Kütüphaneler
Bu konu başlığı altında 88 tez
Türkiye'deki çocuk kütüphaneleri ile ilgili bir araştırma
Temel dil becerileri, çocukların hem akademik hayatına hem de sosyal hayatına etki eder. Bundan dolayı erken yaşta geliştirilecek olan dil becerileri, çocukların ileriki yaşamına olumlu etki edecektir. Çocukların yaşamını bu denli etkileyecek olan dil becerilerinin geliştirilmesi sürecini, okullar dışında da devam ettirmek sürecin kalıcılığını artıracaktır. Temel dil becerilerinin geliştirilmesi sürecine çocuk kütüphanelerinin dâhil edilmesi, çocuğun dil becerileri eğitimini sürekli hale getirmede de yardımcı olacaktır. Bundan dolayı çocuk kütüphanelerinin bugünkü durumunun bilinmesi, temel dil becerileri eğitimi için geliştirilecek hizmetlere katkı sağlayacaktır. Her şeyin değiştiği dünyada çocuk kütüphanelerinin de değişmesi, çağa ayak uydurması, çocuk kütüphanelerinin varlığının devamı konusunda önem taşımaktadır. Bu durumdan ötürü, geleneksel kütüphanelerin sunduğu kitap hizmeti dışında çocuklar için farklı hizmet türlerinin sağlanması, çocuk kütüphanelerinin geleceğini de etkileyecektir. Araştırmada Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bağımsız çocuk kütüphaneleri incelenmiştir. Çalışmada tarama deseni kullanılmıştır. Çocuk kütüphanelerinin mevcut durumu hakkında istatistiki bilgilere Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünden ulaşılmıştır. Ayrıca çocuk kütüphanelerinin mevcut durumu hakkında daha fazla bilgi edinmek amacı ile velilere, çocuk kütüphanesini aktif kullanan çocuklara ve kütüphaneyi kullanmayan çocuklara uygulanmak üzere üç farklı yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırmada bulgulardan hareketle çocuk kütüphanelerinin mevcut durumunun yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca velilerin ve çocukların görüşlerinin, çocuk kütüphanelerinin mevcut durumunun yetersiz olması ile örtüştüğü görülmüştür.
Üniversite kütüphanelerinde değişim yönetimi: Kullanıcı ve personel önceliklerinin değerlendirilmesi
Üniversite kütüphaneleri, diğer birçok kurum ve kuruluş gibi, değişen teknolojinin gerektirdiği dönüşümü yakalamak durumundadır. Değişim hızına ayak uydurmak için zamanla farklılaşan kullanıcı gereksinimleri ve beklentilerinin karşılanabilmesi önemlidir. Bu çalışmada, Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kütüphanesi kullanıcıları ve personelinin kütüphane söz konusu olduğunda değişimden etkilenebilecek kriterlere yönelik önceliklerinin belirlenmesi amaçlanmış, bunun için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yönteminden yararlanılmıştır. Bu kriterler, literatürden ve uzman görüşlerinden yararlanılarak, Hizmetler, Kurum İdari Yapısı, Personel, Derme, Mekân ve Bilgi Sistemi olarak belirlenmiştir. AHS'ye yönelik bulgular elde edilirken açık uçlu sorular aracılığıyla kullanıcı görüşlerine de başvurulmuş ve bulgular bu yorumların değerlendirilmesine göre detaylandırılmıştır. Değerlendiriciler, kütüphane kullanıcıları (Lisans Öğrencileri, Lisansüstü Öğrenciler ve Akademik Personel) ve kütüphane personeli olmak üzere toplam 28 kişidir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, tüm kullanıcı grupları, öncelikli olarak değişmesi gereken kriter olarak Dermeyi öne çıkarmıştır. Kütüphane personeline göre ise, öncelikli olarak değişmesi gereken kriter Personeldir. Bulguların, literatür ekseninde değerlendirilmesi sonucunda, çok yönlü bir dönüşümü gerçekleştirmek durumunda olan kütüphanelerin yalnızca kullanıcı ve personelinin önceliklerini ortaya koyarak değişim sürecinde izleyecekleri yolu belirleyemeyecekleri tespit edilmiştir. Kullanıcı ve personel öncelikleri, bireysel bilgi gereksinimi, algı ve kütüphane deneyimleriyle sınırlı kaldığından, kütüphanelerin kullanıcılarının ifade ettiği beklenti ve isteklerinin ötesinde düşünerek hareket etmesi ve proaktif hizmetler geliştirmesi gerektiği görülmüştür. Çalışmada ayrıca, değişim sürecinde kullanıcı gereksinimlerini belirlemelerinin dışında kütüphanelerin, kendi kurumlarının dinamiklerini de gözetip ihtiyaçlarına uygun farklı yaklaşımlar benimseyerek nasıl bir yol izleyebileceklerine yönelik öneriler sunulmuştur.
Çocuk kütüphanelerinde yaşam becerilerinin geliştirilmesi: Bir kütüphane programı önerisi
Bu çalışma, çocuk kütüphanelerinde 60-72 ay arasındaki çocuk kullanıcıların yaşam becerilerinin gelişimini sağlamak amacıyla geliştirilmiş özgün etkinlikleri içeren bir kütüphane programı oluşturmak, çocukların yaşam becerileri üzerindeki etkisini ve bu etkinin kalıcılığını incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2022-2023 eğitim döneminde Sincan Törekent Halk Kütüphanesinin Çocuk Bölümünde kullanıcı olan toplam 57 çocuk (30 çocuk deney grubu, 27 çocuk kontrol grubu) ile yürütülmüş ve çocukların bu kütüphaneyi düzenli olarak kullanmaları sağlanmıştır. Araştırmada yöntem olarak yarı deneysel desenlerden biri olan "denkleştirilmiş kontrol gruplu ön test-son test deseni" kullanılmıştır. Bu amaçla deney grubunda araştırmacı tarafından hazırlanan yaşam becerilerine dair etkinliklerden oluşan "Kütüphanede Yaşam Becerileri Programı", çocuk kütüphanesinde beş hafta boyunca düzenli aralıklarla gerçekleştirilmiş, kontrol grubu sürece dâhil olmamıştır. Araştırmanın veri toplama aracı olarak, Dünya Sağlık Örgütü tarafından tanımlanan yaşam becerileri bileşenlerinden oluşan bir Kontrol Listesi ve Erken Çocukluk Yaşam Becerileri Ölçeği kullanılmıştır. Kontrol Listesinin kapsamında, anılan yaşam becerileri bileşenlerinin tanımlarından yola çıkılarak listelenen hedef davranışlar bulunmakta, bu hedef davranışlar ise her biri için yazılmış olan etkinliklerin uygulanması ve bu etkinliklere dayalı performans puanlamalarının hesaplanması yoluyla değerlendirilmektedir. Veri toplama araçları deneysel işlem öncesinde ve sonrasında uygulanmıştır. Çalışmanın uygulama sürecinin gerçekleştirilmesinden ve son testlerin uygulanmasından 6 hafta sonra ise programın çocukların yaşam becerileri üzerindeki etkisinin kalıcı olup olmadığına bakılması için kalıcılık incelemesi yapılmış ve test deney grubu için bir kez daha tekrarlanmıştır. Araştırmada, demografik bilgilerin betimlenmesinde; frekans (f) ve yüzde (%) kullanılmıştır. Verilere ilişkin normallik testleri Shapiro-Wilk Testi ve Kolmogorov-Smirnov Testi aracılığı ile analiz edilmiştir. Uygulamadan elde edilen puanlar bağımlı örneklem t testi ve bağımsız örneklem t testi ile incelenmiştir. Araştırma sonunda deney grubu çocuklara uygulanan Kütüphanede Yaşam Becerileri Programının çocukların yaşam becerileri düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık yarattığı tespit edilmiştir.
Türkiye'deki halk kütüphanesi sisteminin değerlendirilmesi ve bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi önerisi
Bu çalışma Türkiye Ulusal Halk Kütüphanesi Stratejisine odaklanmıştır. Bilgi toplumu olarak adlandırılan yeni toplumsal yapı, halk kütüphanelerini değişime zorlamıştır. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de bilgi toplumuna geçiş sürecinde halk kütüphaneleri hizmetlerini ve yapısal bileşenlerini gözden geçirmek zorunda kalmaktadır. Bu yeni durum halk kütüphaneleri konusunun stratejik olarak ele alınmasını ve Türkiye için bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi oluşturulmasını zorunlu hale getirmiştir. Tez çalışmasının yürütülmesinde üç temel yaklaşımdan yararlanılmıştır. Bunlardan ilki olan halk kütüphaneleri için bilgi toplumu bağlamına göre halk kütüphanelerinin geleceğine ilişkin projeksiyonlar ancak bilgi toplumunun paradigma ve parametrelerinin en iyi biçimde ortaya konulması ile mümkün olabilecektir. İkinci yaklaşım olan ulusal bağlam yaklaşımına göre Türkiye için bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi ortaya koyabilmek amacıyla belli başlı politika belgelerinin halk kütüphaneleri ile ilişkisi incelenmelidir. Son olarak, bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi işbirliğine dayalı olmadan hazırlanamaz. Bu süreçte paydaşlar belirlenerek, görüşleri alınmalı ve bu görüşler analiz edilmelidir. Araştırmanın hipotezi 'Türkiye'deki halk kütüphaneleri, bilgi toplumu bağlamındaki işlevlerini yerine getirme sürecinde kendisine dayanak oluşturacak ulusal strateji, politika ve sistemden yoksundur' biçiminde belirlenmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı; Türkiye'de halen var olan halk kütüphanesi sistemini değerlendirerek, Türkiye'nin koşullarını dikkate alan, bilgi toplumunun parametrelerine uygun amaç ve hedefler doğrultusunda geliştirilen, evrensel stratejiler ve ilkelerden yararlanılarak oluşturulan ve eylem planları ile desteklenen bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi geliştirme modeli ve önerisi oluşturabilmektir. Araştırmada betimleme yöntemi kullanılmış olup, veri toplama teknikleri olarak literatür taramasından yararlanılmış ve kütüphane istatistikleri, kütüphane etkinlik raporları ve mevzuat incelenmiş, yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında halk kütüphaneleri ile ilişkili, paydaş olarak tanımlanan 35 uzman, uygulamacı, yönetici ve akademisyen ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme kapsamına halk kütüphaneleriyle ilişkili olup, bir ulusal halk kütüphanesi stratejisinin hazırlık aşamasında katkı sunabilecek kurumlar alınmıştır. Daha sonra bu kurumlardan halk kütüphanesi stratejisi ile ilişkili olarak kendi uzmanlık alanında görüş bildirebilecek uzman, yönetici, akademisyen ya da temsilciler belirlenmiştir. Paydaşlara görüşme kapsamında 28 soru yöneltilmiştir. Görüşme soruları literatürden yararlanılarak, bir ulusal halk kütüphanesi stratejisi belgesinin içeriğini oluşturma aşamasında gereksinim duyulacak verileri elde edebilecek içerikte hazırlanmıştır. Görüşme soruları bilgi toplumunda yaşanan değişim ile halk kütüphanesi kurumu arasındaki ilişkisi, halk kütüphanelerinin modern işlevleri, halk kütüphanelerine ilişkin ulusal düzeyde strateji gereksinimi, halk kütüphanelerine yönelik stratejik yaklaşımlar, stratejinin sorumluluğu, halk kütüphanelerinin mevcut durum analizi gibi konulara ilişkin veri toplamaya yönelik kurgulanmıştır. Gerçekleştirilen görüşmeler öncelikle kayıt altına alınmış, sonrasında deşifre edilmiş ve kategorilere ayrılarak tablo biçimine dönüştürülmüştür. Tabloların yorumlanması ile elde edilen bulgular ortak başlıklar altında sunulmuştur. Tez, giriş, dünyada ulusal halk kütüphanesi stratejileri, Türkiye'de halk kütüphanesi stratejileri, bulgular ve değerlendirme ile sonuç ve öneriler olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır. Sonuç olarak dünyadaki ulusal halk kütüphanesi stratejilerinde, halk kütüphanelerinin eğitim, öğretim, araştırma bağlamındaki geleneksel sorumluluklarını artırarak devam ettirdikleri görülmüştür. Halk kütüphanelerinin toplum ile ilişkisi, topluma yararları, sivil değerlere katkıları sürekli vurgulanmıştır. Türkiye'de halk kütüphanelerini planlı bir biçimde yönetmek, üst yöneticilere süreçler ve hedefler konusunda ipuçları sağlamak, kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak, kütüphanelerin birbirleriyle eşzamanlı ve bir bütün olarak gelişmelerini sağlamak, halk ve üst düzey karar alıcılar üzerinde farkındalık yaratmak için halk kütüphaneleri konusunda ulusal çapta bir stratejiye gereksinim olduğu anlaşılmıştır. Tezin öneriler bölümünde genel öneriler dışında, Türkiye Ulusal Halk Kütüphanesi Stratejisi Geliştirme ve Uygulama Modeli Önerisi ile Türkiye Ulusal Halk Kütüphanesi Stratejisi Önerisi adlı iki önemli öneri sunulmuştur.
Kalite, işletme ve dijital üçgende kütüphanelerin geleceği
Günümüz teknolojisi, işletmelere büyük olanaklar sağlamaktadır. Bu olanaklar: İşletmelerin hantal yapılarından kurtulmalarına, değişik işkalemlerinin ortadan kalkmasıyla gereksiz işgörenlerin çalıştırılmalarına, ekonomik tasarruf sağlamalarına, müşterilerine hızlı, kaliteli ve ekonomik hizmet vermelerine olanak sağlamaktadır. Kütüphaneler de birer işletme olarak kabul edildiğine göre, müşterilerine yani okur/araştırmacılarına hızlı, kaliteli ve ekonomik hizmet vermek zorundadır. Bu hizmetin verilebilmesi kütüphanede varolan dermenin sayısal ortama aktarılması ile mümkündür. Sayısal bir kütüphane; müşterilerine zaman, mekân ve kaynak kısıtlaması olmadan değişik formatta hızlı ve güncel bilgi sunarak, müşterilerine kaliteli bir hizmet ile ekonomik tasarruf olanağı sunmuş olacaktır. Kütüphanenin sayısallaşması ile birlikte, a. Değişik kalemlerde çalışan işgörenlere ihtiyaç kalmayacak b. Dermenin yerleştirilmesi için geniş alanlara, büyük binalara gerek kalmayacak c. Dermenin restorasyonuna, korunmasına, kırtasiye, mobilya gruplarına ihtiyaç kalmayacak. d. Okur/araştırmacı mekâna bağlı kalmadan sayısal kütüphane vasıtasıyla kaliteli ve hızlı hizmet alıp güncel kaynaklara ulaşabilecek. Yukarıda saydığımız maddelerin ortadan kalkmasıyla kütüphane hantal yapıdan kurtulmuş ve artan bütçesiyle asıl hedefine odaklanacaktır. Anahtar Sözcükler;Kalite, İşletme, Sayısallaşma,Kütüphane,Okur/araştırmacı
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Merkez Kütüphanesi kullanıcı memnuniyetinin çoklu uyum analizi ile incelenmesi
Üniversite kütüphaneleri, yükseköğrenimde; öğrenciler ile akademik ve idari personele önemli hizmet sağlayan birimlerdir. Üniversitelerin gelişmişlik düzeyi, kütüphanelerinin gelişmişlik düzeyi ile yakından ilişkilidir. Kütüphanelerin mevcut durumlarının, sorunlarının ve zayıf yönlerinin kullanıcı gözüyle değerlendirilmesi, kendilerini geliştirme sürecine katkı sağlayabilir. Çoklu Uyum Analizi, ikiden fazla kategorik değişken arası ilişkiyi inceleyen ve sonuçları iki boyutlu uzayda gösteren bir analiz yöntemidir. Çalışmada, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Merkez Kütüphanesi kullanıcılarının kütüphaneden memnuniyeti ve buna etkili olabileceği düşünülen kişisel değişkenler arası ilişkinin Çoklu Uyum Analizi ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi akademik ve idari personel ile öğrencilerden oluşan 200 bireye uygulanan anketten elde edilen veriler kullanılmıştır. Ankette 4 kişisel soru ve memnuniyeti belirlemeye yönelik, 5'li likert olarak düzenlenmiş 10 ifade yer almıştır. Memnuniyet ifadeleri ile kişisel değişkenler arası ilişki için Çoklu Uyum Analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda boyutlara ait varyans açıklama oranları %28 ile %43 arasında değişim gösterirken, toplam açıklanan varyans oranları %71 ile %75 arasında değişim göstermiştir. Sonuç olarak; memnuniyet ifadeleri ile bazı kişisel değişkenler arası ilişkilerin incelenebilmesi ve kolay yorumlanabilir şekilde iki boyutlu uzayda görsel olarak sunulabilmesi açısından Çoklu Uyum Analizinin kullanılabileceği ifade edilmiştir.
İstanbul Süleymaniye Kütüphanesindeki sülüs levhaların tezhib özellikleri
Bu araştırmada Süleymaniye Kütüphanesinde bulunan sülüs levhaların tezhib özellikleri incelenmiştir. İncelenen levhalar XVIII. ve XIX. Yüzyıllara ait olup Türk levha tezyinatı bakımından araştırılmaya değer bulunmuştur. Üç bölümden oluşan tezin; 1. bölümde; Hat sanatının tanımı ve tarihçesi , Aklam-ı Sitte ve diğer yazı çeşitleri,sülüs ve celi sülüs yazının tarihi gelişimi, celi sülüs bir hat levhasının hazırlanış safhaları,tezhip sanatının tanımı ve tarihçesi,barok-rokoko sanatı,tezhip sanatında barok-rokoko üslubu,tezhip sanatında kullanılan motifler,tezhip sanatında kullanılan malzemeler,ebru sanatı. 2. bölümde; levha nedir? , levha tekniğinin gelişimi, levha çeşitleri, kıt'alar, celi levhalar, hilyeler, tuğra, tekke levhaları, levhalarda kullanılan teknikler, ahşap levhalar, camaltı laevhaları, zer-endud levhalar. 3.bölümde; İstanbul Süleymaniye Kütüphanesindeki Sülüs levhaların tezhip özellikleri. Yapılan tezin ana kaynağı İstanbul Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan sülüs hatlı levhalardır.
Veri madenciliği ile kütüphane kullanımı ve ders başarısı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bilişim teknolojilerinde yaşanan olağanüstü gelişmeler birçok sektörde veriyi üretme, toplama ve depolama oranlarını arttırmaktadır. Anlık olarak depolanabilen yüksek hacimli veriler analiz edilmediği sürece anlam ifade etmemekte ve veri yığınına dönüşmektedir. Öte yandan verinin doğru yöntemlerle analiz edilmesi sonucunda karar vericiler için kullanışlı bilgiler elde edilmektedir. Ancak veriyi klasik yöntemlerle analiz etmek ayrıntılı ve yararlı sonuçlara ulaşılabilmesi için yetersiz kalmaktadır. Bu aşamada mevcut veri kaynaklarını kullanışlı, anlaşılır hale getirme, yararlı bilgiye dönüştürme ve ham veri içerisinden potansiyel bilgileri elde etmede veri madenciliği yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biridir. Bu çalışmada, Uşak Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) İşletme bölümü öğrencilerinin, Uşak Üniversitesi Merkez Kütüphanesinden ödünç almış oldukları zorunlu ders içerikli kitaplar ile zorunlu dersler arasındaki başarı ilişkisi, veri madenciliği tanımlayıcı modellerinden birliktelik analizi kullanılarak incelenmiştir. Birliktelik analizi, açık kaynak kodlu WEKA veri madenciliği yazılımı ile uygulanmıştır. Analiz WEKA yazılımı içerisinde mevcut olan ve yaygın olarak kullanılan Apriori algoritması ile gerçekleştirilmiştir. Analiz'de 17 adet zorunlu ders üzerine odaklanılmıştır. Analiz sonucunda ders harf notu, ders başarı durumu ve kitap kullanımına ait çeşitli birliktelik kuralları elde edilmiştir. Böylelikle öğrencilerin ödünç almış olduğu zorunlu ders içerikli kitaplar ile dersten geçme – kalma durumu ve harf notu arasındaki ilişkiler yüzdelik değerlerle ortaya konulmuştur. Ayrıca birliktelik kuralları sonucunda 17 adet dersin tamamında kitap ödünç alımı ile dersten geçme durumu arasında ilişki tespit edilmiştir.
Kütüphanelerde veriye dayalı karar verme: TBMM Kütüphanesi koleksiyonunun kullanım analizi
Kullanıcıların kütüphane ile etkileşimi sonucu oluşan veri yine kullanıcıya sunulan hizmetlerin geliştirilmesi amacıyla kullanılabilir. Kütüphanelerdeki basılı ve Açık Erişim (AE) koleksiyonuna ait tanımlayıcı istatistikler, en çok taranan kelimelerin analizi ve ödünç verme istatistiklerine uygulanacak betimleyici analizler, kütüphane koleksiyonuna ve kullanıcısına ait veriye dayalı karar alma süreçlerini destekleyecektir. Öte yandan kütüphane birimleri tarafından düzenli aralıklarla oluşturulan raporların standartlara uyumluluğu sağlanarak kütüphane hizmetlerinin uluslararası çapta kıyaslanabilmesine hazırlık yapılabilir. Bu araştırmada bir parlamento kütüphanesi olan TBMM Kütüphanesi'nin basılı ve fiziksel koleksiyonu betimlenerek veriye dayalı karar verme süreçlerine katkı sunacak bulgular elde edilmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın çıkış noktasını, TBMM Kütüphanesi'nin koleksiyonun büyük bir kısmının uzun süredir ödünç alınmaması ve kullanıcıların koleksiyondan yeterince yararlanmaması problemi oluşturmaktadır. Betimleme yöntemi ve belge analizi yöntemlerinin kullanıldığı araştırmada veriler; TBMM Arşivinden, KOHA otomasyon sisteminden, DSpace AE sistemine bağlı internet analitiklerinden ve kütüphane faaliyet raporlarından elde edilmiştir. Veriler iş zekâsı yazılımı ile temizlenmiş, ihtiyaç dâhilinde gruplanmış ve tanımlayıcı istatistikler ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularında kütüphaneye ait yaklaşık 312.000 kitabın %81'inin son 14 yılda hiç ödünç alınmadığı, kullanılmayan kitapların %20'sinin Sosyal Bilimler konulu olduğu, koleksiyondan en çok Milletvekillerinin faydalandığı ve en çok Tarih konulu kitapları tercih ettikleri, en çok tercih edilen yayınların Edebiyat konulu olduğu ve en çok okunan yazarın "Dostoyevski" olduğu görülmüştür. AE koleksiyonu doğrultusunda elde edilen bulgulara göre en çok tercih edilen eserler Edebiyat konuludur ve en çok aranan kelimeler "divan, harita, Türk Parlamento Tarihi"dir. Kütüphane politika metinlerinde yürütülen belge analizi sonucunda "TBMM Kütüphanesi'nin, koleksiyon kullanım analizine yönelik bir politikası bulunmadığı" ortaya çıkarak ana hipotez doğrulanmıştır.
Türkiye'deki üniversitelerin açık erişim arşivlerinin ve politikalarının değerlendirilmesi
Açık erişim, bilimsel yayınlara ücretsiz ve uzaktan erişilebilirliği temel alan bir terim olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada genel anlamda açık erişim, üretilmiş ve var olan bilginin sınırsız ve etkili biçimde aktarılmasına yönelik bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. Başka bir ifadeyle, açık erişim, okuyucunun bilimsel bilgiye herhangi bir ücret ödemeden ve söz konusu bilgilerin lisans alarak bilimsel bilgiye erişmek isteyen araştırmacılar tarafından daha çok kullanılmasına olanak veren uygulamaların bütünüdür. Bilimsel yayınlara erişimin araştırmacılar tarafından gerektiğinde kullanılabilir olması akademik gelişim anlamında değer arz etmektedir. Ancak ülkemizde bilimsel yayınlara erişim ve akademik olarak bilginin yayılması bağlamında birtakım sorunlar mevcuttur. Bu sorunları temel alarak ülkemizde açık erişime yönelik çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Ülkemizde açık erişime ve kurumsal arşivlemeye yönelik çalışmalarla yükümlü kurumların başında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve üniversiteler gelmektedir. Bu kapsamda YÖK, 2019 Ocak ayında, Üniversitelerarası Kurul ile birlikte "Açık Erişim ve Açık Bilim" konulu bir toplantı düzenlemiştir. Bu toplantıda, üniversitelere açık erişim çalışmaları konusunda yapılan faaliyetleri raporlamaları ve düzenli aralıklarla YÖK'e sunmaları gerekliliği bildirilmiştir. Buradan hareketle, bu tez çalışması, bugüne kadar gerçekleştirilmiş uygulamalar ile YÖK'ün 2019 Ocak ayı itibariyle açık erişime dair başlattığı inisiyatifi konu edinmektedir. Bu çerçevede YÖK'ün almış olduğu inisiyatifin üniversiteler üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın neticesinde açık erişimin ülkemizde uygulanmaya başlandığı yıllardan bu yana üniversitelerin uygulamış oldukları açık erişim ve kurumsal arşiv faaliyetleri ile günümüzdeki uygulamalar karşılaştırmalı olarak analiz edilecektir. Analiz sonucunda, açık erişim ve açık bilim politikalarına yönelik önümüzdeki yıllara ilişkin yapılabilecekler konusunda fikirler belirlenecek ve öneriler sunulacaktır. Çalışmanın mümkün olmasını sağlayacak veriler üniversitelerin açık erişim ve kurumsal arşiv sistemlerinden ve YÖK Kütüphane Yayın Dokümantasyon Daire Başkanlığı'nın hazırladığı Haziran 2019 ve henüz yayınlanmamış olan Ocak 2020 ve Haziran 2020 raporlarından elde edilecektir.
Türkiye'deki halk kütüphanelerinin afet yönetimi açısından yönetici görüşlerine göre değerlendirilmesi
Halk kütüphanelerindeki eserler; doğa kaynaklı afet, acil durum, insan kaynaklı riskler, çevresel koşullar ve iç ortam koşulları gibi etmenlerden olumsuz etkilenebilmektedir. Yapıları itibarıyla bu eserler hasar görme veya yok olma tehlikesi altındadır. Eserlerin yanı sıra personel ve kullanıcılar da bu etmenlerden olumsuz etkilenebilmektedir. Önleyici tedbirlerin alınarak, geçmiş ile gelecek arasında tarihi, sosyal ve kültürel köprü görevi gören halk kütüphanelerindeki değerli eserleri gelecek nesillere ulaştırmak öncelikle ele alınması gereken bir konudur. Eserlerin gelecek nesillere aktarılması için afetlerden korunması ve iç ortam koşullarının düzenli izlenerek risk belirleme ve değerlendirme çalışmalarının sürdürülmesi gerekmektedir. Önleyici çalışmalar yapılarak risk meydana gelmeden önce önlemler belirlenmeli; varsa mevcut tehlikeler zaman kaybetmeksizin azaltılmalıdır. Önlemlerin alınması personel, kullanıcı ve eserlerin olası doğa/insan kaynaklı afet ve acil durum ya da iç ortam koşullarının oluşturacağı kayıp ve hasarı maddi ve manevi olarak en aza indirecektir. Bu çalışmada gözetilen amaç, yapısal ve yapısal olmayan etkenler açısından güvenli olması gereken halk kütüphanelerindeki dermenin yapısal olmayan elemanlardan kaynaklanabilecek risklere karşı korunup korunmadığını belirlemektir. Bir diğer amaç ise, halk kütüphanelerinde bu yönde alınması gereken önleyici uygulamaları ve tedbirleri ortaya koymaktır. Yöneticilerde oluşturulacak bu farkındalık sonrasında yapısal olmayan unsurlardan kaynaklı afet risklerinin belirlenmesi ve olası afet, acil durum ve iç ortam koşulları etkilerinin azaltılması mevcut durumun iyileştirilmesine katkı sunacaktır. Betimleme yöntemine dayalı olarak yapılan araştırmada veriler anket ve görüşme yoluyla elde edilmiştir. Çalışmanın evrenini T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı il ve ilçe halk kütüphaneleri oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, halk kütüphaneleri yöneticilerinin afet risk yönetimi ve afet yönetimi açısından konuyu bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmediği anlaşılmıştır. Araştırmada, birlikte çalışması ve birbirini tamamlar nitelikte olması gereken yaklaşım ve sistemler henüz halk kütüphanelerinde bütünlük içerisinde yer almadığı için yapısal olmayan elemanlar açısından alınan önleyici tedbirlerin belirlenen standartlarda ve yeterince etkili olmadığı sonucuna varılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular ve ulaşılan sonuçlar çerçevesinde, halk kütüphanelerinde insanlara ve dermeye zarar verebilecek iç ortam koşulları standartlara uygun olarak düzenlenmesi, doğa/insan kaynaklı afetlere karşı alınacak önlemlerin yerleşim afet tehlikeleri ile bir bütün olarak düşünülmesi ve değerlendirilmesi önerilmiştir.
Türkiye'deki halk kütüphanesi yönetim ve hizmet yapısının yenilikçi örgüt kültürü açısından değerlendirilmesi
Bu çalışmada Türkiye'deki il halk kütüphanelerinin mevcut yönetim ve hizmet geliştirme yaklaşımlarına ve bu yaklaşımların yenilikçi örgüt kültürü ile ilişkisine odaklanılmıştır. Halk kütüphanelerinin kurumsal sürekliliği, etkinliği ve verimliliğinin geleneksel yönetim ve hizmet yaklaşımlarıyla gerçekleştirilemeyeceği, yenilikçi hizmet ve yönetim anlayışının benimsenmesi gerektiği savunulmaktadır. Yenilikçi yönetim ve hizmet anlayışı ise yenilikçi örgüt kültürünün ürünüdür. Araştırmanın hipotezi; "Türkiye'deki il halk kütüphanelerinde geleneksel yönetim ve hizmet geliştirme anlayışının hâkim olması, hiyerarşi kültürünün baskın olması ve yenilikçi kültürü destekleyecek strateji eksikliği nedenleriyle yenilikçi örgüt kültürü oluşturulamadığından yenilikçi yönetim ve hizmet yapısı da geliştirilememektedir" şeklinde formüle edilmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın temel amacı ise; Türkiye'deki il halk kütüphanelerinin sahip olduğu mevcut örgüt kültürü yapısını ortaya çıkararak, yenilikçi yönetim ve hizmet yapısına sahip olunamamasının nedenlerini belirlemek ve bu durumun yenilikçi örgüt kültürü ile ilişkisini ortaya koymaktır. Bununla birlikte, yenilikçi örgüt kültürüne karşı algı ve farkındalık oluşturmak ve kültürel değişim ve dönüşüm sürecine dayanak oluşturacak ulusal nitelikte yenilikçi örgüt kültürü stratejisi geliştirme modeli, yenilikçi örgüt kültürü strateji ilkeleri ve yenilikçi örgüt kültürü strateji eylem planı önerisi geliştirmek de amaçlanmaktadır. Araştırmada betimleme yöntemi kullanılmış, anket ve yarı yapılandırılmış görüşme tekniklerinden yararlanılmıştır. İl halk kütüphanelerinde görev yapan mesleki eğitim almış 182 personelle (yönetici ve kütüphaneci) anket, Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü'nde yönetici statüsünde görev yapan yedi katılımcı ile de yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Anket soruları halk kütüphanelerinin mevcut yönetim ve hizmet geliştirme yaklaşımları, halk kütüphanelerinde yenilikçiliği engelleyen etkenler, katılımcıların yenilikçilik kavramına bakış açıları ve halk kütüphanelerinin mevcut ve hedeflenen örgüt kültürü yaklaşımları kapsamında tasarlanmış, öte yandan görüşme soruları da büyük oranda anket sorularına paralel bir yaklaşımla kurgulanmıştır. Tez, "giriş", "yönetim, örgütsel yapılanma ve halk kütüphaneleri", "yenilikçilik, örgüt kültürü ve halk kütüphaneleri", "bulgular ve değerlendirme" ve "sonuç ve öneriler" olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. Sonuç olarak Türkiye'deki halk kütüphanelerinde geleneksel yönetim ve hizmet geliştirme anlayışının hâkim, hiyerarşi kültürü yaklaşımının baskın ve yenilikçiliğin sistematik olarak hayata geçirilebilmesi için gerekli strateji unsurlarının eksik/yetersiz olduğu anlaşılmıştır. Yenilikçi yönetim ve yenilikçi hizmet yenilikçi örgüt kültürünün ürünü, yenilikçi örgüt kültürü öğrenen örgüt olabilmenin ön koşulu, kültürel değişim ise toplumsal değişimin gereğidir. Bu bağlamda, halk kütüphanelerin toplumsal değişime karşılık verebilmesi, kurumsal sürekliliği, etkinliği ve verimliliğini sağlayabilmesi, yönetim ve hizmet geliştirme yaklaşımını yenilikçilik odaklı kurgulayabilmesi adına araştırmanın öneri bölümünde ortaya konulan genel önerilerin dışında bu değişimin örgüt kültürü boyutunda sağlanabilmesi için yenilikçi örgüt kültürü stratejisi geliştirme modeli, yenilikçi örgüt kültürü strateji ilkeleri, yenilikçi örgüt kültürü strateji eylem planı sunulmuştur.
Selçuklu tarihinin kaybolan kaynakları
Orta Çağ İslam dünyasında telif edilen eserler ve kurulan kütüphaneler büyük bir medeniyet birikiminin oluşmasını sağlamıştır. Selçuklular döneminde de farklı ilmi alanlarda pek çok eser kaleme alınmıştır. Yazılan bu eserlerin bazıları günümüze ulaşırken bazıları ise çeşitli nedenlerle günümüze ulaşmamıştır. Orta Çağ İslam dünyasında kitapların kaybolmasında; savaşlar ve istilalar, dini ve siyasi nedenler, isyanlar, doğal afetler, yangınlar, kitaplarda dayanıksız malzemelerin kullanılması, eserlerin imha edilmesi gibi nedenler etkili olmuştur. Günümüze ulaşmayan kaynakların önemli bir bölümünü de Selçuklu tarihinin kaynakları oluşturmaktadır. Günümüze ulaşan tarihi kaynaklarda Selçuklu dönemi müelliflerinin faydalandıkları kaynaklardan iktibasta bulunmaları, günümüze ulaşmayan kaynaklara ulaşmamıza ve içerikleri hakkında bilgi sahibi olmamıza olanak sağlamıştır. Bu araştırmada temel kaynakların vermiş oldukları bilgiler ve Selçuklu tarihi kaynakları üzerinde yapılan araştırmalardan faydalanılarak Selçuklu tarihine ait kaybolan kaynakların literatür olarak sunulması amaçlanmıştır. Büyük Selçuklular ve Türkiye Selçukluları döneminde yazılarak, Selçuklu tarihi hakkında bilgi veren ancak çeşitli nedenlerle günümüze ulaşmayan eserler tespit edilmiş ve içerikleriyle beraber sunulmuştur. Sonuç olarak, Selçuklu tarihinin kaybolan kaynaklarının önemli bilgiler içerdiğini söyleyebiliriz. Bazı kaynakların günümüze ulaşmamış olması Selçuklu tarihi konusunda önemli bilgilerden bizleri mahrum bırakmıştır. Bu konuda, yabancı dilde kaynakların da incelenmesiyle yapılacak detaylı araştırmalar daha fazla kaybolan kaynağa ulaşılmasını mümkün kılacaktır. Anahtar Kelimeler: Selçuklu Tarihi, Kütüphaneler, Kaybolan Kitaplar, Tarih Kaynakları
Bilgi teknolojileri bağlamında kütüphane iç mekan analizi: İstanbul Teknik Üniversitesi Mustafa İnan Kütüphanesi
Bilgi ve iletişim teknolojileri gündelik hayatın kaçınılmaz bir parçası olmaya başlarken yaşam alışkanlıklarımız ise sürekli değişmektedir. Bu değişimin toplum üzerindeki etkilerini ilk fark eden kişilerden McLuhan, uygarlık tarihi içerisinde sözlü kültürün yerini yazılı kültüre bırakmasıyla yaşanan toplumsal değişimin, günümüzde elektronik kültürle beraber yaşanmakta olduğunu dile getirirken, bedenin uzantısı olarak ele aldığı bilgi ve iletişim araçlarındaki değişimin bireyin algısını böylece de birey ve toplumun kendisini dönüştürüyor olduğundan söz etmektedir. Bilgi teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak birey ve toplumun davranışları hızla değişirken bu değişim kaçınılmaz olarak yaşanan mekana da yansımaktadır. Bu teknolojiler hayatımızda daha yaygın olmaya devam ettikçe, birçok kurum ve kuruluş da sunduğu hizmetlerin kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun kalmasını sağlamak için değişmektedir. Geçmişten günümüze bilginin saklandığı ve sağlandığı kütüphaneler ise bu değişime en çok maruz kalan yapılardır. Günümüzde bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte bütün bir kütüphane içeriği tek bir yongada depolanabilmekte veya tek bir kütüphane artık tüm kütüphanelerin dijital içeriğine sahip olabilmektedir. Bir diğer taraftan internet, dijital belgeler ve wi-fi'nin varlığı ise kütüphanelerin işlevi, kullanımı ve çalıştırılmasında benzeri görülmemiş değişiklikler meydana getirmektedir. Dijitalleşme, mobilite ve uzaktan erişim olanakları ile birlikte bilgi taşıyıcısı medya araçlarının mekâna bağlılığı sürekli azalırken bilginin saklanması ve sağlanmasına hizmet eden kütüphane mekanlarının ise gelecekte hangi amaçları karşılamak üzere kurulacakları tartışma konusu olmaktadır. Bu sebeple tez çalışması kapsamında özellikle bilgi teknolojileri ile beraber toplum ve bireyi dönüştüren böylesi bir değişimin mekâna yansıma potansiyelleri kütüphaneler üzerinden sorgulanmaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasının kapsamı olarak belirlenen bilgi teknolojilerindeki gelişmelerin fiziksel mekanlar üzerindeki etkisi ve özellikle de kütüphane mekanlarına etkileri konusunda daha önce yapılmış olan tezler ulusal ve uluslararası düzeyde incelenerek elde edilen sonuçlar sistematik bir biçimde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerin sonucunda ise tez çalışmasının amacı başka bir ifadeyle ele alınacak olan problem ''bilgi teknolojilerindeki gelişmeler bağlamında kütüphane iç mekanın analizi'' olarak belirlenmiştir. Belirlenen bu kapsam ve amaç doğrultusunda, methodoloji olarak tez çalışmasının 3. Bölüm'ünün ilk aşamasında bilgi teknolojileri ve bilgiye erişim olanakları ile birlikte dijitalleşen yaşam alışkanlıkları ele alınırken, ikinci aşamasında dijitalleşen yaşam alışkanlıkları ile birlikte değişen bilgi kullanma alışkanlıkları tariflenmektedir. Üçüncü aşamasında, dijitalleşme, internet ve web teknolojileri ile birlikte ortaya çıkan gelişmelerin kütüphane servis ve modellerine yansımaları tartışılmakta ve son aşamasında ise bilgi teknolojilerindeki değişmelerle beraber kütüphane mekanına yönelik oluşturulan güncel yaklaşımlar ele alınmaktadır. Tez çalışmasının 4. Bölümü'nde ise vaka çalışması olarak Türkiye'nin önemli üniversite kütüphanelerinden birisi olan İstanbul Teknik Üniversitesi Mustafa İnan Kütüphanesi incelenmekte, mevcut bina içerisinde bulunan alanların kullanıcı gereksinmelerini karşılamaya yönelik başarısı literatür çalışması doğrultusunda hazırlanan bir anket çalışmasıyla ölçülmektedir. Anket çalışmasına ait veriler literatürden elde edilmiş olan bilgiler doğrultusunda sistematik bir biçimde incelenirken, bir üniversite kütüphanesinin tasarlanması sürecinde dikkate alınması gereken temel alanlar ve kavramlar tespit edilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca bu bağlamda İstanbul Teknik Üniversitesi Mustafa İnan Kütüphanesi örneği üzerinden mekansal problemler ortaya konulmakta ve sözkonusu bu problemlerin çözümüne yönelik bir dizi öneriler sunulmaktadır. Tezin son bölümünde ise çalışma kapsamında yapılan tüm bu önerilerin günümüzde ve yakın gelecekte kütüphane mekanına yönelik uygulamalara sağlayacağı faydalar tartışılmıştır.
Türkiye'deki üniversite kütüphanecilerinin telif hakları konusundaki bilgi düzeyleri ve tutumları
Kütüphane, farklı ortam ve formatlarda bulunan belli bir sistematikte düzenlenmiş eserlerden oluşan koleksiyonu ifade etmektedir. Kütüphanelerin öncelikli amacı hizmet sunduğu kullanıcı grubunun bilgi gereksinimini karşılamak, aynı zamanda kültürel hafızayı korumaktır. Telif hakkı düzenlemeleri ise eser sahiplerinin haklarını belirlemek ve korumak, eserlerden yararlanma koşullarını düzenlemek amacıyla yapılmaktadır. Telif hakları ile kütüphanelerin ortak noktası "eser"dir. Kütüphaneleri koleksiyonlarının oluşumundan, kullanıma sunulmasına kadar telif hakları konusundan bağımsız düşünmek ya da kütüphane hizmetlerini telif hakları dışında değerlendirmek, planlamak ya da sunmak pek de mümkün değildir. Bilginin üretilmesinden hizmete sunulmasına kadar, bilimsel iletişim sürecinde ilk sıralarda rol alan kütüphanelerde görev yapan, koleksiyonda yer alan eserleri kullanıcısı ile buluşturan kütüphanecilerin, telif hakları konusunda da donanımlı olmaları beklenmektedir. Kütüphanecilerin telif hakları konusunda bilgili olmaları, verilecek hizmetlere yansımakla kalmayacak aynı zamanda toplumun telif hakları konusunda bilinçlenmesini ve bilinçli bir meslek mensubu olarak yasal düzenlemelere katkı sunmalarını da sağlayacaktır. Bu çalışmada Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde görev yapan kütüphane yöneticilerinin ve kütüphaneci personelin kütüphane hizmetleri bağlamında telif hakkı konusundaki bilgi düzeyleri ile tutum ve davranışları incelenmiştir. Araştırmanın amacı; Türkiye'de üniversite kütüphanecilerinin kütüphane hizmetleri bağlamında telif hakkı konusundaki bilgi düzeyleri ile tutum ve davranışları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Bu kapsamda araştırmanın hipotezi; "Türkiye'deki üniversite kütüphanecileri, telif hakları konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları için, kütüphane hizmetlerinde telif hakları konusunda sorunlar yaşanmaktadır" şeklinde belirlenmiştir. Araştırma, 129 devlet üniversitesi, 74 vakıf üniversitesi olmak üzere Türkiye'deki toplam 203 üniversite kütüphanesinin yöneticilerini ve kütüphanelerde görev yapan "Kütüphanecilik Bölümü" / "Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü" mezunlarını kapsamaktadır. Araştırma evreni, 203 üniversite kütüphanesinde görev yapan, iletişim bilgilerine ulaşılabilen, 195 kütüphane yöneticisi ile 1328 kütüphaneci (kütüphaneci/öğretim görevlisi kadrolarında görev yapan) personel olmak üzere toplam 1523 kişiden oluşmaktadır. 116 kütüphane yöneticisi ve 265 kütüphaneci personelden alınan bilgilere göre; Kütüphanecilerin sadece %13,5'i telif hakları konusunda bilgi verecek düzeyde donanımlı olduğunu düşünmektedir. Kütüphanecilerin %37,8'i bu konuda yeterli donanıma sahip olmadığını düşünmektedir. Telif hakları konusunda bilgi verecek düzeyde yeterli donanıma sahip olmadığını düşünenlerin oranı kısmen yeterli olduğunu düşünenler ile birlikte değerlendirildiğinde kütüphanecilerin %86,5'i bu konuda yetersiz olduğunu düşünmektedir. Ayrıca elde edilen veriler değerlendirildiğinde kütüphane yöneticilerinin yarısından fazlasının (%55,2), kütüphaneci personelin ise %70'den fazlasının üniversite eğitimleri süresinde herhangi bir ders ya da eğitim almadığı konusu ortaya çıkmıştır ve üniversite kütüphanelerinde görev yapan kütüphaneciler, kendilerini telif hakları konusundaki bilgi düzeyleri açısından yetersiz görmektedir. Bu durum üniversite kütüphanelerinin kütüphane hizmetlerini düzenleyen yönetmelik, yönerge, politika, usul ve esas ya da uyarı metinlerini de etkilemiştir. Üniversite kütüphanelerinin web sayfalarında yer alan ilgili dokümanlar incelendiğinde ise telif hakları konusunun, Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun yeterince işlenmediği, böylece gerekli düzenlemelerin yapılamamış olduğu görülmüştür. Çalışmada elde edilen sonuçlara dayanılarak; bilimsel çalışmaların merkezinde yer alan, fikir ve sanat eserlerini hizmete/kullanıma sunan ya da kullanılmasında aracı olan kütüphanecilerin, telif hakları konusuna duyarlı olarak, nasıl davranılması gerektiğini en iyi bilen, bu konuda toplumu bilinçlendirecek bilgi düzeyine sahip meslek mensuplarından olması gerektiği, bu nedenle üniversite kütüphanecilerinin bilgi eksikliğinin giderilmesi yönünde çalışmalar yapılması önerilmiştir. Bu kapsamda bir eğitim programı önerisi de oluşturulmuştur. Ayrıca üniversite kütüphanelerinde hizmetlere yönelik ortak politika metinlerinin oluşturulması, bu metinlerde telif hakları konusunun mevzuata uygun işlenmesi ve uygulanması önerisi getirilmiştir.
Mehmed Emin Vahid Paşa hayatı, eserleri, vakfiyesi ve kütüphanesi
Bu çalışma, Mehmed Emin Vahid Paşa'nın hayatını, vakfiyesini ve kütüphanesini incelemek üzere hazırlanmıştır. Mehmed Emin Vahid Paşa'nın hayatını incelemeden eserlerinin ve kütüphane kurma sebebinin tam olarak anlaşılamayacağı fikrinden hareketle, arşiv belgeleri ve başvuru kaynakları ışığında hayatı incelenmiş ve kendisine has özelliklerine çalışma içerisinde değinilmiştir. İlk aşamadan sonra vakfiye ve kitap listeleri transkribe edilerek incelenmiş ve son olarak da vakfiyelerde listelenen kitaplar güncel kitap listesi ile karşılaştırılarak günümüze intikal etmeyen kitaplar tespit edilmeye çalışılmıştır.
İzmir halkevlerinin halk dershaneleri ve kurslar şubeleri ile kütüphanecilik ve yayın şubelerinin faaliyetleri
Milli mücadelenin ardından ülkenin yeni rejimi Cumhuriyet olmuştur. Ülke yeni baştan kurulduktan sonra her alanda yeni ve hızlı bir değişim sürecine girilmiştir. Bu süreci yönlendiren en önemli kurumlardan biri de halkevleri olmuştur. Halkevleri 19 Şubat 1932 tarihinde ilk başta 14 il merkezli olarak açılmış ve ardından daha da genişleyerek ülkenin ücra köşelerine kadar yayılmıştır. Bu araştırmada İzmir halkevlerinin, kuruluşundan kapandığı 1951 yılına kadar geçen süre içerisinde kütüphanecilik ve yayın şubeleri ile halk dershaneleri ve kurslar şubelerinin hangi faaliyetlerde bulundukları, bölge halkının kitaba ulaşmaları ve kitap okumaları konusunda hangi çalışmaların yapıldığı, açılan kurslarla bölge halkına katkıları üzerine değerlendirmede bulunulmuştur. Araştırmanın evrenini halkevleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise İzmir halkevleridir. İzmir'in sosyo ekonomik olarak önem arz eden ve Türkiye'nin en kalabalık üç şehrinden birisi olmasından dolayı bu kent seçilmiştir. Bu başlıkta bir çalışmanın daha önce yapılmamış olması ve İzmir'de pek çok ilçede halkevi açılması çalışmayı önemli kılmıştır. Araştırmamızda doküman incelemesi ile elde edilen bulgular, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma İzmir halkevlerinin kütüphanecilik ve yayın, halk dershaneleri ve kurslar şubelerinin eğitim faaliyetleri ile ilgili yeni bilgi ve belgelerin ortaya çıkarılmasına hizmet edecektir.
Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi'nde bulunan Arap dili ile ilgili yazma eserlerin tespiti ve tavsifi
Kütüphaneler bir milletin ilim, kültür, bilgi mirasını oluşturan ve onu ileriki nesillere aktarıp yaşatan en büyük etmenlerinden biridir. Bu bağlamda bir kütüphanenin ve içerisinde bulunan yazma eserlerin tanıtılması, tespit edilmesi hem o milletin kültür zenginliğine hem de farklı alanlarda çalışma yapmak isteyen araştırmacılara büyük katkı sağlayacaktır. Çünkü herhangi bir yazma nüshanın alanıyla ilgili kaynaklar arasında yer alması veya almaması pek çok çalışmanın sonucunu etkileyebilir. Bu bakımdan bu çalışmada bir ilçe kütüphanesi olarak Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi'nde bulunan Arap dili ile ilgili yazma eserler tanıtılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde gramer kitapları ve sözlükler; ikinci kısmında belagat, arûz ve vaz' ilmine dair eserler; son olarak üçüncü bölümde ise kasideler ve şerhleri ele alınmakta; kütüphanedeki konumları hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca eserler ve müellifleri hakkında edinilebilen bilgilere de kısaca değinilmektedir. Böylece kütüphanedeki Arap dili ile ilgili yazmalara ait küçük bir katalog düzenlemesi de yapılmış olmaktadır. Anahtar Sözcükler: Arap Dili, Tavşanlı, Zeytinoğlu Kütüphanesi, Tavsif, Yazma Eser
Hellenistik ve Roma Dönemi'nde Küçük Asya'daki kütüphaneler
"Hellenistik ve Roma Dönemi'nde Küçük Asya'daki Kütüphaneler" adlı bu çalışmada tarih boyunca tüm dönemlerde önemli bir yeri olan, arşiv ile kütüphane binalarının özellikleri ve bulunduğu yerler kronolojik bir sıralama ile ele alınmıştır. Bu çalışmada Hellenistik ve Roma öncesi dönemlere de değinilerek bu yapıların gelişimine dikkat çekilmektedir. Sadece yapı değil, kütüphane ve arşiv binalarının önemi üzerinde de durulmuştur. Yazının bulunuşu ile birlikte, gelişen medeniyetlerde bilgilerin depolanması ihtiyacı kütüphane ve arşivlerin MÖ 3000 yıllarında ortaya çıkmasına neden olmuştur. Saray, tapınak ve özel arşivler ortaya çıkmıştır. Bu yapı türleri, tez çalışması içerisinde belirtilmiştir. Her dönemde önemli olan bu yapılar, zaman içinde daha da gelişmiş ve kültürler arası etkileşim ile her uygarlıkta inşa edilmişlerdir. Kütüphane ve arşivlerden ele geçen tablet, papirüs ve parşömenlerin içeriğinde genelde ticari, siyasi, dini ve edebi konular yer almıştır. Küçük Asya Hellenistik ve Roma Dönemi kütüphaneleri; türlerine, mimari özelliklerine ve konumlarına göre incelenmiştir. Ancak Küçük Asya'da bulunan Hellenistik ve Roma dönemine ait kütüphane ve arşiv yapılarının birçoğunun kalıntıları günümüze kadar ulaşmadığı için, mimari kalıntıları olmayan kütüphane ve arşiv yapıları antik kaynakların aktardığı bilgiler kadarı ile ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Kütüphane, Arşiv, Yazının Gelişimi, Kütüphane Türleri, Hellenistik ve Roma dönemi, Küçük Asya
Kütüphanelerde hizmet kalitesinin LibQUAL+? hizmet kalitesi ölçüm anketiyle ölçülmesi: Dumlupınar Üniversitesi Merkez Kütüphanesi üzerine araştırma
Araştırmanın amacı, Dumlupınar Üniversitesi Merkez Kütüphanesi'nin öğrencilerine sunduğu hizmet kalitesinin öğrenci beklentilerini ne derece karşıladığının LibQUAL+? Hizmet Kalitesi Ölçüm Anketi kullanılarak ortaya konulması ve bulgulara dayanılarak verilerin değerlendirilmesi sonucunda kütüphanenin hizmet kalitesini iyileştirme çabalarına bir katkıda bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda oluşturulan çalışmada betimleme yöntemi kullanılmış, veri toplama tekniği olarak da anket tekniğinden yararlanılmıştır.İki aşamada ele alınan çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk aşamada, çalışmanın teorik çerçevesini oluşturan; hizmet, kalite, hizmet kalitesi, hizmet kalitesinin ölçümü gibi kavramların açıklanması, özelliklerinin vurgulaması ve teorik çerçevenin ortaya konulması için literatür taraması yoluyla ikincil veriler elde edilmiştir. Böylece çalışmanın ilk iki bölümü oluşturulmuştur. İkinci aşamada alan araştırması yapılmış ve bu kapsamda DPÜ Merkez Kütüphanesi kullanıcılarına ilişkin veriler, ölçüm aracı olarak LibQUAL+? Hizmet Kalitesi Ölçüm Anketi kullanılarak toplanmıştır. Bu şekilde birincil verilerin elde edilmesinden sonra araştırma kapsamında analizleri yapılarak üçüncü bölüm kaleme alınmıştır. Birincil verilerin analizi aşamasında, öncelikle tanımlayıcı istatistikler bazında demografik verilerin frekans ve yüzde (%) dağılımları incelenmiştir. Daha sonra da uygun istatistiksel teknikler kullanılarak elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Hizmet, Kalite, Hizmet Kalitesi
Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi: Tarihçe, işleyiş ve organizasyon
Kütüphaneler tarihin, medeniyetlerin izlerini taşıyan, yazılı kültür birikiminin muhafaza edildiği kurumlardır. İslam tarihi boyunca Müslümanların hâkimiyet kurdukları bölgelerde ilme, ilimle iştigal eden zümrelere, ilmî birikimin muhafazası ve nesilden nesile aktarılması sürecinde önemli bir rolü olan metinlere, yani kitaplara büyük bir değer atfedilmiştir. Kitapların uygun şartlarda korunması ve gerekli şekilde tasnif edilerek ilim ehlinin hizmetine sunulması için sayısız kütüphane inşa edilmiş ve bu kütüphaneler vakıflarla desteklenmiştir. İslam medeniyetinde kitaba atfedilen hususi önem ve İslam tarihinde kütüphanelerin kurumsallaşma sürecinden miras alınan değerler ve tecrübeler modern kütüphaneciliğin getirdiği imkânlarla bir araya getirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışma böylesi bir çabanın serencâmını, Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin tarihini, işleyişini ve organizasyonunu ele almaktadır. Çalışmada, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kuruluş döneminde Müşavere Heyeti'ne ait mütevazı ancak değerli bir kütüphaneden müstakil binasında, modern ve kompleks bir kuruma dönüştüğü döneme kadar Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin tarihi incelenmiştir. Ayrıca yazma eserler, taş baskı eserler ve bağış koleksiyonları başta olmak üzere kütüphanenin sahip olduğu geniş ve değerli koleksiyon, bu koleksiyonun teşekkül süreci ve muhtevası tanıtılmıştır. Bu çalışma, günümüzde Türkiye'nin özellikle İslam araştırmaları alanında seçkin araştırma kütüphanelerinden biri haline gelen Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'nin idari organizasyonu ve işleyişini, araştırmacılara sunduğu imkân ve hizmetleri ortaya koymayı hedeflemektedir.
Lisans öğrencilerinin kütüphane bilgi hizmetlerinde teknoloji kullanımı ve farkındalığı: Aksaray Üniversitesi örneği
Teknoloji her alanda olduğu gibi kütüphanecilik alanında da kendini göstermiş ve bu doğrultuda kütüphaneler kendini yenileme, kullanıcı beklentilerine cevap verme gibi sorumlulukları üstlenmiştir. Bu sorumlulukla beraber kullanıcının da kütüphane teknolojilerine karşı tutum ve düşüncesi kütüphanelerin işleyişine önemli etkisi olacağı bir gerçektir. Bu doğrultuda çalışmanın odak noktasını da üniversite kütüphanelerinin en önemli kullanıcılarından olan lisans öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmada, lisans öğrencilerine sunulan kütüphane hizmetlerinin teknolojik açıdan ele alınıp, kütüphane teknolojilerinin öğrenciler üzerindeki etkisi ve öğrencilerin kütüphane teknolojilerine karşı farkındalık düzeylerini tespit etmek amaçlanmıştır. Aksaray Üniversitesi'nde öğrenim gören lisans öğrencilerine yönelik yapılan bu çalışmada, örneklem olarak 380 lisans öğrencisi çalışmaya dâhil edilmiştir. Anket uygulaması ile veriler elde edilerek değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmada, lisans öğrencilerinin kütüphane bilgi hizmetlerinde, teknolojik bilgi, beceri, tutum ve davranışları noktasında anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır.
Halk kütüphanelerinde hizmet kalitesinin LibQUAL+® modeliyle değerlendirilmesi: Kocaeli İl Halk Kütüphanesi örneği
Bildiri, kütüphane çalışmaları alanında şimdiye kadar türünün en ünlü değerlendirme sistemi olan LibQUAL +TM'ye referansla Kocaeli halk kütüphaneleri için bir hizmet kalitesi değerlendirme indeks sistemi oluşturmayı amaçlamaktadır. Hem nitel hem de nicel analizi kapsayan Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (FAHP), halk kütüphanesi hizmetinin kalitesini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için kullanılır. Sistem ve değerlendirme modelleri, halk kütüphanesi hizmet kalitesinin anlaşılmasını ve iyileştirilmesini teşvik etmek için dahil edilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi Twitter hesabı verilerine yönelik içerik analizi ve sosyal ağ analizi çalışması
Her alanda olduğu gibi bilgi bilimi ve kütüphanecilik alanında da ağ yapılarının günden güne daha karmaşık bir hal alması bu yapıların analiz edilmesine olan ihtiyacı artırmaktadır. Kütüphanelere sosyal medya yönetimi planlaması yaparken dikkat edilmesi gereken noktalarda öneriler geliştirmek amacıyla yapılan bu çalışma kapsamında Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi (CMK) resmi Twitter hesabı olan "@cb_kutuphane" etkileşim adı üzerinden içerik analizi ve sosyal ağ analizi yapılmıştır. Çalışmada içerik analizi yapılırken Twitter üzerinden geriye dönük verilerin çekilmesi için mevcut bir Twitter hesabının olması gerektiği için Twitter hesabı açılmıştır. Açılan hesap üzerinden geliştirici hesap talebinde bulunularak çalışmanın kapsam ve detayları ile başvuru yapılmıştır. Bu sayede çalışmada yapılacak betimsel değerlendirmeler ve içerik analizi basamağı için @cb_kutuphane hesabı üzerinden paylaşılmış olan 1632 adet tweet çalışma verisi olarak çekilmiştir. İkinci aşamada ise veriler Twitter üzerinden NodeXL programı yardımı ile elde edilen CMK resmi Twitter hesabı etkileşimleridir. Toplamda 19363 olan "@cb_kutuphane" adresi etkileşimleri 2022 yılının Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım ayları olmak üzere altı ay ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada incelenen CMK resmi Twitter hesabının profesyonel bir şekilde ve belirli bir politika uyarınca yönetildiği saptanmıştır. Her geçen gün takipçi ile etkileşim sayısını arttıran açık ve erişilebilir profillere sahip olan CMK'ye ait sosyal medya hesaplarının, sunulan hizmetlere paralel olan ve istikrarlı bir şekilde yapılan paylaşımlarının diğer kütüphaneler için örnek teşkil edebileceği görülmüştür.