Edebiyat dergisi
88 theses under this subject heading
Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 hk 2211 numarada kayıtlı şiir mecmûası (inceleme- metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmû'alar, Klasik Türk edebiyatının ana kaynaklarını destekleyici kaynaklar olmaları bakımından oldukça önemli eserlerdir. Antoloji niteliğindeki bu eserler mürettiblerinin edebî zevki penceresinden oluşturuldukları devre ışık tutmaları bakımından paha biçilmezdir. Tezimizin konusu olan Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 Hk 2211 numarada kayıtlı Mecmû'a bir şiir mecmû'asıdır. Eser iki ayrı Mecmû'a görünümünde ve toplam 173 varaktan oluşmaktadır. Yaptığımız numaralandırmaya göre toplam 707 şiir/şiir parçasından oluşmaktadır. Mecmû'a'da 15-17. yüzyıllar arasında yaşamış 118 farklı şaire ait şiirlerin olduğu tespit edilmiştir. Nitekim kime ait olduğu tespit edilemeyen 46 şiir/şiir parçası bulunmaktadır. Yaşadığı yüzyıl tespit edilemeyen şairlerin de bu yüzyıllar arasında yaşadığı düşünülmektedir. Çalışmada mecmû'alar hakkında genel bilgiler verilmiş, 19 Hk 2211 numaralı Mecmû'a tanıtılmış ve incelenmiştir. Mecmû'a'nın çeviri yazılı metni verilmiş ve MESTAP'ın önerdiği şekilde dökümü yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmû'a, Mecmû'a-i Eş'âr, MESTAP Bilim Kodu: 31402
Demet mecmuası tahlili; fihrist-inceleme-metin
Osmanlı Devleti'nde II. Meşrutiyet, birçok konuda yenileşme ve değişmelerin yaşandığı dönem olmuştur. Bu dönemden itibaren Osmanlı'da farklı konularda birçok dergi çıkmıştır. Bu süreçte dergicilik, özellikle Türk edebiyatında altın çağını yaşamış, kültür ve sanatın gelişiminde büyük katkılar sağlamıştır. Bu çalışmada, 1908 yılında Celal Sahir tarafından İstanbul'da neşredilen Demet mecmuası incelenmiştir. Demet mecmuasının tahlili fihristinin yapıldığı bu çalışma, dört bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde Demet mecmuasının yayımlandığı II. Meşrutiyet dönemi ve o süreçte Osmanlı basınında kadın dergiciliği ele alınmıştır. Mecmuanın sahibi, müdürü, başyazarı Celal Sahir hakkında bilgiler bulunmaktadır. İkinci bölüm kronolojik sıraya göre, yazar adına göre ve konularına göre fihristi ihtiva etmektedir. Üçüncü bölüm mecmuadaki yazıların incelendiği bölümdür. Dördüncü ve son bölümde çeviri yazı metin yer almaktadır. Sonuç kısmında, çalışmanın bütünüyle ilgili ulaşılan yargılara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Celal Sahir, Demet mecmuası, Osmanlı basını, II. Meşrutiyet, dergicilik.
Fikirler mecmuası inceleme, fihrist, çeviri yazı (1-10 sayılar)
Cumhuriyetin ilanından ve özellikle 1928 yeni Türk harflerine geçiş sürecinden sonra edebiyatta oluşan gelişmeler o dönemin eserlerini, dilini ve konularını ciddi manada etkilemiştir. Edebiyat dergileri de bu dönemde yoğun ilgi görmüş, halkı bilinçlendirmek gibi önemli bir misyon üstlenmişlerdir. Cumhuriyetin ilanından sonra İzmir'de yayımlanmaya başlayan Fikirler (1927) de diğer dergiler gibi kıymetli yazar kadrosu ve işlediği konular itibariyle önemli bir yere sahiptir. Dergide dil, kültür ve eğitim gibi konular üzerine yazılar yazılmış, çeviriler yapılmıştır. Dönemin arka planına ışık tutan diğer sosyo-kültürel meseleler ile ilgili halkı bilinçlendirmek amacıyla yayınlar yapılmıştır. Bu çalışmada ise 1927 yılında İzmir'de yayımlanan Fikirler dergisi'nin ilk on sayısı ele alınmıştır. 1 Kasım 1928 Harf inkılabından önce yayımlandığı için dergi eski harflerle kaleme alınmıştır. Çalışmanın ağırlıklı kısmı derginin 10 sayısının yeni Türkçe harflere aktarıldığı bölümdür. Mevcut tüm nüshalar yazılardaki konulara göre sınıflandırılarak incelenmiş ve araştırmacıların dikkatine sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Fikirler dergisi, dil, kültür, eğitim
Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi'ndeki 0203 numaralı "Tevârih-i Tâlib" mecmuası (Metin-inceleme)
Ebced hesabıyla tarih düşürmek, divan şiirinde sanat olarak kabul edilmiştir. Tarih düşürme geleneği Fars edebiyatında ortaya çıkmış olsa da en güzel örnekleri Türk edebiyatında verilmiştir. Türk edebiyatında tarih düşürme sanatının ilk örnekleri 13. yüzyılda verilmiş ve 18. yüzyılda altın çağını yaşamıştır. Bu altın çağda veya sonrasında tarih düşürme sanatını kullanıp da isimleri çok bilinmeyen onlarca müverrihimiz vardır. Bu müverrihlerden birisi 19. yüzyılda yaşamış olan Tâlib'dir. Tâlib 1203/1788 yılında İstanbul'da doğmuş ve uzun bir süre Dîvân-ı Hümâyûn kâtipliği yapmıştır. Bu şiir mecmuasında 139 tane tarih manzumesine yer verilmiştir. Tam tarih ve muʿcem tarih daha çok kullanılmakla beraber diğer tarih çeşitlerine de yer verilmiştir. Tarih manzumelerinde doğum, ölüm, düğün, tayin, mimari yapıların yapımı gibi birçok konuda tarih düşürülür. Bu mecmuayı değerli kılan, manzumelerin hepsinde ölüm konusunun işlenmesidir. Tâlib değerli gördüğü ve sevdiği kişilerin vefat tarihlerini ebced hesabıyla tarih düşürmüştür. Yanlızca tarih düşürmekle kalmayıp bu kişilerin hayatı hakkında da bilgiler vermiştir. Böylelikle tarih düşürme sanatını başarılı ve edebi bir şekilde kullanmıştır. Bu çalışmada, tarih mecmuasının transkibe edilerek günümüze aktarılması, Tâlib'in usta bir müverrih olduğu, Divan şiiri geleneğini sürdürdüğünü göstermek amaçlanmış ve tarih manzumeleri muhteva ile şekil açısından incelenmiştir.
Ahmed Râsim'in neşredilmemiş hikâyeleri ve tahlil çalışmaları
Yazın hayatımızın velût ediblerinden olan Ahmed Râsim'in eserleri, Türk edebiyatının zengin menbaında yerini alır. Onun muhayyilesinde hem romantik unsurların varlığı hem de hikâyelerinde titizlikle eğildiği realist unsurlar, yazarın dil ve üsluba olan hassasiyetini gözler önüne sermiş; Edebiyat-ı Cedide'nin yazın ruhundan beslendiğini göstermiştir. Fıkra, mektup, hikâye, roman, şiir, mizah, monografi gibi pek çok türün yetkin kalemi olan yazar, muhtelif mecmualarda yazılarını kaleme almıştır. Üzerinde tahlil çalışması yapılacak olan hikâyelerinden hareketle Ahmed Râsim, edebî eserlerinde sunduğu geniş perspektifi müşahede etmeye imkân sunmuştur. Dergiler vasıtası ile yazın hayatına kazandırılmak istenen kurmacaları, Ahmed Râsim'in dönemin izleğini, zihniyetini ve edebiyata maruf bakış açısını görmek bakımından önem teşkil etmiştir. Çalışmada, Ahmed Râsim'in neşredilmeye nâzır hikâyeleri vasıtası ile; hikâyelerinin olay örgüleri, şahıs kadroları, zaman ve mekân unsurları, bakış açıları özellikleri göz önüne alınmış; yazarın hikâyeleri, hikâye inceleme tekniklerine uygun şekilde incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahmed Râsim, hikâye, Edebiyât-ı Cedide, mecmua, tahlil.
Yeni Edebiyat dergisinin incelenmesi
Bu çalışma, Dr. Turhan Bozkurt sahipliğinde ve Doğan Hızlan yönetiminde Kasım 1969'da matbuat hayatına 35 sayfalık aylık edebiyat dergisi olarak Altın Kitaplar Yayınevi'nde başlayan ve Ekim 1971'de yayın hayatından çekilen Yeni Edebiyat dergisinin 24 sayılık külliyatının biçim ve içerik bakımından incelenmesinden ibarettir. İki yıl boyunca kesintisiz yayımlanan Yeni Edebiyat dergisi, Türk okurlarına yerli ve yabancı birçok yazarı, şairi tanıtıp kitap tanıtımları, inceleme, edebiyat ve sanat dünyasından yaptığı yurt içi ve dışı haberleri, yaptığı anket, düzenlediği açık oturumlar ve sütunlarını ayırdığı sempozyumlarla dönemin dergilerinden farklılıklar göstermiştir. Dergi sütunlarında yer alan tartışma, eleştiri ve röportajlar sayesinde okurlarına eserleri ve sanatçıları tanıma imkânı sunan Yeni Edebiyat dergisi, dönemin edebî, siyasî ve sosyal zihniyetinin matbuat hayatındaki yerinin daha net anlaşılabilmesi bağlamında birçok belge ve bilginin temin edilebileceği bir kaynak niteliğine sahiptir.
Büyük Duygu mecmuasının tafsilli fihristi
Büyük Duygu mecmuasının tafsilli fihristinin yapıldığı bu çalışma, dört bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde Balkan Savaşları hakkında bilgiler bulunmaktadır. İkinci bölüm kronolojik sıraya göre, yazar adına göre ve konularına göre fihristi ihtiva etmektedir. Üçüncü bölüm mecmuadaki yazıların incelendiği bölümdür. Dördüncü ve son bölümde çeviri yazı metin yer almaktadır. Sonuç kısmında, çalışmanın bütünüyle ilgili ulaşılan yargılara yer verilmiştir.
Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı şiir mecmuası içerisinde yer alan Türkçe şiirler (İnceleme- metin)
Şiir mecmuaları, Eski Türk edebiyatında ayrı bir değer arz etmektedir. İçerisinde yer alan eserler bilhassa bu mecmualarda yer alan şiirler edebiyat araştırmacıları için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu mecmualarda divanı bulunan şairler ve tezkirelerde adı zikredilen şairlere rastladığımız gibi, divanı olmayan ve kaynaklarda adına yer verilmemiş şairlere ve bu şairlerin şiirlerine rastlamak da mümkündür. Bu mecmualarda pek tanınmış şair olmasına rağmen divanında olmayan şiirlerin bulunması, şiir mecmualarının ne denli araştırmaya değer olduğunu göstermektedir. Tezimize kaynak olan bu şiir mecmuası, Michigan Üniversite'sinde 421 numara ile kayıtlıdır. Bu mecmua içerisinde yer alan Türkçe şiirler, transkribe edilip inceleme-metin esasıyla ele alınmıştır. Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı olan mecmuada; fal ile alakalı bilgiler, Ayet tefsirleri, denizcilik kavramları ve birçok- şairin şiirleri mevcuttur. Bu mecmua 177 sayfa olup metinler incelenirken sayfa esasına göre hareket edilmiştir. Bütün Türkçe şiirler, tek tek incelenmiştir. Mecmuada en çok muhammes ve tahmisler dikkati çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, mecmua, şiir mecmuası,
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında Bel_yz_K1589 numarada kayıtlı Şiir Mecmuası
Klasik Türk edebiyatı, Türk edebiyatının önemli bir dönemini oluşturmaktadır. Edebi eserler meydana getirildiği dönemin siyasi, kültürel, sosyal, dini izlerini taşır. Antoloji özelliğine sahip olan mecmualar dönemin edebi özelliği hakkında da bilgiler verir. Çalışmamızın konusunu oluşturan eser İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında Bel_Yz_K1589 numarada kayıtlı şiir mecmuasıdır. Mecmua 71 varaktan oluşmaktadır. Tezin giriş bölümümde mecmua ve mecmuaların sınıflandırılması ile ilgili bilgi verildi. İkinci bölümde mecmuanın özellikleri belirlenerek incelemesi yapıldı. Mecmua XVIII. yüzyılda yaşamış şairlerin şiirlerini içermektedir. Metin içinde yer alan şairlerin biyografileri kısa bir şekilde sunulmuştur. Mecmuada beyitlerle yazılan nazım şekillerinden gazel ve kaside ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Metinde gazel ve kasidelerin yanı sıra muhammes, tahmis, müseddes, muaşşer, terkib-i bent gibi nazım şekilleriyle yazılmış şiirler de bulunmaktadır. Nazım şekilleri, aruz kalıpları ve MESTAP tablosuna yer verilmiştir. Üçüncü bölümde şiir mecmuasının transkrpsiyonlu metni yer almaktadır. Mecmuada bulunan şairlerin şiirleri Dîvânlardaki şiirlerle karşılaştırılarak metin tenkidi yapılmıştır. Şiirlerde Dîvânlardan farklı olarak beyit sayısı farklılığı, diziliş farklılığı ve kelime farklılığı gibi durumlar söz konusudur. Bu farklılıklar dipnotlarda gösterilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YZ_K0644 numarada kayıtlı mecmuanın mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Arapça bir kelime olan mecmua, cemè kökünden türemiş olup "bir araya getirilen, derlenen, cem edilen" anlamlarını taşımaktadır. Edebî anlamı ise "farklı muhtevalardaki metin parçalarının bir araya getirildiği defterler"dir. Mecmualarda bulunan metin parçaları o mecmuanın türünü belirler. Mecmu'a-i eş'ârlar ise bu türlerden biridir. Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında BEL_Yz_K0644 numarada kayıtlı olan mecmû'a-i eş'âr incelenmiştir. Bu incelemede ele aldığımız mecmû'a-i eş'âr Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)'ne göre tasnif edilmiştir. "Giriş" kısmında mecmuaların türleri, şiir mecmualarının önemi ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP) hakkında bilgiler verilmektedir. "Birinci Bölüm"de mecmuanın fiziki yapısına ve muhteva özelliklerine değinilmiştir. Bu bölümde sırasıyla nüsha tavsifine, tertip hususiyetlerine, şairlere ve şiirlerine, şairlerin yaşadıkları yüzyıllara, nazım şekillerine, aruz kalıplarına ve derleyicinin kimliğine yer verilmiştir."İkinci Bölüm"de ise incelenen mecmuanın MESTAP'a göre tasnifi yapılmıştır.
İBB Atatürk Kitaplığı Bel_Yz_K0006, Bel_Yz_K0007 ve Bel_Yz_K0772 numaralarda kayıtlı Şiir Mecmualarının 'mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Arapça bir kelime olan, köken itibariyle "cem'" (جمع) kökünden gelen "mecmua" kelimesi, "toplanıp biriktirilmiş, tanzim ve tertip edilmiş şeyler heyeti" anlamına gelir. Edebî bir terim olarak ise mecmua, farklı kişilere ait nazımlardan yahut çeşitli konuların ele alındığı nesirlerden oluşturulan eserlerin genel ismidir. Edebiyatımızın farklı dönemlerine ait manzum, mensur metinlerin toplanmasıyla oluşan ve önemli kaynak eserlerden olan mecmualar, "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) dâhilinde incelenilmektedir. Bu proje doğrultusunda yapılan çalışmalar ile projenin de başlıca hedefi olan, mecmuaların içeriği belirlenip herhangi bir çalışmada lazım olması durumunda incelenmesini kolaylaştırmak amaçlanmıştır. İncelenen mecmualarda yer alan şairler, bu şairlerin şiirleri, şiirlerin nazım şekilleri, türleri, vezinleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kütüphanesi'nde "Şiir Mecmuası" adıyla kayıtlı olan BEL_Yz_K0006, BEL_Yz_K0007 ve BEL_Yz_K0772 numaralı şiir mecmuaları Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnif edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Şiir, Mecmua, MESTAP.
Milli Kütüphane 06 HK 3639 ve 06 MİL YZ A 54 numaralarda kayıtlı mecmuaların 'mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Mecmua, günümüzde "dergi, şiir antolojisi" anlamında kullanılan çeşitli konularda yazılan şiir ya da metinlerin derlenip bir araya getirildiği defter ya da kitaplara denir. Mecmualar bir ya da daha fazla yazar tarafından yazılabilir. İçerdikleri zengin malzeme ile hem Klasik Türk Edebiyatı araştırmalarına hem de çeşitli bilim dallarına kaynaklık etmektedir. Mecmualar yazıldıkları dönemin sanatsal ve kültürel hayatı ile tıp, tarih, dinler tarihi, coğrafya gibi çeşitli alanlarla ilgili bilgiler içermektedir. Özellikle kütüphanelerde "Mecmûʿa-i Eşʿâr" ya da "Mecmûʿatü'l-Eşʿâr" adlarıyla kayıtlı olan şiir mecmuaları klâsik şiirimiz için önemli birer kaynaktır. Bu mecmualarda bilinmeyen şairlere, şairlerin bilinmeyen şiirlerine, farklı nazım şekillerine, aruz kalıplarına, farklı nazım türlerine, bir şairin hayatı ile ilgili önemli bilgilere rastlanabilir. Milli Kütüphane 06 Hk 3639 ve 06 Mil Yz A 54 numaralarda kayıtlı mecmuaların "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi"ne (MESTAP) göre tasnifi çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmamızdaki 06 Hk 3639 numaralı mecmua nazım şekilleri ve aruz kalıplarının çeşitliliği bakımından zengindir. 06 Mil Yz A 54 numaralı mecmuada gazel nazım şekli ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Her iki mecmuada 15. ve 19. yüzyıllar arasında yaşamış olan şairlerin şiirleri yer almaktadır. Bâkî, Fuzûlî, Nâbî, Beliğ, Sâbît, Nedim gibi meşhur şairlerin şiirleri çoğunluktadır. Her iki mecmuada yer alan şiirlerin matla ve maktaları / ilk ve son bendleri transkiribe edilerek "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) tablosuna aktarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Klasik Türk Şiiri, Mecmua, MESTAP, Şiir Mecmuası
Milli kütüphane 06 MİL YZ A 2519 ve 06 MİL YZ A 1998 numaralarda kayıtlı mecmuaların mecmuaların sistematik tasnifi projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi
Günümüzdeki şiir antolojilerinin karşılığı olan, türlü konulardaki manzum ve mensur yazıların bir araya getirildiği kitap ve şiir defterine "mecmuʽa" denir. Mecmualar, edebiyat tarihimizin aydınlatılmasında çok önemli bir yere sahip birincil kaynaklardandır. Edebî ilgi ve zevke sahip kişiler tarafından rağbet gören şiirlerin derlenip toplandığı bu defterler, özellikle edebȋ ve biyografik açıdan edebiyat tarihimize ayna tutacak ve karanlıkta kalan birçok noktayı aydınlatacaktır. "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) dâhilinde hazırlamış olduğumuz bu çalışmamızda incelediğimiz, Milli Kütüphane'de "Mecmuʽa-i eşʽâr" adıyla anılan 06 Mil Yz A 2519 ve 06 Mil Yz A 1998 numarada kayıtlı mecmualar antoloji niteliğindeki şiir mecmualarındandır. Çalışmamızdaki 06 Mil Yz A 2519 numaralı mecmua özenle tertip edilmiş ve iki bölüme ayrılmıştır. Birinci kısımda muaşşer, müsebba, müsemmen, tahmis, terci-i bend vetesdis nazım şekilleri ile yazılmış şiirler yer almaktadır. İkinci bölümde ise Emrî ve Hayalî'nin gazellerine yer verilmiştir. 06 Mil Yz A 1998 numaralı mecmua ise herhangi bir tertip hususiyetine sahip değildir. Mecmuada 15. ve 18. asırlar arasında yaşamış şairlerden gazeller, çeşitli müfred, matla, terkib-i bend, rubai, şarkı, muamma ve lugazlar bulunmaktadır. Mecmuada özellikle 16. ve 17. yüzyılın büyük şairlerinden Bâkî, Fuzûlî, Nâbî ve Nef'î gibi önde gelen şairlere ait şiirler yekûn teşkil eder. Her iki mecmuadayer alan şiirlerin matla ve makta beyitleri/bendleri transkiribe edilerek "Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi" (MESTAP) tablosuna aktarılmıştır.
Tenkid dergisi üzerine bir inceleme
Tenkîd, 1910 yılının Nisan ve Ağustos ayları arasında, İstanbul'da, 6 sayı olarak Bezmi Nusret Kaygusuz öncülüğünde çıkarılmış bir edebiyat dergisidir. Dergide; Baha Tevfik, Doktor Abdullah Cevdet, Ömer Seyfeddin, Refik Halid, Mehmed Rauf, Şehâbeddin Süleyman, Abdülhak Hamid gibi önemli isimler yazı ve şiir yayımlamıştır. Toplamda 44 yazar ve şairin 81 parça metni neşredilmiştir. Ortalama 21 günde bir çıkarılan Tenkîd'in 5000 (beş bin) adet civarında basılıp satılması dikkat çekicidir. Fakat İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin muktedir olduğu bir dönemde çıkarılan dergi, kısa ömürlü olmuştur. Bununla birlikte eleştiri başta olmak üzere birçok bakımdan bu dergi, bir dönemin ruhunu, çatışmalarını, üslubunu, bakış açısını, sorunlarını ve matbuat hayatını yansıtır. Çünkü dergi, edebiyat ve sanatın üslup, gaye, kural-kaideleri gibi konularında tartışmalara ev sahipliği yapmış, sınırlı da olsa sosyal-siyasal mevzularda birtakım düşünce beyanlarına imkân vermiştir. Öte yandan, Türk edebiyatındaki ilk eleştiri dergisi olarak kabul edilmesi de dergiye belli bir önem kazandırır. Tüm bu nedenlerle Tenkîd dergisi, derginin 5 ve 6. sayılarına ek olarak çıkan Hediye ile bu ekin 1912'de çıkan 3. sayısı çalışmamızda esas alınmıştır. Bu çalışmada, öncelikle eski harfli metinler latin harflerine aktarılmış, yazarlar ve şairler hakkında bilgiler verilmiş, bir de tahlilî fihrist hazırlanmıştır. Çalışmanın sonunda, Tenkîd dergisinin çok önemli bir başarı elde edemediği ancak İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskıcı dönemine rağmen bir çabaya girilerek edebiyatta, sanatta ve toplumsal konularda bazı sorunlara çözümler arandığı olguları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bezmi Nusret Kaygusuz, eleştiri, tenkit, Tenkîd dergisi.
Yerelden ulusala bir dergicilik örneği: "Kıyı dergisi"
Yerel bir dergi olarak Trabzon'da yayın hayatına başlayan yıllar içinde edebiyat çevresinde yerini genişletip sağlamlaştıran ve ulusal bir dergi özelliği kazanan Kıyı dergisinin Türk edebiyatı içindeki yeri ve Halkevlerinin mirası olan yerel dergiciliğin Kıyı dergisi vasıtası ile önemi ve genel özellikleri bu çalışmada ortaya konulmuştur. Kıyı dergisinin kronolojik dizini çıkarılarak edebi türlerin sayısal analizi ve içeriği değerlendirilip derginin varlığını sürdürmesinde etkin olan kişiler tanıtılmış ve Kıyı dergisinin edebiyatımıza katkıları belirlenmiştir. Bu tez çalışması beş bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde yer alan Giriş'in ardından; ikinci bölümde Kıyı dergisinin monografik incelemesi; üçüncü bölümde, Kıyı dergisinin içerik değerlendirmesi yapılmış, dördüncü bölümde Kıyı dergisinin kronolojik dizini verilmiştir. Çalışmanın son kısmı sonuç bölümüne ayrılmıştır. Birinci bölümde, çalışmanın amacı, önemi, kapsamı ve yöntemi belirtilmiş, çalışmayla ilgili açıklamalar yapılmış, Türk edebiyatında dergi alanı ile ilgili kaynaklar taranmış, yerel dergicilik ve bu dergiler üzerine yapılan çalışmalar tanıtılarak Kıyı dergisinin bu ortam içindeki önemine değinilmiştir. İkinci bölümde, Kıyı dergisinin yayın serüveni, mizanpaj özellikleri ve yazar kadrosu hakkında bilgi verilmiştir. Kıyı dergisi ile ilgili yapılan değerlendirmelere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Kıyı dergisinde yayımlanmış yazılar, türlerine göre ayrılmıştır. Her tür için hangi dönemde kaç eser verildiği, bu türde en çok eser veren sanatçılar ve değinilen başlıca konular üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde, Kıyı dergisinin 1 Ekim 1961 tarihinde başlayan ilk döneminden itibaren ilk dört dönemini kapsayan kronolojik dizini verilmiştir. Çalışmanın beşinci ve son bölümü olan Sonuç bölümünde elde edilen bilgiler doğrultusunda Kıyı dergisinin Türk edebiyatındaki yeri değerlendirilmiştir.
Mecmua-i Bektaşiye: Metin-inceleme
Klasik Türk edebiyatında, son yıllarda üzerinde yapılan çalışmaların hızla arttığı şiir mecmuaları, bir antoloji niteliğinde olup derleyicinin şiir zevkini yansıtan bir mecmua olabileceği gibi belli bir görüşü yansıtmak amacıyla hazırlanmış mecmualardan da olabilmektedir. Nitekim bu teze konu olan Mecmua-i Bektaşiye de az önce sözü edilen ikinci tip mecmua türlerinden biridir. Çünkü söz konusu eser Alevi-Bektaşi gelenek ve kültürü çerçevesinde meydana getirilmiş bir mecmuadır. Bu çalışma, Ankara Milli Kütüphanede 06 Hk 687/1 arşiv numarasıyla kayıtlı Mecmua-i Bektaşiye isimli eser üzerinde yapılmıştır. İlk olarak giriş bölümünde Alevilik-Bektaşiliğin ne olduğu ve özellikleri hususunda bazı açıklamalar yapılmaya çalışılmıştır. Ardından Bektaşiliğin doğuşu, gelişimi ve Hacı Bektaş Veli hakkında kısa tarihsel bilgiler verilmiştir. Sonrasında mecmualarla ilgili çeşitli bilgiler verildikten sonra eserin nüsha tavsifi yapılmış, eserin muhtevası hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Muhteva ile ilgili olarak eserdeki şairler, nazım şekilleri ve vezinler hakkında tablolar halinde bazı sayısal verilere değinildikten sonra eserde sıklıkla geçen Alevilik-Bektaşilikle ilgili terim, kavram ve isimlere yer verilmiş, sonrasında eserin edebi değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Son bölüm, eserin transkripsiyon alfabesiyle Latin harflerine aktarılmış metninden oluşmaktadır. Bu çalışmadan beklenen nihaî hedef, klasik Türk edebiyatındaki şiir mecmualarının öneminin fark edilmesini sağlamak ve şiir mecmuaları vasıtasıyla divan şiirine bir katkı sunabilmektir. Anahtar kelimeler: Mecmua, Şiir mecmuası, Alevilik, Bektaşilik, Mecmua-i Bektaşiye, İnceleme-Metin.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, K0446 numaralı Şiir Mecmuası
Klasik Türk edebiyatı açısından önemli bir yere sahip olan mecmualar sayesinde, günümüzde bilinen ya da bilinmeyen birçok şairin şiirleri gün yüzüne çıkarılır. Mecmualar genellikle yazarın zevkine göre topladığı manzum, mensur ya da manzum-mensur karışık metinlerden oluşmaktadır. Bu çalışmanın amacı 98 varaktan oluşan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı K0446 numaralı mecmuayı, mecmuaların sistematik tasnifi projesi kapsamında incelemektir. 1b-98a yaprakları arasında Arap harfleriyle oluşturulmuş metin, transkripsiyon yöntemi ile Latin alfabesine çevrilmiştir. Mecmuada, genel olarak gazel, kaside, müseddes ve tahmis gibi nazım şekilleri yer almaktadır. Bu şiirler genellikle dinî-tasavvufî konularda yazılmıştır. Mecmuanın 45a-45b-46a varaklarında ise nesir kısımlar mevcuttur. Nesir bölümlerinden birinde kahve ile ilgili bilgi verilmiştir. Birinde Hacı Bektaş Veli'nin bir şiirinin şerhi yapılmıştır. Bir diğerinde ise Kuran'dan ayetlere yer verilmiştir. Sonuç olarak, mecmuada toplam 58 şaire yer verildiği görülmüştür. Bunun yanında mecmuada toplam olarak 235 şiir tespit edilmiştir. Çalışmamızda elde ettiğimiz en önemli sonuç ise Aşık Ömer'in basılı divanında yer almayan ancak mecmuada yer alan iki şiirini edebiyat dünyasına tanıtmak olmuştur.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet, YZ_K_0233 numaralı şiir mecmuası
Bu çalışmanın amacı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Yz_K_0233 numaralı mecmuayı incelemektir. Klasik Türk edebiyatı metinlerinin günümüze ulaşmasında önemli bir role sahip olan mecmualar, gerek dönemin edebî zevkini yansıtması gerek divanlarda yer almayan şiirleri veya tanınmamış şairleri ortaya çıkarması bakımından edebiyat araştımacıları için vazgeçilmez kaynaklardandır. Belli bir eğitim düzeyine sahip kişilerce oluşturulan bu metinler, manzum veya mensur olabildiği gibi manzum-mensur karışık da olabilirler. Çalışmamıza konu olan yazma metin de manzum-mensur karışık oluşturulmuş bir mecmuadır. 1b-71b yaprakları arasında Arap harfleriyle oluşturulmuş metin, transkripsiyon yöntemi ile Latin alfabesine çevrilmiştir. Mecmuada yer alan şairlerin şiirleri basılı divandakilerle karşılaştırılmıştır. Şiirlerdeki farklılıklar ile şairlerin divanlarında yer almayan şiirleri dipnotlarda gösterilmiştir. Mecmuada yer alan nesir bölümlerindeki Arapça kısımların Türkçe anlamları dipnotlarda belirtilmiştir. Yine nesir bölümlerinde yer alan Kur'an ayetleri, mealleri ile birlikte sure ismi ve ayet numaraları ile gösterilmiştir. Çalışma sonucunda 71 varaktan oluşan mecmuada toplam 44 şaire ait 157 şiir tespit edilmiştir. Bu şiirler gazel, kaside, muhammes, kıt'a gibi çeşitli nazım şekillerinden oluşmaktadır. Mecmuadaki nesir kısımları ise çeşitli dinî bilgiler içeren metinlerden oluşmuştur. Anahtar Kelimeler: mecmua, klasik, edebiyat, şiir, nesir.
Edebiyat dergiciliğinde din ve toplum: Mavera dergisi örneği
Bu çalışmada genel itibariyle, "Mavera Dergisi'nde dini ve toplumsal ögeler nasıl işlenmiştir? İşlenen dini ögeler hangi bakış açısıyla değerlendirilmiştir? Sosyal değişim, modernleşme kavramları nasıl ele alınmıştır?" Sorularına nitel araştırma yöntemi ve söylem analizi tekniği kullanılarak yanıt aranmıştır. Dönem itibariyle Türkiye'de toplumsal değişimin hızlandığı bir süreçte yayın yapan Mavera Dergisi, kendisini "muhafazakar fikir ve edebiyat dergisi" olarak tanımlamıştır. 1970'li yılların sonu, 1980'ler ve 1990 yılı boyunca yayın hayatını sürdüren dergi, çeşitli dini ve toplumsal konuları kendi gündemi yapmış ve okuyucularına sunmuştur. Çalışmaya girizgah mahiyetinde Mavera Dergisi hakkında bilgilendirmelerle başlanmıştır. Akabinde Mavera Dergisi'nde din olgusu işlenmiştir. Ardından Mavera Dergisi'nin temel yaklaşımlarını oluşturan dört temeli izah edilmiştir. Son olarak Mavera Dergisi'nde sosyal değişim ve modernleşme işlenmiş ve çalışma genel sonuca bağlanmıştır. Ulaşılan sonuç itibariyle Mavera Dergisi, dini işlevsel perspektiften bakarak değerlendirmiş ve toplum ve birey için iyi yönlerini ortaya çıkarmıştır. Derginin bu işlevselci yaklaşımlarının ardında ümmetçilik ve tasavvuf yer almaktadır. Toplumsal anlamda gerek sosyal değişmeyi gerek ise modernleşmeyi gündemine almışlar ve batı kaynaklı değişimi reddetmişlerdir. Değişimin veya modernleşmenin karşıtı olmadıklarını ifade etmişler ve değişimin, modernleşmenin ancak İslam ve İslam medeniyeti ile mümkün olabileceğini savunmuşlardır.
Mecma'ü'l-Letâyif (30a-58b varaklar) giriş-inceleme-metin-çeviri-dizin-tıpkıbasım
Mecma'ü'l-Letâyif, Eski Anadolu Türkçesi döneminde Sirâc bin Abdullah tarafından istinsah edilen bir yazma eserdir. Eserin 30a-58b varakları arasındaki bölümleri incelenmiştir. Giriş, İnceleme, Metin, Çeviri, Dizin, Tıpkıbasım olmak üzere altı bölümden oluşan çalışmamızın giriş bölümünde; eserin adı, yazarı, eserin konusu ve içeriği, eserin nüshaları, eserin hazırlanmasına kaynaklık eden eser ve kişiler hakkında bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde yazım ve dil özellikleri incelenmiş, metnin geniş özetine yer verilmiştir. Metin bölümünde, metnin transkripsiyonu verilmiş ve günümüz Türkçesine uygun olarak aktarılmıştır. Dizin bölümünde kelimeler alfabetik sıraya göre dizilmiştir. Türkçe kelimelerin etimolojisi yapılmıştır. Özel isimler dizini ayrı bir şekilde alfabetik sırayla dizilmiş ve açıklanmıştır. Çalışmanın sonuna metnin tıpkıbasımı konulmuştur.
Muhammetcan Seralin'in iki manzum hikâyesi (Metin-aktarma-inceleme)
Bu çalışmada, Muhammetcan Seralin'in Ayqap dergisinde yayımladığı "Topcarğan" ve "Gülqaşiyma" isimli manzum hikâyeler değerlendirilmiştir. Bu manzum hikâyelerde, genç kızların kendi rızaları olmadan babaları tarafından para ya da mal karşılığı, yaşlı veya genç erkeklerle evlendirilmesi ve bunun sonucunda istenmeyen olayların ortaya çıkması anlatılmaktadır. Bu manzum hikâyelerde Yazar, Kazak Türklerinin yaşayış, örf ve âdetleri hakkında olayların akışına göre bilgi vermektedir. Bunlar "qonaq ası", "qalıñ mal", "tañba" gibi örf ve âdetlerdir.
İlim ve Sanat Dergisi'nin sistematik indeksi (1-48. sayılar/1985-1998)
Derginin, o günkü yılların hem basın yayın, hem edebiyat ve sanat, hem de akademik camiasını bir araya getiren kaliteli dosya konularının ve makalelerin yer aldığı bir ilim ve kültür ocağı görevini üstlendiği söylenebilir. Bu çalışmanın amacı, 1985-1998 yılları arasında yayın hayatına devam eden ve iki aylık periyotlarla çıkan İlim ve Sanat Dergisi'nin sistematik indeksini çıkartıp günümüz okuyucularına tanıtmak ve bu suretle de edebiyat ve kültür tarihi ile Türkiye'de dergicilik üzerine yapılan araştırmalara katkıda bulunmaktır. İlim ve Sanat Dergisi'nin başyazarı olan Prof. Dr. Mahmud Es'ad Coşan'ın öncülüğünde derginin sanat, kültür ve edebiyat anlamında Türkiye ilim ve kültür muhitine kazandırdıklarının ortaya çıkarılması da hedeflerimiz arasındadır.
Milli Kütüphane 8121 numarada kayıtlı Mecmûa-i Gazeliyyât adlı (İnceleme-metin)
Klasik edebiyat açısından büyük öneme sahip olan mecmualar dönemlerinde rağbet gören mensur ve manzum eserlerin günümüze ulaşmasını sağlayan önemli edebî ürünlerdir. Bugünün şeçme şiir defterleri veya antolojileri hükmünde olan mecmualar dönem okuyucusunun zevkine göre şekillenmiştir. Mecmualar mevcut kaynaklara geçmeyen şairleri ve şiirleri barındırması, bununla birlikte divan sahibi şairlerin divanlarda tespit edilemeyen kimi şiirlerine yer vermesi veya içerdiği şiirleri divanlardaki şiirlerle karşılaştırma imkânı vermesi açısından büyük öneme sahiptir. Şiir mecmuaları çalışmaları artıkça edebiyat tarihimizdeki bilgilerin düzetilmesi, güncellenmesi veya mevcut bilgilere yeni bilgilerin eklenmesi mümkün olacaktır. Böylece edebiyat tarihimizde cevaplanmayı bekleyen birtakım sorular cevap bulacaktır. Bu amaçla Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonunda kayıtlı olan Yz. A. 8121 numaralı şiir mecmuasının (Mecmû'a-i Gazeliyyât) tanıtımı yapılacaktır. Çalışmada 82 varaktan oluşan Mecmua'da geçen şair ve şiirlerinin tanıtımı yapılmış divanları bulunan şairlerin mecmuadaki şiirleri ve divanda geçen şiirleri karşılaştırılıp nüsha farkları belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Şiir, Mecmua, MecmûǾa-i Gazeliyyât
Milli Kütüphanede 06 Mil Yz A 54 numarada kayıtlı bir şiir mecmuası: Mecmû'a-i Eş'âr ve Fevâ'îd (İnceleme-metin)
Edebiyat tarihimizin aydınlatılması noktasında önemli bir yer tutan, manzum veya mensur birer antoloji niteliğinde olan mecmualar, dönemlerinde rağbet gören edebî ürünlerin günümüze kadar gelmesini sağlayan klâsik kaynaklardan biridir. Mecmualar yazıldığı dönemin okuyucu zevkinin tespiti, üslûp çalışmalarına katkısı, temel kaynaklarda tespit edilemeyen şairleri veya şiirleri içermesi, bunun yanında divan sahibi şairlerin divanlarında yer almayan kimi şiirlere yer vermesi gibi birçok hususta araştırmacılara katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada Milli Kütüphanede 06 Mil Yz A 54 numarada kayıtlı olan, mürettibi ve tertip tarihi belli olmayan Mecmû'a-i Eş'âr ve Fevâ'îd adlı şiir mecmuasını inceledik. Çalışmamızda mecmuanın ne olduğu, şiir mecmualarının tasnifi ve klasik Türk edebiyatımız açısından önemine değindik. Çalışmamıza konu olan mecmua tanıtıldıktan sonra mecmuanın bütünü hakkında bir değerlendirme yapıldı ve mecmuanın transkripsiyonlu metni verildi. Mecmuadaki şiirler, şairlerinin yayınlanmış divanı var ise buradaki şiirlerle karşılaştırılarak okundu ve aradaki nüsha farkları dipnotta gösterildi. Mecmuadaki şairler ve şiirlerini gösteren tablolar hazırlandı ve bu tablolardaki verilerden hareketle oluşturulan grafiklerle çeşitli değerlendirmeler yapıldı. Anahtar Kelimeler: Mecmua, şiir, divan, Mecmû'a-i Eş'âr ve Fevâ'îd.