Fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlikleri ile öğretmen özdüzenlemeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmada Türkiye genelinde farklı illerde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlikleri ile öğretmen özdüzenlemeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla nicel araştırma yaklaşımına dayanan ilişkisel tarama modeli kullanılarak betimsel bir çalışma yapılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacının oluşturduğu Katılımcı Bilgi Formu, Kaya, Çepni ve Küçük (2004) tarafından geliştirilip; Kaya ve Böyük (2011) tarafından uygulanan Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Laboratuvar Çalışmalarına Yönelik Yeterlilik Anketi ve Çapa-Aydın, Sungur ve Uzuntiryaki (2009) tarafından Zimmeman'ın özdüzenleme modeli temel alınarak geliştirilen Öğretmen Özdüzenleme Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 2021-2022 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Türkiye'nin her bölgesinde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerine Google form aracılığıyla çevrimiçi ortamda ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında devlet ve özel ortaokullarda görev yapan 283'ü kadın, 162'si erkek olmak üzere toplam 445 fen bilimleri öğretmeninden veri toplanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 37.35 (SS=6.79) ve kıdem yılı ortalaması 13.31 (SS=7.06) olarak hesaplanmıştır.Verilerin analizi kapsamında ilk olarak katılımcıların laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlikleri ile öğretmen özdüzenlemelerinin düzeyini belirlemek amacıyla betimsel istatistikler (aritmetik ortalama, standart sapma, minimum değer, maksimum değer) hesaplanmıştır. Daha sonra değişkenler arasındaki ilişkilerin tespiti için Pearson korelasyon katsayıları yorumlanmıştır. Ardından incelenen değişkenlerden laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarının cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini test etmek için bağımsız örneklemler t-Testi; öğretmen özdüzenlemesinin cinsiyete göre farklılığına bakmak için ise çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) kullanılmıştır. Son olarak, öğretmen özdüzenlemesinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarındaki rolünü belirlemek için çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Betimsel istatistik sonuçları ile fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarının yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan Öğretmen Özdüzenleme Ölçeği'nin dokuz alt boyutu için hesaplanan betimsel istatistikler incelendiğinde hedef belirleme, içsel ilgi, özyönlendirme, duygusal kontrol, özdeğerlendirme, öztepki ve yardım alma alt boyutlarında tüm katılımcıların kendilerini çok yüksek düzeyde gördükleri, içsel hedef alt boyutunda yüksek düzeyde, dışsal hedefte ise düşük düzeyde hissettikleri bulunmuştur. Fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlikleri ile öğretmen özdüzenlemesinin alt boyutları arasındaki ilişkiler incelendiğinde, hedef belirleme ve özyönlendirme alt boyutları ile yüksek düzeyde; duygusal kontrol, özdeğerlendirme ve yardım alma alt boyutları ile orta düzeyde; öztepki, içsel ilgi ve içsel hedef alt boyutları ile düşük düzeyde pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki bulunurken; dışsal hedeflerle arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Katılımcıların laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarının cinsiyete göre farklılık göstermediği tespit edilirken; öğretmen özdüzenlemelerinin cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığına bakıldığında ise özyönlendirme alt boyutunda erkekler lehine, özdeğerlendirme, öztepki ve yardım alma alt boyutları için ise kadınlar lehine gruplar arasında anlamlı farkın olduğu görülmüştür. Son olarak öğretmen özdüzenlemesinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarındaki rolünü belirlemek için yapılan çoklu regresyon analizi sonucunda önem sırasına göre hedef belirleme ve duygusal kontrolün fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlik algılarını anlamlı bir şekilde açıkladığı bulunmuştur. Alanyazında fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik özyeterlikleri ile öğretmen özdüzenlemeleri arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmaların azlığı dikkat çekmektedir. Araştırmanın sonuçlarının karşılaştırılması için bu konuda daha çok çalışma yapılması önerilmektedir.