Başörtülü yoksul kadınların ötekisi: Esenler örneği

Türk modernleşme tarihine bakıldığında, Cumhuriyet'in kuruluş döneminden günümüze İslam'ın gerek siyasal, gerekse toplumsal ve kültürel alanda etkisinin arttığı görülmektedir. Bu görünürlüğün en büyük simgesini ise hiç kuşkusuz türbanlı kadınlar temsil etmektedir. Özellikle türbanlı kadınların kamusal alanda yaşadığı mağduriyetler üzerinden yapılan tartışmalar, çoğu zaman siyaset yapan erkekler için malzeme oluşturmaktadır. Türbanlı kadınların kamusal alanda yaşadığı mağduriyetleri ele alan akademik çalışmaların odağında ise, türbanlı/başörtülü kadınların laiklik yanlısı ve Kemalist kesim tarafından ötekileştirildiği hususu bulunmaktadır. Ancak genel olarak ötekileştirilme bağlamında değerlendirildiğinde, günümüzde Müslüman ve başörtülü kadınların homojen bir bütünlük olduğu hususu tartışmalı görünmektedir. Bu nedenle mevcut konjonktürde başörtülü kadınların "öteki" likleri ve "öteki"leri de farklı dinamikler etrafında yeniden sorgulanmalıdır. Bu noktadan hareketle bu araştırmanın amacı, Esenler gibi İslami muhafazakâr olarak tanımlanan bir ilçedeki yoksul başörtülü kadınların kimleri, neden "öteki" olarak algılayarak ötekileştirdiğini anlamaktır. Çalışma böylece literatürde iki önemli boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Söz konusu boşluklardan birincisi; genelleyici "Müslüman kadın" anlayışının yarattığı boşluktur. Öyle ki, bu çerçevede yalnızca kamusal alana etkin katılım sağlayan ve siyasi mücadele veren kadınların deneyimlerinin ele alınması, Müslüman kadınların homojen bir bütünlük olarak görülmesine neden olmuştur. İkinci boşluk ise; ötekileştirme çalışmaları bağlamında ötekileştirilenin ötekisinin bu güne kadar hiç sorgulanmamasıdır. Bu çalışmada ise, genelleyici bir yaklaşım olmaksızın, yoksul başörtülü kadınların deneyimleri üzerinden ötekisinin kimler olduğu sorgulanacaktır. Bu anlamda çalışmanın kuramsal dayanağını homojen kadın anlayışının yetersizliklerine dikkat çeken bir kuramsal yaklaşım olarak son dönem feminist çalışmalara önemli bir perspektif sağlayan Kesitlerarasılık Kuramı oluşturmaktadır. Çalışmanın olgusal dayanağını ise, 2015 Temmuz-Kasım ayları arasında İstanbul'un en yoksul ve yaşanabilirlik düzeyi en düşük ilçesi olan Esenler'de, 47 kadın katılımcı ile yapılan derinlemesine görüşme ve katılımlı gözlem yöntemiyle yapılan saha çalışmasının verileri sağlamaktadır.