutulum oranının ciddi düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırma ile Mogan Gölü'nde sedimentte azot fraksiyonlarının düzenli takip edilmesi ve iklim değişikliği göz önünde bulundurularak dış kaynaklı kirlilik girdilerinin azaltılması gerektiği kanısına varılmıştır.
Su ürünleri üretimine yönelik sanal gerçeklik ortamının etkileşimli öğretim materyali olarak geliştirilmes
Bu çalışma, su ürünleri mühendisliği alanında eğitim alan öğrencilerin öğrenme sürecini geliştirmek için sanal gerçeklik ortamının kullanılabilirliğini ele almaktadır. Bu bağlamda, su ürünleri yetiştiriciliği konusunda sanal gerçeklik öğrenme ortamının tasarımı, geliştirilmesi ve etkililiği incelenmiştir. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği (SÜM) bölümünde gerçekleştirilen bu tez çalışması kapsamında, sanal gerçeklik teknolojisi ile üretilen su ürünleri yetiştiriciliği ders uygulaması iki farklı grup (Grup I-SÜM 3. sınıf ve Grup II- SÜM 4.sınıf) öğrenci tarafından Aralık 2022 ve Ocak 2023 tarihleri arasında deneyimlenmiştir. Alabalık üretimi ders müfredatına uygun olarak kuluçkahane, büyütme havuzları ve deniz kafeslerinde stokla şeklinde tasarımlanan VR'a aktarılmıştır. Öğrenciler sanal gerçeklik (VR) ve yüz yüze eğitim uygulamasına tabi tutulmuş ve öğrenme performansları değerlendirilmiştir. VR ile öğrenme performansı değerlendirmesinde sınav puanlarının gruplar arası farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). Grup I'in VR performansı yüksek bulunmuştur cinsiyetin ve görme problemlerinin VR performansına etki etmediği belirlenmiştir (p>0.05). Likert analiz sonuçlarına göre klasik eğitim etkililiği 3.51, VR etkililiği ise 3.94 olarak bulunmuştur (p<0.05). Sınav, anket ve görüşmeler sonucunda elde edilen bulgular, VR teknolojisinin su ürünleri mühendisliği eğitiminde kullanımının öğrencilerin eğitimlerini daha etkili hale getirdiğini göstermektedir. Öğrencilerin sanal gerçeklik uygulamalarına yönelik genel olarak olumlu görüş bildirdiği ve uygulamaların eğitimlerine yönelik fayda sağladığı, ilgi uyandırdığı ve gerçeklik algısını etkilediği ortaya konulmuştur. Sanal gerçeklik uygulamalarının sınıf ortamında etkili bir ders materyali olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, su ürünleri mühendisliği eğitiminde sanal gerçeklik teknolojisinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Mogan Gölü'nde trofik durumun zamansal değişimleri
Bu çalışmada, Ankara'ya yakın olması nedeniyle rekreasyonel açıdan önem taşıyan Mogan Gölü'nün trofik durumunun zamansal değişimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Su örnekleri Mayıs 2022 ve Şubat 2023 tarihleri arasında mevsimsel olarak iki noktadan alınmıştır. Noktalarda derinlik, Secchi derinliği, su sıcaklığı, pH, elektriksel iletkenlik, toplam çözünmüş katı madde, alkalinite, çözünmüş oksijen, oksijen doygunluğu, klorofil a ve toplam fosfor derişimi belirlenmiştir. Çalışmada klorofil a, toplam fosfor ve Secchi derinliği değerleri kullanılarak Carlson Trofik Durum İndeksi hesaplanmış, gölün trofik durumu tahmin edilmiştir. Ayrıca önceki yıllarda gölde yapılan çalışmalardan elde edilen veriler kullanılarak Carlson Trofik Durum İndeksi hesaplanmış ve 34 yıllık değişim TSI, OECD, YSKY bazında incelenmiştir. Mogan Gölü'nde TSI (ORT) değeri 52,46 olarak hesaplanmış ve gölün trofik durumunun ötrofik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tüm aylar ve noktalar bazında TSI (ORT) değerleri arasındaki farklılığın örnekleme tarihi ve noktalar bazında önemli olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Önceki yıllarda yapılan çalışmalardan elde edilen verilerle hesaplanmış TSI değerine göre 34 yıllık bir zaman aralığında gölün trofik durumunun ötrofik olduğu tespit edilmiştir. Yıllar bazında elde edilen TSI (ORT) değerlerine uygulanan benzerlik testinde (Bray-Curtis Similarity Index) 2023 yılındaki değerlerin 1989 yılındaki değerlerle güçlü benzerlik gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, Mogan Gölü'nde ötrofikasyon önlenmesine yönelik planların hazırlanması ve TSI kullanılarak trofik durumun izlenmesi önerilir.
Farklı doz ve sürelerde levonorgestrel uygulamasının zebra balıklarında (Danio rerio, Hamilton, 1822) antioksidatif metabolizma üzerine etkileri
Bu çalışmada, endokrin bozucu kimyasal olarak sınıflandırılan ve özellikle balıklarda üreme fizyolojisine etkileri bilinen, ancak yapılan son çalışmalarda metabolitlerinin ksenobiyotik gibi ekosistemde hareket ettiği, böylece antioksidan savunma mekanizmasına etkisi olduğu düşünülen sentetik progestinlerden biri olan Levonorgestrel (LNG)ʹ in farklı doz ve sürelerde uygulanmasının, Zebra balıklarında (Danio rerio) antioksidatif metabolizma üzerine etkileri incelenmiştir. Deneme balıkları, LNGʹ nin düşük (0,312 µg/L) ve yüksek (6,24 µg/L) olmak üzere iki farklı dozuna 24, 48 ve 96 saat süre ile maruz bırakılmışlardır. Bu aşamada, akut biyodeneylerden statik deney yöntemi uygulanarak, deneyler üç tekrarlı olarak gerçekleştirilmiştir. Deneme planı uygulandıktan sonra balıklar disekte edilerek kas ve karaciğer doku örnekleri toplanmıştır. Bu örneklerde antioksidan enzim aktivitesi ve lipid peroksidasyon düzeyi sırasıyla, süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx) ve malondialdehit (MDA) analizleri ile ölçülmüştür. Yapılan bu çalışmada, enzim aktivite değerlerinin LNG doz uygulamasından etkilendiği ancak istatistik olarak yapılan değerlendirme sonucu tespit edilen farklılıkların önemsiz olduğu belirlenmiştir (p≤0,05). Yüksek doz uygulamasının artan zamanla SOD enzim aktivite değeri üzerinde etkili olup, her iki doku açısından da değerlerde artışa neden olduğu tespit edilmiştir. CAT enzim aktivite değerlerinin özellikle yüksek doz uygulanan gruplardan elde edilen değerlerde değişkenlik gösterdiği, GPx enzim aktivite değerlerinin ise yüksek doz LNG uygulamasında, özellikle karaciğer dokusunda yüksek aktiviteye neden olduğu saptanmıştır. MDA değerlerine göre, karaciğer dokusunda düşük doz LNG uygulamasının, kas dokusu ile karşılaştırıldığında, azaldığı, yüksek dozda ise benzer değerlerin tespit edildiği, buna bağlı olarak karaciğer dokusunun kas dokusuna göre LNG uygulamasına daha duyarlı ve oksidatif stres için iyi bir indikatör olduğu tespit edilmiştir.
Türk Somonu (Oncorhynchus mykiss) yetiştiriciliğinin ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirliği
Araştırmanın temel amacı Samsun - Sinop bölgesinde yer aralan Türk somonu yetiştiriciliği yapan işletmelerin ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğini analiz etmektedir. Araştırma verileri 2022-2023 yetiştiricilik döneminde Türk Somonu yetiştiriciliği yapan tesislerin kullandıkları liman ve yetiştirme alanlarına bakılarak tespit edilmiştir. Merkez ofisleri Samsun'un Yakakent ilçesinde bulunan 23 adet Türk somonu/Türk Somonu adayı yetiştiren tesislerden 38 projesi bulunan 17 tesis ile anket yoluyla oluşturulmuştur. Ayrıca Samsun ve Sinop İl Tarım ve Orman Müdürlükleri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Samsun ve Sinop İlleri Su Ürünleri Yetiştiricileri Üretici Birliği ve Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği (DKİB)' nden elde edilen veriler de kullanılmıştır. Araştırma sonuçları incelenen Türk somonu yetiştiricileri Samsun – Sinop bölgesinde 2022 yılında işletmeler kapasitelerinin %84'ünü aktif olarak kullanmakta, %89'u ise tam kapasite çalışmaktadır. Yetiştiricilerin etkinlik ölçümlerine bakıldığı zaman üretim maliyetini %29 oranında azaltması, %21 oranında girdilerini azaltmaları durumunda, aynı üretim miktarını elde edebileceklerini ve işletmelerin %78,9'u ise performansını iyi değerlendirebilmesi için büyümesi gerektiği tespit edilmiştir. Samsun - Sinop bölgesindeki Türk somonu yetiştiricilerinin karbon emisyonu hesaplamasına dair verilerin yeterli olmadığından dolayı bölgeye ait karbon emisyon verisi hesaplanamamıştır. Sürdürülebilirlik adına detaylandırılmış sorularla hazırlanan anketler ile sadece sürdürülebilirliğe yoğunlaşmış bir çalışma yapılması gerekmektedir.
Bazı organik çözücülerin Daphnia magna'nın davranış ve antioksidan enzim aktivitesine etkisi
Bu çalışma, bazı organik çözücüler(Toluen, Kloroform, n-Hekzan ve Fenol)'in Daphnia magna'da gösterebileceği toksik etkileri hem fizyolojik hem de biyokimyasal olarak ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışmada D. magna 4 organik çözücünün daha önceden literatürde bildirilen lethal dozlarının 1/50, 1/100 ve 1/200 oranında olacak dozları ile 14 gün için maruz bırakıldı. Uygulamanın 3, 7 ve 14. gününde daphniaların kalp atım sayısı, toraks ve abdominal kavite aktiviteleri incelendi. Ayrıca malondialdehit (MDA), katalaz (CAT), glutatyon (GSH) ve glutatyon S transferaz (GST) aktiviteleri tespit edildi. Kalp atımı, toraks ve abdominal kavite gibi fizyolojik faaliyetlerin D. magna'da bütün solvent uygulamalarının tamamında uygulamanın 3. gününde azalmaya başladığı ve özellikle kalp atım sayısında uygulama sonunda durma noktasına geldiği görüldü. Her üç aktivite için istatistiki olarak anlamlı farklılıklar bulundu. MDA, CAT ve GST aktivitelerinde her bir solvent uygulamasının yapıldığı deney gruplarında zamana bağlı olarak bir artış olduğu ve bu artışın kontrol grubuna göre istatistiki anlam verdiği tespit edildi (P<0.05). Buna karşın GSH seviyesinde tüm solvent gruplarında zamana bağlı olarak kontrol grubuna göre anlamlı bir düşüş saptandı (P<0.05). Sonuç olarak yüzey sularına çeşitli nedenlerle deşarj olabilen bu solventlerin sucul organizmalara toksik etkisinin olduğu açık bir şekilde gösterilmiştir. Bu nedenle, bu ve bunlar gibi kirletici maddelerin sularımıza salınımının engellenmesi için gerekli tedbirlerin alınması şarttır.
Pentilentetrazol ile epileptik nöbet oluşturulan alkolik zebra balığı (Danio rerio)'nda beyin ve kas dokusunun oksidatif stres parametrelerindeki değişimler
Epilepsi, tüm dünyada yaygın olarak her yaştan insanı etkileyen ve kronik olarak seyreden nörolojik bir bozukluktur. Birçok faktörden kaynaklanıp tekrarlayan nöbetlerle karakterizedir. Uzun veya aşırı alkol kullanım sonrası aralıksız süren nöbetlere yol açabilmektedir. Alkol tüketim sonrasında beyinde ve kas dokusunda meydana gelecek fizyolojik olayların açıklanması bu hastalığa karşı alınabilecek önlemlere yardımcı olmak açısından önem arz etmektedir. Bu nedenle bu tez çalışmasında alkol kullanımı sonrasında, epilepsi benzeri nöbetlerin oluşmasına neden olan pentilentetrazol kullanılarak zebra balıklarında oluşturulan epilepsi benzeri nöbetlerde oluşan oksidatif stres parametrelerindeki değişimin invelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada; zebra balıkları %1, %1,5 ve %3 dozunda etil alkole günlük olarak 1 saat için maruz bırakıldı ve 28 günlük uygulama sonrasında 15mM pentilentetrazol (PTZ) uygulanarak epileptik nöbet oluşturuldu. Daha sonrasında beyin ve kas dokusu alınarak malondialdehit (MDA), total glutatyon (GSH), süperoksit dismutaz (SOD) ve katalaz (CAT) gibi oksidatif stres parametreleri ile antioksidan enzim aktivitelerindeki değişimler araştırıldı. Çalışmada alkol, PTZ ve alkol+ PTZ uygulanan gruplarda MDA düzeyinde istatistiki olarak anlamlı olan bir artış görülmüşken SOD, CAT ve GSH seviyeleinde doza bağlı olarak değişmekle beraber çnemli derecede bir düşüş tespit edildi. En fazla olumsuz etki alkolün %3 dozu ve PTZ uygulanan gruptaki balıklarda saptandı. Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde hem alkol ve hemde alkol+PTZ gruplarında antioksidan mekanizmanın yıkımlandığı ve oksidatif stresin oluştuğunu söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Zebra balığı, Danio rerio, epilepsi, pentilentetrazol, oksidatif stres, antioksidan enzimler
Tohma Çayı'ndaki (Malatya) çözünmüş metallerin kaynakları, kirlilik durumu ve sağlık risklerinin belirlenmesi
Bu tez çalışması, Karakaya Baraj Gölü'nü besleyen akarsular içerisinde önemli bir su potansiyeline sahip olan Tohma Çayı'nda araştırmanın amacına uygun olarak belirlenmiş 13 istasyondan mevsimsel olarak toplanan su örneklerinde 10 metalin (As, Cd, Cr, Co, Cu, Fe, Mn, Ni Pb ve Zn) düzeylerini, mekânsal ve mevsimsel değişimlerini ve potansiyel kaynaklarını tespit etmek ve elde edilen verileri insan sağlığı açısından değerlendirmek için yapılmıştır. Tohma Çayı'na ait su örneklerinde kaydedilen metallerin mekânsal dağılımları incelendiğinde, As, Cu ve Pb hariç diğer metallerin düzeylerinin 13 örnekleme istasyonu arasında istatiksel olarak önemli değişimler gösterdiği belirlenmiştir (P <0,05). Çözünmüş metallerin mevsimsel değişimleri incelendiğinde, sadece As ve Cu düzeylerinin istatiksel olarak önemli mevsimsel değişimler gösterdiği belirlenmiştir (P <0,05). En yüksek ortalama As ve Cu düzeyleri ilkbahar mevsiminde kaydedilmiştir. Bu durum, ilkbahar mevsimindeki yağışların, yüzeysel akışla bu elementleri akarsuya taşımasından muhtemelen kaynaklanmıştır. Tohma Çayı'ndan alınan su örneklerinin ortalama metal konsantrasyonlarının, içme suyu kalite kriterleri ile sucul yaşamın korunması için tatlı su kalite kriterleri tarafından izin verilen maksimum değerleri geçmediği tespit edilmiştir. Ayrıca metal indeksleri (HEI ve HPI) sonuçlarına göre su örneklerinde önemli bir kirlilik belirlenmemiştir. Karsinojenik ve kanser-dışı risk değerlendirme sonuçları, Tohma Çayı suyundaki metallerin insanlar üzerinde bir sağlık problemi oluşturmayacağını göstermiştir. Faktör, korelasyon ve kümeleme analizlerinin sonuçlarına göre, akarsudaki Cr, Ni, Co ve Mn düzeyleri üzerinde insan aktivitelerinin etkili olduğu belirlenirken diğer metallerin düzeyleri üzerinde hem insan aktivitelerinin hem de doğal kaynakların etkili olduğu tespit edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Tohma Çayı, metaller, su kalitesi, kaynak tanımlama, sağlık risk değerlendirmesi
Muğla Fethiye yöresinde bulunan farklı ticari işletmelerdeki gökkuşağı alabalığı anaçlarının yumurta verimi ve besin değerlerinin araştırılması
Amaç: Bu çalışmanın amacı, farklı üretim istasyonlarından elde edilen ve farklı içeriklere sahip yemlerle beslenen gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) haploid ve diploid yumurtalarının temel kimyasal bileşimi, yağ asidi profili ve renk parametrelerini karşılaştırmalı olarak incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Muğla'nın Fethiye ilçesinde bulunan iki farklı alabalık üretim çiftliğinde gerçekleştirilmiştir. Her iki istasyonda da, kültür koşullarında yetiştirilen 4 yaşındaki dişi ve 3 yaşındaki erkek Oncorhynchus mykiss (gökkuşağı alabalığı) anaç balıklardan elde edilen haploid ve diploid yumurtalar kullanılmıştır. Yumurtaların temel kimyasal bileşimi, yağ asidi profili ve renk parametreleri belirlenmiştir. Bulgular: 1. istasyonda diploid yumurtalar en yüksek doymuş yağ asidi (SFA) ve tekli doymamış yağ asidi (MUFA) seviyelerine sahipken, 2. istasyonda diploid yumurtalar en yüksek çoklu doymamış yağ asidi (PUFA) içeriğine ulaşmıştır (p<0,05). Ayrıca, EPA/DHA oranı 1. istasyonda daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Aterojenik (AI) ve trombogenik indeks (TI) değerlerinde de istasyonlar arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir (p<0,05). Yumurtaların renk parametreleri arasında anlamlı bir fark tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç: Gökkuşağı alabalığı yumurtalarının yağ asidi kompozisyonunun embriyonik gelişim için yeterli olduğunu ve insan beslenmesinde potansiyel bir gıda kaynağı olabileceğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Alabalık yumurtası, Fethiye, Yağ asidi.
Karina dalyanı'nın sediment ve su kalitesi yönünden incelenmesi
Amaç: Bu çalışmada Karina Dalyanı'nda su, sediment ve ticari öneme sahip balık türlerinin çeşitli kimyasal parametreler ve ağır metal açısından etkilenme düzeyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Bu tez çalışmasında Büyük Menderes Nehri'nin denize döküldüğü alanın kuzeyinde yer alan Karina Dalyanı içerisinde ve deniz alanında 7 (denizel alan: D1, D2, D3; lagüner alan: L1, L2; kanal: K1 ve K2) farklı izleme istasyonu belirlenmiştir. Belirlenen bu istasyonlardan ayda bir kez anlık su ölçümleri yapılmış ve su numuneleri alınmıştır. Ölçümlerde sıcaklık, oksijen, elektriksel iletkenlik, tuzluluk, pH, toplam çözünmüş katılar, klorofil a, askıda katı madde, amonyum, nitrit, nitrat, fosfor, bakır, kobalt, kadmiyum, kurşun ve kimyasal oksijen ihtiyacı analizleri yapılmıştır. Yine izleme istasyonlarının olduğu noktalardan Mart ve Eylül ayında olmak üzere yılda iki kere sediment örnekleri alınmıştır. Bu sediment örneklerinde azot, bakır, fosfor, kobalt, kurşun, karbonat ve toplam organik karbon analizleri yapılmıştır. Bununla birlikte Karina Dalyanı içerisinde avcılık faaliyeti yürütmekte olan yerel kooperatiften Kasım ve Aralık ayında balık numuneleri alınmıştır. Alınan balık numunelerinde cıva, kadmiyum, kurşun, arsenik ve pestisit analizleri yapılmıştır. Bulgular: Tez çalışmasında örnek alımı için belirlenen deniz sahası istasyonlarından alınan örneklerin bakır, kadmiyum ve amonyum değerleri Tarım ve Orman Bakanlığı (TOB)'nca belirlenen deniz suyu genel kalite kriterlerinin üzerinde çıkmıştır. Yine denizel alanda yapılan analizler sonucunda klorofil a yönünden D1 istasyonu ötrofik, D2 ve D3 ise hipertrofik olarak tespit edilmiştir. Dalyan içi ve dalyana tatlı su girişi sağlayan kanallardan alınan su örnekleri analiz sonuçlarına göre yapılan değerlendirmede amonyum, nitrit ve fosfor yönünden bölgenin IV. sınıf çok kirlenmiş su olduğu tespit edilmiştir. Balıketinde yapılan analizlerde cıva ve kurşun kalıntıları TOB'nca belirlenen kabul edilebilir değerlerin altında olduğu, kadmiyum ve pestisit kalıntısı tespit edilmediği görülmüştür. Ancak arsenik yönünden yapılan incelemede tüm balık türlerinin TOB'nca belirlenen kabul edilebilir değerlerin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Yapılan sediment analizlerinde L2 istasyonunun bakır yönünden en düşük etki seviyesinin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Lagünlerin hassas birer yaşam alanları olmasından dolayı çevrelerinin doğal yapısı korunmalı, zorunlu haller haricinde her türlü müdahalelerden uzak tutulmalı, lagün alanına gelebilecek her türlü kirletici kaynak ve faaliyetler önlenmeli, lagün çevresine yapılabilecek yerleşim alanlarına müdahale edilmelidir. Tarımsal faaliyetler kontrollü yapılmalı, ilaç ve gübreleme işlemleri rastgele yapılmamalıdır.
Ağ kafeslerde çipura ve levrek yetiştiriciliğinin su ve sedimente olası etkileri: Mersin Silifke örneği
-Türköz M. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Mühendisliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Deniz Çoban, Aydın, 2024. Amaç: Bu çalışmada Mersin ili, Silifke ilçesinde bulunan su ürünleri üretim sahası'ndaki (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından "1 Nolu Potansiyel Su Ürünleri Üretim Sahası" olarak belirlenen) faaliyetlerinin, su ve sedimente olası etkilerinin zamansal ve mekânsal dağılımlarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Ayrıca yetiştiricilik operasyonlarının yapıldığı bölgenin taşıma kapasitesi belirlenerek, bölgedeki işletmelerin çevre mevzuatı kapsamında çevresel göstergeleri ile üretim kapasitesinin ilişkisi üzerine çalışılmıştır. Materyal ve Yöntem: Ülkemizde artan çevre bilinci ve turizm lobi faaliyetleri 2008 yılında koy ve körfezlerde yapılan çipura ve levrek yetiştiriciliğini kıyı ötesi sahalara taşınmasıyla sonuçlanmıştır. 2010 yılından sonra bu süreç hızlanmıştır. Bununla ilgili Türkiye kıyı şeridinde kurulacak olan balık çiftlikleri için; 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak yayımlanan yönetmelik ve genelgeler ile birlikte, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 24.01.2007 tarih ve 26413 sayılı Resmi Gazete 'de yayınlanan "Denizlerde Balık Çiftliklerinin Kurulamayacağı Hassas Alan Niteliğindeki Kapalı Koy ve Körfez Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Tebliğ" ne göre işlem yapılmaktadır. Ayrıca 09.08.1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ilgili hükümleri ile 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 54 üncü maddesine dayanılarak hazırlanan, "Denizlerde Kurulan Balık Yetiştiriciliği Tesislerinin İzlenmesine İlişkin Tebliğ" hükümlerince balık çiftlikleri çevresel etkileri bakımından da izlenmekte ve alınan örneklerin sonuç raporları T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na sunulmaktadır. Özellikle su ürünleri yetiştiriciliğinin yapıldığı Muğla ve İzmir illeri dışında Mersin ve Aydın illerinde de yeni yetiştiricilik sahaları kıyı ötesi sahalar belirlenmiştir. Açık denizde de olsa yetiştiricilik sahalarının su ve sedimente olan etkileri üzerine yapılan çalışmalar çevreyi korumak adına ve su ürünleri yetiştiricilik faaliyetinin sürdürülebilirliği adına gereklidir. Söz konusu tez konusu Mersin ili, Silifke ilçesi, Dana Adası Mevkii'nde yetkili bakanlık tarafından önceden belirlenmiş 2850,43 hektar alan üzerinde 14 adet ayrı işletme kurulmuş ve bu işletmelerde 41.700 ton/yıl kapasiteli çipura levrek yetiştiriciliği yapılmıştır. Bu sahadaki bazı önemli su ve sediment analizleri oşinografi verileri ile değerlendirilerek bir model oluşturuldu. Bu modelin oluşturulmasında Ocean Data View programından faydalanıldı. Bu model ile belirlenen sahada yetiştiricilik faaliyeti yapılmadan önce ve yetiştiricilik faaliyetleri başladıktan 2 yıl sonra tekrar uygulandı. Bulgular: Su ürünleri yetiştiriciliği potansiyel alanının yüzey, orta su ve dipteki sediment kalıntılarının incelendiği çalışmada; yetiştiricilik alanında yer alan 14 tesisin, toplam organik karbon miktarının %1,938 ile %4,707 aralığında olduğu belirlenmiştir. Bölgede yer alan tesislerin azot ve fosfor miktarının referans değerlerinin altında olduğu gözlenmiştir. 14 tesisin taşıma kapasitesine uygun olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bölgedeki ötrafikasyon riskinin incelendiği çalışmada, ötrafikasyon değeri eşik değerin altında olduğu belirlenmiştir. Bölgenin yetiştiricilik alanının çevresel bir tehdide sebep olmadığı görülmüştür. Sonuç: Yetiştiricilik alanının faaliyete başlamadan önce bölgenin çeşitli parametreleri (su kolonu, sedimentteki madde birikimi vb.) değerlendirilerek yetiştiricilik alanına uygun olduğu belirlenmiştir. Yetiştiriciliğin yapılmaya başlandığı bu bölgede iki yıllık bir süre ardından çevreyi riske sokabilecek herhangi bir değişikliği rastlanmadığı gözlenmiştir. Üretim faaliyetine başlamadan çevresel faktörlerin değerlendirildiği ilk çalışma olması sebebi ile büyük öneme sahiptir. Ayrıca elde edilen veriler değerlendirildiğinde bölgede yapılan üretimin kapasitesinin kademeli olarak arttırılmaya uygun olduğu ve alanın denizin açık alanlara doğru ilerletilmesinin gerekli olmadığı belirlenmiştir. Bu sebeple yapılan bu çalışma yetiştiricilik alanlarının belirlenmesi ve çevresel faktörlerinin değerlendirilmesi açısından büyük öneme sahip olduğu görülmüştür.
Farklı protein kaynaklarının Japon balıklarının yem tüketimi ve büyüme performansı üzerine etkileri
Bu çalışmada, Japon baliğinin (Carassius auratus Linnaeus, 1758), farklı protein kaynaklan ile hazırlanmış diyetlerle beslenerek, yem tüketimi, yem değerlendirmesi ve büyüme performansı üzerine etkilerini araştırmak amacıyla sekiz hafta süren bir besleme çalışması yürütülmüştür. Besleme çalışması, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi akvaryum ünitesinde gerçekleştirilmiştir. Denemenin başlangıcında 81 adet Japon Balığı 9 adet akvaryuma eşit miktarda ve her bir akvaryumdaki balık ağırlıklarının ortalamaları benzer olacak şekilde (4,78 - 4,85 g arasında) dağıtılmıştır. Çalışmanın sonunda her akvaryumdan 3" er adet balık (Toplam 27 adet) et kompozisyonu analizleri için öldürülmüştür. Balıkların ve deney yemlerinin kimyasal kompozisyonu (kuru madde, protein, yağ ve kül) laboratuarda belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Akvaryum, Japon balığı, Carassius auratus, yem tüketimi, büyüme performansı, protein kaynağı,