Borsa İstanbul 100 ve Turizm Endeksi ile gelişmiş bazı borsa endeksleri arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkilerin incelenmesi

Son 20 yıldaki önemli gelişmelerden birisi finansal liberalizasyonla birlikte ortaya çıkan sermaye akımını sınırlayıcı uygulamaların azalmasıdır. Finansal piyasaların gelişmesi, serbestleşmesi ve alt piyasalardaki etkileşim derecesinin artması, hisse senedi fiyatlarını makroekonomik faktörlere ve siyasi gelişmelere karşı son derece duyarlı hale getirmiştir. Herhangi bir piyasada yaşanan gelişmeler veya belirsizlikler kısa sürede diğer piyasaları kolaylıkla etkilemeye başlamıştır. Hisse senetleriyle makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkiler 1970'li yıllardan bu yana incelenmesine karşın yerel borsalarla yabancı borsalar arasındaki ilişkileri inceleyen çalışmalar sınırlı sayıdadır. Ayrıca, dünya ekonomisinde en hızlı gelişen sektörlerden biri, milli gelire olan katkısının yanı sıra sağladığı döviz geliri ile ülke ekonomisi açısından oldukça önemli hale gelen turizm sektörüdür. 1980'lerin başlarında başlayan dışa açılma ve liberalleşme politikaları ile birlikte uluslararası mal ve hizmet ticareti gibi turizm de önem verilen ko¬nulardan biri haline gelmiş, bu yöndeki yatırımlar da devlet tarafından teşvik edilmiştir. Bütün bu gelişmeler doğrultusunda, Borsa İstanbul ulusal 100 endeksi ve Borsa İstanbul Turizm endeksi üzerine bir çalışma yapılmış, bu endekslerin, gelişmiş Amerika (S&P 500), İngiltere (FTSE 100), Almanya (DAX), Fransa (CAC 40), Japonya (NIKKEI 225), İtalya (FTSEMIB), Kanada (S&PTSX) endeksleri ile aralarındaki ilişkiler araştırılmıştır. 31.12.1997- 30.01.2015 tarihleri arasına ait 206 aylık veriler ile çalışılmıştır. Logaritmaları alınan serilere ilk olarak Augmented Dickey Fuller (ADF) ve Philips Peron (PP) birim kök testleri uygulanmıştır. Seriler durağan hale getirildikten sonra aralarında eşbütünleşme olan değişkenler için, Vector Error Correction (VEC) modeli kullanılarak uzun dönemli ilişkiler ortaya konulmuştur. Aralarında eşbütünleşme olmayan değişkenler için ise Vector Auteregression (VAR) modeli kulanılarak kısa dönemli ilişkiler ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, 1997-2015 dönemi için gelişmiş borsa endeksleri ile Borsa İstanbul 100 (BİST 100) ve Borsa İstanbul Turizm (XTRZM) endeksi arasında uzun dönemli nedensellik ilişkisine rastlanılmamıştır. Ayrıca kısa dönemde Kanada (S&PTSX) endeksi sadece Borsa İstanbul 100 endeksinin nedeni iken, Fransa (CAC 40) ve İtalya (FTSEMIB) endekslerinin hem Borsa İstanbul Turizm endeksinin hem de Borsa İstanbul 100 endeksinin nedeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak ikili eşbütünleşme ilişkilerine bakılmış ve daha önce bulunan sonuçları destekler nitelikte bulgular elde edilmiştir. Bulgular genel olarak düşünüldüğünde, yatırımcıların Borsa İstanbul Turizm endeksine bakarak BİST 100 endeksi hakkında fikir sahibi olabileceği, ayrıca BİST 100 endeksine yatırım yapan yatırımcıların riskleri azaltmak ve getirileri artırmak amacıyla bahsi geçen bu yedi borsaya yatırım yaparak portföylerini çeşitlendirebilecekleri söylenebilir. Anahtar kelimeler: BİST 100, XTRZM, eşbütünleşme, VAR, VECM