Türk halk müziği
159 theses under this subject heading
Halk türkülerinin sistematik olarak piyano eğitiminde kullanılması
Bu araştırmanın amacı, lisans düzeyinde piyano eğitimi gören öğrencilere yönelik piyano için yazılmış özgün makamsal etütlerin, öğrencilerin piyano için düzenlenmiş türküleri çalma becerilerinin geliştirilmesindeki etkisini araştırmaktır. Bu nedenle araştırmada gerçek deneme modellerinden öntest-sontest kontrol gruplu model kullanılmıştır.Araştırmaya literatür taraması ile başlanmıştır. Uzmanların görüşleri doğrultusunda Türk Halk Müziği repertuarından seçilen üç türkü lisans öğrencilerinin teknik seviyelerine uygun olarak düzenlenmiştir. Daha sonra bu üç türkünün makamına yönelik üç özgün makamsal etüt geliştirilmiştir.Araştırmanın deneysel evresinde akademik piyano başarı notları esas alınarak birbirine denk deney (12 öğrenci) ve kontrol (12 Öğrenci) grupları oluşturulmuştur. Deneysel çalışmanın ilk aşamasında öğrencilerin üç türküye ilişkin yarım saatlik deşifre performanslarının video kayıtları (Öntest) alınmıştır ve üç uzmana değerlendirilmek üzere videolar verilmiştir. İkinci aşamada, deney ve kontrol grupları farklı eğitim yöntemleri ile 8 hafta boyunca çalıştırılmıştır. Üçüncü ve son aşamada ise tüm grup öğrencilerinin türküyü çalma performansları tekrar video kaydına (Sontest) alınıp üç uzmana verilmiştir. Daha sonra üç uzman tarafından öğrencilerin performansları için verilen puanlar ile elde edilen verilerin analizi için SPSS 17.0 paket programı kullanılmış; sonuçların elde edilmesi aşamasında Mann-Whitney U, Wilcoxon İşaretli Sıralar testlerinden yararlanılmıştır.Araştırmanın sonunda hazırlanan makamsal etütler ile çalışan deney grubu öğrencilerinin kontrol grubu öğrencilerinden, türküyü çalma becerisi açısından daha başarılı oldukları sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Sözcükler: Piyano Eğitimi, Makamsal Etüt, Türkü, Türk Halk Müziği
Uygur klasik Türk halk müziğindeki on iki makamın geleneksel Türk müziğindeki karşılıkları üzerine bir inceleme
Bu araştırma; Uygur Klasik Türk Halk müziğindeki on iki makamın geleneksel türk müziğindeki makam yapıları ile karşılaştırılıp bu on iki makamın özellikle Geleneksel Türk Müziğindeki makam, dizi ve ritim yapıları ile olan ilişkilerinin incelenmesi ve buradan hareketle aynı kökenin izlerini taşıyabileceği düşünülen müzikal dokuların günümüze yansımalarını tesbit edip müzikoloji alanının bilgi birikimine olası katkılarını ön plana çıkarmaya odaklanmıştır.Araştırma; Nitel araştırma yöntemlerinden İçerik Analizi modeli ve Nicel Araştırma yöntemlerinden Tarama (Survey) modeli ile gerçekleştirilmiştir.Çalışma sonucunda özellikle müzik kültürlerine dayalı analizlerde, bazı farklılıklara istinaden Uygur Klasik Halk Müziği ile Geleneksel Türk Müziğinin aynı kökenden beslenmiş olmalarının yansıdığı müzikal olgu ve unsurlarla ilgili benzer müzikal yapıların çok fazla olduğu,Uygur Klasik Türk Halk Müziğindeki makamların incelenmesi sonucu; makamları oluşturan üçlü, dörtlü ve beşli yapıların Geleneksel Türk müziğindeki gibi üçlü, dörtlü ve beşli yapılardan oluştukları,Uygur makamlarında kullanılan üçlü, dörtlü ve beşlilerin tamamının Geleneksel Türk Müziğinde karşılıklarının mevcut olduğu (Örneğin Rast beşlisi, Eksik Segah beşlisi, Buselik dörtlüsü gibi?),Ancak, Uygur makamlarındaki üçlü, dörtlü ve beşlilerin Geleneksel Türk Müziğindeki; seyir karakteri, güçlü perdesi, dizi oluşturma sistemi ve asma kalışlar gibi makamı oluşturan özelliklerden farklı bir biçimde birbirlerine eklemlenmesi yolu ile oluşturuldukları,Yapılan analizler sonucu Uygur Klasik Halk Müziği'nde kullanılan Segah makamının Geleneksel Türk Müziğinde kullanılan Segah makamı ile gerek isim benzerliği, gerek makamsal yapı yönünden bire bir benzer olduğu bulgularına ulaşılmıştır.Anahtar KelimelerUygur, Makam, Analiz
Çorum türkülerinin viyola çalma yöntem ve tekniklerine uyarlanması
Bu araştırma Çorum türkülerinin viyola çalma yöntem ve tekniklerini kullanarak etkili ve doğru bir şekilde seslendirilmesine olanak sağlamayı, Çorum türkülerinin viyolaya uyarlanarak yerelden evrensele taşınabilmesini ve viyola literatürüne katkı sağlamayı amaçlayan bir çalışmadır. Bu amaç doğrultusunda TRT repertuvarında yer alan Çorum türküleri incelenmiştir. Betimsel araştırma yöntemi kullanılarak yapılan bu çalışmada konu ile ilgili kaynaklara ve Çorum türkülerine ulaşmak için kaynak taraması yapılmıştır. İncelenen türküler içerisinden viyola eğitimi ve çalgısı için uygun olduğu öngörülen 12 Çorum türküsü amaçlı örneklem grubu olarak ele alınmış, ezgisel ve yapısal özellikleri incelenip çözümlenmiştir. Araştırmanın genel amacı doğrultusunda türkülerin bastığı perdeler, ezgi organizasyonları, zaman organizasyonları tespit edilmiştir ve tür analizleri yapılmıştır. Türkülerin ezgi organizasyonları makam olgusundan ziyade makam dizisi açısından, zaman organizasyonları ise ölçünün işaret etmiş olduğu usul kavramı üzerinden ele alınarak açıklanmıştır. Türküler Sibelius 7 nota yazım programı ile viyola çalgısına uyarlanarak üzerinde yay teknikleri, parmak numaraları, süslemeler ve konum geçişleri ile ilgili çalışmalar yapılarak I. Konumu kapsayan türküler birinci düzey, I. ve II. konumu kapsayan türküler ikinci düzey, I. II. ve III. konumu kapsayan türküler ise üçüncü düzey olarak belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda ortaya çıkan bulgular betimsel yöntemle açıklanmıştır. Sonuç olarak; Türk halk müziğimizin zenginliğinden faydalanılarak farklı yöre türkülerinin de viyola çalgısına uyarlanarak ülke çapında ve yurt dışında viyola repertuvarına kazandırılması sağlanabilir. Anahtar Kavramlar: Viyola, Viyola Eğitimi, Çorum Türküleri, Türk Halk Müziği Bilim Kodu: 40114
Sivas türkülerinde mitolojik unsurlar
Türkü içinde yaşadığı toplumun dünya görüşünü, inançlarını, geleneklerini, sanat zevkini yansıtan ve yaşatan gelecek nesillere aktarılmasını sağlayan çoğu kez bir doğa olayı, sevda, isyan, iskân, ölüm ya da kahramanlık sonucunda ortaya çıkan ve halkın içinde doğup yayılan özel bir dildir. İlk yaratıldığı şekilden ayrılarak halkın ortak yaratması şekline dönen zaman zaman değişik müzikal ve söz değişiklikleri (varyantlar) ile ayrı bir zenginlik gösteren ürünlerdir. Türkülerin tarihi çok eskilere dayanır. Türklerin; İslamiyet'ten önce yarattıkları, içinde kendi geleneklerini yaşam tarzlarını barındırdıkları kendilerine has bir edebiyat tarihi bulunmaktadır. Bu edebiyat birikiminin bir kısmı bugünkü halk şiirinin kaynağı olan sazla ve sözle söylenen şiirlerden oluşmaktadır. Türküler tek başına söz, müzik ve ritimden ayrı düşünülemez. Bu bağlamda türküler yazının henüz gelişmediği dönemlerde ozanın ve kopuzun kendi tınılarında meydana getirdiği bir aktarım biçimidir. Bu eserler ilk doğuşunda her ne kadar ferdi olarak başlamış gibi görünse de daha sonra tüm halkın yüreğinde yer bulmuş; durmaksızın her ozanın, aşığın dilinde yeniden renk, şekil ve konu bularak özgün duruma gelmiş ve topluma mal olmuştur. Sivas bölgesi türküler adına incelenecek olursa ozanlarının tavrı, üslubu, halk kültüründeki zenginlik ve âşık yoğunluğu bakımından diğer bölgelere göre bu özelliklerinden dolayı ayrı bir yer tutmaktadır. Sivas yöresine ait türkü sözleri ile mitoloji arasındaki ilişki mitolojik unsurlar bağlamında değerlendirilmiştir. Yörede yüzyıllardır varlığını sürdüren sözlü kültür birikimi ve bu kültürün yarattığı geleneğin aşıklar arasında geçerli olması, bunun genç kuşaklara aktarılmasına ve halen türkü yakma türkü söyleme geleneğinin canlı bir şekilde yaşamasına sebep olmuştur. İki ana bölümden oluşan bu çalışmada mitolojinin toplumdaki yeri, mitoloji nedir? toplumdaki yeri işlevselliği ve sembolleri nelerdir, türkü kavramı, türkü türünün tarihçesi, türkünün işlevleri ve özellikleri, türkü-mitoloji ilişkisine değinilmiştir. Çalışmada Türk Halk Müziği repertuvarı, Elektronik kaynaklar ve Sivas yöresine ait olan anonim türküler incelenip tasnifleri yapılmıştır. Mitolojik unsurları yansıttığını düşündüğümüz bu (Sivas yöresi özelinde) türkü sözlerinin incelemesi yapılmıştır. Herhangi bir mitolojik motifin Sivas türkülerinin sözlerinde yer alabileceği düşüncesinden hareketle türkü ile mitoloji arasındaki bağı ortaya çıkarma hedefi bu çalışmamızın doğuş noktası olmuştur. Anahtar kelimeler: Sivas, mitoloji, türkü, mitolojik unsurlar
Halk müziği eserlerinin video müzik kliplerindeki görsel tasarımıyla metinsel ve müzikal anlatımının incelenmesi
Yaşam serüveni boyunca duygu ve düşüncelerini ifade etmekte insanlığa eşlik etmiş olan müzik olgusu, eşlik ettiği ifade edilen yaşamı her yönüyle etkilemiş ve yaşamdan etkilenen çeşitli unsurlardan etkilenmiştir. Günümüzün tartışılmaz gerçekliği olarak teknolojik gelişmeler, insan yaşamının her yönünü olduğu üzere, müziği de etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı, müziğin birlikte takdim edildiği video kliplerle arasındaki etkileşim ilişkilerini incelemektir. Bu doğrultuda öncelikle müzik video klipleri aracılığıyla toplumun büyük bir kesimine ulaşma imkânı bulan dijital iletişim araçlarının geleneksel müziğimiz üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Araştırmada 2014-2023 yılları arasında YouTube isimli sosyal medya platformunda yayınlanan halk müziği eserlerinin müzik video kliplerindeki görsel tasarımla ilgili verileri elde edebilmek için nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda geleneksel Türk halk müziğinden belirlenen 34 eser; tüketicilerine takdim edildikleri video klipler, sözleri ve müzikal yapıları itibarıyla ele alınarak incelenmiştir. Video klipler yansıtıcı, resimleyici, genişletici ve ayırıcı olmak üzere dört kategori üzerinden kategorize edilmiştir. Araştırmanın sonucunda yansıtıcı müzik videolarında çoklukla üretim süreci ölçütünün, devamındaysa konser hikayesi ölçütünün kullanıldığı, resimleyici müzik videolarında ise çoklukla kurgu ölçütünün devamında renk etkisi ve romantizm ölçütlerinin kullanıldığı belirlenmiştir. Genişletici müzik video kliplerinde çoklukla sübliminal mesaj ölçütünün, devamında renk ve popülarite ölçütlerinin kullanıldığı, ayırıcı müzik video kliplerinde saygı ölçütünün çoklukla kullanıldığı, devamında renk etkisi ölçütlerinin kullanıldığı görülmekte olup müzik video klip türleri arasında ölçüt kullanımlarında farklılıklar dikkat çekmektedir. Müzik video klipleri ile eserin güftesi arasında incelenen eserlerin 10 tanesinin video kliplerinde eserlerin sözlerinden doğrudan doğruya, 8 tanesinde ise kısmen esinlendiğini görülmüştür. Ayrıca 16 eserin müzikal açıdan orijinal formuyla müzik video klibindeki formunun aynı olduğu, 18 eserin farklı icra edildiği görülmüştür.
Çankırı kültüründe müzik uygulamaları
Geçmişten sürekli birikim oluşturarak günümüze ulaşan, toplumsal hayatın içinde varlığını sürdüren Türk örf, adet ve gelenekleri de zamanla değişmektedir. Bu tez çalışmasında, Çankırı'da sosyal hayatın merkezinde bulunan müzik pratikleri ve kültür içerisindeki müzik uygulamaları incelenmiştir. Çalışmanın amacı Çankırı kültüründe geçmişten günümüze uzanan süreç içerisinde yer alan müzik unsurlarını, yaşanan değişimi, eksilmeleri tespit etmektir. Müziğin yaşatıldığı en belirgin sahalar olan düğünler, yâran sohbetleri, Çankırı gezmeleri, panayırlar ve ayrıca şehir yaşantısı içerisindeki diğer müzik unsurları bu çalışmanın temel konuları olmuştur. Yaşanan değişimi anlayabilmek için, bu uygulamaların tarihi kökenleri ve Çankırı'daki icra alanları tespit edilmiştir. Literatür incelemesi, gözlemler, alan araştırmaları, icracı olarak katılımlar ve kişisel görüşmeler ile elde edilen bilgiler, ilgili görseller ile desteklenerek teze aktarılmıştır. Ayrıca, Çankırı müzik kültürüne ait olan, notaya alınmış ya da kaynaklarda sadece sözleri bulunan türkülerin güncel durumu ve icra alanları tespit edilerek tablo haline dönüştürülmüştür. Çankırı'da geçmişten günümüze çok zengin bir müzik belleğinin var olduğu, ayrıca kültür içerisinde pek çok gelişme ve değişikliğin gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.
Osmaniye Âşıklık geleneği ve Âşık Osman Çevik
Çukurova âşıklık geleneği ve Osmaniye âşıklık geleneği üzerine gecmisten günümüze pekçok araştırma ve teferruatlı çalışmalar yapılmıştır. Biz de Osmaniye yöresi âşıklık geleneğini geçmişten günümüze kadar ki olan dönemde değişen ve gelişen yönleriyle bugünün koşullarına göre inceledik.
Orta Karadeniz bölgesi'ne ait Türkülerde Türk yaşam tarzı
Sözlü kültür ürünü olan türküler, insanla ve insanı oluşturan tüm değerlerle iç içedir. Toplumun kültür kodlarını barındıran türküler, içerisinde sembolik bir dile sahiptir. Çalışmada TRT Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi 1. 2. ve 3. ciltler taranarak Karadeniz Bölgesi'nde ortak olduğu ifade edilen 9 ve Orta Karadeniz Bölgesi illeri olan Samsun, Amasya, Çorum, Tokat ve Ordu'ya ait 266 olmak üzere toplam 275 türkü kültürel bağlamda incelenmiş, kültürel ögelerin türkülere işlenişi ve kültürün aktarımının nasıl sağlandığı irdelenmiştir. Çalışma yapılan konuyla ilgili olarak gerekli literatür taraması yapılmış, kaynaklar analiz edilip yorumlanmış ve elde edilen bulgular neticesinde çalışma 13 bölüm halinde hazırlanarak tamamlanmıştır. Tezin amacı, TRT repertuarında bulunan, Orta Karadeniz Bölgesi'ne ait türküleri bir çatı altında toplayan ve türkülerde yer alan, Türk yaşam tarzlarını ortaya koyan herhangi bir çalışma bu zamana kadar gerçekleştirilmediğinden bu yöndeki eksikliği gidermek olmuştur. Yapılan çalışma ile bölgeden tespit edilmiş olan türkülerdeki kültürel ögeler incelenip ortaya koyulduğu gibi bölge halkının yaşayış tarzı ve biçiminin nasıl olduğuna da ışık tutulmuştur. Bu çalışma ile bölgenin kültürel zenginliğinin türkülere ne ölçüde yansımış olduğu ve kültürel aktarımın türküler yoluyla sözlü kültür çerçevesinde nasıl gerçekleşmiş olduğu tahlil edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Sözlü kültür, Türkü, müzik, Türk Halk Müziği, Orta Karadeniz Bölgesi Türküleri.
Erzincan türküleri üzerine bir inceleme
Bu çalışmada TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı ile diğer kaynaklarda bulunan Erzincan yöresi türküleri edebî ve müzikal açıdan incelenerek halk bilimi metotlarına göre tasnif edilmiştir. Erzincan türkülerinin metinlerini bir araya toplayan bilimsel bir çalışma bu zamana kadar gerçekleştirilmediğinden tezimizin ilk amacı böyle bir bilimsel çalışmanın yapılması yönündedir. Ayrıca Türk folklor araştırmalarına katkıda bulunmak, Erzincan yöresi türkülerinin tasnifini yaparak bu konuda yapılacak olan diğer çalışmalara bir basamak oluşturmaktır. Çalışmamızda TRT Repertuvarı ve diğer kaynaklar taranıp beş yüz elli dört metine ulaşılmıştır. Erzincan'ın ulaşabildiğimiz bütün kırık havalarını bir araya getirmenin yanında Erzincan türkülerinin özelliklerine, şekil ve yapı incelemelerine değinilmiş, dağınık halde bulunan metinlerin bir araya getirilmesine gayret gösterilmiştir. Çalışmamızın başında türküler hakkında gerekli bilgiler verilmiş, metinler bentlerine göre sıralanmış, sözlük ve dizin çalışmasıyla tamamlanmıştır.
Tokat türküleri üzerine bir inceleme
Bu incelemede, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı ile diğer yazılı kaynaklarda bulunan Tokat yöresi türküleri ve kaynak kişilerden derlenen Tokat türküleri bir araya getirilip edebî ve müzikal yönden incelenerek halk bilimi yöntemlerine göre tasnif edilmiştir. Tokat türkülerinin metinleri üzerine, bu zamana kadar herhangi bir bilimsel çalışma yapılmamıştır. İncelemenin ilk amacı, Tokat'a ait türkü metinlerini düzenli bir şekilde bir araya getirerek bilimsel bir çalışma sunmaktır. Bu çalışma ile Tokat yöresi türkülerinin tasnifi yapılmış, Türk folklor araştırmalarında yapılacak olan diğer çalışmalara bir basamak oluşturulmuştur. Tokat'ın tarihî, coğrafi özellikleri ve kültürel durumu hakkında bilgiler verilerek incelemenin daha anlaşılır olması sağlanmıştır. Türkü üzerine bir inceleme yapıldığından türkünün tanımı ve tarihçesi hakkında da bilgiler verilmiştir. İncelememizde TRT THM Repertuvarı ile diğer yazılı kaynaklarda bulunan ve yanında kaynak kişilerden derlenen türkülerle birlikte toplam yüz doksan yedi türkü metnine ulaşılmıştır. Ulaşılan bu yüz doksan yedi metnin içinde, Tokat yöresine ait kırık ve uzun havalar bulunmaktadır. Çalışmanın esasını, Tokat türkülerinin şekil ve yapı yönünden incelenerek tahlil ve tasnif edilmesi oluşturmaktadır. Bu çalışmada bulunan Tokat türkülerini şekil açısından tahlil ve tasnif edilerek şekillerine göre numaralandırılmıştır. Türküler konuları, kullanıldıkları yer ve ezgileri bakımından da incelenmiştir. İncelemenin son kısmında yöreye ait kelimelerin bir sözlüğü çıkarılmıştır. İncelemede bulunan bütün türkü isimleri alfabetik olarak sıralanmış ve dizin çalışmasıyla sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Muzaffer Sarısözen, Tokat türküleri, Tokat Halk Müziği, Salih Turhan
Ordu türküleri üzerine bir inceleme
Yapısı gereği topluma dair her şeyi içinde barındıran kültür olgusunun en önemli unsurlarından biri türkülerdir. Halk edebiyatının sözlü ürünlerinden olan türküler, belli ezgilere sahiptir ve kuşaklar arası bir köprü vazifesi görür. Toplumu derinden etkileyen olaylar karşısında söylenen türküler, yaşayan bir gelenek olarak varlığını sürdürmektedir. Tezimizin ilk amacı, Ordu türkülerinin metinlerini bir kaynakta toplamak ve bu sayede Türk folklor araştırmalarına katkıda bulunmak, bu anlamda bilimsel bir kaynak ortaya koymaktır. Çalışmamızda TRT Türk Halk Müziği repertuvarından ve Ordu türkülerinin bulunduğu mevcut kaynaklardan yaralanılmış, dördü uzun hava yüz elli ikisi kırık hava olmak üzere yüz elli yedi türkü tespit edilmiştir. Bu türküler edebî ve müzikal açıdan incelenerek şekil, konu, ezgi ve kullanıldıkları alanlar açısından tasnif edilmiştir. Çalışmamız altı bölümden oluşmaktadır. Ordu'nun tarihi, coğrafi özellikleri ve kültürel durumu gibi araştırma alanı hakkında bilgiler giriş bölümünde verilmiş, böylelikle incelemenin daha anlaşılır olması sağlanmıştır. Birinci bölümde türkü kavramı ve türkünün tarihçesi üzerinde durulmuş, Ordu türkülerinin genel özelliklerine yer verilmiştir. Türküler, ikinci bölümde şekil özellikleri bakımından, üçüncü bölümde konuları bakımından, dördüncü bölümde ise kullanıldıkları alanlar bakımından tasnif edilmiştir. Beşinci bölümde Ordu türkülerinin müzikal özelliklerine verilirken altıncı ve son bölümde şekil özelliklerine göre sıralanmış türkü metinlerine yer verilmiştir. İncelemenin son kısmında yöreye ait kelimeler sözlük çalışmasıyla verilmiş, incelemede bulunan bütün türkü isimleri alfabetik olarak sıralanmış ve dizin çalışmasıyla sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ordu, Ordu Türküleri, Ordu Halk Müziği, Salih Turhan, Taner Can.
Ankara türküleri üzerine bir inceleme
Bu çalışmada Türk Halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından sözlü geleneğin bir parçasını teşkil eden türküler ve türküler etrafında şekillenen türkü söyleme geleneği Ankara ili ekseninde incelenmiştir. Ankara yöresinin folklorik açıdan zenginliği artıran özelliği halk müziği ve halk oyunlarıdır (misket,hüdayda). Ankara türküleri, içeriğinde yaşamın dönüm noktalarından (doğum,ölüm,evlilik) inanışlara, günlük yaşamdan yemek kültürüne, tören ve kutlamalardan mizah kültürüne kadar hemen hemen her alandan izler barındırmaktadır. Tezimizin ilk amacı, Ankara türkülerinin metinlerini bir araya toplayan bir kaynak oluşturmak ve böylece Türk folklor araştırmalarına katkıda bulunmak, bu anlamda yapılacak olan diğer çalışmalara bir basamak oluşturmaktır. İncelememizde TRT Türk Halk Müziği repertuvarından ve Ankara türkülerinin bulunduğu diğer kaynaklardan yararlanılmış, ilgili kaynaklar taranarak iki yüz kırk bir türkü metnine ulaşılmıştır. İki yüz kırk bir türkü metni halk bilimi metotlarına uygun olarak hem şekil hem konu bakımından tasnif ve tahlil edilmiştir. Çalışmamızın son kısmında yöreye ait kelimeler sözlük çalışmasıyla verilmiştir. İncelemede bulunan bütün türkü isimleri alfabetik olarak sıralanmış, tez dizin çalışmasıyla son bulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ankara Türküleri, Ankara Halk Müziği, Mehmet Tuğrul, Misket, Nail Tan, Salih Turhan
Elazığ türkülerindeki ahlaki değerler
Türküler, bir yörenin kültürel özelliklerini içeren en önemli sözlü ve yazılı kültür unsurlarından biridir. Türkülerde kullanılan semboller, işlenen konular, anlatılan duygular; o yörenin sahip olduğu gelenekleri, sosyolojik özellikleri ve kültürü hakkında çok önemli fikirler vermektedir. Türküler, Türk toplumunun sahip olduğu özelliklerini, tarihini, gelenek ve göreneklerini en güzel şekilde yansıtan unsurlardandır. İnsana ait tüm duyguları, hisleri içeren türküler, aynı zamanda Türk toplumunun kültürel ve sosyo-ekonomik yaşamını yansıtan değerlerdir. Elazığ-Harput türküleri de Türk Halk Müziği içerisinde çok önemli bir yere sahiptir. Elazığ-Harput yöresinin eski bir yerleşim bölgesi ve içinde birçok etnik kökeni barındırması sebebiyle Türk kültürü içerisinde çok önemli bir yere sahiptir ve birçok yöreyi de kültürüyle etkilemiştir Sevgi, saygı, dürüstlük, dostluk, vefa, adalet, hoşgörü, alçakgönüllülük gibi pek çok değeri kapsayan değerler eğitimi konusu, eğitimin duyuşsal boyutunda yer almaktadır. Değerler eğitiminin öğretimi bilişsel hedeflerin öğretimi kadar kolay değildir. Zira içeriğinde göreceli olarak toplumda olması gereken ideal insani değerlerin somutlaştırılması söz konusudur. Türk kültürünün önemli kaynaklarından biri olan türkülerin; halkın değer yargılarını, yaşam biçimini, acılarını, sevinçlerini, inançlarını, örf ve âdetlerini, gelenek ve göreneklerini nesilden nesillere aktardığı görülür. Popüler kültürün etkisiyle bugünlerde öğrencilerin uzak kaldığı türkülerin; öğrencilere içeriğiyle değer yargılarını kazandırmada, ezgisiyle değerleri somutlaştırmada etkili olabileceği düşünülmektedir. Türk milli eğitim sisteminin genel amaçlarında da yer aldığı gibi eğitimin duyuşsal boyutunun en az bilişsel boyutu kadar önemli olduğu söylenmektedir. Araştırmada halk edebiyatının seçkin örneklerinden Elazığ-Harput türküleri, sevgi, saygı, sabır, vefa, hoşgörü, kanaatkârlık gibi değerler bakımından incelenmiş ve öğrencilere değerler eğitimini aktarmada işlevsel bir boyut kazandırabileceği düşünülmüştür. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi, sorumluluk sahibi, toplumsal olaylara duyarlı, kültürel değerlerinin farkında olan ve bunları yaşatan nesiller yetiştirmeyi amaçlar. Toplumun var olabilmesi ve varlığını devam ettirebilmesini sağlayan temel faktörlerden biri, değerlerini korumak ve nesilden nesillere aktarmaktır. Bu amaç doğrultusunda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde ve hayatta sıkça gerekli olan değerlerin aktarımında kullanabileceğimiz Elazığ türkülerindeki değerler tespit edilerek anlatılabileceğimiz konularla ilişki kurulmuştur. Bu çalışma, türkülerden yararlanarak Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde değer eğitiminin mümkün olup olmadığını ve değer eğitiminde türkülerin etkisini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu durumu açıklamak için çalışmanın Giriş kısmında Elazığ-Harput bölgesinin fiziki, sosyo-ekonomik ve musikisi ile alakalı malumatın akabinde, birinci bölümde türkü ve değerlerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise Elazığ-Harput bölgesine ait türkülerde değerler tespit edilmiş ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde kullanımı hakkında bilgi verilmiştir. Sonuç bölümünde de çalışma neticesinde elde edilen veriler genel olarak değerlendirilmiştir.
Kastamonu yerel basınında yer alan âşıklık geleneği
Türk halk müziği içerisinde yer alan ve temeli ozan/kam/baksıya dayanan âşıklık geleneği, bazı illerde hala sürdürülmektedir. Kültür merkezi olarak önemli bir yere sahip olan Kastamonu yöresinde de var olan bu geleneğin zaman içerisinde kaybolmaya yüz tuttuğu görülmektedir. Yöre geçmişinde görülen bu geleneğin ortaya çıkarılması, yöre kültürü ve gelenek açısından önemlidir. Bu çalışmada, Kastamonu yerel basınında yer alan âşıklık geleneği ile ilgili haber ve faaliyetlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılarak doküman incelemesi ile bulgular elde edilmiştir. Araştırma kapsamında, 1930 ve 2000 yılları arasına ait Açıksöz, Kastamonu, Yeni Kastamonu ve Doğrusöz gazetelerinde yer alan haberlere, köşe yazılarına, şiirlere, destanlara, tekerleme ve taşlama örneklerine ulaşılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, gazete yazılarından elde edinilen bilgiler kapsamında âşıkların hayatta olduğu 1930'lu yıllarda Ozanoğlu ve Yorgansız Hakkı'nın, halkevleri tarafından düzenlenen etkinliklerde yer aldıkları anlaşılmıştır. 1983- 1985 ve 1989 yıllarında farklı yörelerdeki âşıkların katılımı ile şenliklerin yapıldığına dair köşe yazıları ve haberlere ulaşılmıştır. Kastamonu âşıklarının vefatlarının yıldönümü nedeniyle ise gazete yazarlarının, âşıkların hayatlarını ve eserlerini konu alan yazılar yazdıkları görülmüştür. Âşıkların şiir, destan, tekerleme ve manzume tarzında yazmış oldukları eserleri, gazetelerde okuyuculara aktarılmıştır. ANAHTAR KELİMELER:Âşık, Âşıklık geleneği, Basın, Kitle iletişim
Günümüz musikişinaslarından Erdal Küçükkaya'nın hayatı ve müzikal yönü
Yüzyıllardır bu topraklarda varlığını sürdürmekte olan Türk Halk Müziği çatısı altında her geçen gün yüzlerce musikişinas yetişmekte ve bu musikişinaslar tarafından sürekli olarak bu müzik türü yenilenmekte ve gelişmektedir. Bahsi geçen musikişinaslardan biri de Erdal Küçükkaya olup gerek kendi üslubuyla türküler icra etmesiyle, gerekse bestelemiş olduğu türkülerle, halk müziğimizin genç nesil tarafından unutulmaya yüz tuttuğu bu müzik türüne önemli katkılarda bulunmaktadır. Yurt içinde ve yurt dışında ulusal yayın yapan birçok kanal ve radyolarda müzik programlarına katılan Erdal Küçükkaya, kendine özgü üslubuyla seslendirmiş olduğu türkülerin yer aldığı birçok kaset ve CD de çıkarmış, Türk halk müziğinin gelişmesine ve yayılmasına sözü edilen faaliyetleriyle mühim katkılarda bulunmuştur. İş bu çalışma Erdal Küçükkaya'nın hayatını ve musikişinaslığını konu edinmektedir.
Talip Özkan'ın saz icrasının tavır özellikleri açısından incelenmesi
Talip Özkan'ın icra profili geleneksel icra ile şehirleşmeyle başlayan kentli icra arasındaki geçişi yansıtan bir özellik barındırmaktadır. Talip Özkan Anadolu müzik kültürlerine ait üslupları iyi bilen bir icracı olmakla beraber Kafkasya bölgesi gibi farklı müzik kültürleri ile de teması bulunmaktadır. Bunlara ek olarak araştırmacı, derlemeci, akademisyen gibi kimlikleriyle de yer yer ön plana çıktığı bilinmekte olup her anlamda müzikle olan çeşitli etkileşimleri dikkat çekmektedir. Talip Özkan yöresel üslupları iyi özümsemiş bir icracı olmanın dışında asıl olarak gençlik dönemi sonrası olgunlaşma ve olgunluk dönemlerinde görülebilen yorumcu kimliğiyle birlikte kişisel tavrının ön plana çıktığı bir icracı profili çizmektedir. Bu doğrultuda kullandığı saz çalış tekniklerini virtüözite seviyesinde sergilemekte olup bunun paralelinde icra ettiği repertuvarı seviye bakımından seçkin eserlerden oluşturmaktadır. Özkan'ın icra tavrında öne çıkan bir diğer özellik de ezgileri sıklıkla kendi anlayışına göre yorumlamasıdır. Ezgileri işleyiş şeklinin her an yenilenebilen bir icra anlayışına oturttuğu düşünülmekte olup ezgileri ritmik, melodik ve kısmen armonik olarak yeniden şekillendirmekte ve bu doğrultuda icra ettiği birçok ezgi bulunmaktadır. Özkan multi-instrumentalist kimliği ile farklı çalgılarla olan temasını uyarlama anlayışı çerçevesinde değerlendirmekte olup bu doğrultuda çalgılara ait teknik özellikleri ve repertuvarı saz icrasına yansıttığı görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında özellikle bağlı bulunduğu kültürel yapıdan zeybek ezgilerini saza aktardığı bilinmekte ve bu konuda çeşitli çevrelerde referans icracı olarak kabul edilmektedir. Çalışmamızın asıl konusunu oluşturan Özkan'ın icra tavrının ne tür özellikler barındırdığı çok yönlü başlıklar altında incelenecektir. Bu doğrultuda sırayla birinci bölümde çalışmanın amacı, yöntemi, sınırlıkları, problemler ve alt problemler ele alınacaktır. İkinci bölümde; Özkan'ın hayatı genel bir bakış açısıyla kronolojik olarak ele alınacaktır. Üçüncü bölümde Özkan'ın müzikal açıdan birden çok anlayışı ele alınacak olup bu doğrultuda transkript edilen eserler üzerinden çeşitli analizler yapılacaktır.
Pedagojik vokoloji disiplininin Türk halk müziği vokal icralarında kullanılmasına yönelik bir çalışma
Bu çalışmada, Türk Halk Müziğinin uzun hava türlerinden biri olan bozlakları icra eden usta icracıların, ses çıkarma teknikleri ve kullandıkları ornamentasyonların, "Pedagojik Vokoloji" disiplini ve "Estill Ses Modeli" yaklaşımından yararlanarak analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında bozlak türü uzun havalarının usta icracılarından olan Muharrem Ertaş, Neşet Ertaş, Hacı Taşan ve Çekiç Ali'nin ses çıkarma teknikleri ve kullandıkları ornamentasyonların incelenmesi çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu 4 icracı araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Usta bozlak icracılarının icra tekniklerinin analizi, bozlak seslendirmek isteyen icracılar için uygulanabilir bir çalışma modeli oluşturulabilmesi açısından bir öneme sahiptir. Yapılan bu çalışma, müzik ve tıp gibi farklı alanlardaki iki disiplinin, bakış açılarını ve bilgilerini bir araya getirilerek, müzik alanında ortak bir çalışma ortaya çıkarılması anlamında önemlidir. Çalışma çoklu durum çalışması deseni ile tasarlanmış nitel bir araştırmadır. Çalışmanın verilerinin toplanma aşamasında ilk olarak bozlak icracıları belirlenmiş, 2. aşamada ise çalışmada yer alan 4 icracının her birinden 4'er tane farklı bozlak icrası analiz için seçilmiştir. Belirlenen bozlak icraları, icracılar tarafından ses çıkarma teknikleri ve ornamentasyonlar açısından apaçık, anlaşılır, teknik beceri düzeyi yüksek ve kolay ulaşılabilir olan örneklerden seçilmişlerdir. Bozlak icracılarının bozlak icraları analiz edilirken VoceVista Video, VoceVista Pro, Overtone Analyzer isimli ses analiz programlarından yararlanılmıştır. Çalışmada yapılan analiz sonucunda bozlak uzun hava türünün ses fonasyonlarının ses sistemindeki bazı fonasyonlar ile benzerlikler gösterdiği tespit edilmiş bu bağlamda 4 bozlak icracısının ses fonasyonlarında benzerlikler grafikler ile gösterilmiştir. Yine bozlak icracılarının icra sırasındaki fizyoanatomik süreçleri benzerlikler göstermekte bu durum bize bozlak uzun hava türünün icrasında belli başlı tekniklerin ve ornamentasyonların kullanıldığını göstermektedir. Türk halk müziğinin en önemli eğitim modellerinden olan usta-çırak eğitim modelinin uygulanılırlığı çalışmada konu edinilen 4 bozlak icracısının benzer ses fonasyonları ve benzer ornamentasyonlar kullanmalarından kıymetli bir eğitim modeli olduğunu bir kez daha göstermektedir. Yapılan bu çalışma usta-çırak eğitim modelini desteklemenin yanısıra bu eğitim sisteminin daha hızlı algılanması, uygulanması görsel ve nesnel bir platformda kullanılmasını sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Türk Halk Müziği, Estill Ses Modeli, Vokoloji, Ornamentasyon, Bozlak.
İcra ve notasyon uyumu açısından Türk halk müziği notasyon anlayışlarının incelenmesi
Bu tez çalışmasında, Türk Halk Müziği'nde notasyon ve icra uyumu çeşitli yöntemlerle ele alınmış, icra uygulamalarının notasyon unsurları ve anlayışları çerçevesinde yazıya nasıl aktarıldığı incelenmiştir. Yapılan incelemelerle örnekleme dahil edilen notasyon örnekleri kullanılarak icra ve notasyon üzerine durum tespiti yapmak amaçlanmıştır. THM notasyon anlayışlarında icra özelliklerinin gösterimi bakımından notasyon unsurlarının ne şekilde kullanıldığını inceleyen bu araştırmada, tarama modeli; fenomenolojik, etnografik ve sanat temelli araştırma desenleri; literatür taraması ve doküman analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada tercih edilen veri toplama yöntemi, araştırma deseni ve araştırma modeli, bu tezin dört başlıkla şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu başlıklar; Giriş, Müzik Yazılarının Kısa Tarihçesi, Notasyon ve Türk Halk Müziği, Sonuç şeklinde adlandırılmıştır. Çalışmanın kapsamı, niteliği, hedefi, yöntemi, problemi, evreni, örneklemi ve sınırlılıkları "Giriş" başlığı altında detaylıca ele alınmıştır. Çalışmada kullanmak için tercih edilen terminolojik unsurlar gerekçeleriyle birlikte yine aynı bölümde açıklanmıştır. Tezin giriş bölümünde müzik yazılarının tanımı, amacı, işlevi, müzik yazı sistemilerinin gereksinimlerinden kısaca bahsedilmiş, konuyla ilgili alanyazında mevcut bilgilere yer verilmiştir. Bu bölümde, okuyucuya konu hakkındaki genel bilgilerin verilmesi amaçlanmıştır. Sonraki başlıkta müzik yazılarının kısa tarihçesi Batı müziği ve Türk müziğinde kullanımlarına göre iki alt başlıkla ele alınmıştır. Batı müziğinde kullanılan müzik yazıları; harf yazıları, harf-şekil yazıları, nota yazıları ve tablaturlar olmak üzere dört ayrı grupta incelenmiştir. Türk müziğinde kullanılan müzik yazıları ise harf yazıları, harf-şekil yazıları ve nota yazıları olmak üzere üç ayrı grupta ele alınmıştır. Bu bölümde daha çok kronolojik bir şekilde notalama sistemlerinden bahsedilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, ilgili alanyazında yer alan Türk Halk Müziği notasyonları özelindeki bilgiler derlenerek sunulmuştur. Anadolu'da yapılan ilk derleme çalışmalarının ardından yayımlanan notasyon örneklerinden, notasyon üzerine yapılan çalışmalardan, bazı toplantılarda notasyonla ilgili gündem maddelerinden bahsedilmiştir. Türk Halk Müziği notasyonlarında notasyon unsurlarının kullanımının ele alındığı üçüncü bölümün ilk alt başlığında her notasyon unsuru ayrı bir başlık olarak ele alınmış, notasyon unsurlarının Avrupa notasyon sistemi ve Türk Halk Müziği'nde kullanıldığı işlevler verilmiştir. Çoğunluğu Cumhuriyet Dönemi olmak üzere çeşitli dönemlerde geliştirilen notasyon anlayışları, çalışmanın üçüncü bölümünde yer alan "Türk Halk Müziği'nde Notasyon Anlayışları" başlığı ile incelenmiştir. Bu bölümde yapılan incelemelerde Charles Seeger, Erol Parlak ve Matthew Warren tarafından yapılan sınıflandırmalardan faydalanılmıştır. Seeger'in "kuralcı" ve "tanımlayıcı", Parlak'ın "tespit" ve "icra", Warren'in ise "yapısalcı" ve "yapısökümcü" notasyon sınıflandırmaları ile THM notasyonlarında notistlerin notasyon yaklaşımları ele alınmıştır. İcra kayıtları ile notasyon örneklerinin karşılaştırıldığı ve belirsizlik, kimlik, zaman-mekan ilkeleri üzerinden bazı bulguların verildiği bölüm, İcra ve Notasyon Uyumu Açısından Türk Halk Müziği Notasyonları olarak başlıklandırılmıştır. Bu başlık altında özellikle aynı eserin farklı kişi/kurum tarafından derlenmiş kayıtları ve yazılmış notasyon örnekleri, tespit edilmiş, yorumlanmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, elde edilen bulgular hedefler ve problemler doğrultusunda ele alınarak yorumlanmıştır. Yapılan çalışmada; notasyonun detay durumu, perde gösterme yöntemi ve tarihsel süreçler gibi etmenlerin notasyonların sınıflandırılmasında etkili olduğu, Türk Halk Müziği'nde notasyon anlayışlarının belli bir gelişim çizgisinde ilerlediği, notasyon anlayışlarının Charles Seeger, Erol Parlak ve Matthew Warren tarafından yapılan sınıflandırmalarda belli karşılıklarının olduğu, Türk Halk Müziği notasyonlarında farklı dönemlerde bazı yaklaşımların benimsendiği ve benimsenen yaklaşımlardan yeni anlayışların ortaya çıktığı, eğitim alanında yazılan notasyonlarda betimsel işaretlere sıkça yer verilirken analiz ve icra notasyonlarında betimsel unsurların daha az kullanıldığı, analiz notasyonlarında yeni transkript veya belli transkriptlerin renklendirilmiş versiyonlarından faydalanıldığı, dinamik ve artikülasyon başta olmak üzere bazı notasyon unsurlarının kullanılmadığı veya az sayıda kullanıldığı, notasyonlarda bu gibi belirsiz unsurların icracı tarafından yorumlanmaya müsait olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.
Kırıkkaleli Nuh Akgün'ün vokal icralarındaki üslup ve tavır özellikleri
Kültürel açıdan zengin bir birikime sahip olan ülkemiz, tam anlamıyla hazine niteliği taşıyan, kültürel olguları içerisinde barındıran, binlerce yıldır medeniyetlere merkezlik etmiş önemli bir bölge konumundadır. Milletimizin geleneklerini yaşatma biçimleri kendini, yöreden yöreye farklı özellikleriyle ortaya çıkarmakta ve her biri birbirinden ayrılan, zengin bir kültürel varlığa dönüşmektedir. Kültür çeşitliliğinin çok farklı şekillerde karşımıza çıkması bunun en büyük göstergesidir. Yöreden yöreye farklılıklar gösteren kültürel olgular düşünüldüğünde, her yörenin kendine özgü kültürel varlıklarının titizlikle incelenerek araştılıması ve gelecek kuşaklara aktarılması gerektiği kanısı ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda bir yörenin müzik kültürü hakkında detaylı bilgiye sahip olmak için, o yörenin müzik kültürüne katkı sağlamış isimlerin incelenmesi, hem yöre müziğini tanımak hem de halk müziğine hizmet etmiş değerlerin tanıtılması açısından önem arz etmektedir. "Kırıkkaleli Nuh Akgün'ün Vokal İcralarındaki Üslup ve Tavır Özellikleri" isimli çalışmamız Nuh Akgün ile ilgili herhangi bir yazılı araştırmaya rastlanılmaması ve Akgün'ün icralarının Kırıkkale Müzik Kültürü içerisinde tanınan önemli mahalli sanatçılardan üslup ve tavır özellikleri bakımından ayrılmasına karşın, ismini yöre müzik kültüründe önemli mahalli sanatçılar arasında kabul ettirmesinin araştırılması gerektiği düşüncesi ile tercih edilmiştir. Bu araştırmada, Kırıkkale yöresinde halk müziği, bozlak ve bozlak dışında kalan uzun havaların, yöre müziği açısında önemli temsilcilerinden kabul edilen Nuh Akgün'ün, icra ettiği eserlerdeki, üslup ve tavır özelliklerinin incelenmesi, kendi adına ortaya koyduğu farklılıkların tespitinin ve bu tespitlerden elde edilen verilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma için yöre müzik kültürünü anlamak adına yöre müziğinin icara edildiği ortamlarda alan çalışması yapılmış, Nuh Akgün' e ait yayınlanmış eserler, ilgili yazılı ve görsel kaynaklar taranmış, Nuh Akgün'ün oğlu Hakan Akgün ile görüşmeler gerçekleştirilmiş, çeşitli işitsel kaynaklardan elde edilen veriler yazıya dökülmüş ve elde edilen bulgular incelenerek, amacımıza uygun olacağı düşünülen veriler çalışmamızda kullanılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kırıkkale, Nuh Akgün, Türkü, Üslüp, Tavır, Analiz
Âşık Ferrahi'nin edebi ve sanatsal kişiliği
Türkiye'de âşıklık geleneğinin yoğun olarak yaşandığı ve bu gelenek içerisinde önemli temsilcilerinde bulunduğu yörelerden birisi Adana yöresinin Ceyhan ilçesidir. Bu yöre eski çağlardan günümüze dek birçok âşık yetiştirmiştir. Bu çalışmada, THM'ne katkı sağlayan Âşık Ferrahi'nin edebi ve sanatsal kişiliği konu alınmıştır. Çalışma çerçevesinde Âşık Ferrahi'ye ait 20 adet şiir ve 12 adet eser incelenmiştir. Araştırmanın THM alanında âşıklık geleneği, Adana yöresi âşıklık geleneği ve âşıklar üzerinde çalışma yapacak olan kişilere bir bakış açısı oluşturabilmesi ve kaynak oluşturması amaçlanmış, tanınırlığının günümüze kadar gelmesi ve eserleri üzerinde akademik düzeyde yeterli çalışmaların olmaması da bu araştırmanın konu edilmesi bakımından önemli bir etken olmuştur. Çalışmada öncelikle âşıklık geleneği ve bu geleneği oluşturan temel kavramlar incelenmiştir. Ardından Adana yöresinde âşıklık geleneği ve âşıkları hakkında genel bilgiler verilmiştir. Âşık Ferrahi'nin şiirlerinde işlediği konular, şekil özellikleri, dil ve üslup, kâfiye, durak ve redif bakımından incelemesi yapılmıştır. Son bölümde ise Âşık Ferrahi'nin hayatı, ozanlık ve sanatsal kimliği, kültürel yönü ve kaynak kişi kimliği hakkında bilgilere yer verilmiştir. Âşık Ferrahi'nin edebi yönden şiir yapısının nasıl olduğu, sanatsal kimliği ve kırık hava türündeki eserlerinin nasıl bir müzikal özelliğe sahip olduğu hakkında bilgileri ortaya koymak amacıyla nitel araştırma ile tarama modeli kullanılmıştır. Veriler toplanırken öncelikle araştırma konusu ile ilgili bilgilerin edinilebilmesi için elektronik ve yazılı kaynak taraması yapılmıştır. Yapılan araştırmanın neticesinde Âşık Ferrahi; gerek âşıklık geleneği içerisindeki yeriyle, gerekse sazıyla, sözüyle ve içli deyişleri ile önemli bir yere sahip olmuş, âşık edebiyatında hak ettiği yeri almıştır.
Türk halk müziğinde divan ayaklarının bağlama ile yorumlanması üzerine bir inceleme
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'nin çeşitli yörelerinde icra edilen divan ayaklarının bağlama çalma teknikleri üzerindeki etkilerini incelemek ve bu teknikler arasındaki farklılıkları tespit etmektir. Türkiye'nin geniş müzikal mirasının bir parçası olan divan ayakları, icra edildikleri bölgelerin coğrafi ve kültürel özelliklerine göre değişiklik göstermektedir. Bu bağlamda, divan kavramı halk müziği açısından kavramsal bir çerçevede ele alınmış, bağlama icrasında kullanılan tavır ve tekniklerin detayları araştırılmıştır. Araştırmanın ilk bölümünde, çalışmanın amacı, yöntemleri ve sınırlamaları detaylandırılarak genel bir giriş yapılmış, araştırmanın kuramsal temelleri açıklanmıştır. Bu bölümde, araştırmanın çerçevesi oluşturularak, okuyucuya araştırmanın kapsamı ve yöntemsel yapısı sunulmuştur. İkinci bölümde, divan türünün hem edebiyat hem de müzik açısından kavramsal analizi yapılmıştır. Divan ayaklarının halk müziği içindeki yeri, literatürdeki tanımlar ve tarihsel gelişim bağlamında incelenmiştir. Bu bölümde elde edilen bilgiler, araştırmanın temel teorik dayanaklarını oluşturmuş ve daha sonraki bölümlerde yapılacak incelemelere zemin hazırlamıştır. Üçüncü bölümde, Türkiye'nin farklı yörelerinde icra edilen divan ayaklarının yöresel özellikleri ve bağlama tavırları üzerine ayrıntılı bir inceleme yapılmıştır. Türk halk müziği eserleri arasında yer alan divan ayaklarının Trt nota arşivlerindeki versiyonları incelenerek, notalardaki çalma teknikleri ve yöresel farklılıklar belirlenmiştir. Ayrıca, kaynak kişilere dayalı olarak, yazılı olmayan halk müziği repertuarındaki eserlerin çalma teknikleri notaya alınarak incelenmiştir. Bu analizler, divan ayaklarının müzikal ve teknik zenginliğini ortaya koymayı amaçlamıştır. Son bölümde ise, elde edilen bulgular doğrultusunda divan ayaklarının icra teknikleri üzerine sonuçlar derinlemesine değerlendirilmiş ve çeşitli öneriler sunulmuştur. Bu öneriler divanların çalma tekniklerinin gelecek nesillere aktarılması ve bağlama icrası üzerine yapılacak yeni çalışmalarda katkı sağlaması bağlamında bir rehber niteliğindedir. Çalışmanın sonuçları, bağlama icrasına ve halk müziği repertuarına yönelik katkılar sunarak, divan ayaklarının geleneksel halk müziği içindeki önemini vurgulamaktadır.
Anamas Yöresi Yörüklerinde ıklıkçılık geleneği ve müzikli anlatıları
Anadolu'daki konar-göçer Yörük topluluklarının yaşadığı bölgelerden biri olan Anamas Yöresi, tarihsel kaynaklarda söz edilen "ıklık" çalgısının günümüzde halen icra edildiği, ıklıkçılık geleneği etrafında gelişen özgün bir müzik kültürüne sahiptir. Tarihsel olarak Türkmen boylarının Anadolu'ya göç ve yerleşimleri Beylikler Dönemi'nde başlamış, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Dönemleri'nde de devam etmiştir. Yakın geçmişten günümüze kadar, Konya, Isparta ve Antalya il sınırları ve çevresindeki kışlayan göçer Türkmenler olarak nitelendirilen "Yörükler", yaylacılık faaliyetlerini sürdürmek için çoğunlukla Anamas Yöresi ve yaylalarını tercih etmişlerdir. Dolayısıyla bu bölgelerdeki çoğu Yörük oymağı tarafından yaylak olarak kullanılan Anamas, Yörüklerin sosyal yaşantıya dair kültür ve geleneklerinin yaşatılması ve aktarılmasında aktif rol oynayan ortak bir mekân olmuştur. Yaylalara gidilen güzergahların (göç yolları) çevresindeki köy ve yerleşimlerde yaşayanlar dahi, zaman içerisinde Yörük kültüründen etkilenmişler ve geleneklerini buna göre şekillendirmişlerdir. Anamas yöresi müzik kültürünü oluşturan vokal icralar ve çalgılar, bölgenin doğal yaşam koşulları ve çobanlık kültürü içerisinde şekillenmiştir. Yörüklerin yaşantısında doğadaki canlı-cansız varlıklarla ve özellikle çobancılıkla ilişkili olarak hayvanlarla kurulan bağın etkileri, müziğin vokal, ritmik ve ezgi yapısına, çalgıların biçim ve icrasına da yansımıştır. Bu koşullar altında müzik ve çalgılar, zaman ve mekân içerisinde farklılaşan işlevleriyle, toplum hafızasında yeni anlamlar kazanmıştır. Yörüklerde müzik; hayvan otlatırken zaman geçirmek, duyguları ifade etmek, karşı cinsle iletişim kurmak, hayvanları yönlendirmek, düğün ve toplantılarda eğlenmek ve eğlendirmek, sanatsal açıdan beğeni toplamak gibi çeşitli bireysel ve toplumsal işlevlere sahiptir. Bununla birlikte müzik, Yörüklerde keyif almaya ve eskileri anmaya yönelik kültürel bir araç olup, nadiren bir meslek türü olarak tercih edilmiştir. Iklık icracılarının hafızalarındaki ezgi, söz ve hikâye dağarcığında bulunan, Yörük kadınlarının boğazlarını bir çalgı gibi kullanarak icra ettikleri sözlü ve sözsüz boğaz havaları, Orta Asya'daki ozanlık geleneğinden Yörüklere aktarıldığı düşünülen destan-hikâye anlatıcılığı örnekleri ve bunların dışında oyuna yönelik havaların tümü, çalışmamızda "müzikli anlatılar" başlığı altında incelenmiştir. Yayla ve çoban kültürüne dair çeşitli unsurlar ve mitsel ögeleri de kapsayan müzikli anlatılar, toplum içerisinde kültürel bellek taşıyıcılığı rolünü üstlenen ıklıkçılar tarafından aktarılmış, bu durum bölgede "ıklıkçılık geleneği" nin oluşmasını sağlamıştır. Çalışmada, on yılı aşan alan deneyimleri ve derleme çalışmalarına dayanan etnografik yönteme (kültür analizi) ve "sözlü tarih/anlatı analizi" modeline başvurulmuştur. Bu araştırmalar neticesinde ıklık çalgısının daha çok Anamas Yöresi'ndeki yaylalara göçen Yörüklerde ve bu yaylalara ulaşan göç yolları çevresindeki yerleşim alanlarında icra edildiği görülmüştür. Geçmişte yaşamış önemli kaynak kişiler ve yaşayan ıklık icracıları tespit edilerek, "kişisel görüşmeler" gerçekleştirilmiş, ayrıca "gözlem" ve "katılımcı gözlem" yoluyla ıklık icracılığı ve ıklıkçılık geleneğine ilişkin veriler toplanmış, ses ve görüntü kayıtları alınmıştır. Bunların dışında "literatür taraması" yoluyla gerek tarihsel kaynaklar, gerekse yörede daha önce yapılan araştırma verileri incelenerek ıklık çalgısına dair kaynaklarda sözü edilen bilgilere ulaşılmıştır. Bu bilgiler ve yapılan gözlemler sonucunda Iklık çalgısı ile benzerlikleri bulunan, Orta Asya Türk kültürlerindeki yaylı çalgılarla ilgili literatür de taranmıştır. Çalgıbilim alanına ve etnografik çalışmalara yönelik verilerin yanı sıra, Anamas müzik kültürünün ezgi dağarcığını oluşturan eserlerin çeşitli kaynak kişilerden alınan ses kayıtları karşılaştırmalı olarak incelenmiş, derlenmiş ve notaya alınmıştır. Bu ezgiler, biçim, içerik, icra özellikleri açısından çözümlenerek sınıflandırılmıştır. Farklı yöntemlerle toplanan veriler, "içerik çözümlemesi" ve "karşılaştırmalı yöntem" kullanılarak analiz edilmiştir. Dolayısıyla, çalışmanın müzikoloji başta olmak üzere çalgıbilim, müzik etnografisi ve halk müziği repertuvarı gibi farklı alanlara yönelik yeni tespitler ve bulgular içermesi açısından alana özgün bir katkı sağlaması hedeflenmiştir. Anahtar Sözcükler: Anamas Yöresi, Yörük kültürü, ıklık, ıklıkçılık geleneği, boğaz çalma, müzikli anlatı.
Türkiye'deki zurna icra pratiklerinde yaygın tını ve üslûp farklılıklarının çalgıbilimsel bir çerçevede değerlendirilmesi
Dünyanın farklı bölgelerinde benzer biçimleri bulunan zurna çalgısı, Türkiye'de de farklı coğrafi bölgelere özgün icra pratikleriyle, kültür zenginliğinin bir tezahürü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'nin farklı bölgelerinden (Aydın, Muğla, Trakya, Orta Anadolu, Tokat, Sivas, İzmir, Manisa, Bursa, Samsun, Burdur/Dirmil, Erzurum, Erzincan, Gümüşhane, Giresun, Sinop, Kastamonu, Gaziantep, Diyarbakır, Kars ve Trabzon) icracıların farklılaşan icra pratiklerinden kesitler sunulmaya çalışılmıştır. Çalışmada ele alınan zurna icra pratikleri bölgeler bağlamında değerlendirildiğinde, Türkiye'de tek bir zurna icra pratiğinin olmadığı açıkça görülmüş ve nota örnekleriyle bu sav desteklenmiştir. Nitekim Aydın ve Muğla yörelerinde zurna icrasında mümkün olan artikülasyonların neredeyse tamamının kullanıldığı bir icra tavrı karşımıza çıkarken; Doğuya doğru gidildiğinde daha az artikülasyona yer verilen bir tavır görülmektedir. Ek olarak; Sivas ve Tokat yörelerinden daha da Doğuya gidildikçe zurna boyutlarının da küçülmeye başladığı gözlemlenmiştir. İcra biçimi bağlamında ayrıksı bir örnek olarak ifade edilebilecek Trakya yöresinde ise icraların Klasik Türk Müziği üslûbuna daha yakın olduğu göze çarpmaktadır. Ayrıca kaynak taraması esnasında yaygınca bilinegelenin aksine Türkiye'de kaba zurna, orta zurna ve cura zurna olmak üzere tanınan üç tip zurnanın yanı sıra orta kaba zurna ve zil zurnanın var olduğu görülmüştür. Organolojik bir perspektifle yaklaşılan bu varyantların detaylı teknik çizimleri ve fotoğrafları, dahası ses sahalarının frekans ölçümleri üzerinden bir karşılaştırma olanağı yaratılmıştır. Çalgılardaki bu çeşitliliğin icra pratiklerindeki farklılaşmalara ortam hazırladığı ve yörelere göre değişen icra tercihlerinin çoğu zaman zurna tipiyle ilintili olduğu gözlemlenmiştir. Sözlü kültürün birer temsilcisi olan icracıların tavırlarındaki benzerliklerin yanı sıra görülen farklılaşma, Türkiye'de zurna icrasında hem tek bir tavrın olmadığını ortaya koymuş hem de Anadolu coğrafyasının tını zenginliğini göstermiştir. Bu bağlamda ilgili çalışmada ulaşılan kaynakların duysal pratikleri -sadeleştirme eğilimleriyle notaya alınmış dolaşımdaki onlarca örneğe karşın- aslına sadık kalınarak yeniden notaya alınmış ve bölgeler arasındaki farklılaşmalar göz önüne serilmeye çalışılmıştır. Her bir yörenin icra pratiklerinin bir diğeri ile ilişkisinin müzikal olarak analiz edildiği bu çalışmada, zurnanın organolojik açıdan değerlendirilmesinin yanı sıra Türkiye'de zurna kültürüne icra pratikleri bağlamında dikkat çekilmek ve alan yazına katkı sunmak amaçlanmıştır.
Harput yöresindeki uzun hava formundaki eserlerin makam, form ve ses icrası özellikleri bakımından incelenmesi
Bu çalışmada, Harput yöresinde seslendirilen uzun havaların makam, form ve ses icrası özellikleri tespit edilerek müzikal analizi yapılmıştır. Daha önce Harput müziği hakkında "ses icrası"na odaklanan bir araştırma örneğine rastlanmamış olması çalışmayı özgün kılan unsurlardandır. Örneklemin içinde yer alan eserlerin müzikal analizi sonucunda Harput ses icrasının karakteristik özellikleri tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı, yöntemi, evreni, örneklemi, sınırlılıkları, sayıltıları, literatür özeti problemi ve hipotezi "Giriş" başlığında detaylıca ele alınmıştır. Çalışmada tercih edilen notasyon kullanımı da sebepleriyle bu bölüm içerisinde açıklanmıştır. Sonraki başlıkta, "Kısa Harput Tarihi ve Harput Müziğinin Edebi Yönü" adlı ana başlık, iki alt başlık altında değerlendirilmiştir. İlk alt başlık içerisinde bu bölgedeki kültürün çeşitliliği ve zenginliğinin sebeplerinin ele alındığı bir bölüm yazılmıştır. Harput'un tarihsel süreçleri ve bu süreçlerin kent kültürü üzerine etkileri işlenerek, edebiyat ve müzikle olan bağlantısı kurulmaya çalışılmıştır. İkinci alt başlık altında edebi konulara değinilmiştir. Divan edebiyatının Harput müziğinde yansımaları ile birlikte tasavvufun ve din musikisinin bu bölgedeki önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, bazı eserlerin ses icrasında aruz vezni olması nedeniyle aruz konusuna dair bilgiler verilmiştir. Ek olarak çalışmada analiz edilen bazı şiirlerin özgün anlamları açıklanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde "Makam Kavramı ve Harput Yerel Makamları" başlığı ve alt başlıklarında, bu bölgedeki makamsal yapının tespiti ve yerel isimlendirilmeleri genelden özele yöntemi ile incelenmiştir. Makam kavramının ele alındığı bu bölüm içerisinde "ezgi çekirdeği" ve "ezgi kalıpları" gibi terimlerden de bahsedilmiştir. Ayrıca çalışma içerisinde müzikal analizi yapılan eserlerin ezgi çekirdekleri ve form çizelgeleri oluşturulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde "Uzun Hava Formu Ve Harput Yöresindeki Örnekleri" başlığı ve alt başlıklarında "uzun hava" kavramı işlenmiştir. Bu terimin kaynaklarda nasıl tanımlandığı açıklanmıştır. Alt başlıklarda Harput yöresinde seslendirilen "hoyrat", "maya", ve "gazel"e değinilmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde "Geleneksel Ses İcracılığına Özgü Kavramlar" başlığı ve alt başlıklarında, dilbilimi ve müzikoloji açısından ağız ve hançere kavramları açıklanmıştır. Çalışmanın altıncı bölümünde "Harput Uzun Havalarının Ses İcrası Analizleri" başlığında ise belirlenen ve notaya alınan eserlerin kalıp ezgi, motif, süsleme ve hançere kavramları açısından nota örnekleriyle desteklenerek detaylıca analiz edilmiştir. Bu bölümün amacı, ses icrasının detaylı analizini yapmak ve eser içerisinde gerçekleşen önemli icra özelliklerini vurgulamaktadır. Çalışmanın yedinci bölümünde "Harput Ses Tekniği Hakkında Tespitler" başlığında; konunun daha genel bir teknik kullanım içerisinde ele alınması hedeflenmiştir. Sesin bu bölgede icracılar tarafından nasıl kullanıldığı uluslararası kaynaklardan incelemelerle desteklenerek açıklanmıştır. Çalışmada, Harput'un çok eskiye dayanan kent kültürünün müzik ve edebiyatın gelişimini sağlayan etmenlerden en önemlisi olduğu, buna bağlı olarak kent yaşamının makamsal müziğin oluşumuna etki ettiği, Harput'ta oluşan yerel makamların ifade edilen eseri tanımlayan bir "beste" anlamına geldiği, ses icrasında analiz edilen eserlerde karakteristik motif ve ezgi kalıplarının olduğu, ses icrasında mordan, tril ve vibrato süslemelerinin kullanıldığı gibi sonuçlara ulaşılmıştır.